❌

Reading view

↗

APL solidarizohet me studentët, të garantohet e drejta për tubim paqësor, pa dëmtime të pronës

✇Revista Monitor
By: Eralda Zito

APL – Aleanca e ProfesionistĂ«ve tĂ« LirĂ« shpreh solidaritetin me studentĂ«t dhe mbĂ«shtet tĂ« drejtĂ«n e tyre pĂ«r tubim paqĂ«sor, pĂ«r t’u dĂ«gjuar dhe pĂ«r tĂ« marrĂ« pĂ«rgjigje nga institucionet.

Përmes një njoftimi zyrtar, APL thotë se zgjatja e protestës pa një zgjidhje konkrete kërkon dialog të përgjegjshëm dhe angazhim institucional.

Shqetësimet për arsimin, punësimin dhe mundësitë e barabarta meritojnë trajtim serioz dhe masa të qarta. Ne nxisim qytetarët që marrin pjesë në protestë të veprojnë në mënyrë të ligjshme dhe paqësore. Trazirat e dhunshme nuk kanë vend në angazhimin qytetar.

APL – Aleanca e ProfesionistĂ«ve tĂ« LirĂ« shpreh shqetĂ«simin e thellĂ« pĂ«r pamjet e bĂ«ra publike nga ndĂ«rhyrja policore gjatĂ« kĂ«tyre ditĂ«ve dhe kĂ«rkon verifikim tĂ« paanshĂ«m tĂ« rrethanave dhe pĂ«rcaktim tĂ« pĂ«rgjegjĂ«sive pĂ«r çdo tejkalim tĂ« ligjit. Ruajtja e rendit publik duhet tĂ« respektojĂ« dinjitetin njerĂ«zor; pĂ«rdorimi i forcĂ«s duhet tĂ« jetĂ« i ligjshĂ«m, i domosdoshĂ«m dhe proporcional.

Njëkohësisht, dënojmë çdo dhunë ndaj punonjësve të policisë dhe çdo dëmtim të pronës publike apo private. Përgjegjësia për veprime të kundërligjshme është individuale dhe nuk përligj ndërhyrje pa dallim ndaj protestuesve paqësorë.

APL u bën thirrje institucioneve përgjegjëse të garantojnë të drejtën për tubim paqësor, sigurinë e qytetarëve dhe ushtrimin normal të veprimtarisë ekonomike, si dhe të angazhohen në dialog real e të gjerë për zgjidhjen e kësaj krize.

Anëtarët e APL-së ofrojnë mbështetje falas për profesionistët e lirë të prekur nga kjo situatë, për dokumentimin dhe përcjelljen e problematikave pranë institucioneve përgjegjëse, përfundon njoftimi.

The post APL solidarizohet me studentët, të garantohet e drejta për tubim paqësor, pa dëmtime të pronës appeared first on Revista Monitor.

  •  
  • ↗
↗

Kur tronditet rendi, prona nuk duhet të jetë viktima

✇Revista Monitor
By: Mira Leka

Strukturat shtetĂ«rore pĂ«rkatĂ«se, forcat e ruajtjes sĂ« rendit, mundĂ«sisht ato me uniformĂ«, duhet tĂ« shndĂ«rrohen nĂ« prova tĂ« gjalla tĂ« aftĂ«sisĂ« sĂ« shtetit pĂ«r tĂ« ruajtur ekuilibrin mes lirisĂ« dhe rendit, mes sĂ« drejtĂ«s pĂ«r tĂ« protestuar e pĂ«r t’u zemĂ«ruar dhe detyrimit pĂ«r tĂ« mos cenuar tĂ« drejtat e pronĂ«n e tĂ« tjerĂ«ve

 

EDITORIAL / Njerëzimi me kohë e ka strukturuar shumë qartë filozofinë për nevojën e rolin e shtetit dhe politikën për shtetndërtimin.

Ajo që ka lënë për të dëshiruar në këtë histori është politika e ditës në ushtrimin e detyrave nga strukturat shtetërore dhe objektivi nga udhëhiqen ato: në funksion të zhvillimit të vendit apo të mbrothësimit të klikave (nuk po përdorim më termin e inflatuar dhe shpeshherë të keqcituar: elita) sunduese politike, ekonomike e ushtarake.

NĂ« filozofinĂ« politike tĂ« Tomas Hobsit (Thomas Hobbes, “Leviathani”), shteti trajtohet si fuqia sĂ« cilĂ«s shoqĂ«ria i ka besuar autoritetin pĂ«r tĂ« garantuar sigurinĂ«, paqen dhe bashkĂ«jetesĂ«n.

Meqenëse shteti merr këtë autoritet, në këmbim të tij ka edhe detyrimin themelor: të mbrojë qytetarët, jetën e tyre dhe frytet e punës së tyre.

Kjo pĂ«rgjegjĂ«si duhet tĂ« ushtrohet pĂ«rditĂ« ndaj keqbĂ«rjeve minore ose madhore tĂ« pjesĂ«s sĂ« shoqĂ«risĂ« qĂ« klasifikohet ligjĂ«risht si “shkelĂ«se e ligjit”.

Por kjo përgjegjësi vihet realisht në provë pikërisht në momentet kur qetësia publike tronditet, kur pakënaqësia politike zbrazet në rrugë dhe kur protestat rrezikojnë të shndërrohen apo çojnë në përplasje.

JanĂ« kĂ«to situata kur strukturat shtetĂ«rore pĂ«rkatĂ«se, forcat e ruajtjes sĂ« rendit, mundĂ«sisht ato me uniformĂ«, duhet tĂ« shndĂ«rrohen nĂ« prova tĂ« gjalla tĂ« aftĂ«sisĂ« sĂ« shtetit pĂ«r tĂ« ruajtur ekuilibrin mes lirisĂ« dhe rendit, mes sĂ« drejtĂ«s pĂ«r tĂ« protestuar e pĂ«r t’u zemĂ«ruar dhe detyrimit pĂ«r tĂ« mos cenuar tĂ« drejtat e pronĂ«n e tĂ« tjerĂ«ve.

Shteti i fortë nuk dëshmohet nga ashpërsia e reagimit, reagimi inatçor e kokëfortë, apo i mjegulluar.

Shteti dëshmohet nga aftësia për të vepruar me profesionalizëm, gjakftohtësi, maturi e paanshmëri; për të parandaluar dhunën dhe për të mos ushtruar dhunë të tepruar e të panevojshme, për të mbrojtur pronën, veçanërisht pronën private të bizneseve dhe qytetarëve.

Këta të fundit janë vetëm kontribuues të zhvillimit të vendit dhe të shoqërisë.

Këto ditë u dëshmuan raste të dëmtimit të pronës private dhe bizneseve, që për pasojë ka filluar edhe të shkaktojnë tkurrje të orëve të zhvillimit të aktivitetit.

Një fasadë e djegur, një vitrinë e thyer apo një biznes i detyruar të mbyllë dyert mund të duken si dëme të vogla për momentin. Por pasojat janë më të gjera e më afatgjata.

Sepse pas çdo dere të mbyllur qëndron një histori pune; pas çdo dyqani, një investim; pas çdo sipërmarrjeje, muaj e vite përpjekjesh, kursimesh dhe sakrificash.

Aty mund të jetë e ardhmja e një familjeje, paga e disa punonjësve dhe të ardhurat e familjeve të tyre, mundi i një sipërmarrësi që ka zgjedhur të ndërtojë diçka me duart e veta, në vend që të presë diçka nga të tjerët, si dhe ka zgjedhur të qëndrojë në Shqipëri.

Sektori privat në Shqipëri dhe ekonomia individuale e qytetarit apo ajo familjare po shndërrohen në frontin që merr goditje të gjithanshme. Janë kontributet e bizneseve dhe qytetarëve që mbajnë më këmbë ekonominë e vendit dhe zhvillimin e tij.

Janë këto kontribute që nuk e tradhtojnë në asnjë çast Shqipërinë, pavarësisht se në vite janë përballur me keqadministrim fiskal, dhunën e shtetarëve të korruptuar, ineficiencën e strukturave e administratës shtetërore, mungesën e drejtësisë në dyert e gjyqësorit, të cilat ia kanë shumëfishuar kostot e biznesit dhe të jetesës.

Janë po pronat e këtyre bizneseve dhe qytetarëve që tani përballen me shkatërrim, një kosto tjetër për ta, pavarësisht se në asnjë rrethanë apo moment nuk janë përgjegjëse për vendimmarrjen e gabuar apo të mbrapshtë të qeverive shqiptare.

Sipërmarrësi që hap një dyqan, një restorant apo një kompani nuk është vendimmarrësi që harton politikat publike dhe as përgjegjësi i drejtpërdrejtë për pakënaqësitë që mbushin sheshet.

Ai është, në shumë raste, një nga aktorët që e mban ekonominë gjallë, krijon vende pune, paguan detyrimet dhe u ofron qytetarëve produkte e shërbime.

Ta kthesh biznesin në shënjestër të zemërimit politik do të thotë të godasësh një pjesë të vetë shoqërisë, shpesh pikërisht atë pjesë që ka më pak mundësi për të përballuar humbjet.

Dëmi rrallëherë mbaron te xhami i thyer apo te pajisjet e shkatërruara. Ai vazhdon te punonjësi që rrezikon pagën, te familja që mbështetet te të ardhurat e biznesit, te furnitori që nuk merr pagesën dhe te konsumatori që humbet një shërbim.

Përtej kostos së menjëhershme, ekziston edhe një dëm i fshehur: pasiguria. Kur sipërmarrësit fillojnë të pyesin veten nëse investimi i tyre do të jetë i sigurt nesër, besimi dobësohet, planet shtyhen dhe kapitali bëhet më i kujdesshëm.

Ekonomia nuk ushqehet vetëm me para; ajo ka nevojë edhe për besim, parashikueshmëri dhe bindjen se puna e ndershme nuk do të mbetet e pambrojtur përballë kaosit.

Dhe në këtë moment të protestës së qytetarëve, këta të fundit dhe bizneset janë lënë zbuluar përballë dëmtimit. Prona private nuk mund të trajtohet si një dëm anësor i konfliktit, cilado qoftë natyra e tij.

Këtu pritet të shfaqet marrja përsipër me përgjegjshmëri e përgjegjësisë kryesore që kanë strukturat e shtetit, detyrën për mbrojtje. Mbrojtja e rendit nuk është vetëm çështje reagimi pasi dëmi ka ndodhur.

Forcat e rendit duhet të jenë profesionalisht të përgatitura të mbrojnë qytetarët, bizneset dhe pronën publike e private, pa u zhvendosur në rolin dhunues të atyre që kanë të drejtën të tubohen.

Sepse ndĂ«rhyrjet jopĂ«rpjesĂ«timore e arbitrare, sidomos lejimi qĂ« pronat private tĂ« trajtohen si objekte shfryrjeje tĂ« zemĂ«rimit tĂ« dhunshĂ«m apo si “evidence” pĂ«r tĂ« delegjitimuar zemĂ«rimin e njerĂ«zve, pĂ«rbĂ«n njĂ« tjetĂ«r vepĂ«r kriminale, dhe rrezikon ta kthejĂ« vendin nĂ« anarki pĂ«r shkak tĂ« mosveprimit sipas ligjit dhe rregullave tĂ« shtetit nga ana e strukturave shtetĂ«rore.

Për fatin e saj të keq, Shqipëria ka njohur disa rrëshqitje afatshkurtra apo edhe më të zgjatura në kohë në anarki e dhunë. Të gjithë i dimë pasojat ekonomike e situatave të tilla.

Prandaj kërkohet menaxhim i logjikshëm me objektiv ruajtjen e vendit dhe të ekonomisë.

Kjo arrihet si me zgjidhjen e duhur të mbrojtjes së rendit në respekt të të drejtave të protestës, ashtu edhe me zgjidhjen e duhur politike për të ardhmen e vendit, që shkon përtej fatit individual të një apo disa pushtetarëve e politikanëve.

Qytetarët dhe bizneset duhet të rifitojnë besimin se mundi i tyre ka vlerë dhe mbrohet.

Ky Ă«shtĂ«, nĂ« fund tĂ« fundit, kuptimi mĂ« njerĂ«zor i rendit publik: jo thjesht mbajtja e qetĂ«sisĂ« nĂ« rrugĂ«, por krijimi i kushteve qĂ« njerĂ«zit tĂ« jetojnĂ«, tĂ« punojnĂ« dhe tĂ« ndĂ«rtojnĂ« tĂ« ardhmen pa pasur frikĂ« se njĂ« konflikt mund t’u shkatĂ«rrojĂ« atĂ« qĂ« kanĂ« ngritur me vite pune.

Sot është dita që drejtuesit e vendit dhe të politikës janë thirrur të sillen si shtetarë, jo si pushtetarë.

 

The post Kur tronditet rendi, prona nuk duhet të jetë viktima appeared first on Revista Monitor.

  •  
  • ↗
↗

Dy anët e konsumit, shqiptarët dominojnë me makarona e oriz, turistët me ushqime të gatshme e alkool

✇Revista Monitor
By: Mira Leka

Turizmi ndryshon shportën e konsumit, por nuk e zëvendëson emigracionin. Makaronat dhe orizi janë produktet me peshën më të lartë të konsumit te shporta ushqimore. Por ardhja e turistëve ka rritur kërkesën edhe për produkte të gatshme, snack-e, pije freskuese dhe alkoolike. Emigracioni dhe rritja e çmimeve vijojnë të ndikojnë te pakësimi i kërkesës nga konsumatori vendas, ndërsa efekti i turizmit mbetet sezonal.

 

Dorina Azo

Këtë vit ardhja e turistëve të huaj ka ndryshuar peshën e konsumit për produktet e shportës ushqimore. Makaronat dhe orizi zunë peshën kryesore të konsumit te produktet e shportës për vendasit (përfshirë edhe produktet e freskëta sezonale të bulmetit dhe mishit), sipas drejtuesve të supermarketeve dhe distributorëve për rrjetin retail.

Por ardhja e turistëve gjithashtu pasuroi tendencën për më tepër konsum për produkte të gatshme, snack-eve (ushqimit të shpejtë), pijeve freskuese dhe alkoolike.

Sipas të dhënave të Doganave, për muajt janar-gusht 2026, produktet e makaronave dhe orizit kanë pasur sasinë më të lartë të importeve për gati një dekadë.

 

Burimi: Doganat

 

Konkretisht për periudhën janar-gusht 2026 u importua një sasi prej rreth 14 milionë kg makarona. Krahasuar me të njëjtën periudhë të vitit paraardhës, sasia e importit u rrit me 7%. Importet e periudhës shënuan rritje edhe në vlerë me 2% krahasuar me të njëjtën periudhë të mëparshme.

TĂ« dhĂ«nat pĂ«r periudhĂ«n 2018–2026 tregojnĂ« se sasia e makaronave tĂ« importuara gjatĂ« janar–gushtit 2026 Ă«shtĂ« ndĂ«r nivelet mĂ« tĂ« larta tĂ« regjistruara pĂ«r 9 vitet e fundit. NĂ« raport me vitin 2018, importet e makaronave janĂ« rritur me rreth 5%.

 

Burimi: Doganat

 

PĂ«r periudhĂ«n janar–gusht 2026, sipas tĂ« dhĂ«nave tĂ« Doganave, nĂ« ShqipĂ«ri u importuan rreth 15.4 milionĂ« kg oriz, me rritje prej 9% krahasuar me tĂ« njĂ«jtĂ«n periudhĂ« tĂ« njĂ« viti mĂ« parĂ«. Importet e orizit shĂ«nuan rĂ«nie nĂ« vlerĂ«, me rreth 5% mĂ« pak krahasuar me janar–gushtin 2025.

 

Mbi 7 milionë të huaj në Shqipëri, turistët sjellin tjetër shportë ushqimore

Në Shqipëri, për muajt janar-korrik kanë hyrë 7 milionë shtetas të huaj, sipas të dhënave për lëvizjen e shtetasve të publikuara nga INSTAT. Në raport me të njëjtën periudhë, numri i shtetasve të huaj që hynë në vend, u rrit me 6.4%.

Nga të dhënat, rezulton se në muajin korrik 2026 është regjistruar numri më i lartë i shtetasve të huaj që hynë në Shqipëri në dekadën e fundit. Konkretisht në korrik 2026 në vend hynë 1.9 milionë shtetas të huaj, nga 1.8 milionë që ishte numri i tyre në korrik 2025. Lëvizja e të huajve u rrit me 7.1%.

Por ardhja e turistëve ndryshoi edhe peshën e konsumit për produktet e shportës ushqimore, duke e pasuruar me më tepër kërkesë për ushqim të paketuar dhe të gatshëm, snack, pije freskuese dhe alkoolike.

Drejtues të supermarketeve dhe distributorëve të ushqimeve njëherazi vërejnë se konsumi i turistëve ndryshon ndjeshëm nga i familjeve shqiptare. Sipas tyre, turistët kanë tendencë të blejnë më shumë produkte të gatshme dhe pije, ndryshe nga vendasit, që peshën kryesore të kërkesës e kanë produktet bazë ushqimore.

Era Xhabafti, zv.drejtoreshĂ« e pĂ«rgjithshme e kompanisĂ« “MiniInvest Albania”, distributor dhe operator retail pĂ«r produkte ushqimore, pohoi pĂ«r “Monitor” se gjatĂ« sezonit tĂ« verĂ«s, kĂ«rkesa pĂ«r produkte tĂ« shportĂ«s ushqimore u pĂ«rqendrua kryesisht te makaronat, lĂ«ngjet dhe produktet e freskĂ«ta.

 

Burimi: INSTAT

 

“GjatĂ« sezonit tĂ« verĂ«s, produktet mĂ« tĂ« shitura nĂ« portofolin tonĂ« kanĂ« qenĂ« kryesisht makaronat, lĂ«ngjet dhe produktet e freskĂ«ta, tĂ« cilat regjistrojnĂ« kĂ«rkesĂ« mĂ« tĂ« lartĂ« si rezultat i rritjes sĂ« temperaturave dhe konsumit sezonal.

NdĂ«rsa kĂ«rkesa nga turistĂ«t Ă«shtĂ« kryesisht e pĂ«rqendruar te pijet freskuese dhe pijet alkoolike. Rritje tĂ« kĂ«rkesĂ«s ka edhe pĂ«r produktet e shportĂ«s ushqimore, pĂ«rfshirĂ« makaronat, orizin, snack-et, produkte tĂ« gatshme dhe produkte tĂ« tjera tĂ« pĂ«rditshmĂ«risĂ«â€, thekson znj. Xhabafti.

E njĂ«jta tendencĂ« konfirmohet edhe nga Klaudja Karabolli, drejtoreshĂ« marketingu e rrjetit tĂ« supermarketeve “Big Market”.

“GjatĂ« vitit 2026 kemi konstatuar konsum tĂ« qĂ«ndrueshĂ«m tĂ« produkteve bazĂ« tĂ« shportĂ«s, por me njĂ« ndryshim gjithnjĂ« e mĂ« tĂ« dukshĂ«m nĂ« mĂ«nyrĂ«n se si konsumatori ndĂ«rton shportĂ«n e tij.

KategoritĂ« si orizi, makaronat, vaji i lulediellit, sheqeri dhe mielli mbeten produkte me ndjeshmĂ«ri tĂ« lartĂ« ndaj çmimit dhe aktiviteteve promocionale, ndĂ«rsa te bulmeti, vezĂ«t, mishi i pulĂ«s dhe sallamet, kriteret e freskisĂ«, cilĂ«sisĂ«, origjinĂ«s dhe raportit çmim–cilĂ«si po marrin peshĂ« mĂ« tĂ« madhe nĂ« vendimmarrje”, pohon ajo.

Sipas znj. Karabolli, turistët kanë një shportë të ndryshme nga konsumatori vendas, me më shumë peshë për pijet, ujin, produktet e freskëta, ushqimet e lehta, artikujt për mëngjes dhe produktet lokale.

“Po, shporta e turistit ka karakteristika tĂ« ndryshme nga shporta tradicionale familjare.

Në përgjithësi, turistët orientohen më shumë drejt produkteve të konsumit të menjëhershëm, ujit dhe pijeve, produkteve të freskëta, snack-eve, artikujve për mëngjes, fruta-perimeve, produkteve lokale dhe formateve të përshtatshme për qëndrime të shkurtra.

Konsumatori vendas, ndĂ«rkohĂ«, ka njĂ« shportĂ« mĂ« tĂ« planifikuar dhe mĂ« tĂ« gjerĂ«, me peshĂ« mĂ« tĂ« madhe tĂ« produkteve bazĂ« dhe blerjeve familjare”.

Me përfundimin e sezonit turistik, tendenca i rikthehet konsumit të produkteve elementare të shportës ushqimore.

“NĂ« fillim tĂ« shtatorit, shporta rikthehet gradualisht drejt konsumit familjar dhe rutinĂ«s sĂ« pĂ«rditshme. PĂ«r ne, treguesi mĂ« i rĂ«ndĂ«sishĂ«m nuk Ă«shtĂ« vetĂ«m volumi, por evoluimi i “product mix” dhe aftĂ«sia pĂ«r tĂ« pĂ«rshtatur ofertĂ«n sipas zonĂ«s, sezonit dhe profilit tĂ« klientit”, thekson Klaudja Karabolli.

Për konsumin e produkteve të gatshme, ndër më të kërkuarat nga turistët e huaj, me largimin e tyre kërkesa po zëvendësohet nga kërkesa e fëmijëve për ushqim të gatshëm që merret në shkollë.

“Me fillimin e muajit shtator, tendenca ndryshon ndjeshĂ«m, e ndikuar veçanĂ«risht nga nisja e shkollĂ«s (“back to school”). NĂ« kĂ«tĂ« periudhĂ« Ă«shtĂ« rritur kĂ«rkesa pĂ«r produktet pĂ«r fĂ«mijĂ«, veçanĂ«risht ato qĂ« konsumohen gjatĂ« orarit tĂ« shkollĂ«s, si snack-et, lĂ«ngjet dhe produktet e paketuara nĂ« formate praktike.

Po ashtu, vihet re kĂ«rkesĂ« pĂ«r kategori tĂ« tjera produktesh qĂ« prindĂ«rit zgjedhin si vakte tĂ« ndĂ«rmjetme pĂ«r fĂ«mijĂ«t”, pohon znj. Era Xhabafti nga kompania “MiniInvest Albania”.

 

Burimi: Doganat

 

Rriten importet e drithërave dhe të sheqerit

Rritje janë shënuar edhe tek importet e drithërave. Sipas të dhënave të Doganave, për muajt janar-gusht, u importuan rreth 131 mijë tonë grurë. Krahasuar me janar-gusht 2025, importet u rritën me 5%.

Shoqata e Përpunuesve të Miellit ka ngritur shqetësimin e rënies së konsumit për produktet me përbërje brumi për shkak të ndryshimeve demografike, të cilat nuk arrijnë të përmirësojnë kërkesën pavarësisht ardhjes të turistëve.

Gjithashtu anëtarë të shoqatës dhe përpunues të miellit kanë shpjeguar më herët se gjatë periudhës së verës importet e grurit rriten me qëllim që fabrikat e blojës të krijojnë rezervat e periudhës dimër-pranverë, pasi me korrjet e reja nuk mund të parashikohet se sa mund të arrijë çmimi i grurit.

 

Burimi: Doganat

 

Rritja ka vijuar edhe pĂ«r importet e misrit. Sipas tĂ« dhĂ«nave tĂ« Doganave, nĂ« muajt janar–gusht u importua njĂ« sasi prej 89 mijĂ« tonĂ«sh misĂ«r. Kjo Ă«shtĂ« sasia mĂ« e lartĂ« e importeve nĂ« dekadĂ«n e fundit. Importet e misrit u rritĂ«n me 10% krahasuar me tĂ« njĂ«jtĂ«n periudhĂ« tĂ« vitit tĂ« kaluar.

Për të dytin vit radhazi, sasia e importeve të misrit vazhdon të mbetet e lartë, pasi në vend përdorimi i misrit të importuar lidhet më tepër me ushqimin për blegtorinë sesa me konsumin e drejtpërdrejtë.

Blegtorët kanë sqaruar disa herë se, për shkak të çmimit më të leverdishëm të importit, për ta është më ekonomik të blejnë misër për kafshët nga jashtë sesa të përdorin prodhimin vendas.

Rritje ka pasur edhe për importet e sheqerit. Në muajt janar-gusht sipas të dhënave të doganave, u importua një sasi prej rreth 38 mijë ton sheqer. Krahasuar me të njëjtën periudhë të mëparshme, importet u rritën me 4%.

 

Burimi: Doganat

 

Bien importet për grupin e vajrave, Importuesit: Konsumatori i orientuar drejt markave të lira

Importet pĂ«r produktet e grupit “vajra dhe dhjamĂ«ra kafshore, vegjetale” kanĂ« shĂ«nuar rĂ«nie gjatĂ« shtatĂ« muajve tĂ« parĂ« tĂ« vitit. Sipas tĂ« dhĂ«nave tĂ« INSTAT, nĂ« periudhĂ«n janar-korrik u importuan rreth 22.3 milionĂ« kg produkte tĂ« kĂ«tij grupi, me rĂ«nie prej 2% krahasuar me tĂ« njĂ«jtĂ«n periudhĂ« tĂ« njĂ« viti mĂ« parĂ«.

Në tregun e vajit të lulediellit, importuesit vërejnë se konsumatori vijon ta përdorë këtë produkt, por është orientuar gjithnjë e më shumë drejt markave më të lira, si pasojë e presionit mbi fuqinë blerëse.

Sipas importuesve, rritja këtë vit e çmimeve ndikuar nga shtrenjtimi i naftës pas nisjes së luftës në Lindjen e Mesme dhe ndryshimet demografike të popullsisë, mbeten faktorët kryesorë që ndikon te zgjedhja e konsumatorit.

Sipas tyre veçanërisht tkurrja e konsumatorit aktiv të familjeve të reja, ka ndikuar te rënia e kërkesës.

“GjatĂ« periudhĂ«s qershor-shtator, kĂ«rkesa pĂ«r vaj luledielli paraqitet relativisht e pandryshuar krahasuar me njĂ« vit mĂ« parĂ«. Krahasuar me 5 vite mĂ« parĂ«, konsumi ka rĂ«nĂ« nga 10 deri nĂ« 12%.

Emigracioni dhe largimi i popullatës në moshë të re aktive, që zë peshën kryesore për konsumin e produkteve të shportës ushqimore, është faktori kryesor që ka ndikuar në rënien e konsumit ndër vite. Teksa rritja e çmimit të vajit të lulediellit ka ndryshuar te rënia e fuqisë blerëse vendase.

Çmimi i vajit tĂ« lulediellit gjatĂ« kĂ«tij viti Ă«shtĂ« luhatur kryesisht nĂ« intervalin 170–190 lekĂ« pĂ«r litĂ«r, nga rreth 170–180 lekĂ« pĂ«r litĂ«r qĂ« u tregtua vitin e kaluar. Rritja e çmimit Ă«shtĂ« ndikuar nga shtrenjtimi i kostove tĂ« transportit pas ndryshimeve tĂ« çmimit tĂ« naftĂ«s.

PĂ«rballĂ« kĂ«tyre kostove, konsumatori po tenton tĂ« amortizojĂ« efektin pĂ«rmes zgjedhjes sĂ« markave ekonomike, ndĂ«rsa nga industria Ă«shtĂ« rritur pĂ«rdorimi i vajit tĂ« palmĂ«s”, pohoi pĂ«r “Monitor” njĂ« nga importuesit e vajit tĂ« lulediellit.

 

Burimi: Doganat

 

Konsumatori shkon drejt detergjentëve më të lirë

Sasia e importeve tĂ« grupit “sapun dhe preparate larĂ«se” pĂ«r muajt janar-korrik 2026 u rrit me 2.5% krahasuar me tĂ« njĂ«jtĂ«n periudhĂ« tĂ« 2025-s. Kjo Ă«shtĂ« sasia mĂ« e lartĂ« e importeve pĂ«r periudhĂ«n 7-mujore tĂ« 8 viteve tĂ« fundit.

Por prodhuesit e detergjentëve në vend pohuan se konsumatori po kërkon më shumë alternativa ekonomike dhe po tregohet më i kujdesshëm në zgjedhjen e produkteve.

Një nga format e kursimit është edhe zgjedhja e paketimeve më të vogla ose e produkteve me raport më të favorshëm çmim-sasi. Për shembull, në kategorinë e detergjentëve vihet re kalimi drejt paketimeve të tilla si 1.3 kg, me rreth 22 larje, në vend të paketimeve më të mëdha në sasinë e 1.5 kg.

Operatorët theksojnë edhe faktorë demografikë, si emigracioni dhe plakja e popullsisë, të cilët ndikojnë në tkurrjen e konsumatorit aktiv dhe, për rrjedhojë, në konsumin e disa kategorive të produkteve.

Për këtë industri, zgjerimi drejt tregjeve të huaja po shihet gjithnjë e më shumë si një mundësi për të kompensuar kufizimet e tregut vendas.

Rreth tre të katërtat e aktivitetit lidhen me përpunimin, ndërsa kompanitë po kërkojnë të zgjerojnë eksportet, fillimisht drejt tregjeve të afërta, përfshirë Kosovën dhe Ukrainën, ku hapësirat për produkte të importuara dhe të përpunuara paraqiten më të mëdha.

Në këtë drejtim, operatorët vlerësojnë se nevojiten politika që mbështesin prodhimin dhe eksportin, por edhe instrumente të tilla si subvencionet për magazinimin dhe marketingun.

 

Burimi: Doganat

 

Turizmi nuk sjell të njëjtin efekt për prodhimin vendas

Turisti i huaj në Shqipëri nuk është thjesht një vizitor, por konsumator shtesë që po krijon kërkesë të re për ushqime, ndryshe nga kërkesa e vendasve, duke konsumuar më tepër pije, ushqim të gatshme të paketuar që shitet në supermarkete dhe produkte të freskëta.

Por turistët e huaj priren të konsumojnë më tepër produkte të markave të huaja, sesa prodhimin vendas. Tendenca po ndikon në rritjen e shitjeve të sektorit retail, por nga ana tjetër po dëmton kërkesën për prodhime vendase.

“Turizmi po i jep njĂ« shtysĂ« tĂ« konsiderueshme shitjeve nĂ« shumĂ« kategori dhe marka ushqimore. Ndikimi mĂ« i dukshĂ«m Ă«shtĂ« te markat ndĂ«rkombĂ«tare, liderĂ« nĂ« treg. TuristĂ«t priren tĂ« konsumojnĂ« mĂ« shumĂ« marka ushqimore tĂ« njohura nĂ« vendet e tyre tĂ« origjinĂ«s”, nĂ«nvizon Era Xhabafti, drejtuese e distributorit tĂ« ushqimeve “MiniInvest Albania”.

Ndikimi i turizmit nuk Ă«shtĂ« i njĂ«jtĂ« pĂ«r tĂ« gjitha kategoritĂ« e produkteve. Prodhuesit e pijeve freskuese tĂ« markave ndĂ«rkombĂ«tare, pĂ«rfshirĂ« “Pepsi”, pohojnĂ« se kĂ«rkesa ka mbetur e ngjashme me njĂ« vit mĂ« parĂ« dhe se turizmi nuk ka arritur tĂ« sjellĂ« rritje tĂ« ndjeshme tĂ« kĂ«rkesĂ«s pĂ«r pijet freskuese.

Ndërkohë, edhe në segmentin e mikrobirrarive artizanale, operatorët evidentojnë ndikimin e sezonit turistik dhe ndryshimet në kërkesën për produkte lokale.

Sokol Nasi, nënkryetar i Shoqatës së Mikrobirrarive Artizanale, tha se krahasuar me një vit më parë, kërkesa për birrën artizanale ka shënuar rënie deri në 50%. Sipas tij, arsyet kryesore lidhen me rënien e fuqisë blerëse të konsumatorit vendas, si pasojë e rritjes së kostove të jetesës, ndërsa turistët, sipas tij, parapëlqejnë të konsumojnë në strukturat akomoduese dhe të zgjedhin marka të huaja.

NĂ« tregun vendas, çmimet e birrĂ«s artizanale variojnĂ« nga 250 deri nĂ« 300 lekĂ« pĂ«r gotĂ«, ndĂ«rsa nĂ« disa struktura, çmimi arrin nĂ« 500–600 lekĂ« pĂ«r gotĂ«.

Z.Nasi thekson se birra artizanale nuk është më e shtrenjtë se birra e huaj, por prodhuesit vendas përballen me disavantazhe që lidhen me ekonominë e shkallës, investimet në marketing dhe fuqinë e markave të konsoliduara ndërkombëtare.

PĂ«r kĂ«tĂ« arsye, prodhuesit e vegjĂ«l pĂ«rsĂ«risin kĂ«rkesĂ«n pĂ«r rishikimin e nivelit tĂ« akcizĂ«s pĂ«r kĂ«tĂ« kategori tĂ« prodhimit artizanal nĂ« vend, si dhe pĂ«r rritjen e fushatave promovuese nga institucionet shtetĂ«rore, me synim nxitjen e konsumit tĂ« produkteve “Made in Albania”.

 

Turizmi nuk e zëvendëson emigracionin, kompanitë kërkojnë strategji të reja për zgjatje të sezonit

Megjithëse turizmi po krijon flukse shtesë konsumi, operatorët e tregut vlerësojnë se ai nuk mund të kompensojë plotësisht ndikimin e emigracionit.

Për këtë arsye, zgjatja e sezonit turistik shihet si një nga sfidat kryesore për ekonominë dhe sektorin retail. Era Xhabafti nga kompania MiniInvest Albania pohon se një sezon më i gjatë do të sillte jo vetëm më shumë turistë, por edhe kërkesë më të qëndrueshme për akomodimin, tregtinë, ushqimet dhe sektorët e tjerë të lidhur me turizmin.

Zonja Xhabafti pohon se qeveria në bashkëpunim me grupet e interesit përfshirë operatorët nevojiten të bashkëpunojnë për hartimin e strategjive të reja.

“Mendoj se turizmi vijon tĂ« mbetet njĂ« faktor sezonal dhe ndikimi i tij nĂ« konsum Ă«shtĂ« i pĂ«rqendruar nĂ« njĂ« periudhĂ« relativisht tĂ« shkurtĂ«r tĂ« vitit, veçanĂ«risht gjatĂ« muajve tĂ« verĂ«s, kur rritja e kĂ«rkesĂ«s Ă«shtĂ« e dukshme.

Pas përfundimit të sezonit, efekti bie ndjeshëm dhe kjo mbetet një nga sfidat kryesore për sektorin. Qeveria, në bashkëpunim me grupet e interesit, duhet të nxisë përmes politikave zgjatjen e sezonit turistik, çka do të ndikonte në rritjen e kërkesës dhe qëndrueshmërinë e saj gjatë pjesës tjetër të vitit.

ShqipĂ«ria ka potencial pĂ«r tĂ« tĂ«rhequr turistĂ« edhe pĂ«rtej periudhĂ«s sĂ« verĂ«s, duke krijuar efekte zinxhir nĂ« sektorin e akomodimit, retail-it dhe sektorĂ« tĂ« tjerĂ« tĂ« ekonomisĂ«â€, thotĂ« ajo.

Sipas Klaudja Karabollit tĂ« “Big Market”, turizmi dhe emigracioni kanĂ« efekte tĂ« ndryshme nĂ« konsum. Emigracioni redukton bazĂ«n e konsumatorĂ«ve rezidentĂ«, ndĂ«rsa turistĂ«t sjellin fluks tĂ« ri konsumi, duke krijuar mundĂ«si tĂ« rĂ«ndĂ«sishme pĂ«r retail-in. Sfida Ă«shtĂ« qĂ« ky fluks tĂ« kthehet nĂ« kĂ«rkesĂ« tĂ« qĂ«ndrueshme.

“Turizmi vazhdon tĂ« ketĂ« komponentĂ« tĂ« fortĂ« sezonal, por ne po shohim njĂ« zgjatje tĂ« periudhĂ«s sĂ« aktivitetit turistik dhe kjo Ă«shtĂ« shumĂ« e rĂ«ndĂ«sishme pĂ«r retail-in. Tirana ka dinamikĂ« mĂ« pak sezonale, ndĂ«rsa edhe destinacionet bregdetare po pĂ«rfitojnĂ« gradualisht nga njĂ« sezon mĂ« i gjatĂ«.

Turizmi dhe emigracioni janë dy fenomene me efekte të ndryshme mbi konsumin dhe nuk do të ishte e saktë të konsideronim se njëri e zëvendëson automatikisht tjetrin. Emigracioni ndikon në bazën e konsumatorit rezident dhe në konsumin e qëndrueshëm gjatë vitit, ndërsa turizmi krijon flukse shtesë që kanë intensitet, gjeografi dhe strukturë të ndryshme të shportës.

MegjithatĂ«, rritja e turizmit Ă«shtĂ« njĂ« mundĂ«si e rĂ«ndĂ«sishme pĂ«r sektorin e retail-it. Sfida Ă«shtĂ« qĂ« kĂ«tĂ« fluks ta kthejmĂ« nĂ« kĂ«rkesĂ« tĂ« qĂ«ndrueshme dhe nĂ« investime tĂ« mirĂ«pozicionuara”, pohon ajo.

 

TuristĂ«t “low cost”, shtojnĂ« shitjet nĂ« retail

Shumica e turistĂ«ve qĂ« vijnĂ« nĂ« vend janĂ« tĂ« kategorisĂ« “low cost”, e cila reflektohet mĂ« sĂ« miri nĂ« mĂ«nyrĂ«n sesi shpenzojnĂ« pĂ«r ushqim.

ShumĂ« prej tyre kanĂ« zgjedhur tĂ« mos i konsumojnĂ« tĂ« gjitha vaktet nĂ« restorant apo nĂ« hotel, por tĂ« blejnĂ« ushqime tĂ« gatshme, por edhe tĂ« freskĂ«ta nĂ« supermarkete dhe t’i konsumojnĂ« nĂ« apartamentet ku janĂ« akomoduar.

Por kjo tendencë e sjelljes konsumatore të turistit të huaj, po i jep shtysë të konsiderueshme shitjeve në rrjetin retail.

“NjĂ« tendencĂ« qĂ« vĂ«mĂ« re nĂ« rritje Ă«shtĂ« se konsumi i turistĂ«ve Ă«shtĂ« i orientuar edhe drejt produkteve qĂ« konsumohen nĂ« shtĂ«pi apo nĂ« strukturat akomoduese dhe jo vetĂ«m nĂ« restorante.

Kjo reflektohet nĂ« rritjen e kĂ«rkesĂ«s pĂ«r produkte ushqimore dhe pije nĂ« sektorin retail”, pohon Era Xhabafti, drejtuese nĂ« distributorin e produkteve ushqimore “MiniInvest Albania”.

Për rrjedhojë, sipas saj, gjatë sezonit turistik, rritja më e lartë e shitjeve është në segmentin e retail-it, e ndikuar nga mënyra e konsumit të turistëve.

“TuristĂ«t nuk konsumojnĂ« vetĂ«m nĂ« restorante dhe nĂ« sektorin HORECA, por blejnĂ« edhe nĂ« retail pĂ«r konsum nĂ« apartamente, vila apo struktura tĂ« tjera akomoduese, si ‘Airbnb’.

PĂ«r rrjedhojĂ«, nĂ« dyqanet pranĂ« zonave bregdetare Ă«shtĂ« vĂ«nĂ« re rritje e kĂ«rkesĂ«s pĂ«r produkte tĂ« gatshme, pije dhe snack-e, produkte bazĂ« tĂ« shportĂ«s ushqimore, si dhe produkte tĂ« freskĂ«ta”.

Sipas kësaj tendence, turizmi po krijon një kanal të dytë konsumi përtej HORECA-s, duke e bërë retail-in një përfitues të drejtpërdrejtë të fluksit të turistëve. Megjithatë, kërkesa e krijuar nga turistët e huaj mbetet e lidhur ngushtë me sezonin turistik dhe me kohëzgjatjen e qëndrimit të tyre në vend.

Në këtë kontekst, znj. Xhabafti thekson se politikat për zgjatjen e sezonit turistik, duhen të shihen më me përparësi prej institucioneve shtetërore në bashkëpunim dhe me kompanitë, pasi turizmi është një mundësi për ta kthyer këtë kërkesë në trend më të qëndrueshëm gjatë vitit.

 

LEXONI EDHE:

Turistët ndryshojnë shportën e konsumit

Turizmi shton shitjet për retail-in, por efekti mbetet sezonal

The post Dy anët e konsumit, shqiptarët dominojnë me makarona e oriz, turistët me ushqime të gatshme e alkool appeared first on Revista Monitor.

  •  
  • ↗
↗

Turistët ndryshojnë shportën e konsumit

✇Revista Monitor
By: Mira Leka

Flet Klaudja Karabolli, drejtoreshĂ« marketingu e rrjetit “Big Market”

 

Konsumi i shportës ushqimore të turistëve që vizitojnë vendin ndryshon ndjeshëm nga ai i vendasve.

Sipas Klaudja Karabollit, drejtuese e sektorit tĂ« marketingut nĂ« rrjetin e supermarketeve tĂ« “Big Market”, fluksi i turistĂ«ve ka sjellĂ« ndryshime nĂ« tendencat e konsumit, me rritje tĂ« kĂ«rkesĂ«s pĂ«r pije, ushqime tĂ« gatshme dhe produkte tĂ« freskĂ«ta.

Megjithatë, efektet në konsum vijojnë të jenë kryesisht sezonale.

Sipas znj. Karabolli, një nga sfidat kryesore për sektorin e retail-it mbetet shndërrimi i fluksit të turistëve në kërkesë të qëndrueshme gjatë gjithë vitit, si dhe orientimi i investimeve në mënyrë të përshtatshme me këto ndryshime në sjelljen e konsumatorëve.

 

Si ka qenĂ« ecuria e konsumit tĂ« produkteve tĂ« shportĂ«s gjatĂ« muajve tĂ« verĂ«s dhe nĂ« shtator? Si paraqitet periudha janar–gusht 2026 krahasuar me 2025?

Gjatë vitit 2026 kemi konstatuar konsum të qëndrueshëm të produkteve bazë të shportës, por me një ndryshim gjithnjë e më të dukshëm në mënyrën se si konsumatori ndërton shportën e tij.

KategoritĂ« si orizi, makaronat, vaji i lulediellit, sheqeri dhe mielli mbeten produkte me ndjeshmĂ«ri tĂ« lartĂ« ndaj çmimit dhe aktiviteteve promocionale, ndĂ«rsa te bulmeti, vezĂ«t, mishi i pulĂ«s dhe sallamet, kriteret e freskisĂ«, cilĂ«sisĂ«, origjinĂ«s dhe raportit çmim–cilĂ«si po marrin peshĂ« mĂ« tĂ« madhe nĂ« vendimmarrje.

Në muajt e verës ndryshon edhe struktura e konsumit, sidomos në pikat tona në zonat turistike dhe bregdetare. Rritet kërkesa për produkte të freskëta, pije, artikuj të konsumit të menjëhershëm, produkte për mëngjes, snack, fruta-perime dhe formate praktike paketimi.

NĂ« fillim tĂ« shtatorit, shporta rikthehet gradualisht drejt konsumit familjar dhe rutinĂ«s sĂ« pĂ«rditshme. PĂ«r ne, treguesi mĂ« i rĂ«ndĂ«sishĂ«m nuk Ă«shtĂ« vetĂ«m volumi, por evoluimi i “produkt miks” dhe aftĂ«sia pĂ«r tĂ« pĂ«rshtatur ofertĂ«n sipas zonĂ«s, sezonit dhe profilit tĂ« klientit.

 

ÇfarĂ« tendence keni konstatuar te sjellja e konsumatorit shqiptar gjatĂ« kĂ«saj vere dhe fillimit tĂ« shtatorit?

Konsumatori shqiptar Ă«shtĂ« bĂ«rĂ« mĂ« racional, mĂ« i informuar dhe mĂ« pĂ«rzgjedhĂ«s. Nuk mendoj se tregu mund tĂ« lexohet mĂ« vetĂ«m pĂ«rmes ndarjes “çmim i ulĂ«t” kundrejt “cilĂ«sisĂ« sĂ« lartĂ«â€. Sot konsumatori kĂ«rkon “value for money”: njĂ« kombinim tĂ« çmimit konkurrues, cilĂ«sisĂ«, freskisĂ«, komoditetit dhe pĂ«rfitimit real.

Promocionet vazhdojnë të kenë ndikim të fortë në vendimmarrje, veçanërisht te produktet e konsumit të përditshëm.

Por paralelisht po konsolidohet një segment që është i gatshëm të paguajë më shumë për produkte të freskëta, cilësi të verifikueshme, origjinë të besueshme dhe eksperiencë më të mirë blerjeje.

Pikërisht këtu po fokusohet edhe marketingu ynë: jo vetëm te komunikimi i ofertës, por te ndërtimi i një marrëdhënieje afatgjatë me klientin.

Programi i besnikĂ«risĂ« “Big Besniku” Ă«shtĂ« pjesĂ« e kĂ«saj qasjeje, duke na lejuar tĂ« kalojmĂ« gradualisht nga promocioni masiv drejt njĂ« komunikimi mĂ« tĂ« personalizuar, shpĂ«rblimit tĂ« besnikĂ«risĂ« dhe krijimit tĂ« njĂ« ekosistemi ku klienti ka arsye konkrete pĂ«r t’u rikthyer nĂ« rrjet.

 

A Ă«shtĂ« reflektuar prania e lartĂ« e turistĂ«ve tĂ« huaj edhe nĂ« rrjetin e “Big Market”?

Po. Prania e turistëve është reflektuar qartë në dinamikën e pikave tona, veçanërisht në zonat bregdetare dhe në Tiranë. Efekti nuk lidhet vetëm me rritjen e numrit të transaksioneve, por edhe me ndryshimin e strukturës së shportës dhe frekuencës së blerjes.

PĂ«r njĂ« rrjet kombĂ«tar si “Big Market”, turizmi po kthehet nĂ« njĂ« faktor qĂ« duhet tĂ« merret nĂ« konsideratĂ« qĂ« nĂ« fazĂ«n e planifikimit komercial: nga asortimenti dhe furnizimi, te komunikimi nĂ« pikĂ«n e shitjes dhe pĂ«rshtatja e kategorive sipas profilit tĂ« zonĂ«s.

Kjo na shtyn tĂ« mendojmĂ« gjithnjĂ« e mĂ« shumĂ« me logjikĂ«n e “local relevance”: njĂ« supermarket nĂ« njĂ« destinacion turistik nuk duhet tĂ« ketĂ« domosdoshmĂ«risht tĂ« njĂ«jtĂ«n strukturĂ« oferte si njĂ« pikĂ« nĂ« njĂ« zonĂ« rezidenciale.

 

Cilat janë produktet që turistët e huaj kanë blerë më shumë? A ndryshon shporta e tyre nga ajo e konsumatorëve vendas?

Po, shporta e turistit ka karakteristika të ndryshme nga shporta tradicionale familjare. Në përgjithësi, turistët orientohen më shumë drejt produkteve të konsumit të menjëhershëm, ujit dhe pijeve, produkteve të freskëta, snack-eve, artikujve për mëngjes, fruta-perimeve, produkteve lokale dhe formateve të përshtatshme për qëndrime të shkurtra.

Konsumatori vendas, ndërkohë, ka një shportë më të planifikuar dhe më të gjerë, me peshë më të madhe të produkteve bazë dhe blerjeve familjare.

Për ne, kjo diferencë është një mundësi marketingu dhe merchandising-u: të ndërtojmë mikse produktesh dhe ekspozime që i përgjigjen profilit real të klientit të çdo pike, duke rritur si komoditetin për konsumatorin, ashtu edhe produktivitetin komercial të hapësirës.

 

Sa për qind të shitjeve gjatë verës përbëjnë blerjet e turistëve të huaj? A ka ndryshim me vitin e kaluar?

Në kushtet kur identifikimi i çdo transaksioni sipas rezidencës së klientit nuk realizohet në mënyrë të plotë, nuk do të ishte korrekte të jepnim një përqindje të deklaruar pa një bazë të verifikueshme statistikore.

Ajo që mund të konfirmojmë nga performanca dhe dinamika e pikave në destinacionet turistike është se fluksi i vizitorëve të huaj ka ndikim të dukshëm në konsumin sezonal.

Nga pikĂ«pamja menaxheriale, ne po punojmĂ« qĂ« vendimmarrja tĂ« jetĂ« gjithnjĂ« e mĂ« shumĂ« “data-driven”. Zhvillimi i kanaleve digjitale dhe i programit “Big Besniku” do tĂ« na ndihmojĂ« tĂ« kuptojmĂ« mĂ« mirĂ« frekuencĂ«n e blerjes, preferencat sipas kategorive dhe sjelljen e klientit, duke respektuar njĂ«kohĂ«sisht standardet e privatĂ«sisĂ«.

Objektivi është që analiza e klientit të përdoret jo thjesht për raportim, por për optimizimin e ofertës, promocioneve dhe investimeve.

 

A është turizmi vetëm faktor sezonal, apo po gjeneron konsum edhe jashtë sezonit të verës?

Turizmi vazhdon të ketë komponent të fortë sezonal, por ne po shohim një zgjatje të periudhës së aktivitetit turistik dhe kjo është shumë e rëndësishme për retail-in.

Tirana ka një dinamikë më pak sezonale, ndërsa edhe destinacionet bregdetare po përfitojnë gradualisht nga një sezon më i gjatë.

Kjo ndryshon mĂ«nyrĂ«n se si planifikohet rrjeti. Nuk mjafton mĂ« tĂ« pĂ«rgatitesh vetĂ«m pĂ«r korrik–gusht; duhet tĂ« mendosh pĂ«r kapacitetin e furnizimit, asortimentin, stafin, marketingun lokal dhe eksperiencĂ«n e klientit nĂ« njĂ« horizont mĂ« tĂ« gjatĂ«.

PĂ«r “Big Market”, kjo krijon mundĂ«si qĂ« investimet nĂ« zonat me potencial turistik tĂ« kenĂ« njĂ« logjikĂ« gjithnjĂ« e mĂ« tĂ« qĂ«ndrueshme vjetore dhe jo vetĂ«m sezonale.

 

A arrin turizmi të zëvendësojë boshllëkun e kërkesës që krijon emigracioni?

Turizmi dhe emigracioni janë dy fenomene me efekte të ndryshme mbi konsumin dhe nuk do të ishte e saktë të konsideronim se njëri e zëvendëson automatikisht tjetrin. Emigracioni ndikon në bazën e konsumatorit rezident dhe në konsumin e qëndrueshëm gjatë vitit, ndërsa turizmi krijon flukse shtesë që kanë intensitet, gjeografi dhe strukturë të ndryshme të shportës.

MegjithatĂ«, rritja e turizmit Ă«shtĂ« njĂ« mundĂ«si e rĂ«ndĂ«sishme pĂ«r sektorin e retail-it. Sfida Ă«shtĂ« qĂ« kĂ«tĂ« fluks ta kthejmĂ« nĂ« kĂ«rkesĂ« tĂ« qĂ«ndrueshme dhe nĂ« investime tĂ« mirĂ«pozicionuara. KĂ«tu lidhet drejtpĂ«rdrejt edhe strategjia e zgjerimit tĂ« “Big Market”.

Zgjerimin nuk e shohim thjesht si shtim të numrit të pikave, por si rritje të mbulimit të tregut dhe afërsisë me konsumatorin. Vendimmarrja për pika të reja duhet të mbështetet te potenciali demografik dhe turistik, densiteti i zonës, fuqia blerëse, flukset sezonale, konkurrenca, aksesueshmëria dhe potenciali afatgjatë i lokacionit.

Përparësi mbetet forcimi i pranisë në zonat urbane me kërkesë të lartë, por edhe pozicionimi strategjik në destinacionet turistike dhe zonat në zhvillim.

Në këtë fazë, avantazhi konkurrues nuk ndërtohet vetëm përmes pranisë fizike. Ai ndërtohet përmes kombinimit të rrjetit, fuqisë së markës, ofertës konkurruese, eksperiencës në dyqan, partneriteteve me furnitorët dhe besnikërisë së klientit.

Ambicia jonĂ« Ă«shtĂ« qĂ« zgjerimi fizik dhe transformimi i marrĂ«dhĂ«nies me konsumatorin tĂ« ecin paralelisht, duke e konsoliduar “Big Market” si njĂ« rrjet kombĂ«tar modern, tĂ« aksesueshĂ«m dhe tĂ« orientuar nga klienti.

Si pĂ«rfundim, pĂ«r “Big Market”, tregu i sotĂ«m kĂ«rkon ekuilibĂ«r mes çmimit, cilĂ«sisĂ«, inovacionit dhe afĂ«rsisĂ« me konsumatorin.

Zgjerimi i rrjetit, forcimi i “Big Besniku” dhe pĂ«rdorimi mĂ« inteligjent i tĂ« dhĂ«nave janĂ« pjesĂ« e sĂ« njĂ«jtĂ«s strategji: tĂ« jemi aty ku Ă«shtĂ« klienti, ta kuptojmĂ« mĂ« mirĂ« dhe t’i ofrojmĂ« njĂ« arsye tĂ« fortĂ« pĂ«r tĂ« zgjedhur “Big Market” nĂ« mĂ«nyrĂ« tĂ« vazhdueshme.

 

Lexoni edhe:

Dy anët e konsumit, shqiptarët dominojnë me makarona e oriz, turistët me ushqime të gatshme e alkool

 

The post Turistët ndryshojnë shportën e konsumit appeared first on Revista Monitor.

  •  
  • ↗
↗

Turizmi shton shitjet për retail-in, por efekti mbetet sezonal

✇Revista Monitor
By: Mira Leka

Flet Era Xhabafti zv.drejtoreshĂ« e “MiniInvest Albania”

 

Në muajt e verës, rritja e numrit të turistëve ka sjellë shtim kërkesës për shumë produkte të shportës ushqimore, lëngje frutash, produkte të freskëta, snack-eve.

Sipas zv.drejtoreshĂ«s sĂ« “MiniInvest Albania”, Era Xhabafti, turistĂ«t po orientohen gjithnjĂ« e mĂ« shumĂ« drejt blerjeve nĂ« dyqane pĂ«r konsum nĂ« apartamente, vila dhe struktura akomoduese, duke i dhĂ«nĂ« njĂ« shtysĂ« tĂ« konsiderueshme shitjeve nĂ« retail. MegjithatĂ«, ndikimi vijon tĂ« jetĂ« kryesisht sezonal.

Znj. Xhabafti thekson se politikat për zgjatjen e sezonit turistik, duhen të shihen më me përparësi nga institucionet shtetërore, pasi turizmi është një mundësi për ta kthyer këtë kërkesë në një trend më të qëndrueshëm gjatë vitit.

 

Nga produktet e shportës ushqimore, cilat janë produktet më të shitura gjatë periudhës së verës dhe muajit shtator? Mund të veçoni disa prej produkteve dhe të na thoni si ka ndryshuar kërkesa aktualisht krahasuar me vitin e kaluar?

Gjatë sezonit të verës, produktet më të shitura në portofolin tonë kanë qenë kryesisht makaronat, lëngjet dhe produktet e freskëta, të cilat regjistrojnë kërkesë më të lartë si rezultat i rritjes së temperaturave dhe konsumit sezonal.

Me fillimin e muajit shtator, tendenca ndryshon ndjeshĂ«m, e ndikuar veçanĂ«risht nga nisja e shkollĂ«s (“back to school”). NĂ« kĂ«tĂ« periudhĂ« Ă«shtĂ« rritur kĂ«rkesa pĂ«r produktet pĂ«r fĂ«mijĂ«, veçanĂ«risht ato qĂ« konsumohen gjatĂ« orarit tĂ« shkollĂ«s, si snack-et, lĂ«ngjet dhe produktet e paketuara nĂ« formate praktike.

Po ashtu, vihet re kërkesë për kategori të tjera produktesh që prindërit zgjedhin si vakte të ndërmjetme për fëmijët.

 

ÇfarĂ« tendence keni konstatuar te sjellja e konsumatorit shqiptar gjatĂ« kĂ«saj vere dhe nĂ« fillim tĂ« muajit shtator? A Ă«shtĂ« orientuar mĂ« shumĂ« drejt produkteve me çmime promocionale dhe ofertave, apo ka pasur njĂ« kĂ«rkesĂ« mĂ« tĂ« lartĂ« pĂ«r produkte cilĂ«sore, edhe nĂ« rastet kur çmimi ka qenĂ« mĂ« i lartĂ«?

Gjatë kësaj vere dhe veçanërisht në fillim të muajit shtator, kemi konstatuar se konsumatorët po i kushtojnë gjithnjë e më shumë rëndësi cilësisë së produkteve që zgjedhin për konsum.

Kjo tendencë është shoqëruar edhe me rritje të kërkesës për produkte cilësore gjatë muajit shtator.

Në të njëjtën kohë, konstatojmë se konsumatori është i orientuar edhe drejt produkteve promocionale, të cilat mbeten një faktor tërheqës për blerjen. Kompania jonë, në bashkëpunim me furnitorët dhe rrjetet e shitjes, ofron shpesh oferta dhe produkte promocionale, me qëllim që konsumatori të përfitojë sa më shumë.

Tregu është tepër konkurrues, ku çdo markë synon të rrisë praninë dhe shitjet. Për rrjedhojë, kompanitë përdorin strategji të ndryshme marketingu. Por promocioni nuk nënkupton domosdoshmërisht orientim drejt produkteve me cilësi më të ulët.

Përkundrazi, fushatat promocionale dhe të marketingut realizohen edhe për produkte cilësore, pasi konsumatori po kërkon gjithnjë e më shumë kombinimin më të mirë mes cilësisë dhe çmimit.

Oferta mbetet gjithmonë një nxitëse e rëndësishme e shitjeve. Për këtë arsye, në fokusin e kompanisë, në varësi edhe të sezonit të shitjeve të produkteve, zhvillohen aktivitete të ndryshme promocionale.

 

Po turistët si kanë ndikuar te kërkesa? A ka pasur rritje të kërkesës për mallra ushqimore si makarona, oriz, pije freskuese, alkoolike etj., për shkak të turizmit?

Turizmi po i jep shtysë të konsiderueshme shitjeve në shumë kategori dhe marka ushqimore. Ndikimi më i dukshëm është te markat ndërkombëtare, liderë në treg.

Turistët priren të konsumojnë më shumë marka ushqimore të njohura në vendet e tyre të origjinës.

Kërkesa nga turistët është kryesisht e përqendruar te pijet freskuese dhe pijet alkoolike.

Rritje të kërkesës ka edhe për produktet e shportës ushqimore, përfshirë makaronat, orizin, snack-et dhe produkte të tjera të përditshmërisë.

Një tendencë që vëmë re në rritje është se konsumi i turistëve është i orientuar edhe drejt produkteve që konsumohen në shtëpi, apo në strukturat akomoduese dhe jo vetëm në restorante. Kjo reflektohet në rritjen e kërkesës për produkte ushqimore dhe pije në sektorin e retail-it.

 

Kërkesa është më tepër e përqendruar në segmentin e retail-it, pra në rrjetin e dyqaneve për konsumatorin final?

Gjatë sezonit turistik, rritja më e lartë e shitjeve është në segmentin e retail-it, e ndikuar nga mënyra e konsumit të turistëve.

Ata nuk konsumojnĂ« vetĂ«m nĂ« restorante dhe nĂ« sektorin HORECA, por blejnĂ« edhe nĂ« retail pĂ«r konsum nĂ« apartamente, vila apo struktura tĂ« tjera akomoduese, si “Airbnb”.

Për rrjedhojë, në dyqanet pranë zonave bregdetare është vënë re rritje e kërkesës për produkte të gatshme, pije dhe snack-e, produkte bazë të shportës ushqimore, si dhe produkte të freskëta.

 

Nisur nga tendenca e shitjeve, a mund ta konsideroni turizmin vetëm si një faktor sezonal, apo po ndikon në shtimin e kërkesës edhe në muajt e tjerë të vitit?

Mendoj se turizmi vijon të mbetet një faktor sezonal dhe ndikimi i tij në konsum është i përqendruar në një periudhë relativisht të shkurtër të vitit, veçanërisht në muajt e verës, kur rritja e kërkesës është e dukshme.

Pas përfundimit të sezonit, efekti bie ndjeshëm dhe kjo mbetet një nga sfidat kryesore për sektorin. Qeveria, në bashkëpunim me grupet e interesit, duhet të nxisë përmes politikave zgjatjen e sezonit turistik, çka do të ndikonte në rritjen e kërkesës dhe qëndrueshmërinë e saj gjatë pjesës tjetër të vitit.

Shqipëria ka potencial për të tërhequr turistë edhe përtej periudhës së verës, duke krijuar efekte zinxhir në sektorin e akomodimit, retail-it dhe sektorë të tjerë të ekonomisë.

Lexoni edhe:

Dy anët e konsumit, shqiptarët dominojnë me makarona e oriz, turistët me ushqime të gatshme e alkool

The post Turizmi shton shitjet për retail-in, por efekti mbetet sezonal appeared first on Revista Monitor.

  •  
  • ↗
↗

Ngjitje në zinxhirin e vlerës; Debati mbi riindustrializimin dhe prodhimin në Shqipëri

✇Revista Monitor
By: Mira Leka

Një ushtrim hipotetik për kalim nga një fabrikë konkrete te një strategji e matshme e zinxhirit të vlerës

 

Nga Antonin Braho, ekspert i çështjeve makroekonomike dhe analist të dhënash

ParantezĂ«: Ky shkrim vijon debatin e hapur nĂ« “Monitor”, pĂ«r njĂ« bazĂ« prodhuese mĂ« tĂ« thellĂ« nĂ« ShqipĂ«ri.

QĂ«llimi nuk Ă«shtĂ« tĂ« shpallĂ« “sektorĂ« fitues”, por tĂ« tregojĂ« si mund tĂ« zbresĂ« diskutimi nga makroekonomia te produkti, fabrika, inputet dhe kapaciteti real si pjesĂ« e politikĂ«s reale tĂ« industrializimit

Debati për industrializimin zakonisht nis me pyetje të mëdha: cilët sektorë duhen mbështetur, sa subvencione duhen dhënë dhe sa vende pune mund të krijohen. Këtu ndjekim rrugën e kundërt.

Pyetja nis te njësia prodhuese: çfarë shpenzon një fabrikë, çfarë importon, sa vlerë të shtuar krijon për punonjës dhe çfarë kapaciteti duhet që një hallkë e zinxhirit europian të prodhohet realisht në Shqipëri. Vetëm më pas ka kuptim të flitet për politikë industriale kombëtare.

Ky debat nuk është vetëm shqiptar. Tensionet gjeopolitike, siguria e furnizimit dhe konkurrenca teknologjike e kanë rikthyer manifakturën në qendër të politikave në Europë dhe SHBA.

McKinsey Global Institute, nĂ« “Ramping up manufacturing in America?” (2026), pĂ«rdor pikĂ«risht njĂ« qasje produkt mĂ« produkt: sa prodhim shtesĂ« kĂ«rkohet, çfarĂ« kapaciteti ekziston dhe çfarĂ« investimi duhet [S19].

Çdo shifĂ«r nĂ« kĂ«tĂ« artikull shoqĂ«rohet me kodin NVE. PRODCOM pĂ«rdoret pĂ«r produktet, ndĂ«rsa CN/HS pĂ«r tregtinĂ« doganore. (pĂ«r mĂ« shumĂ« detaje mbi kategorizimin shiko nĂ«nndarjen: Metodologjia)

 

Sa e madhe është baza prodhuese sot?

NĂ« vitin 2024, ShqipĂ«ria kishte 7,187 ndĂ«rmarrje aktive dhe 95,276 tĂ« punĂ«suar nĂ« manifakturĂ« [NVE C (10–33); S1]. Shitjet neto ishin rreth ALL 379.0 miliardĂ« [S1], ndĂ«rsa vlera e shtuar bruto rreth ALL 163.8 miliardĂ« [S2].

Tabela 2 përmbledh dimensionin e bazës prodhuese dhe dy treguesit që vlejnë më shumë për debatin: shitjet dhe vlera e shtuar për punonjës.
Një sqarim i shkurtër: vlera e shtuar në llogaritë kombëtare nuk është fitim dhe as baza e TVSH-së.

Ajo është, në thelb, vlera e prodhimit minus mallrat dhe shërbimet e blera nga jashtë dhe të përdorura në prodhim (ose siç shprehen statisticienët konsumi i ndërmjetëm); prej saj paguhen puna, amortizimi, tatimet mbi prodhimin dhe si mbetje rezulton fitimi operativ. Prandaj raporti VA/shitje i përdorur këtu është tregues statistikor, jo marzh kontabël.

NĂ« vitin 2024, shitjet neto pĂ«r tĂ« punĂ«suar ishin rreth ALL 3.98 milionĂ« dhe vlera e shtuar rreth ALL 1.72 milionĂ« [NVE C (10–33); tĂ« derivuara nga S1–S2].

Kjo çon te pyetja më e rëndësishme: nëse pagat konvergojnë gradualisht me rajonin dhe Europën Qendrore e Lindore, a mund të rritet mjaftueshëm vlera e shtuar për punonjës që Shqipëria të mbetet konkurruese?

MadhĂ«sia mesatare e fabrikave nĂ« grupin e manifakturĂ«s del vetĂ«m rreth 13.3 punonjĂ«s pĂ«r ndĂ«rmarrje [NVE C (10–33)] ose MSME dhe SME.

Fragmentimi mund të japë fleksibilitet, por firmat e vogla nuk mund të përballojnë secila më vete laboratorë, metrologji, certifikime, financim pajisjesh dhe trajnim të avancuar.

KĂ«to “tĂ« mira publike” industriale janĂ« pikĂ«risht infrastruktura qĂ« e bĂ«n njĂ« ekosistem me SME tĂ« aftĂ« tĂ« furnizojĂ« kompani mĂ« tĂ« mĂ«dha.

Manifaktura pĂ«rbĂ«nte 6.51% tĂ« PBB-sĂ« nĂ« 2024 dhe u tkurr realisht me 3.65% nĂ« krahasim me vitin e mĂ«parshĂ«m. MegjithatĂ«, stoku i IHD-ve nĂ« manifakturĂ« ishte rreth EUR 1.42 miliardĂ« dhe fluksi vjetor EUR 173.2 milionĂ« [NVE C (10–33); S10].

Thënë ndryshe: Shqipëria nuk nis nga zero; sfida është sa thellë kapitali dhe prodhimi ekzistues lidhen me furnitorët, inxhinierinë dhe njohurinë vendase.

 

Ndërmarrjet aktive sipas ndarjeve kryesore të manifakturës, 2024. Burim: [S5].

Nga sektori te produkti: ku dhe a ekziston prodhim real?

Politika industriale bëhet konkrete vetëm kur zbret te produkti. Analiza e McKinsey për SHBA-në së cilës iu referuam në hyrje është më e detajuar sepse nuk fillon me sektorët por shkon direkt te produktet.

Ajo shkon produkt pas produkti dhe pyet sa prodhim vendas do të nevojitej për të zëvendësuar ekspozime të caktuara ndaj importeve. Të dhënat statistikore shumë të detajuara në ekonominë më të fuqishme në glob ua mundësojnë këtë gjë.

Pavarësisht stadit të zhvillimit, veprimtaria e INSTAT prodhon statistika që, edhe pse jo aq të detajuara, japin të dhëna që mund të përdoren me efikasitet për të arritur në konkluzione po aq të besueshme sa dhe studimi i McKinsey.

Më konkretisht, Shqipëria ka një instrument të ngjashëm që mund të përdorë një këtë rast: PRODCOM. PRODCOM tregon se Shqipëria ka prodhim të matshëm në familje shumë të ndryshme: metale, çimento, beton, ushqime, pije dhe sisteme kabllore për automjete.

Tabela 2 jep disa shembuj pĂ«r 2024. Ajo Ă«shtĂ« mĂ« informative se etiketa e gjerĂ« “manifakturĂ«â€, sepse teknologjia, kapitali, aftĂ«sitĂ« dhe tregjet e C24.10, C10.13 dhe C29.31 janĂ« krejt tĂ« ndryshme.

 

 

Hapi tjetĂ«r Ă«shtĂ« lidhja PRODCOM–CN/HS–firmĂ«: sa prodhohet, sa importohet, sa eksportohet, çfarĂ« kapaciteti pĂ«rdoret dhe cilat inpute mungojnĂ«. Pa kĂ«tĂ« lidhje, njĂ« deficit tregtar ose njĂ« listĂ« “sektorĂ«sh strategjikĂ«â€ nuk tregon nĂ«se ShqipĂ«ria mund ta prodhojĂ« produktin me kosto, cilĂ«si dhe shkallĂ« konkurruese.

HS (VĂ«rejtje: HS – Harmonized System – Sistemi i Harmonizuar) Ă«shtĂ« klasifikimi ndĂ«rkombĂ«tar i mallrave, i pĂ«rdorur nga doganat nĂ« shumicĂ«n e vendeve.

Ai identifikon produktet me kode zakonisht 6-shifrore. CN – Combined Nomenclature (Nomenklatura e Kombinuar – Ă«shtĂ« versioni mĂ« i detajuar i pĂ«rdorur nga Bashkimi Europian, zakonisht me kode 8-shifrore, i ndĂ«rtuar mbi HS) tĂ« tĂ« njĂ«jtit produkt dhe vrojtimin apo tĂ« dhĂ«nat reale tĂ« kapacitetit tĂ« pĂ«rdorur.

Nga eksperienca e vendeve tĂ« tjera lidhja PRODCOM–CN–firmĂ« Ă«shtĂ« masa statistikore mĂ« e rĂ«ndĂ«sishme qĂ« duhet bĂ«rĂ« pĂ«rpara se qeveria apo politikĂ«bĂ«rĂ«sit tĂ« deklarojnĂ« “sektorĂ« strategjikĂ«â€ si pjesĂ« e politikave tĂ« riindustrializimit tĂ« vendit)

Sistemet e kabllove elektrike për automjete janë një shembull i mire: Shitjet kombëtare PRODCOM ishin ALL 8.688 miliardë në 2024 [NVE C29.31; S4], rreth 5.2% më shumë se një vit më parë.

Kjo provon se kapaciteti ekziston. Por statistika nuk tregon sa bakër, konektorë, terminale, pjesë plastike, vegla, kallëpe, software dhe inxhinieri prodhohen lokalisht. Pikërisht këtu nis pyetja e vlerës së shtuar vendase.

 

Një fabrikë si njësi analize: rasti i një uzine automotive

PĂ«r ta bĂ«rĂ« ushtrimin tĂ« prekshĂ«m pĂ«rdorim njĂ« “uzinĂ« pĂ«rfaqĂ«suese” me shkallĂ«n e punĂ«simit tĂ« Yura Corporation Albania.

Qëllimi nuk është të rindërtohen llogaritë e kompanisë, por të tregohet si mund të përdoren të dhënat publike dhe mesataret e INSTAT për të ndërtuar një model fillestar i cili mund të përmirësohet ende më tepër duke u ndërlidhur me të dhëna reale publike më të detajuara nga INSTAT ose nga kompanitë përfaqësuese për aktivitete të veçanta, që në kontekste të caktuara mund të konsiderohen si strategjike.

Burimet publike kanĂ« raportuar rreth 2,000 tĂ« punĂ«suar nĂ« operacionet e Yura nĂ« 2026 [NVE C29.31 – korrespondencĂ« funksionale; S11]. Kjo shifĂ«r pĂ«rdoret vetĂ«m si ankorĂ« e shkallĂ«s sĂ« fabrikĂ«s.

Me mesataren e manifakturĂ«s prej rreth ALL 3.98 milionĂ« shitje pĂ«r punonjĂ«s, njĂ« uzinĂ« me 2,000 punonjĂ«s do tĂ« kishte xhiro reference rreth ALL 7.96 miliardĂ« nĂ« vit. Duke pĂ«rdorur raportin statistikor VA/shitje prej rreth 43.2%, modeli jep rreth ALL 3.44 miliardĂ« vlerĂ« tĂ« shtuar dhe ALL 4.52 miliardĂ« inpute tĂ« ndĂ«rmjetme [NVE C29.31 – model; S1–S2]. KĂ«to janĂ« proxy, jo pasqyra financiare tĂ« Yura-s.

Interesant është se xhiroja e modeluar është afër shitjeve kombëtare PRODCOM të C29.31. Kjo nuk provon identitet midis tyre; mund të reflektojë peshën e madhe të një fabrike në totalin e grupit, përafrime në burimet publike ose dallimin midis mesatares së manifakturës dhe vlerës së kompanisë në fjalë

(Kjo e fundit është e mundur të konsultohet me Corporate.al website ku nga pasqyrat financiare mund të shihet se në 2024-n, numri real i punonjësve nuk ka qenë 2000 por 1913, dhe volume i shitjeve më i vogël diku tek 5.8 ALL miliardë.

Gjithsesi qëllimi i modelit të ndërtuar këtu nuk është të derivojë shifrën e saktë për firmën në fjalë, por të tregojë hapat që mund të ndiqen për të dalë në konkluzione të mbështetura në të dhëna që ekzistojnë duke treguar hap pas hapi se si mund të arrihen ato të dhëna për të pasur në diskutim në nivel mikro që angazhon specialistët e fushës dhe shmang frazat e përgjithshme pa kuantifikim të vetë produktit.

Vlera e ushtrimit është metodologjia: statistika jep pikën e nisjes, ndërsa të dhënat e firmës e bëjnë analizën vendimmarrëse).

PĂ«r tĂ« kaluar tek puna si komponent i modelit: Duke pĂ«rdorur pagĂ«n mesatare tĂ« agregatit B–E vetĂ«m si proxy, kompensimi total i punĂ«s nĂ« model del rreth ALL 1.94 miliardĂ«, ose afĂ«rsisht 24% e xhiros [NVE C29.31 – model; S3, S8].

Ky rezultat tregon pse konkurrueshmëria nuk mund të reduktohet te paga. Mbi gjysmën e qarkullimit të modelit e zënë konsumi i ndërmjetëm: materiale, komponentë, energji, logjistikë, shërbime, cilësi, tooling dhe inxhinieri.

Në tregje të konsoliduara ky konsum i ndërmjetëm mund të jetë stabël por me prezencën e ofruesve konkurrues kjo pjesë e kostove të firmës mund të ulet duke ndikuar në interesin global të aktivitetit të firmës brenda vendit.

Kjo do të thotë se konkurrueshmëria e mjedisit shqiptar për biznes dhe industrializim nëpërmjet ankorave të tilla si fabrika në fjalë varet dhe nga kjo pjesë e konsumit të ndërmjetëm, d.m.th. nga materiale, komponentë, energji, logjistikë, kapital, cilësi, mbetjet, sigurimet për dëmin dhe moslivrimi, matricat, veglat prerëse dhe fiksaturat dhe inxhinieria e produktit dhe e procesit të prodhimit.

Një ulje e pagës prej 10% nuk kompenson domosdoshmërisht një normë defekti më të lartë elektriciteti, një ndalesë të linjës për mungesë komponenti apo nevojën për të importuar çdo kallëp fonderie, terminal apo fiksature për bankoprovë.

 

Model orientues i një uzine me 2,000 punonjës [C29.31]. Xhiroja, VA dhe inputet janë proxy nga mesataret e manifakturës.

ÇfarĂ« do tĂ« thotĂ« “tĂ« ngjitesh nĂ« zinxhir”?

Në një aktivitet si ky i fabrikës së referencës C29.31 mund të dallohen tre shkallë. E para është montimi, ku puna lokale është intensive dhe materialet e know-how vijnë kryesisht nga grupi ndërkombëtar.

E dyta shton testim, gjurmueshmëri digjitale, mirëmbajtje, automatizim, tooling dhe planifikim.

E treta përfshin inxhinieri produkti e procesi, laboratorë, ndryshime dizajni, homologim dhe menaxhim furnitorësh. Sa më shumë prej këtyre funksioneve të kryhen në Shqipëri, aq më e lartë është VA për punonjës dhe aq më pak e zëvendësueshme bëhet fabrika si komponent në zinxhirin ndërkombëtar të vlerës në këtë lloj grupi.

Sensitiviteti i modelit e bĂ«n idenĂ« tĂ« prekshme. NĂ«se pjesa lokale e vlerĂ«s sĂ« shtuar pĂ«r kĂ«tĂ« grup rritet me 5 pikĂ« pĂ«rqindjeje, VA shtesĂ« do tĂ« ishte rreth ALL 398 milionĂ« nĂ« vit; me 10 pikĂ« rreth ALL 796 milionĂ«; me 15 pikĂ« rreth ALL 1.19 miliardĂ«. KĂ«to nuk janĂ« parashikime fitimi, por njĂ« mĂ«nyrĂ« pĂ«r tĂ« matur “vlerĂ«n e kapur” lokalisht.

Një investim në pajisje, furnitorë ose inxhinieri ka kuptim vetëm nëse kjo rritje mund të provohet me kontrata, produktivitet dhe cilësi. Llogaritjet mekanike të payback-ut në model janë orientuese; rasti real duhet të përfshijë financimin, taksat, amortizimin, humbjet e ramp-up-it dhe rrezikun tregtar.

NjĂ« “Albania Ramp-Up Factor”: çfarĂ« mund tĂ« llogaritet sot?

McKinsey për SHBA-në përkufizon ramp-up factor si prodhimi i qëndrueshëm që kërkohet për të plotësuar kërkesën vendase, i pjesëtuar me kapacitetin e fundmë maksimal (Fabrikat dhe

Territoret e ndërmarrjeve aktuale apo të dikurshme). Për Shqipërinë, formula mund të shkruhet në nivel produkti j: ARF_j(q) = (D_j + q·I_j) / C_peak,j. D_j është prodhimi vendas, I_j importi, q është pjesa e importit që synohet të lokalizohet, ndërsa C_peak,j është kapaciteti maksimal i fundmë. Siç shihet metoda është e thjeshtë gjithmonë në statistikë; të dhënat janë pjesa e vështirë.

NĂ« rastin e ShqipĂ«risĂ« PRODCOM jep D_j pĂ«r shumĂ« produkte [NVE C / produkt; S4]. Doganat japin I_j, por duhet çiftĂ«zim i kujdesshĂ«m CN–CPA–PRODCOM [NVE C / produkt; S9].

Ajo qĂ« mungon publikisht Ă«shtĂ« C_peak,j: seritĂ« e kapacitetit fizik dhe koeficientĂ«t e pĂ«rdorimit pĂ«r çdo produkt (nĂ« rastin mĂ« tĂ« mirĂ« INSTAT-i mund t’i derivojĂ« kĂ«ta koeficientĂ« prej intervistave tĂ« ndĂ«rmarrjeve dhe firmave; nĂ« rastin mĂ« tĂ« keq, pĂ«rllogaritjet mund tĂ« bĂ«hen duke supozuar pĂ«rqindje pĂ«rdorimi si p.sh. si 80%, 85% ose 90% [NVE B–E (05–39) pĂ«r testet e stresit nĂ« nivel agregat.

Si kontroll makro pĂ«r nivelin fundor nĂ«pĂ«r kĂ«to teste mund tĂ« pĂ«rdoret SUT 2023. Output-i vendas i produkteve B–E ishte ALL 684.566 miliardĂ« [NVE B–E (05–39); S3] dhe importet ALL 664.177 miliardĂ«].

Penetrimi i importeve në furnizime pra ish rreth 49.2%. Kjo është vetëm një shifër për të treguar se Industria Shqiptare ende importon gati 50% të inputeve dhe jo një argument për alarm.

Edhe në ekonomitë shumë të industrializuara importet janë thelbësore për shkak të specializimit dhe konkurrueshmërisë.

NĂ« skenarin ku vetĂ«m 10% e importeve B–E lokalizohen (do tĂ« thotĂ« se prodhohen lokalisht), output-i i ri i kĂ«rkuar do tĂ« ishte ALL 66.4 miliardĂ« [NVE B–E (05–39], ose rreth 9.7% mbi output-in vendas aktual.

NĂ«se industria punon sot me 85% tĂ« kapacitetit, ARF e pĂ«rllogaritur del rreth 0.93x [NVE B–E (05–39)], qĂ« nĂ«nkupton se nĂ« agregat ky volum mund tĂ« jetĂ« brenda kapacitetit aktual tĂ« disponueshĂ«m ose tĂ« mundshĂ«m nĂ« ShqipĂ«ri nĂ« total, por jo domosdoshmĂ«risht pĂ«r produktin e duhur.

NĂ« skenarin 20%, output-i shtesĂ« Ă«shtĂ« ALL 132.8 miliardĂ« dhe ARF e pĂ«rllogaritur me pĂ«rdorim 85% Ă«shtĂ« rreth 1.01x [NVE B–E (05–39)]. NĂ« skenarin 30%, output-i shtesĂ« Ă«shtĂ« ALL 199.3 miliardĂ« [NVE B–E (05–39)] dhe ARF e pĂ«rllogaritur me utilization 85% rreth 1.10x [NVE B–E (05–39)].

Këto rezultate kanë një interpretim shumë specifik. ARF më i vogël se 1 nuk do të thotë se Shqipëria mund ta prodhojë mallin automatikisht.

Mund të ketë kapacitet të lirë në çimento dhe asnjë kapacitet për gjysmëpërcjellës, gjë që do të thotë se duhet të ndërtojë një fabrikë gjysmëpërcjellësh nëse ka kushtet e tjera për ta realizuar.

Kjo Ă«shtĂ« arsyeja pse testi i stresit B–E pĂ«rdoret vetĂ«m si kontroll nĂ« shkallĂ« makro.

Politika industriale duhet tĂ« zbresĂ« nĂ« terren konkret tek C10–C33 (tek Manifaktura), pastaj nĂ« PRODCOM 8-digit dhe nĂ« fund nĂ« firmĂ« pĂ«r tĂ« parĂ« se cilat firma ankorĂ« brenda ose jashtĂ« vendit mund tĂ« pĂ«rthithin produkte tĂ« prodhuara lokalisht dhe pastaj tĂ« vlerĂ«sojĂ« nĂ«se ka kapacitete tĂ« lira apo duhet tĂ« ndĂ«rtohen kapacitete tĂ« lira.

Nëse të dhënat do të merreshin që në fillim në nivel produkti për B-E nga INSTAT atëherë ky lloj testi dhe tranzicioni mund të realizohej për çdo produkt që do të konsiderohej me rëndësi strategjike.

Ajo që mund të konkludohet sidoqoftë është që me kapacitet përdorimi global deri në 85% (për makroekonomistët kjo do të thotë kur ka output gap pozitiv ose diferencë pozitive midis outputit potencial dhe atij aktual) shuma e produkteve të lokalizuara që do të lokalizohej nuk mund të arrijë më tepër se 15-18%

 

Screening i ARF nĂ«n supozime alternative tĂ« pĂ«rdorimit tĂ« kapaciteteve [NVE B–E (05–39)].

 

NJË FORMULË E DOBISHME QË MUND TË KONSIDEROHEJ

Për çdo produkt PRODCOM: (1) prodhimi vendas; (2) importet CN të harmonizuara; (3) eksportet; (4) utilization / peak capacity; (5) numri i prodhuesve; (6) inputet kritike; (7) përqendrimi sipas vendit të furnizimit; (8) koha e certifikimit; (9) energjia dhe puna për njësi output-i. Vetëm atëherë, ARF bëhet instrument real i vendimmarrjes dhe jo ushtrim makro.

 

Ku ia vlen të kërkohet potenciali?

Tregtia e mallrave jep një filtër të parë. Në vitin 2024, importet ishin dukshëm më të larta se eksportet tek ushqimet/pijet/duhani, kimikatet/plastika, materialet/metalet dhe sidomos makineritë/pajisjet; tekstilet dhe këpucët kishin një profil tjetër, me eksporte të larta [familje analitike NVE; S9].

Figura 4 e bën këtë hendek të dukshëm pa qenë nevoja të përsëriten të gjitha shifrat në tekst.

Ato mund tĂ« lidhen analitikisht me familjet NVE pĂ«r tĂ« gjetur cilat prej produkteve kanĂ« ekspozimin mĂ« tĂ« madh ndaj importeve dhe mund tĂ« konsideroheshin si target pĂ«r industrializimin dhe alokimin brenda vendit. Por njĂ« deficit tregtar nuk Ă«shtĂ« “mundĂ«si automatike pĂ«r zĂ«vendĂ«sim importi”.

Disa produkte kĂ«rkojnĂ« ekonomi shkalle, kapital, teknologji ose pronĂ«si intelektuale qĂ« ShqipĂ«ria nuk mund t’i replikojĂ« me efikasitet. Tregtia vetĂ«m tregon ku duhet tĂ« bĂ«het analiza 8-shifrore e produktit dhe e business case-it.

 

Tregtia e mallrave sipas familjeve analitike NVE, 2024. Burim: [S9]. Grupet doganore nuk janë identike me NVE.

Prandaj prioriteti nuk duhet tĂ« jetĂ« njĂ« listĂ« “sektorĂ«sh fitues”, por familje produktesh ku ekziston tashmĂ« bazĂ« prodhuese dhe njĂ« rrugĂ« realiste drejt vlerĂ«s sĂ« shtuar mĂ« tĂ« lartĂ«.

Tabela më poshtë përmbledh disa shembuj: kabllot automotive, metalet/makineritë, ushqimet, tekstilet, plastika dhe druri/mobiliet. Si mund të kryhej dhe nga do të fillohej është pyetja e radhës?

Përgjigjja meriton një shkrim më vete sepse ngërthen qasjen në lëndët e para, burimet njerëzore dhe kapitalin njerëzor, aksesin në tregje, dhe aftësinë për të garantuar sigurinë e zinxhirëve të furnizimit.

MĂ« poshtĂ« e pĂ«rmbledhur po jepen disa shtjellime rreth kĂ«tyre pikave. Sa pĂ«r financimin ekzistojnĂ« modele mikro “start small and grow big” qĂ« mbĂ«shteten mbi strategji tĂ« zgjerimit tĂ« justifikuar nga kĂ«rkesa reale e materializuar dhe jo nga planet nĂ« letĂ«r dhe strategjitĂ« pa fund.

 

 

Tabela është një udhërrëfyes analitik, jo një renditje e sektorëve sipas rëndësisë strategjike.
ShĂ«nim: OEE (Overall Equipment Effectiveness; CMT (Cut–Make–Trim), CNC (Computer Numerical Control),

Aftësitë, lëndët e para dhe energjia: tre kufizime që nuk zgjidhen me subvencion

 

Tregues të kapacitetit për inovacion dhe digjitalizim. Bazat statistikore ndryshojnë; burime: [S6], [S7].

Kapitali pa aftĂ«si teknike nuk mjafton. PĂ«r C25–C29 duhen teknikĂ« mirĂ«mbajtjeje, mekatronikĂ«, programues CNC, inxhinierĂ« cilĂ«sie dhe automatizimi; pĂ«r C10–C12 teknologĂ« ushqimorĂ«, specialistĂ« tĂ« zinxhirit tĂ« ftohtĂ« dhe laboratorĂ«; pĂ«r C13–C15 projektim teknik, planifikim digjital dhe njohuri materialesh.

Financimi i trajnimit duhet të lidhet me punësimin, qëndrueshmërinë në vendin e punës dhe produktivitetin, jo me numrin e certifikatave.

Figura 5 tregon pse kjo është relevante: ka aktivitet inovacioni, por digjitalizimi në fabrikë dhe aktivitetet më intensive të R&D mbeten më të kufizuara. Politika e aftësive duhet të synojë funksionet që rrisin vlerën e shtuar, jo vetëm ofertën e përgjithshme të kurseve.

 

Lëndët e para janë avantazh potencial, jo justifikim për përpunim me çdo kusht

NĂ« 2024 u raportuan rreth 588 mijĂ« tonĂ« xeherorĂ« e koncentrate kromi dhe 466 mijĂ« tonĂ« bakri [NVE B07.29; S4]. KĂ«to tĂ« dhĂ«na dĂ«shmojnĂ« ekzistencĂ«n e aktivitetit nĂ« fazat e sipĂ«rme tĂ« zinxhirit mineral – upstream, pra nĂ« nxjerrjen dhe pĂ«rqendrimin fillestar tĂ« mineraleve.

Megjithatë, ato nuk përbëjnë në vetvete argument ekonomik që Shqipëria duhet të zhvillojë domosdoshmërisht çdo fazë të mëtejshme të përpunimit downstream, nga metalurgjia deri te prodhimi i komponentëve industrialë. Përpunimi ka kuptim vetëm kur mineralogjia, rikuperimi, energjia, uji, logjistika dhe tregu e bëjnë ekonomikisht të qëndrueshëm.

Çdo kalim nga B07 drejt metalurgjisĂ« ose komponentĂ«ve [NVE C24/C27/C29] duhet tĂ« kalojĂ« njĂ« “bankability gate”: rezerva tĂ« verifikuara, prova metalurgjike, kosto energjie, CAPEX/OPEX, ndikim mjedisor dhe perspektivĂ« tĂ« besueshme shitjeje.

Përndryshe, buxheti publik merr përsipër rrezikun gjeologjik, teknologjik dhe tregtar që duhet ta mbajë investitori.
Energjia [NVE D35] është po aq kritike.

Avantazhi i sistemit relativisht të dekarbonizuar humbet nëse tensioni është i paqëndrueshëm, ndërprerjet dominojnë ndaj furnizimit të njëtrajtshëm, ose lidhjet e reja vonohen.

Prandaj infrastruktura industriale duhet të matet edhe me orët e prodhimit të shmangura nga ndërprerjet, cilësinë e furnizimit dhe ndikimin në OEE, jo vetëm me kilometra rrugë ose MW të instaluar [S21].

 

Me kĂ« konkurron ShqipĂ«ria? Jo vetĂ«m me “vendet me paga tĂ« ulĂ«ta”

Manifaktura shqiptare ishte 6.51% e PBB-sĂ« nĂ« 2024 [NVE C (10–33); S2], dukshĂ«m mĂ« poshtĂ« se nivelet e MaqedonisĂ« sĂ« Veriut, SerbisĂ«, HungarisĂ«, SllovakisĂ« dhe ÇekisĂ« tĂ« paraqitura nĂ« FigurĂ«n 7 [S12]. Hendeku nuk mat vetĂ«m numrin e fabrikave; ai reflekton thellĂ«sinĂ« e ekosistemit industrial.

KĂ«to ekonomi kanĂ« krijuar gjatĂ« disa dekadave ekosisteme tĂ« plota industriale, ku veprojnĂ« prodhuesit kryesorĂ« tĂ« automjeteve – OEM (Original Equipment Manufacturers), furnitorĂ«t e drejtpĂ«rdrejtĂ« tĂ« tyre tĂ« nivelit tĂ« parĂ« Tier-1, furnitorĂ«t e komponentĂ«ve dhe materialeve pĂ«r kĂ«ta tĂ« fundit Tier-2, universitete teknike, ndĂ«rmarrje tĂ« specializuara nĂ« prodhimin e kallĂ«peve, veglave dhe pajisjeve teknologjike, laboratorĂ« tĂ« testimit dhe certifikimit, si dhe njĂ« treg pune me pĂ«rvojĂ« tĂ« konsoliduar industriale.

Për këtë arsye, Shqipëria nuk mund të konkurrojë me këto ekosisteme vetëm nëpërmjet kostos më të ulët të pagës; konkurrueshmëria duhet të mbështetet gjithnjë e më shumë në produktivitet, aftësi teknike, cilësi, inxhinieri, rrjete furnitorësh dhe kohë më të shkurtra furnizimi drejt tregut europian.

 

Figure 6: Vlera e shtuar e manifakturës në PBB, 2024. Shqipëri: [S2]; vendet e tjera: [S12].

Avantazhi shqiptar mund të jetë kombinimi i afërsisë me Italinë dhe BE-në, lead-time më të ulët, seri prodhimi të vogla e të mesme, energji relativisht e dekarbonizuar dhe kosto pune ende konkurruese.

Kjo Ă«shtĂ« logjika e nearshoring-ut: jo “tĂ« prodhojmĂ« gjithçka”, por tĂ« fitojmĂ« ato hallka ku koha, fleksibiliteti dhe integrimi europian kompensojnĂ« disavantazhin e shkallĂ«s ndaj prodhuesve mĂ« tĂ« mĂ«dhenj.

 

Nearshoring-u është mundësi, por edhe provë rezilience

Konferenca Vjetore e KĂ«rkimit e BankĂ«s Qendrore Europiane – BQE (European Central Bank – ECB), e zhvilluar mĂ« 16–17 shtator 2026, u pĂ«rqendrua te tema “Gjeoekonomia dhe Sistemi NdĂ«rkombĂ«tar i TregtisĂ«â€.

VetĂ« tematika e konferencĂ«s – tarifat tregtare, sanksionet ekonomike, varĂ«sitĂ« nga inputet kritike, politika industriale dhe zinxhirĂ«t ndĂ«rkombĂ«tarĂ« tĂ« furnizimit – tregon se modeli i periudhĂ«s 1990–2010, ku efikasiteti dhe minimizimi i kostos nĂ« shkallĂ« globale pĂ«rbĂ«nin kriterin kryesor tĂ« organizimit tĂ« prodhimit, nuk Ă«shtĂ« mĂ« i mjaftueshĂ«m.

Në këtë mjedis, afërsia me tregun europian dhe shkurtimi i zinxhirëve të furnizimit marrin një vlerë më të madhe strategjike, por kjo nuk do të thotë se kapacitetet prodhuese do të zhvendosen automatikisht drejt Shqipërisë.

Sistemi i Monitorimit tĂ« Tarifave i OrganizatĂ«s BotĂ«rore tĂ« TregtisĂ« dhe Fondit Monetar NdĂ«rkombĂ«tar – WTO–IMF Tariff Tracker raportonte se tarifa efektive e aplikuar nga Shtetet e Bashkuara kishte arritur nĂ« rreth 10.6% mĂ« 3 shtator 2026, krahasuar me njĂ« mesatare tĂ« thjeshtĂ« prej rreth 3.4% pĂ«r tarifĂ«n e kombit mĂ« tĂ« favorizuar – MFN (Most-Favoured-Nation) nĂ« vitin 2025.

Edhe kur Shqipëria nuk është drejtpërdrejt objekt i këtyre tarifave, ndryshimi i çmimeve relative dhe i kostove të tregtisë mund të ridrejtojë investimet dhe kapacitetet prodhuese ndërmjet vendeve. Në të njëjtën kohë, tensionet tregtare mund të ulin kërkesën globale ose të godasin klientët përfundimtarë të ndërmarrjeve shqiptare.

PĂ«r kĂ«tĂ« arsye, zhvendosja e prodhimit mĂ« pranĂ« tregut europian – nearshoring – duhet tĂ« vlerĂ«sohet pĂ«rmes njĂ« analize tĂ« plotĂ« ekonomike dhe tregtare tĂ« investimit dhe jo tĂ« konsiderohet si njĂ« pĂ«rfitim gjeopolitik i garantuar.

NjĂ« nga shembujt mĂ« tĂ« qartĂ« tĂ« varĂ«sive kritike lidhet me elementet e mineraleve tĂ« rralla – rare earths.

BQE vlerëson se Kina prodhon rreth 95% të ofertës globale të këtyre në fazat e mëtejshme të përpunimit; S18] dhe se rreth 70% e importeve të eurozonës vijnë drejtpërdrejt nga Kina.

Në maj 2025, dërgesat kineze të magneteve që përdorin elemente të mineraleve të rralla ranë me rreth 75% krahasuar me një vit më pare si pjesë e strategjisë kineze për të neutralizuar përpjekjet e BE për të balancuar tregtinë, sidomos në grupet e produkteve të manifakturës.

Një fabrikë shqiptare që prodhon sisteme kabllore ose module elektrike për automjete mund të mos i blejë drejtpërdrejt këto materiale, por prodhimi i klientit të saj mund të ndërpritet nëse mungojnë motorët elektrikë, sensorët, magnetet ose komponentë të tjerë kritikë.

Kjo tregon se kemi të bëjmë me rrezikun e gjithë rrjetit të furnizimit, dhe jo vetëm me rrezikun e furnitorit të drejtpërdrejtë.

Studimi i Alfaro, Fadinger, Schymik dhe Virananda mbi elementet e mineraleve tĂ« rralla tregon edhe njĂ« aspekt tjetĂ«r tĂ« rĂ«ndĂ«sishĂ«m: kufizimi i furnizimit me njĂ« input kritik mund t’i nxisĂ« ndĂ«rmarrjet tĂ« rinovojnĂ«, duke reduktuar pĂ«rdorimin e materialit, duke e zĂ«vendĂ«suar atĂ« me materiale alternative ose duke ridizenjuar produktin [S24].

Për Shqipërinë, kjo do të thotë se qëndrueshmëria ndaj goditjeve të furnizimit nuk mund të mbështetet vetëm te krijimi i rezervave fizike të materialeve.

NdĂ«rmarrjet duhet tĂ« zhvillojnĂ« kapacitete inxhinierike pĂ«r sigurimin e furnizimit nga mĂ« shumĂ« se njĂ« burim – dual sourcing, zĂ«vendĂ«simin e materialeve, riciklimin, ridizenjimin e produktit dhe testimin teknik tĂ« alternativave. NĂ« kĂ«tĂ« mĂ«nyrĂ«, politika pĂ«r lĂ«ndĂ«t e para kritike lidhet drejtpĂ«rdrejt me politikĂ«n e zhvillimit tĂ« njohurive, aftĂ«sive teknike dhe inxhinierisĂ«, dhe jo vetĂ«m me politikĂ«n minerare.

Qasja e adoptuar kĂ«tu pĂ«r zgjerimin e kapacitetit prodhues si mĂ«nyrĂ« riindustrializimi nĂ« opinionin e artikullshkruesit Ă«shtĂ« e dobishme pikĂ«risht sepse e detyron diskutimin tĂ« kalojĂ« nga formulimet e pĂ«rgjithshme te pyetjet konkrete: sa ton ose sa njĂ«si duhet tĂ« prodhohen, sa linja prodhimi kĂ«rkohen, sa punonjĂ«s dhe çfarĂ« aftĂ«sish duhen, sa energji konsumohet, sa investime kapitale – CAPEX (Capital Expenditure) – nevojiten dhe sa kohĂ« duhet pĂ«r tĂ« arritur kapacitetin e synuar.

PĂ«r ShqipĂ«rinĂ«, me tĂ« dhĂ«nat publike aktuale mund tĂ« ndĂ«rtohet njĂ« vlerĂ«sim paraprak dhe sistematik i potencialit tĂ« zgjerimit tĂ« prodhimit dhe me tĂ« dhĂ«na mĂ« tĂ« hollĂ«sishme nga INSTAT dhe njĂ« vlerĂ«sim i Faktorit pĂ«rfundimtar i Zgjerimit tĂ« Prodhimit – ARF (Actual Ramp-up Factor) nĂ« nivel tĂ« çdo produkti.

Së fundmi një vërejtje për specialistët e fushës dhe më gjerë: siç mund të jenë në dijeni analiza inpute/output në nivel produkti, aktiviteti ekonomik, apo sektori është statike por ajo mund të modelohet në mënyrë diskrete në versione ex-ante dhe ex-post të elementeve të politikave për të parë dhe për të vlerësuar ndikimin në kontekstin e matjes së efektit të politikave dhe monitorimit, si pjesë e procesit të llogaridhënies kur ka përfshirje të politikave publike.

Mundësitë sigurisht janë të pafundme për aq kohë sa specialistët e fushave përkatëse do të ftoheshin në forumet ku diskutohen këto vendime realisht dhe jo pasi janë adoptuar vendimet përkatëse.

 

Metodologjia

Për të rritur cilësinë konkrete të diskutimit, dy alternativat më të besueshme do të ishin ose a) vrojtimi direkt dhe marrja e të dhënave ose b) referenca ndaj vrojtimeve të kontrolluara dhe të certifikuara si objektive dhe reale për Shqipërinë, baza më e sigurt janë të dhënat e INSTAT.

NjĂ« dallim Ă«shtĂ« thelbĂ«sor kĂ«tu: manifaktura Ă«shtĂ« Seksioni C i NVE Rev.2, pra C10–C33; nga ana tjetĂ«r, agregati B–E, qĂ« pĂ«rdoret shpesh nĂ« Tabelat e Burimeve dhe PĂ«rdorimeve (SUT) si sinonim i industrisĂ«, pĂ«rfshin industrinĂ« nxjerrĂ«se B05–B09, manifakturĂ«n C10–C33, energjinĂ« D35 dhe ujin/mbetjet E36–E39.

Prandaj çdo shifër në këtë artikull shoqërohet me kodin NVE. PRODCOM përdoret për produktet, ndërsa CN/HS për tregtinë doganore.

Fillimi i mbarĂ«, gjysma e punĂ«s: manifaktura Ă«shtĂ« C, jo B–E

PĂ«r njĂ« analizĂ« tĂ« dobishme duhen tre nivele. NVE C10–C33 tregon manifakturĂ«n dhe Ă«shtĂ« baza e krahasimit me vendet e tjera. PRODCOM zbret nĂ« produkt dhe na tregon çfarĂ« prodhohet realisht.

Niveli i tretĂ« Ă«shtĂ« B–E (05–39) agregati i gjerĂ« i SUT qĂ« njihet si industri, i cili Ă«shtĂ« i dobishĂ«m pĂ«r analizĂ«n e marrĂ«dhĂ«nieve input-output, por nuk duhet barazuar me manifakturĂ«n.

Ky dallim shmang një gabim të zakonshëm: një performancë e mirë ta themi e energjisë ose minierave (si industri) nuk është automatikisht performancë e mirë e fabrikave (industrisë si manifikturë).

 

Referencat kryesore

[S1] INSTAT, Final Results on Structural Survey of Enterprises 2024.
[S2] INSTAT, Gross Domestic Product 2023 final and 2024 semi-final.
[S3] INSTAT, Supply and Use Tables 2023.
[S4] INSTAT, Results on Industrial Production Survey / PRODCOM 2024.
[S5] INSTAT, Business Registers 2024.
[S6] INSTAT, Innovation Activities in Enterprises 2022–2024.
[S7] INSTAT, ICT Usage and E-Commerce in Enterprises 2025.
[S8] INSTAT, Wage Statistics, Q4 2024.
[S9] INSTAT, International Trade in Goods 2024.
[S10] INSTAT / Bank of Albania, Foreign and Joint Enterprises Statistics 2022–2024.
[S11] Government of Albania public releases on Yura Corporation Albania, 2019–2026.
[S12] World Bank, World Development Indicators: Manufacturing value added (% of GDP).
[S13] Eurostat, Industrial production statistics.
[S18] ECB Work on rare-earth dependencies and supply-chain disruptions, 2025–2026.
[S19] McKinsey Global Institute, Ramping up manufacturing in America?, May 2026. User-provided attachment.
[S21] World Bank, Albania Country Climate and Development Report, 2024. User-provided attachment.
[S24] Alfaro et al., Trade and Industrial Policy in Supply Chains: Directed Technological Change in Rare Earths, August 2026. User-provided attachment.

The post Ngjitje në zinxhirin e vlerës; Debati mbi riindustrializimin dhe prodhimin në Shqipëri appeared first on Revista Monitor.

  •  
  • ↗
↗

Shqipëria përballë shansit të ri industrial

✇Revista Monitor
By: Mira Leka

Mineralet dhe metalet vijojnë të sigurojnë rreth një të pestën e eksporteve shqiptare, por sfida e ekonomisë sonë është të rrisë vlerën e pasurive të saj, në një moment që Europa po kërkon të sigurojë lëndët e para kritike dhe të afrojë zinxhirët e prodhimit tani në kulmin e revolucionit digjital. Ekspertët sugjerojnë të niset nga disa baza të thjeshta për rritjen e vlerës së shtuar të burimeve, në vend të investimeve të mëdha. Të dhënat e industrisë, investimet e kompanive minerare dhe interesi i ri për zonat industriale tregojnë se baza ekziston. Ekspertët sugjerojnë se duhet të ngushtohet hendeku i nxjerrjes së lëndës së parë dhe krijimit të një ekosistemi më të plotë prodhues.

 

Blerina Hoxha

Për dekada, pasuritë minerale të Shqipërisë janë parë kryesisht përmes sasisë së nxjerrë nga nëntoka dhe vlerës që sjellin në eksporte. Por ndryshimet në industrinë europiane dhe revolucioni digjital po sjellin perspektiva të reja për industrinë shqiptare dhe një mundësi të mirë për të diversifikuar ekonominë e vendit.

Bakri, nikeli, kromi dhe minerale të tjera në nëntokën tonë janë bazat e prodhimit të automjeteve elektrike, rrjeteve energjetike, qendrave të të dhënave, teknologjive digjitale dhe industrisë së mbrojtjes.

Në të njëjtën kohë, Bashkimi Europian po kërkon të diversifikojë furnizimet dhe të zvogëlojë varësinë nga zinxhirët e gjatë dhe të cenueshëm të prodhimit.

Për Shqipërinë, këto zhvillime hapin një mundësi të re. Vendi ka traditë minerare, burime të konsiderueshme, afërsi me tregun europian dhe një bazë industriale që, edhe pse e vogël, nuk nis nga zero.

Megjithatë, struktura e ekonomisë vazhdon të mbështetet fort tek eksporti i lëndëve të para dhe tek aktivitetet me shkallë relativisht të ulët përpunimi.

Megjithatë, një pesta e eksporteve varet ende nga mineralet dhe metalet. Në vitin 2015, eksportet e mineraleve dhe produktet prej tyre arritën në 49 miliardë lekë dhe përbënin 20% të të gjitha eksporteve shqiptare.

Pesha e tyre ka pësuar luhatje në varësi të ecurisë së çmimeve ndërkombëtare.

Në vitin 2022, kur koniunktura e tregjeve ishte veçanërisht e favorshme për lëndët e para, eksportet arritën në rreth 123 miliardë lekë, ose 25% të totalit dhe në dy vitet në vijim kanë pësuar rënie të lehtë.

Të dhënat zyrtare tregojnë se në 8-mujorin 2026, eksportet e këtij grupi arritën në 53,3 miliardë lekë, ose 21.6% të eksporteve totale.

Ekspertët sugjerojnë se qeveria duhet të përqendrohet në rritjen e vlerës së eksportit të mineraleve duke shtuar proceset e përpunimit.

Edhe kompanitë e sektorit po e shohin gjithnjë e më shumë zhvillimin në këtë mënyrë. Mehmet Uluyurt, CEO i BERALB, një nga kompanitë kryesore të industrisë së bakrit në Shqipëri, thotë se koncentrati i bakrit vijon të jetë produkti kryesor i kompanisë, por paralelisht po shqyrtohen produkte alternative dhe nënprodukte që mund të rrisin fleksibilitetin dhe vlerën e shtuar.

Sipas tij, performanca nuk varet vetëm nga çmimi ndërkombëtar i metalit, por edhe nga eficienca e prodhimit, rikuperimi i mineralit dhe kontrolli i kostove. E njëjta sfidë qëndron edhe për pjesën tjetër të industrisë shqiptare, që të prodhohet më shumë vlerë nga burimet dhe kapacitetet që tashmë ekzistojnë.

 

Mineralet kritike, një shans për industrinë shqiptare

Bashkimi Europian po kërkon të sigurojë burime më të qëndrueshme të mineraleve thelbësore për tranzicionin energjetik, industrinë digjitale, mbrojtjen dhe hapësirën. Akti Europian për Lëndët e Para Kritike përcakton 34 materiale kritike, prej të cilave 17 konsiderohen strategjike.

Në këtë grup përfshihen bakri, nikeli i përshtatshëm për bateri, kobalti, litiumi, grafiti, mangani, alumini, metalet e rralla, silici metalik dhe tungsteni.

BE synon që deri në vitin 2030 të nxjerrë brenda territorit të saj të paktën 10% të konsumit vjetor të lëndëve strategjike, të përpunojë 40% dhe të sigurojë 25% nga riciklimi. Njëkohësisht, jo më shumë se 65% e konsumit vjetor të një materiali strategjik duhet të vijë nga një vend i vetëm jashtë BE-së.

Shqipëria ka një traditë të gjatë në nxjerrjen e mineraleve metalike dhe aktiviteti aktual përqendrohet kryesisht te kromi, bakri, hekur-nikeli dhe nikeli-silikat. Sipas AKBN-së, vendi ka kapacitete për pasurimin e mineralit të kromit dhe të bakrit, si dhe për prodhimin e ferrokromit, por niveli i përgjithshëm i përpunimit të mineraleve në vend mbetet i ulët.

Nga mineralet qĂ« ShqipĂ«ria shfrytĂ«zon tradicionalisht, bakri lidhet drejtpĂ«rdrejt me listĂ«n strategjike tĂ« BE-sĂ«, ndĂ«rsa nikeli Ă«shtĂ« strategjik kur arrin cilĂ«sinĂ« e kĂ«rkuar pĂ«r pĂ«rdorim nĂ« bateri. Mineralet shqiptare tĂ« hekur-nikelit dhe nikel-silikatit pĂ«rmbajnĂ« gjithashtu sasi kobalti, njĂ« tjetĂ«r lĂ«ndĂ« e parĂ« strategjike pĂ«r BE-nĂ«, por kjo nuk nĂ«nkupton se ShqipĂ«ria ka aktualisht prodhim industrial tĂ« kobaltit apo nikelit tĂ« kategorisĂ« “battery grade”.

Kromi mbetet minerali metalik më i rëndësishëm i Shqipërisë: në vitin 2024 u prodhuan rreth 953 mijë tonë mineral kromi, kryesisht për eksport. Shqipëria ka gjithashtu kapacitete të përpunimit në ferrokrom. Megjithatë, kromi nuk bën pjesë në listën aktuale prej 34 lëndësh të para kritike të BE-së.

Për Shqipërinë, lidhja më e drejtpërdrejtë me strategjinë europiane të mineraleve kritike është te bakri dhe potenciali i nikelit, ndërsa prania e kobaltit në mineralet hekur-nikel krijon një fushë që kërkon vlerësime të mëtejshme gjeologjike dhe teknologjike.

Vetë AKBN vlerëson se nevojiten studime të reja gjeologjike, minerare dhe teknologjike për rritjen e rezervave të njohura, shfrytëzimin e mineraleve me përmbajtje më të ulët dhe rritjen e përpunimit në vend.

 

 

Industria me ndërmarrje të vogla, zinxhiri mbetet i cekët

Debati për riindustrializimin shpesh krijon përshtypjen sikur Shqipëria duhet ta nisë gjithçka nga fillimi.

Të dhënat tregojnë se vendi ka tashmë një bazë prodhuese, thotë Antonin Braho, ekspert i çështjeve makroekonomike dhe analist të dhënash. Në vitin 2024, kishte 7,187 ndërmarrje aktive në industrinë përpunuese, me 95,276 të punësuar.

Shitjet neto arrinin rreth 379 miliardë lekë, ndërsa vlera e shtuar bruto, rreth 163.8 miliardë lekë. Mesatarisht, industria krijonte rreth 3.98 milionë lekë shitje dhe rreth 1.72 milionë lekë vlerë të shtuar për punonjës në vit.

Z. Braho gjen se ndërmarrja mesatare prodhuese ka vetëm rreth 13 punonjës. Kjo e bën ekosistemin të fragmentuar dhe kufizon aftësinë e shumë kompanive për të pasur brenda strukturës së tyre laboratorë, inxhinieri, kërkim, testim, prodhim veglash, apo sisteme më të avancuara të kontrollit të cilësisë.

Një fabrikë shqiptare që eksporton pjesën më të madhe të prodhimit, por nga ana tjetër materialet, pajisjet, programet dhe shërbimet inxhinierike i merr nga jashtë, bën që një pjesë e madhe e vlerës së krijuar në zinxhir mbetet jashtë ekonomisë shqiptare. Prandaj sipas tij, investimi i huaj dhe thellimi industrial nuk janë domosdoshmërisht e njëjta gjë.

Shqipëria ka tashmë elemente të një zinxhiri që lidh industrinë nxjerrëse me manifakturën. Në vitin 2024, u raportuan rreth 466 mijë tonë xeherorë dhe koncentrate bakri, me vlerë shitjeje rreth 6.4 miliardë lekë. Në të njëjtën kohë, vendi ka zhvilluar edhe prodhimin e sistemeve elektrike për industrinë automotive. Shitjet e sistemeve të fijeve elektrike të posaçme për automjete arritën rreth 8.7 miliardë lekë në vitin 2024.

Z. Braho thotë se Shqipëria është e pranishme në disa pjesë të këtij zinxhiri, ndërsa hallkat që i lidhin ato vazhdojnë në masë të madhe të mungojnë. Analiza e Antonin Brahos vëren se prodhimi i sistemeve elektrike automotive dëshmon se në Shqipëri ekziston një kapacitet industrial i cili ka edhe kontrata me industrinë ndërkombëtare të automjeteve.

Por të dhënat nuk tregojnë se sa nga bakri, konektorët, pjesët plastike, veglat, pajisjet dhe inxhinieria prodhohen ose ofrohen në vend, pasi aty qëndron edhe një pjesë e potencialit për zgjerimin e vlerës së shtuar.

 

Kompanitë minerare po kërkojnë të rrisin vlerën

Për BERALB, kjo logjikë po shfaqet në mënyrën si kompania po përpiqet të përballojë kostot dhe luhatjet e tregut. Në një mjedis ku janë rritur kostot e energjisë, materialeve, logjistikës, mirëmbajtjes dhe shërbimeve, kompania synon rritjen e rendimentit nga çdo ton mineral.

Kjo ka përfshirë mirëmbajtjen, disponueshmërinë e pajisjeve, përmirësimet teknike dhe investimet në laboratorin metalurgjik, të cilat sipas kompanisë kanë ndihmuar në rritjen e rikuperimit dhe ruajtjen e një cilësie më të qëndrueshme të koncentratit.

Për një kompani minerare, çmimi i bakrit përcaktohet në tregjet ndërkombëtare. Ajo që mund të kontrollohet është rendimenti, humbjet, rikuperimi i metalit, energjia dhe cilësia.

E njëjta logjikë vlen për fabrikën. Nëse ajo ul defektet, siguron më shumë furnitorë vendas, krijon kapacitete mirëmbajtjeje dhe inxhinierie në vend dhe rrit produktivitetin, nuk konkurron më vetëm me koston e punës.

Një model i përllogaritur për një fabrikë automotive me 2 mijë punonjës e vendos koston e drejtpërdrejtë të punës në afërsisht një të katërtën e xhiros.

Pjesa tjetër lidhet me inputet e ndërmjetme, materialet, energjinë, pajisjet dhe shërbimet. Kjo do të thotë se një pagë më e ulët nuk mjafton për të kompensuar energjinë e pasigurt, humbjet në prodhim, vonesat logjistike apo mungesën e furnitorëve.

Shqipëria nuk ka nevojë vetëm për më shumë fabrika, por për zgjerim të proceseve që kryhen brenda vendit. Në miniera, kjo mund të nënkuptojë rikuperim më të mirë të metaleve, përpunim më të avancuar të mineralit, përdorimin e nënprodukteve dhe zhvillimin e laboratorëve metalurgjikë.

Në industrinë automotive mund të jetë kalimi nga montimi te testimi, mirëmbajtja, prodhimi i kallëpeve dhe veglave, inxhinieria e procesit dhe më tej, zhvillimi i produktit.

Analiza e z. Braho e ndan këtë zhvillim në disa nivele. Faza bazë është montimi, ku materialet dhe një pjesë e njohurive vijnë nga kompania mëmë.

Më pas vijnë testimi, gjurmueshmëria digjitale, mirëmbajtja dhe inxhinieria e procesit. Niveli më i avancuar përfshin ndryshime në dizajn, simulim, laboratorë, homologim dhe menaxhim furnitorësh.

Sa më shumë nga këto funksione të kryhen në Shqipëri, aq më e lartë bëhet vlera e krijuar për punonjës dhe aq më e fortë bëhet lidhja e investimit me ekonominë vendase, thotë z. Braho.

 

 

Sa larg duhet të shkojë përpunimi i mineraleve

Në sektorin minerar, kjo çështje bëhet më komplekse. Materiali për mineralet evidenton se Shqipëria ka burime të konsiderueshme kromi, bakri dhe hekur-nikeli, por një pjesë e madhe e vlerës së mëtejshme të përpunimit realizohet jashtë vendit.

Vitin e kaluar, eksportet e nëntokës (bakër, krom, hekur) arritën në 11,1 miliardë lekë, me një vlerë të përafërt gjatë gjithë dekadës në varësi të çmimeve në tregjet ndërkombëtare.

Por nëse ato do të kalonin proceset e përpunimit në vend, vlera e tyre do të shumëfishohej. Por operatorët e fushës thonë se ky është një proces pak më i ndërlikuar. Zhvillimi i një industrie metalurgjike nuk mund të mbështetet vetëm te fakti se lënda e parë ndodhet në Shqipëri.

Përpunimi i avancuar kërkon rezerva të mjaftueshme dhe të verifikuara, cilësi të përshtatshme të mineralit, energji, ujë, teknologji, kapital dhe një treg të sigurt për produktin.

Z. Uluyurt nga BERALB e lidh këtë drejtpërdrejt me cilësinë e informacionit gjeologjik. Sipas tij, që potenciali mineral të kthehet në investim, nevojiten teknologji moderne kërkimi, programe shpimi, të dhëna të detajuara dhe raportim i burimeve sipas standardeve ndërkombëtare.

ShqipĂ«ria ka njĂ« bazĂ« tĂ« rĂ«ndĂ«sishme tĂ« dhĂ«nash historike, por ajo duhet digjitalizuar, rivlerĂ«suar dhe plotĂ«suar me studime tĂ« reja gjeofizike dhe gjeokimike. NjĂ« investitor i madh duhet tĂ« dijĂ« sa mineral mund tĂ« nxirret, me çfarĂ« cilĂ«sie, sa do tĂ« kushtojĂ« pĂ«rpunimi dhe kujt do t’i shitet produkti.

 

Zgjidhje të vogla dhe konkrete

Për z. Braho, për një ekonomi të vogël, mundësia mund të jetë më shumë te mbushja e boshllëqeve në industritë ekzistuese sesa te krijimi nga e para i industrive të mëdha.

Nëse një fabrikë automotive importon kallëpet dhe pajisjet e testimit, një pjesë e vlerës mund të krijohet duke zhvilluar furnitorë vendas.

Nëse disa kompani kanë nevojë për laboratorë dhe certifikim, mund të krijohen kapacitete që u shërbejnë disa fabrikave njëkohësisht. Nëse kompanitë minerare kërkojnë laboratorë metalurgjikë, mirëmbajtje të specializuar apo teknologji për trajtimin e ujërave, këto shërbime mund të kthehen në industri më vete.

Një ekosistem i tillë mund të rrisë vlerën e krijuar në vend pa qenë e nevojshme që çdo kompani të ndërtojë të gjithë zinxhirin brenda strukturës së saj. Të njëjtat pengesa dalin në minierë dhe në fabrikë.

Për BERALB, potenciali gjeologjik nuk mjafton. Z. Uluyurt rendit sigurinë juridike, parashikueshmërinë e lejeve, infrastrukturën, energjinë, burimet njerëzore dhe pranimin social ndër faktorët që ndikojnë një investim afatgjatë.

Sipas tij, procedurat për licencat, mjedisin, tokën dhe institucionet duhet të jenë të qarta dhe të qëndrueshme, sepse vonesat ose interpretimet e ndryshme ndikojnë drejtpërdrejt vendimet për investime.

Me gjithë këto potenciale, produktiviteti mbetet një ushtrim i vështirë. Në vitin 2024, vlera e shtuar bruto për punonjës në industrinë përpunuese ishte rreth 1.72 milionë lekë në vit.

NĂ«se kjo nuk rritet, hapĂ«sira pĂ«r paga mĂ« tĂ« larta mbetet e kufizuar. Sokol Kraja, administrator i “Nexus Park Tirana”, e quan emigracionin “sfidĂ«n mĂ« reale”, duke e lidhur atĂ« me diferencat e pagave dhe me aftĂ«sinĂ« e ekonomisĂ« pĂ«r tĂ« krijuar mĂ« shumĂ« vlerĂ« tĂ« shtuar.

Për industrinë e metaleve, makinerive, pajisjeve elektrike dhe atë automotive duhen teknikë mirëmbajtjeje, specialistë të mekatronikës, programues CNC, inxhinierë cilësie, elektricistë industrialë dhe specialistë automatizimi.

Për industrinë ushqimore nevojiten teknologë dhe specialistë laboratorësh. Për tekstilet, ku modeli fason po përballet me presione në rritje, nevojiten dizajn, njohuri për materialet dhe zhvillim produkti.

 

Parqet industriale po testojnë një model tjetër

Investimet e para në zonat industriale po japin edhe disa sinjale për profilin e prodhimit që mund të tërheqë Shqipëria.

NĂ« “Nexus Park Tirana”, sipas Sokol KrajĂ«s, janĂ« angazhuar kompani italiane tĂ« sektorit farmaceutik dhe tĂ« pajisjeve mjekĂ«sore, pĂ«rfshirĂ« prodhues tĂ« pacemaker-Ă«ve dhe defibrilatorĂ«ve kardiakĂ«, si dhe kompani qĂ« lidhen me laboratorĂ«t dentarĂ« dhe pajisjet spitalore.

Modeli synon t’i ofrojĂ« investitorit ambientin dhe njĂ« pjesĂ« tĂ« infrastrukturĂ«s gati, nĂ« mĂ«nyrĂ« qĂ« ai tĂ« mos nisĂ« çdo projekt nga zero. NjĂ« degĂ« doganore brenda parkut pritet gjithashtu tĂ« lehtĂ«sojĂ« procedurat e import-eksportit. PĂ«r njĂ« investitor tĂ« mesĂ«m europian, koha qĂ« duhet pĂ«r ta vĂ«nĂ« njĂ« aktivitet nĂ« punĂ« mund tĂ« jetĂ« po aq e rĂ«ndĂ«sishme sa norma e taksĂ«s.

Këto investime kanë edhe një profil tjetër nga fasoneria klasike. Pajisjet mjekësore kërkojnë kontroll cilësie, certifikime, gjurmueshmëri dhe procese të standardizuara. Nëse aktivitetet konsolidohen, ato mund të krijojnë kërkesë për furnitorë dhe shërbime teknike që sot mungojnë.

 

 

Energjia e gjelbër është avantazh

Shqipëria ka një tjetër element që mund të ketë rëndësi në garën për investime, prodhimin e lartë të energjisë nga burime të rinovueshme.

Në një Europë ku gjurma e karbonit po ndikon gjithnjë e më shumë mbi mënyrën se si organizohen zinxhirët e furnizimit, kjo mund të jetë një pikë e fortë. Por fabrika nuk sheh vetëm origjinën e energjisë. Edhe në industrinë minerare, energjia po lidhet gjithnjë e më shumë me standardet mjedisore.

BERALB ka vendosur eficiencën energjetike dhe energjinë diellore ndër përparësitë e investimeve dhe ka nisur punën për një central fotovoltaik. Kompania ka nisur gjithashtu investimin për një impiant të trajtimit të ujërave të ndotura industriale. Këto investime janë pjesë e konkurrueshmërisë së kompanisë po aq sa pajisjet e prodhimit.

Rritja e vlerës së shtuar nuk kërkon domosdoshmërisht një kapërcim të menjëhershëm nga miniera te produkti final. Z. Uluyurt përmend rritjen e rikuperimit të metaleve, përmirësimin e cilësisë së koncentratit, shfrytëzimin e nënprodukteve, impiantet e pasurimit dhe laboratorët metalurgjikë si fusha ku mund të krijohet më shumë vlerë në vend.

Një fabrikë mund të ndjekë të njëjtën rrugë. Mund të nisë me montimin, më pas të marrë mirëmbajtjen, të prodhojë disa vegla apo kallëpe, të zhvillojë laboratorët dhe të kalojë gradualisht drejt funksioneve inxhinierike.

Për ekspertin Braho, në vend që suksesi industrial të matet vetëm me numrin e fabrikave apo me vlerën e investimit fillestar, do të kishte më shumë kuptim të shihej sa nga blerjet bëhen në Shqipëri, sa procese teknike kryhen këtu, sa furnitorë vendas krijohen dhe sa rritet vlera e shtuar për punonjës.

Në këtë mënyrë do të matej jo vetëm prania e industrisë, por edhe sa thellë ajo është rrënjosur në ekonominë vendase.

 

The post Shqipëria përballë shansit të ri industrial appeared first on Revista Monitor.

  •  
  • ↗
↗

Ura e Kinës, nga lidhja infrastrukturore tek ikona turistike

✇Revista Monitor
By: Mira Leka

Në zemër të maleve të Kinës, inxhinieria ka vendosur të sfidojë edhe lartësinë. Një urë e ngritur 625 metra mbi lumin poshtë saj shtrihet mbi një peizazh spektakolar, duke u kthyer në një simbol të fuqisë së teknologjisë dhe guximit njerëzor. Përtej përmasave të saj, kjo vepër mahnit me mënyrën se si lidh dy anë të një terreni të thyer, aty ku dikur kalimi dukej pothuajse i pamundur. Një tjetër rekord që tregon deri ku mund të shkojë arkitektura moderne dhe si mund të lidhet ajo edhe me industrinë turistike.

 

MSc Roland Tashi, ekspert i çështjeve të sigurisë

Ura e Kanionit të Madh Huajiang, mbi rrjedhën e lumit Beipanjiang, është ura e varur më e lartë në botë. Ajo ndodhet në qarkun autonom Miao të Bouyei dhe është pjesë e një autostrade që lidh Distriktin Liuzh me Qarkun Anlong.

Ndërtimi filloi në janar 2022 dhe u hap për qarkullim më 28 shtator 2025, është rreth 2.89 km e gjatë, me një hapësirë kryesore prej 1.42 km.

Në prill të vitit 2026, Guinness World Records e certifikoi zyrtarisht si urën më të lartë në botë, me lartësi të verifikuar 626.01 m.

Duhet thënë që në fillim se ura nuk është vetëm një vepër infrastrukturore, por edhe një destinacion turistik, lartësia, përmasat dhe peizazhi spektakolar rreth saj e bëjnë atë një pikë tërheqëse për turistët vendas dhe ndërkombëtarë.

Brenda kësaj vepre, inxhinieria moderne dhe turizmi ndërthuren në mënyrë të drejtpërdrejtë, fakt që tregon se një urë e ndërtuar për të përmirësuar transportin dhe lidhjen mes zonave mund të shndërrohet njëkohësisht në simbol të destinacionit dhe në motiv për ta vizituar atë.

Vepra, krahas destinacionit të saj kryesor, do të ndikojë në zhvillimin ekonomik të zonës, pasi është e kuptueshme që rritja e numrit të vizitorëve krijon mundësi për zhvillimin e hoteleve, restoranteve, guidave turistike, transportit dhe bizneseve të tjera lokale, si dhe ndihmon në promovimin e imazhit të rajonit.

Një strukturë e tillë spektakolare bëhet pjesë e identitetit të zonës dhe do të shërbejë si element i fuqishëm në marketingun turistik të saj.

Duhet theksuar se infrastruktura moderne mund të krijojë gjithmonë përvoja turistike, vizitorët nuk tërhiqen vetëm nga destinacionet tradicionale, por gjithnjë e më shumë edhe nga monumentet e inxhinierisë, ku vetë teknologjia dhe arkitektura bëhen pjesë e përvojës së udhëtimit.

 

 

Karakteristikat e urës së varur

Ura është ndërtuar duke përdorur beton me rezistencë të lartë, çelik të përforcuar dhe mbështetet në dy kulla: Kulla Veriore është 262 metra e lartë, ndërsa Kulla Jugore, 205 metra e lartë.

Nga pikĂ«pamja estetike, projektuesit e urĂ«s dĂ«shironin t’i jepnin strukturĂ«s njĂ« pamje klasike, e cila tĂ« mbetet tĂ«rheqĂ«se edhe me kalimin e viteve. Kjo vihet re veçanĂ«risht te lidhjet midis kullave tĂ« cilat tĂ« kujtojnĂ« stilin Art Deco.

Lidhja shumĂ«katĂ«she nĂ« pjesĂ«n e sipĂ«rme tĂ« kullĂ«s, me tĂ«rheqjet dhe nivelet e saj spektakolare, mund t’u kujtojĂ« tĂ« interesuarve UrĂ«n Golden Gate tĂ« San Franciskos.

 

Si funksionon ura

Siç u trajtua edhe më lart, ura e Kanionit të Madh Huajiang është një urë e varur, që do të thotë se sipërfaqja (kuverta e urës, rruga) ku kalojnë automjetet, është e lidhur me kabllo çeliku.

Kabllot kryesore përballojnë fillimisht ngarkesat strukturore të shkaktuara nga pesha dhe ngarkesat që ushtrohen mbi pjesën rrugore të saj, ndërsa më pas kabllot dytësore, të quajtura edhe tirantë vertikalë më të holla se kabllot kryesore, të cilat lidhin kabllot kryesore me sipërfaqen dhe shpërndajnë peshën në mënyrë të njëtrajtshme përgjatë hapësirës.

Sistemi i kabllove u transferon dy kullave mbajtëse ngarkesat që vijnë nga pesha e pjesës rrugore, ndërsa ato i transferojnë këto ngarkesa më pas në tokë.

Si në të gjitha urat moderne të varura, struktura e sipërfaqes së urës është ndërtuar me një traversë metalike në formë rrjete, për të garantuar ngurtësi dhe rezistencë ndaj erës. Në skajet e urës, kabllot kryesore janë ankoruar fort në struktura masive prej betoni të armuar ose në shkëmbinj, pasi duhet të përballojnë forcën e jashtëzakonshme të tërheqjes së ushtruar nga kabllot.

 

 

Jo vetëm urë, por edhe atraksion turistik

Ajo qĂ« Ă«shtĂ« e veçantĂ« dhe besoj me interes pĂ«r lexuesin, lidhet me faktin se ura e Kanionit tĂ« Madh Huajiang nuk Ă«shtĂ« konceptuar vetĂ«m si njĂ« vepĂ«r e madhe e inxhinierisĂ« civile, por edhe si njĂ« atraksion i mirĂ«filltĂ« turistik, qĂ« synon tĂ« tĂ«rheqĂ« vizitorĂ« nga e gjithĂ« bota pĂ«r t’u mundĂ«suar atyre tĂ« shijojnĂ« bukurinĂ« e peizazhit dhe natyrĂ«n e paprekur pĂ«rreth, tĂ« “shikojnĂ«â€ arritjet e inxhinierisĂ« moderne dhe tĂ« kuptojnĂ« si kjo inxhinieri lidhet me zhvillimin e industrisĂ« turistike tĂ« rajonit nĂ« mĂ«nyrĂ« qĂ« vepra tĂ« jetĂ« shumĂ«dimensionale.

Atraksioni i parĂ« Ă«shtĂ« njĂ« ashensor prej xhami qĂ« ngjitet deri nĂ« majĂ« tĂ« KullĂ«s Jugore. Atje vizitorĂ«t mund tĂ« qĂ«ndrojnĂ« nĂ« “Stargazing Bar and CafĂ©â€, i vendosur drejtpĂ«rdrejt midis dy pjesĂ«ve kryesore tĂ« kabllove nĂ« njĂ« lartĂ«si prej mĂ« shumĂ« se 180 metrash mbi kuvertĂ«n e urĂ«s.

PoshtĂ« kuvertĂ«s, ashensori do t’i çojĂ« vizitorĂ«t brenda strukturĂ«s metalike, ku njĂ« shĂ«titore 800 metra e gjatĂ« do tĂ« kalojĂ« nĂ«pĂ«r disa hapĂ«sira me dysheme prej xhami, tĂ« cilat tĂ« japin ndjesinĂ« e “lundrimit” nĂ« ajĂ«r nĂ« lartĂ«sitĂ« prej 224 dhe 404 metra mbi tokĂ«.

Më tej ndodhet një platformë tjetër, ku shëtitorja prej rrjete metalike arrin një lartësi maksimale prej 620 metrash mbi lumin Beipan.

Prej kĂ«tu, kĂ«rcimi mĂ« i lartĂ« nĂ« botĂ« i njohur si “Bungy”, do t’u mundĂ«sojĂ« vizitorĂ«ve aventurierĂ« tĂ« hidhen nĂ« hapĂ«sirĂ«n e lirĂ« tĂ« Kanionit tĂ« Madh Huajiang, ndĂ«rsa pĂ«r mĂ« pak tĂ« stĂ«rviturit, platforma e fundit e urĂ«s ofron panele tĂ« tjera prej xhami ku mund tĂ« ecet, si dhe njĂ« tjetĂ«r lokal ku vizitorĂ«t konsumojnĂ« ushqim duke vĂ«zhguar pamjen e kanionit tĂ« lumit.

NĂ« zonĂ«n rreth urĂ«s sĂ« Kanionit Huajiang do tĂ« ndĂ«rtohet gjithashtu njĂ« qendĂ«r e madhe turistike nĂ« stilin e Zaha Hadid, e cila do tĂ« paraqesĂ« zhvillimet e “UrĂ«s sĂ« varur”, historinĂ« e lashtĂ« tĂ« kanionit dhe tĂ« banorĂ«ve tĂ« tij.

Ata që dëshirojnë të eksplorojnë më tej zonën mund të qëndrojnë në shtëpiza turistike private me pamje nga ura, duke i dhënë vetes kohë për një udhëtim më të qetë me makinë drejt fundit të kanionit, atje ku një urë e vjetër me zinxhirë e vitit 1898 do të ofrojë një sfond historik për 125 vitet e fundit të zhvillimit të urave në Kinë.

Në përfundim, ura 625 metra mbi lumë në Kinë përfaqëson shumë më tepër sesa një arritje të jashtëzakonshme të inxhinierisë moderne.

Ajo dëshmon se infrastruktura mund të shndërrohet në një faktor të rëndësishëm të zhvillimit turistik dhe ekonomik të një zone. Madhështia e saj, lartësia dhe peizazhi përreth krijojnë një atraksion që tërheq vizitorë dhe i japin rajonit një identitet të veçantë në hartën turistike.

Në këtë mënyrë, inxhinieria dhe turizmi ndërthuren, teknologjia ndërton urën, ndërsa peizazhi, përvoja dhe kurioziteti i vizitorëve e shndërrojnë atë në destinacion, në ikonë turistike.

Vepra tregon se kur projektet e mëdha infrastrukturore ndërthuren me potencialin natyror dhe turistik të një territori, mund të ndikojnë jo vetëm në përmirësimin e lidhjeve dhe transportit, por edhe në promovimin dhe zhvillimin afatgjatë të zonës.

The post Ura e Kinës, nga lidhja infrastrukturore tek ikona turistike appeared first on Revista Monitor.

  •  
  • ↗
↗

Udhëheqësit e botës po e humbasin frikën për një luftë bërthamore

✇Revista Monitor
By: Mira Leka

Putin, Trump dhe Xi kontrollojnĂ« arsenalet mĂ« tĂ« fuqishme bĂ«rthamore nĂ« TokĂ«. Ata duhet t’i marrin mĂ« seriozisht rreziqet bĂ«rthamore, shkruan The Economist

 

Frika mund të paralizojë, por ndonjëherë ajo shpëton botën.

Më shumë se një herë gjatë Luftës së Ftohtë, frika e përbashkët nga asgjësimi bërthamor i bëri udhëheqësit amerikanë dhe sovjetikë të ndalonin dhe të kërkonin mënyra më të mira për të menaxhuar arsenale, fuqia e të cilave sfidonte çdo masë dhe arsye.

NdonjĂ«herĂ« tmerri qĂ« ndienin rivalĂ«t e superfuqive parandaloi njĂ« katastrofĂ« tĂ« afĂ«rt, siç ndodhi kur John F. Kennedy dhe Nikita Khrushchev anashkaluan kĂ«shilltarĂ«t e tyre mĂ« tĂ« ashpĂ«r pĂ«r t’i dhĂ«nĂ« fund krizĂ«s sĂ« raketave nĂ« KubĂ« nĂ« vitin 1962.

NĂ« raste tĂ« tjera, efektet e dobishme tĂ« frikĂ«s u shfaqĂ«n mĂ« ngadalĂ«. Sapo Ă«shtĂ« publikuar njĂ« film, “The Brink of War”, pĂ«r tĂ« shĂ«nuar 40-vjetorin e takimit mes Ronald Reagan dhe homologut tĂ« tij sovjetik, Mikhail Gorbachev, nĂ« Reikjavik.

Takimi u zhvillua nĂ« njĂ« shtĂ«pi tĂ« vogĂ«l buzĂ« detit, qĂ« thuhej se ishte e pĂ«rhumbur, dhe ishte intensiv e klaustrofobik. DiplomatĂ«t qĂ« morĂ«n pjesĂ« kujtojnĂ« dy oficerĂ«t, njĂ« amerikan dhe njĂ« rus, qĂ« qĂ«ndronin jashtĂ« dhomĂ«s ku takoheshin udhĂ«heqĂ«sit, duke mbajtur “valixhet bĂ«rthamore” qĂ« kontrollonin sĂ« bashku 60 mijĂ« koka raketash bĂ«rthamore.

Takimi, në tetor 1986, u konsiderua një dështim në atë kohë. Më vonë, megjithatë, sekretari amerikan i Shtetit i Reagan, George Shultz, e vlerësoi atë si një hap që hodhi bazat për traktatet e mëvonshme, të cilat eliminuan kategori të tëra armësh bërthamore. Gorbachev e quajti Reikjavikun vendin ku u vu në lëvizje fundi i Luftës së Ftohtë.

NjĂ« pĂ«rparim i madh ishte pranimi i ndĂ«rsjellĂ« nga udhĂ«heqĂ«sit amerikanĂ« dhe sovjetikĂ« se ata kishin frikĂ« dhe e pĂ«rçmonin armĂ«n bĂ«rthamore dhe, duke tronditur kĂ«shilltarĂ«t e tyre mĂ« tĂ« prirĂ« pĂ«r luftĂ«, synonin t’i eliminonin tĂ« gjitha armĂ«t bĂ«rthamore, ndoshta edhe brenda dhjetĂ« vjetĂ«sh.

Bisedimet u penguan nga një mosmarrëveshje mbi Shkatërrimin e Ndërsjellë të Sigurt (MAD), doktrinën sipas së cilës, për të shmangur luftën, sulmet bërthamore duhet të çojnë në shkatërrimin e të gjitha palëve.

Reagan, që e urrente idenë e kërkimit të paqes përmes cenueshmërisë, refuzoi të ndalonte Iniciativën e Mbrojtjes Strategjike (SDI), ëndrrën e tij, që nuk u realizua kurrë, për një mburojë mbrojtëse kundër raketave bërthamore.

“Nuk do t’i lejoj brezat e ardhshĂ«m tĂ« amerikanĂ«ve tĂ« jetojnĂ« me frikĂ«â€, thotĂ« Reagan nĂ« film, duke pĂ«rsĂ«ritur fjalĂ«t e transkripteve tĂ« deklasifikuara. Gorbachev pyet se si mund tĂ« fillojĂ« çarmatimin, nĂ«se njĂ« mburojĂ« do t’i mundĂ«sonte AmerikĂ«s tĂ« tĂ«rhiqej nga marrĂ«veshja dhe tĂ« godiste BRSS-nĂ« pa pasoja.

Ai e hedh poshtĂ« ofertĂ«n e Reagan pĂ«r tĂ« ndarĂ« SDI-nĂ« me sovjetikĂ«t, duke e quajtur njĂ« “fantazi”.

Sot bota ka një problem të ri: vendet e saj më të fuqishme nuk janë mjaftueshëm të frikësuara nga vetë fuqia e tyre bërthamore. Amerika, Kina dhe Rusia po synojnë të zgjerojnë ose modernizojnë arsenalet e tyre bërthamore.

Si rezultat, ato ose ngurrojnĂ« t’u bashkohen bisedimeve pĂ«r kontrollin e armĂ«ve, ose kanĂ« lejuar qĂ« marrĂ«veshjet e arritura mĂ« parĂ« tĂ« skadojnĂ«.

Presidenti Donald Trump e ka quajtur luftĂ«n bĂ«rthamore katastrofĂ«n pĂ«rfundimtare, megjithĂ«se ai dyshon se njerĂ«zit kanĂ« racionalitetin e nevojshĂ«m qĂ« MAD tĂ« funksionojĂ«. QĂ« nĂ« vitin 1990, ai i tha revistĂ«s Playboy se ishte “marrĂ«zi” tĂ« besohej se armĂ«t bĂ«rthamore nuk do tĂ« pĂ«rdoreshin kurrĂ«, “sepse tĂ« gjithĂ« e dinĂ« se sa shkatĂ«rruese do tĂ« jenĂ«â€.

Megjithatë, tani që është Komandanti i Përgjithshëm i Forcave të Armatosura, Trump i trajton rreziqet bërthamore me një mungesë befasuese serioziteti.

PĂ«r njĂ« kohĂ« tĂ« gjatĂ«, Amerika punoi pĂ«r tĂ« penguar vende tĂ« reja qĂ« t’i bashkoheshin “klubit bĂ«rthamor”, megjithĂ«se, pĂ«r arsye pragmatike, i fali IndinĂ«, Izraelin dhe Pakistanin pasi kĂ«to vende ndĂ«rtuan armĂ«t e tyre bĂ«rthamore. QĂ«ndrimet e Trump pĂ«r garat e armatimeve bĂ«rthamore janĂ« tĂ« vĂ«shtira pĂ«r t’u pĂ«rcaktuar qartĂ«.

Kur ishte ende kandidat për president në vitin 2016, ai tha se mund të ishte më mirë që Japonia të kishte armë bërthamore për të frenuar Korenë e Veriut, sesa të mbështetej tek Amerika për ndihmë.

Tani, nĂ« mandatin e tij tĂ« dytĂ« presidencial, ai Ă«shtĂ« pĂ«rpjekur t’u shesĂ« teknologji bĂ«rthamore partnerĂ«ve si Arabia Saudite dhe Koreja e Jugut, me mĂ« pak kufizime ose masa mbrojtĂ«se sesa ato qĂ« pĂ«rfshiheshin nĂ« marrĂ«veshje tĂ« ngjashme tĂ« mĂ«parshme.

NĂ« vendin e tij, Trump Ă«shtĂ« zotuar tĂ« ndĂ«rtojĂ« njĂ« sistem pĂ«rgjues “Golden Dome” pĂ«r tĂ« mbrojtur AmerikĂ«n nga sulmet me raketa. NĂ« kundĂ«rshtim me seriozitetin nĂ« dukje tĂ« kĂ«saj ambicieje, ai vazhdimisht pĂ«rplaset me KanadanĂ«, territorit tĂ« sĂ« cilĂ«s i nevojitet Amerika pĂ«r stacionet e radarĂ«ve qĂ« do ta bĂ«nin njĂ« mburojĂ« tĂ« tillĂ« plotĂ«sisht efektive.

Udhëheqësi i Kinës, Xi Jinping, ka deklaruar publikisht se kundërshton me vendosmëri luftërat bërthamore.

Xi nuk ka asgjë të përbashkët me fanatizmin revolucionar të Mao Zedongut. Në vitin 1957, Mao i tronditi udhëheqësit e bllokut komunist të mbledhur në Moskë, kur u shfaq i gatshëm të pranonte edhe një luftë bërthamore që mund të vriste gjysmën e njerëzimit.

Sipas tij, njĂ« luftĂ« e tillĂ« do ta shkatĂ«rronte “imperializmin” dhe do ta kthente gjithĂ« botĂ«n nĂ« njĂ« shoqĂ«ri socialiste. Kina e epokĂ«s sĂ« Xi-sĂ« ka ambicien tĂ« bĂ«het aq e fuqishme deri nĂ« mesin e kĂ«tij shekulli, sa asnjĂ« vend tjetĂ«r tĂ« mos mundet ose tĂ« mos guxojĂ« ta sfidojĂ«. NjĂ« luftĂ« botĂ«rore do ta pengonte kĂ«tĂ« ngritje.

Në të njëjtën kohë, megjithatë, Kina i kundërshton thirrjet e Amerikës për të marrë pjesë në bisedime trepalëshe me Rusinë për kontrollin e armëve bërthamore. Zyrtarët e saj argumentojnë se arsenali kinez, megjithëse në rritje, mbetet shumë më i vogël se ai i dy fuqive të tjera të mëdha.

Edhe pse Kinës mund të mos i pëlqejë prania e kokave të raketave bërthamore dhe raketave të Koresë së Veriut, apo përpjekjet e Iranit për të siguruar një bombë, ajo duket shumë më pak e gatshme se një dekadë më parë për të mbështetur ose për të zbatuar sanksione ndërkombëtare të hartuara për të frenuar ambiciet bërthamore të secilit prej këtyre vendeve.

Kina gjithashtu nuk i Ă«shtĂ« bindur kĂ«rkesave amerikane qĂ« tĂ« pĂ«rdorĂ« nĂ« mĂ«nyrĂ« dypalĂ«she fuqinĂ« e saj ekonomike pĂ«r t’i detyruar ato tĂ« ndryshojnĂ« qĂ«ndrim.

Duke qenë se Koreja e Veriut tashmë ka armë bërthamore dhe udhëheqësit e Iranit janë të frikësuar për vetë mbijetesën e regjimit të tyre, presioni i nevojshëm për të ndryshuar llogaritjet e këtyre vendeve do të duhej të kërcënonte sigurinë e regjimeve të tyre.

Kina nuk do të ushtrojë një presion të tillë, sepse i urren fushatat e udhëhequra nga Amerika për ndryshimin e regjimeve më shumë sesa i druhet mundësisë që shtetet aleate të pabindura të sigurojnë armë bërthamore.

 

Ata nuk kanë më frikë nga armët bërthamore

Ndryshimi më tronditës lidhet me Rusinë nën presidentin e saj, Vladimir Putin. Në vend që të synojë një botë pa armë bërthamore, Putin tani përdor kërcënimet bërthamore dhe lojën me rrezikun për të frikësuar të tjerët dhe për të kërkuar që shteti i tij mafioz, i falimentuar, të trajtohet sikur të ishte ende një superfuqi.

Lufta e Ftohtë ishte një periudhë mizorish dhe tmerresh. Megjithatë, herë pas here, frika nga asgjësimi global i shtyu udhëheqësit e saj drejt akteve madhështore.

Sot, njerëzit që drejtojnë Amerikën, Kinën dhe Rusinë nuk janë pa frikë. Por shumë shpesh, shqetësimet e tyre janë egoiste dhe të përqendruara tek interesat e brendshme. Të shpëtojmë botën? Le të shqetësohet dikush tjetër për këtë.

Ky Ă«shtĂ« artikull ekskluziv i RevistĂ«s Monitor, qĂ« gĂ«zon tĂ« drejtĂ«n e autorĂ«sisĂ« sipas Ligjit Nr. 35/2016, “PĂ«r tĂ«

 

The post Udhëheqësit e botës po e humbasin frikën për një luftë bërthamore appeared first on Revista Monitor.

  •  
  • ↗
↗

Destinacionet më të nënvlerësuara turistike në Europë për 2027

✇Revista Monitor
By: Megi

Rajoni i Bukovinës në Rumani është shpallur destinacioni turistik më i nënvlerësuar në botë për vitin 2027, sipas renditjes më të fundit të revistës Time Out.

Lista përfshin 41 qytete dhe rajone nga e gjithë bota, ndërsa pesë destinacione europiane renditen mes 12 vendeve të para.

Renditja synon të promovojë destinacione më pak të njohura, që ofrojnë alternativa ndaj qyteteve të mbipopulluara nga turistët, si Venecia dhe Barcelona.

Këto vende dallohen për peizazhet natyrore, trashëgiminë kulturore dhe mundësinë për të udhëtuar larg turmave.

Bukovina, që kryeson renditjen globale, krahasohet me Transilvaninë për peizazhet malore, traditat shekullore dhe arkitekturën e veçantë, por ka shumë më pak vizitorë.

Rajoni po fiton popullaritet edhe falë shtegut turistik Via Transilvanica, me gjatësi 1,400 kilometra.

Në listë spikasin gjithashtu qytetet e rajonit Asturias në Spanjë, veçanërisht për gastronominë dhe kulturën lokale, si dhe destinacionet bregdetare të Portugalisë dhe Francës, që ofrojnë alternativa më të qeta ndaj vendpushimeve të njohura turistike.

Ishujt Azore nĂ« Portugali, tĂ« njohur si “Hawai i EuropĂ«s”, renditen gjithashtu mes destinacioneve tĂ« pĂ«rzgjedhura. Arkipelagu po promovon zhvillimin e qĂ«ndrueshĂ«m tĂ« turizmit pĂ«r tĂ« mbrojtur pasuritĂ« natyrore dhe kulturore.

Renditja e destinacioneve europiane për vitin 2027 (pozicioni në botë):

1. Bukovina, Rumani – vendi i parĂ«
2. Qytetet e Asturias, SpanjĂ« – vendi i tretĂ«
3. Zambujeira do Mar, Portugali – vendi i gjashtĂ«
4. Carry-le-Rouet, FrancĂ« – vendi i nĂ«ntĂ«
5. Ishujt Azore, Portugali – vendi i 12-tĂ«

Renditja e 10 destinacioneve më të nënvlerësuara në botë për vitin 2027, sipas Time Out:

 

1 Bukovina, Rumani

2 Dakota e Jugut, SHBA

3 Qytetet e Asturias, Spanjë

4 Gadishulli Osa, Kosta Rika

5 San MartĂ­n, Peru

6 Zambujeira do Mar, Portugali

7 Bisbee, Arizona, SHBA

8 Shenzhen, Kinë

9 Carry-le-Rouet, Francë

10 Tioga Pass, Kaliforni, SHBA

/ Euronews, Time Out

The post Destinacionet më të nënvlerësuara turistike në Europë për 2027 appeared first on Revista Monitor.

  •  
  • ↗
↗

Emigracioni përçan liderët e BE-së në samitin e Brukselit

✇Revista Monitor
By: Megi

Udhëheqësit e Bashkimit Europian u përplasën për çështjen e emigracionit të paligjshëm në orët e fundit të samitit dyditor në Bruksel, duke i zgjatur diskutimet përtej orarit të parashikuar.

Danimarka, Polonia dhe Italia kërkuan ndryshime në konkluzionet përfundimtare të samitit, përfshirë një referencë të tërthortë ndaj planit të Spanjës për legalizimin në shkallë të gjerë të 600 mijë emigrantëve pa dokumente.

NjĂ« draft i ri i dokumentit pĂ«rfundimtar tĂ« samitit, u bĂ«n thirrje vendeve anĂ«tare tĂ« shmangin “masat qĂ« mund tĂ« nxisin emigracionin e paligjshĂ«m”.

Dokumenti kërkon gjithashtu që Komisioni Europian të forcojë koordinimin e politikave kombëtare të emigracionit që mund të ndikojnë te shtetet e tjera anëtare. Kjo është një tjetër kërkesë e përbashkët e tri vendeve, e cila interpretohet si kritikë ndaj qeverisë së majtë në Madrid.

Drejtuesit e Maltës, Letonisë, Irlandës, Gjermanisë dhe Lituanisë u larguan nga samiti, ndërsa ndërtesën e kishte lënë edhe shefja e diplomacisë europiane, Kaja Kallas.

ËshtĂ« e pazakontĂ« qĂ« mbledhjet e KĂ«shillit Europian tĂ« zgjasin kaq shumĂ« gjatĂ« ditĂ«s sĂ« dytĂ«, çka dĂ«shmon pĂ«r mosmarrĂ«veshjet mes vendeve anĂ«tare, veçanĂ«risht pĂ«r politikat e emigracionit.

Mbështetja për Ukrainën ishte një tjetër çështje kryesore e samitit.

Presidenti ukrainas, Volodymyr Zelenskyy, u kërkoi të premten udhëheqësve të BE-së të sigurojnë 70 miliardë euro mbështetje shtesë financiare dhe ushtarake gjatë vitit të ardhshëm.

Kërkesa vjen në një moment kur Bashkimi Europian po përballet me rritjen e borxhit dhe të kostove të huamarrjes, duke e bërë më të vështirë sigurimin e fondeve të reja.

Zelenskyy deklaroi se Ukraina do të vazhdojë të qëndrojë e vendosur, ndërkohë që presidenti amerikan Donald Trump po arrin marrëveshje me homologun rus, Vladimir Putin, duke dobësuar qëndrimin e përbashkët të aleancës transatlantike.

“UnĂ« mbroj vetĂ«m interesat e UkrainĂ«s dhe tĂ« popullit ukrainas. Ne u sulmuam, u pushtuam dhe njerĂ«zit tanĂ« u vranĂ«. ËshtĂ« plotĂ«sisht logjike qĂ« kemi tĂ« drejtĂ«n tĂ« mbrohemi”, deklaroi Zelenskyy gjatĂ« konferencĂ«s pĂ«r shtyp, duke iu pĂ«rgjigjur njĂ« pyetjeje tĂ« Euronews.

Ai theksoi se, pavarësisht përpjekjeve të Rusisë për të kufizuar të drejtat e Ukrainës, vendi i tij ka të drejtën të mbrojë veten.

Deklaratat vijnĂ« nĂ« njĂ« kohĂ« kur Trump ka ashpĂ«rsuar kritikat ndaj Kievit, duke i cilĂ«suar sulmet ukrainase ndaj rafinerive ruse tĂ« naftĂ«s si njĂ« “turp” dhe duke kĂ«rkuar zhvillimin e zgjedhjeve tĂ« reja nĂ« UkrainĂ«.

“E konsideroj Zelenskyyn mĂ« tĂ« vĂ«shtirĂ« pĂ«r t’u trajtuar sesa Putinin”, deklaroi Trump pĂ«r Newsmax. / Euronews

The post Emigracioni përçan liderët e BE-së në samitin e Brukselit appeared first on Revista Monitor.

  •  
  • ↗
↗

FMN: ShqipĂ«ria s’ka shfrytĂ«zuar potencialin e rritjes, ekonomia mund tĂ« ishte afruar mĂ« shumĂ« me BE

✇Revista Monitor
By: Eralda Zito

MegjithĂ«se ShqipĂ«ria ka shĂ«nuar njĂ« rritje mesatare ekonomike prej rreth 4,4% nĂ« vit gjatĂ« periudhĂ«s 2000–2024, ekonomia shqiptare nuk e ka shfrytĂ«zuar plotĂ«sisht potencialin pĂ«r tĂ« ngushtuar hendekun e zhvillimit me Bashkimin Europian.

NĂ« raportin e tetorit 2026, “Perspektiva Ekonomike Rajonale: Europa – Zgjedhja e rritjes ekonomike: Reforma pĂ«r inovacion, zgjerim dhe qĂ«ndrueshmĂ«ri”, Fondi Monetar NdĂ«rkombĂ«tar (FMN) evidenton se vendet e Ballkanit PerĂ«ndimor, pĂ«rfshirĂ« ShqipĂ«rinĂ«, kanĂ« mundĂ«si tĂ« konsiderueshme pĂ«r tĂ« pĂ«rshpejtuar konvergjencĂ«n ekonomike, veçanĂ«risht pĂ«rmes reformave qĂ« rrisin produktivitetin dhe pĂ«rfitimeve nga integrimi europian.

NĂ« grafikun e titulluar “PĂ«rfitimet e parealizuara nga konvergjenca: Moldavia dhe Ballkani PerĂ«ndimor”, FMN krahason rritjen mesatare vjetore tĂ« ekonomive europiane gjatĂ« viteve 2000–2024 me nivelin e tyre fillestar tĂ« Prodhimit tĂ« BrendshĂ«m Bruto (PBB) pĂ«r frymĂ«.

Analiza mbështetet në parimin e konvergjencës ekonomike, sipas të cilit vendet me të ardhura më të ulëta kanë mundësi të rriten më shpejt sesa ekonomitë e zhvilluara, duke përfituar nga teknologjia, kapitali dhe praktikat e prodhimit që tashmë ekzistojnë në vendet më të pasura.

Shqipëria renditet ndër ekonomitë europiane me nivelin më të ulët fillestar të PBB-së për frymë në vitin 2000. Megjithatë, gjatë 24 viteve pasuese, ritmi i rritjes ekonomike nuk ka qenë mjaftueshëm i lartë për të realizuar plotësisht potencialin e afrimit me vendet më të zhvilluara.

Sipas grafikut, Shqipëria pozicionohet poshtë vijës që përfaqëson marrëdhënien mes nivelit fillestar të të ardhurave dhe rritjes mesatare ekonomike. Kjo sugjeron se, duke marrë parasysh nivelin e ulët nga i cili u nis, ekonomia shqiptare mund të kishte regjistruar një rritje më të shpejtë.

Krahasimi me vendet e Europës Qendrore dhe Lindore është veçanërisht domethënës. Lituania, e cila kishte një PBB për frymë më të lartë se Shqipëria në vitin 2000, arriti një rritje mesatare vjetore prej rreth 4,6%, duke tejkaluar ritmin prej 4,4% të Shqipërisë.

Edhe Rumania dhe Bullgaria, që u anëtarësuan në Bashkimin Europian në vitin 2007, regjistruan ritme të larta rritjeje, përkatësisht rreth 4,2% dhe 4,1% në vit, pavarësisht se kishin një nivel fillestar të zhvillimit më të lartë se Shqipëria.

Në Ballkanin Perëndimor, Shqipëria ka pasur një nga ritmet më të larta të rritjes gjatë periudhës së analizuar. Serbia regjistroi mesatarisht rreth 3,7% në vit, Kosova 3,5%, Bosnjë-Hercegovina 3,4%, Maqedonia e Veriut 2,9% dhe Mali i Zi 2,8%.

Megjithatë, performanca relativisht më e mirë e Shqipërisë kundrejt vendeve të rajonit nuk ka mjaftuar për të kompensuar diferencën e madhe të zhvillimit me ekonomitë e BE-së. Kjo është një nga gjetjet që ilustron grafiku i FMN-së, ku vendet e Ballkanit Perëndimor dhe Moldavia pozicionohen përgjithësisht poshtë marrëdhënies së pritshme mes nivelit fillestar të të ardhurave dhe rritjes ekonomike.

Në raportin Perspektiva Ekonomike Rajonale: Europa, FMN thekson se modeli i rritjes së Europës Qendrore, Lindore dhe Juglindore ka përfituar ndjeshëm nga integrimi europian, rritja e produktivitetit dhe akumulimi i kapitalit. Por qëndrueshmëria e këtij modeli po vihet në provë nga dobësimi i eksporteve industriale, rritja e pagave më shpejt se produktiviteti, vlerësimi i kursit real efektiv të këmbimit, ulja e investimeve të huaja direkte dhe konkurrenca më e fortë ndërkombëtare.

Sipas FMN-së, këto zhvillime po shfaqen jo vetëm në Europën Qendrore dhe vendet baltike, por edhe në Ballkanin Perëndimor. Për të ringjallur procesin e konvergjencës, ekonomitë e rajonit duhet të mbështeten më pak te avantazhi i kostove të ulëta dhe faktorët e jashtëm, duke u orientuar drejt inovacionit dhe rritjes së produktivitetit.

Ruajtja e konkurrueshmërisë kërkon institucione më të besueshme, një forcë pune më të kualifikuar, investime më të mëdha private dhe zhvendosje drejt aktiviteteve me vlerë të shtuar më të lartë. FMN paralajmëron gjithashtu se politikat fiskale ekspansioniste, të ndjekura për një kohë të gjatë në disa vende, duhet të përshtaten për të garantuar qëndrueshmërinë e financave publike.

FMN rishikon në rritje parashikimin për ekonominë shqiptare, ul atë për inflacionin

The post FMN: ShqipĂ«ria s’ka shfrytĂ«zuar potencialin e rritjes, ekonomia mund tĂ« ishte afruar mĂ« shumĂ« me BE appeared first on Revista Monitor.

  •  
  • ↗
↗

Shifrat e ITU, Shqipëria ka çmimin e internetit fiks më të përballueshëm në Rajon

✇Revista Monitor
By: Eralda Zito

Shqipëria ka çmimin më të ulët të internetit fiks në raport me të ardhurat në rajonin e Ballkanit Perëndimor.

Sipas statistikave të Unionit Ndërkombëtar të Telekomunikacioneve (ITU), të publikuara nga Autoriteti i Komunikimeve Elektronike dhe Postare (AKEP),  çmimi mujor i shportës bazë të broadband-it fiks në Shqipëri për vitin 2025 ishte rreth 17.02 USD, me taksat e përfshira, për një paketë të standardizuar me 100 Mbps dhe trafik të pakufizuar.

Në Shqipëri, kjo shifër përbënte 2.08% të të ardhurave mujore për frymë, nga 2.31% që kishte qenë një vit më parë. Me këto shifra, Shqipëria mban nivelin  më të ulët në rajon. Ndjek Serbia, në nivelin 2.1%, Maqedonia e Veriut, në nivelin, 2.15%, Mali i Zi, me 2.41% dhe Kosova, me 3.48%. Mesatarja botërore për këtë tregues është në nivelin 2.53%.

Tregu i shërbimeve fikse ngelet më konkurrues krahasuar me atë të shërbimeve celulare, sidomos në qendrat më të rëndësishme urbane.

Ndërkohë që tregu i shërbimeve celulare prej vitesh është përqendruar në kushtet e një duopoli dhe po karakterizohet nga një rritje graduale e çmimeve, një tendencë e tillë nuk po vërehet në tregun fiks.

Të dhënat e AKEP tregojnë se numri i abonentëve të internetit me linja fikse në Shqipëri në mesin e vitit 2026 arriti në më shumë se 733 mijë, me rritje 3.9% krahasuar me tremujorin e parë dhe me 5.7% krahasuar me të njëjtën periudhë të vitit të kaluar.

Një pjesë e konsiderueshme e lidhjeve me internet broadband ofrojnë shërbime të integruara edhe me telefoninë ose televizionin. Më shumë se 40% e lidhjeve të internetit konsistojnë në paketa të integruara me të paktën edhe një shërbim tjetër, telefoni ose TV, ose me të dyja këto shërbime plotësuese.

Investimet në zgjerimin e rrjeteve, por edhe në përmirësimin e teknologjisë së tyre kanë mundësuar rritjen e shpejtësisë mesatare të lidhjeve të internetit me brez të gjerë, por paralelisht kanë lehtësuar edhe ofrimin e shërbimeve të integruara dhe sidomos televizionit.

Të dhënat e AKEP treguan se në fund të vitit 2025 numri i pajtimtarëve që kishin lidhje me shpejtësi më shumë se 30 Mbps (megabit për sekondë) përbënte rreth 89% të totalit të numrit të pajtimtarëve me akses broadband nga rrjetet fiks. Një vit më parë, pajtimtarët me shpejtësi më shumë se 30 Mbps përbënin rreth 84% të totalit. Ndërkaq, rreth 54% e pajtimtarëve kishin lidhje fikse me shpejtësi mbi 100 Mbps./E.Shehu

 

The post Shifrat e ITU, Shqipëria ka çmimin e internetit fiks më të përballueshëm në Rajon appeared first on Revista Monitor.

  •  
  • ↗
↗

Blerjet e valutës, vlera e bilancit të Bankës së Shqipërisë arriti rekord të ri në shtator

✇Revista Monitor
By: Eralda Zito

Blerjet e valutës në shuma të mëdha po zgjerojnë më tej bilancin e Bankës së Shqipërisë në rekorde të reja historike.

Statistikat e Bankës së Shqipërisë tregojnë se totali i aktiveve arriti vlerën e pothuajse 926 miliardë lekëve, vlera më e lartë e regjistruar ndonjëherë.

Vlera e aktiveve në bilanc u zgjerua me 1.2% krahasuar me gushtin dhe me 9.4% krahasuar me të njëjtën periudhë të një viti më parë.

Duke analizuar rritjen e bilancit sipas zërave kryesorë, efektin kryesor në zgjerimin vjetor të aktiveve e kanë dhënë letrat me vlerë të jorezidentëve.

Vlera e këtij portofoli arriti në afërsisht 633 miliardë lekë, në rritje me 23% krahasuar me të njëjtën periudhë të një viti më parë.

Rritja e këtij zëri në mënyrë të tërthortë tregon se zgjerimi i bilancit është i lidhur në një masë të madhe me rritjen e vlerës së rezervës valutore që administrohet nga Banka e Shqipërisë.

Sipas të dhënave më të fundit, të muajit shtator, rezerva valutore arriti vlerën më të lartë historike, në 8.4 miliardë euro, 16% më shumë krahasuar me një vit më parë.

Banka Qendrore prej më shumë se një dekade po ndjek një politikë të shtimit e rezervave valutore, në funksion të nevojave të mundshme të ekonomisë dhe sektorit financiar. Rezerva është rritur me blerje të vazhdueshme dhe në rritje të valutës në tregun e brendshëm, nëpërmjet ankandeve të planifikuara.

Por, në tre vitet e fundit rolin kryesor në këtë drejtim e kanë dhënë blerjet e drejtpërdrejta të valutës, në funksion të frenimit të mbiçmimit të mëtejshëm të Lekut në kursin e këmbimit. Rritja e blerjeve të valutës nënkupton injektime të reja në gjendjen e rezervës valutore dhe paralelisht shtim të injektimit të Lekut në ekonomi.

Në periudhën 2024-2025 Banka e Shqipërisë më shumë se dy miliardë euro në tregun e brendshëm valutor. Ndërkohë, vetëm për gjysmën e parë të këtij viti blerjet e valutës nga Banka Qendrore arritën një rekord të ri për periudhën, prej 664 milionë eurosh.

Presionet e tregut valutor mbi Euron këtë vit janë forcuar ndjeshëm. Pavarësisht ndërhyrjeve të vazhdueshme të Bankës së Shqipërisë, rënia vjetore e kursit Euro-Lek është shpejtuar në 5.6%. të enjten, kursi i këmbimit Euro-Lek shënoi një rekord të ri historik, në nivelin e 91.28 lekëve.

Blerjet e valutës po i japin politikës monetare tipare stimuluese, duke rritur injektimin e parasë në ekonomi, ndërkohë që inflacioni ka kaluar objektivin ligjor prej 3%./E.Shehu

Burimi: BSH

The post Blerjet e valutës, vlera e bilancit të Bankës së Shqipërisë arriti rekord të ri në shtator appeared first on Revista Monitor.

  •  
  • ↗
↗

Metodologjia e Eurostat, inflacioni në shtator 2.7%, ushqimet japin ndikimin më të madh

✇Revista Monitor
By: Eralda Zito

Çmimet e shĂ«rbimeve tĂ« argĂ«timit, sportit dhe kulturĂ«s, si dhe ato tĂ« transportit, kanĂ« shĂ«nuar rritjet mĂ« tĂ« larta gjatĂ« shtatorit 2026, ndĂ«rsa ushqimet vazhdojnĂ« tĂ« japin ndikimin mĂ« tĂ« madh nĂ« inflacion, pĂ«r shkak tĂ« peshĂ«s sĂ« tyre tĂ« lartĂ« nĂ« shpenzimet e konsumit.

Sipas tĂ« dhĂ«nave tĂ« publikuara nga INSTAT, inflacioni i matur me Indeksin e Harmonizuar tĂ« Çmimeve tĂ« Konsumit (IHÇK) arriti nĂ« 2,7% nĂ« shtator 2026, krahasuar me tĂ« njĂ«jtin muaj tĂ« vitit tĂ« kaluar.

Në raport me gushtin, çmimet u rritën me 0,4%. Sipas të dhënave të INSTAT, inflacioni i harmonizuar në Shqipëri, prej 2,7%, ishte më i ulët se mesatarja prej 3,8% e Bashkimit Europian në shtator 2026.

Rritjen mĂ« tĂ« fortĂ« vjetore, sipas IHÇK-sĂ«, e ka shĂ«nuar grupi “ArgĂ«tim, sport dhe kulturĂ«â€, me 8,7%. Ky grup ka dhĂ«nĂ« njĂ« kontribut prej 0,56 pikĂ« pĂ«rqindjeje nĂ« inflacionin total, duke u renditur ndĂ«r faktorĂ«t kryesorĂ« tĂ« shtrenjtimit tĂ« çmimeve. NĂ« vend tĂ« dytĂ« pĂ«r rritjen e çmimeve renditet transporti, me njĂ« shtrenjtim prej 7,1% krahasuar me shtatorin e vitit tĂ« kaluar. Ndikimi i kĂ«tij grupi nĂ« inflacionin e harmonizuar ishte 0,59 pikĂ« pĂ«rqindjeje.

MegjithatĂ«, ushqimet dhe pijet joalkoolike mbeten faktori qĂ« ndikon mĂ« shumĂ« nĂ« inflacionin e pĂ«rgjithshĂ«m. MegjithĂ«se çmimet e kĂ«tij grupi janĂ« rritur me 2,3% nĂ« terma vjetorĂ«, ndikimi nĂ« IHÇK arrin nĂ« 0,78 pikĂ« pĂ«rqindjeje, mĂ« i larti ndĂ«r tĂ« gjitha kategoritĂ« e konsumit. Kjo lidhet me peshĂ«n e madhe tĂ« ushqimeve nĂ« shportĂ«n e harmonizuar tĂ« konsumit, ku pĂ«rbĂ«jnĂ« rreth 34,5% tĂ« totalit.

Rritje të çmimeve ka pasur edhe te pijet alkoolike dhe duhani, me 3,2%, si dhe te sigurimet dhe shërbimet financiare, po me 3,2%. Shërbimi arsimor është shtrenjtuar me 3%, ndërsa restorantet dhe shërbimet e akomodimit kanë regjistruar rritje vjetore prej 2,6%. Për këtë të fundit, kontributi në inflacionin e harmonizuar ishte 0,38 pikë përqindjeje.

Çmimet e shĂ«rbimeve shĂ«ndetĂ«sore u rritĂ«n me 2,1%, ndĂ«rsa grupi i qirave, ujit, energjisĂ« elektrike, gazit dhe karburanteve tĂ« tjera shĂ«noi njĂ« rritje mĂ« tĂ« kufizuar, prej 0,7%.

Nga ana tjetër, disa kategori kanë regjistruar ulje çmimesh në krahasim me një vit më parë. Veshjet dhe këpucët rezultuan 2% më të lira, ndërsa çmimet e informacionit dhe komunikimit ranë me 1,2%. Ulje prej 0,6% u regjistrua edhe te mobiljet, pajisjet shtëpiake dhe mirëmbajtja e shtëpisë.

Në krahasim me muajin gusht, rritja më e lartë e çmimeve është regjistruar në shërbimin arsimor, me 1,8%, e ndjekur nga argëtimi, sporti dhe kultura, me 1,2%, dhe ushqimet e pijet joalkoolike, me 1,1%. Edhe veshjet dhe këpucët u shtrenjtuan me 0,9% brenda muajit.

Në të kundërt, çmimet e mobiljeve dhe pajisjeve shtëpiake ranë me 1,2% në raport me gushtin, ndërsa restorantet dhe shërbimet e akomodimit u liruan me 0,5%.

TĂ« dhĂ«nat e IHÇK-sĂ« tregojnĂ« se presionet mbi çmimet janĂ« mĂ« tĂ« forta nĂ« disa kategori shĂ«rbimesh, veçanĂ«risht nĂ« argĂ«tim dhe transport, ndĂ«rsa ushqimet vazhdojnĂ« tĂ« pĂ«rcaktojnĂ« njĂ« pjesĂ« tĂ« rĂ«ndĂ«sishme tĂ« ecurisĂ« sĂ« pĂ«rgjithshme tĂ« inflacionit tĂ« harmonizuar.

Indeksi i Harmonizuar i Çmimeve tĂ« Konsumit (IHÇK) pĂ«rdoret pĂ«r krahasimin e inflacionit ndĂ«rmjet vendeve europiane. Ndryshe nga Indeksi kombĂ«tar i Çmimeve tĂ« Konsumit (IÇK), qĂ« Ă«shtĂ« matĂ«si zyrtar i inflacionit nĂ« ShqipĂ«ri, IHÇK pĂ«rfshin edhe shpenzimet qĂ« kryejnĂ« turistĂ«t e huaj nĂ« territorin shqiptar.

 

The post Metodologjia e Eurostat, inflacioni në shtator 2.7%, ushqimet japin ndikimin më të madh appeared first on Revista Monitor.

  •  
  • ↗
↗

Shqipëria ka pak turistë të vërtetë, intensitet turistik shumë më të ulët se BE, Mali i Zi e Kroacia

✇Revista Monitor
By: Eralda Zito

Në vitin 2025, Shqipëria kryesoi Europën për rritjen e net qëndrimeve në akomodimet turistike, me 27%, nga 1.7% mesatarja e BE-së, ndërkohë që në Mal të Zi, konkurrenti kryesor i Shqipërisë, treguesi ra me 0.5%.

Vendi i dytë me rritjen më të lartë ishte Malta (+10.5%), sipas të dhënave të publikuara sot nga Eurostat.

Megjithatë, Shqipëria vijon të ketë një intensitet turistik më të ulët se mesatarja e Bashkimit Europian, megjithëse numri i netqëndrimeve në strukturat akomoduese është rritur ndjeshëm.

Sipas të dhënave të Eurostat për vitin 2025, intensiteti i turizmit në Shqipëri llogaritet në rreth 4,1 netqëndrime për banor, kundrejt 7 netqëndrimeve në Bashkimin Europian. Në rajon, Mali i Zi ka një intensitet rreth dy herë më të lartë se Shqipëria, ndërsa Kroacia kryeson Europën me 24,5 netqëndrime për banor.

Intensiteti i turizmit është një tregues që mat numrin e netëve të kaluara nga turistët në strukturat akomoduese në raport me popullsinë rezidente të një vendi. Ai nuk tregon thjesht sa turistë vizitojnë një destinacion, por edhe sa gjatë qëndrojnë ata, duke dhënë një panoramë më të plotë të aktivitetit turistik të regjistruar.

Sipas të dhënave të Eurostat, Shqipëria regjistroi rreth 9,7 milionë netqëndrime në strukturat akomoduese gjatë vitit 2025. Duke e krahasuar këtë tregues me popullsinë prej rreth 2,36 milionë banorësh në fillim të vitit, rezultojnë afërsisht 4,1 netqëndrime për banor.

Pavarësisht zgjerimit të aktivitetit turistik, Shqipëria mbetet larg vendeve mesdhetare ku turizmi ka një peshë shumë më të madhe në raport me popullsinë.

Diferenca pasqyron jo vetëm nivelin e zhvillimit të industrisë turistike, por edhe kohëzgjatjen e qëndrimeve, kapacitetet akomoduese dhe mënyrën se si regjistrohet ky aktivitet, nivelin e informalitetit, apo dhe faktin që një pjesë e madhe e atyre që hyjnë janë emigrantë me pasaporta kryesisht italiane e greke.

Një pjesë e vizitorëve që hyjnë në Shqipëri qëndrojnë për periudha të shkurtra, ndërsa të tjerë akomodohen te të afërmit, në banesa private ose në struktura që nuk mbulohen plotësisht nga statistikat e akomodimit, teksa shumë prej atyre që hynë mund të jenë emigrantë me pasaporta të huaja.

Nga ana tjetër edhe tregu i qiradhënies ditore të apartamenteve është kryesisht informal. Për këtë arsye, rritja e numrit të shtetasve të huaj që hyjnë në vend nuk përkthehet domosdoshmërisht në të njëjtën rritje të netqëndrimeve të regjistruara.

Edhe sezonaliteti mbetet një karakteristikë e rëndësishme e turizmit shqiptar. Aktiviteti është i përqendruar kryesisht gjatë muajve të verës, veçanërisht në korrik dhe gusht. Sipas serisë mujore të Eurostat, gjatë gushtit 2025 u regjistruan rreth 2,26 milionë netqëndrime, ndërsa në shkurt vetëm rreth 226 mijë.

Ndërkohë, Kosova, Serbia dhe Maqedonia e Veriut kanë një intensitet më të ulët se Shqipëria, me më pak se 2 netqëndrime për banor. Në këto vende, turizmi ka një strukturë të ndryshme, me një rol më të madh të udhëtimeve urbane, të biznesit dhe të destinacioneve malore e kulturore, krahasuar me turizmin masiv bregdetar.

Konkurrenti kryesor i Shqipërisë mbetet Mali i Zi. Sipas të dhënave të Eurostat për vitin 2025, në strukturat akomoduese malazeze rezultojnë rreth 8,3 netqëndrime për banor, duke e vendosur vendin mbi mesataren e Bashkimit Europian.

Mali i Zi ka një popullsi relativisht të vogël dhe një industri turistike të zhvilluar kryesisht përgjatë bregdetit të Adriatikut. Kjo bën që edhe një numër më i kufizuar netqëndrimesh në terma absolutë të përkthehet në një intensitet të lartë në raport me popullsinë.

 

Kroacia, Malta dhe Qipro kryesojnë Europën

Në vitin 2025, Bashkimi Europian regjistroi mesatarisht 7 netqëndrime turistike për banor. Nivelet më të larta u shënuan në Kroaci, me 24,5 netqëndrime, Maltë, me 21,7, dhe Qipro, me 19,4. Rekordin në Europë e mban Islanda, me 26 net qëndrime.

Këto janë vende ku turizmi ndërkombëtar ka një peshë të konsiderueshme në raport me popullsinë vendase. Përmasat relativisht të vogla të popullsisë, të kombinuara me flukse të larta vizitorësh dhe qëndrime më të gjata, ndikojnë në rritjen e treguesit.

Në anën tjetër, ekonomitë më të mëdha europiane mund të regjistrojnë shumë më tepër netqëndrime në terma absolutë, pa pasur domosdoshmërisht intensitetin më të lartë. Kjo ndodh sepse numri i netqëndrimeve pjesëtohet me një popullsi shumë më të madhe, shpjegon Eurostat.

Për shembull, Italia ishte vendi me numrin më të lartë të netqëndrimeve në Bashkimin Europian gjatë vitit 2025, me 535 milionë, e ndjekur nga Spanja, me 513 milionë, Franca, me 472 milionë dhe Gjermania, me 440 milionë. Këto katër vende përqendruan së bashku mbi 60% të aktivitetit turistik të regjistruar në strukturat akomoduese të BE-së.

Në total, netqëndrimet në Bashkimin Europian arritën në 3,14 miliardë gjatë vitit 2025, një rekord i ri dhe një rritje prej 4,1% krahasuar me vitin e mëparshëm. Kjo përfaqëson rreth 123 milionë netqëndrime shtesë brenda një viti, ose mesatarisht mbi 336 mijë net më shumë çdo ditë.

Rritja u mbështet veçanërisht nga kërkesa ndërkombëtare. Netqëndrimet e turistëve të huaj u rritën me 6%, ndërsa ato të turistëve vendas me 2,3%. Si rezultat, turistët ndërkombëtarë realizuan 48,9% të të gjitha netqëndrimeve në BE, kundrejt 51,1% të rezidentëve që udhëtuan brenda vendeve të tyre.

Sa i përket formës së akomodimit, hotelet dhe strukturat e ngjashme përqendruan 61,4% të netqëndrimeve, apartamentet turistike dhe akomodimet e tjera afatshkurtra 24,8%, ndërsa kampingjet 13,8%. Rritja më e shpejtë u shënua në akomodimet afatshkurtra, me 9,2%, duke reflektuar zgjerimin e kësaj forme të ofertës turistike.

The post Shqipëria ka pak turistë të vërtetë, intensitet turistik shumë më të ulët se BE, Mali i Zi e Kroacia appeared first on Revista Monitor.

  •  
  • ↗
↗

Qëndrimet në strukturat akomoduese në gusht u rritën tre herë më pak se një vit më parë

✇Revista Monitor
By: Eralda Zito

Hotelet dhe strukturat e tjera akomoduese kanë parë një ngadalësim të ndjeshëm të aktivitetit në kulmin e sezonit veror, si për numrin e vizitorëve ashtu dhe të net qëndrimeve, me rritjen e të dy këta treguesve që ishin tre herë më të ulëta se në të njëjtën periudhë të një viti më parë.

INSTAT raportoi se në Gusht 2026, numri i vizitorëve që qëndruan në strukturat akomoduese në Shqipëri u rrit me 10,3%, krahasuar me të njëjtin muaj të vitit të kaluar.

Po sipas të dhënave të INSTAT, në të njëjtën periudhë të një viti më parë, vizitorët ishin rritur me 35.1%, ose tre herë më shumë sesa këtë vit.

Në gusht 2026, Vizitorët rezidentë u rritën me 9,0%, ndërsa vizitorët jo-rezidentë me 10,7%. Një vit më parë, jo rezidentët ishin rritur me 40,5%. Net-qëndrimet e vizitorëve rezidentë u rritën me 9,8%; Net-qëndrimet e vizitorëve jo-rezidentë u rritën me 13,4%.

Në gusht 2026, net-qëndrimet gjithsej u rritën me 12,5%. Në të njëjtën periudhë të një viti më parë net qëndrimet ishin rritur me 33.3%, nga të cilët ata jo rezidentë me 42.6%.

Sipas INSTAT, Shumica e vizitorëve të huaj që u akomoduan në Shqipëri vijnë nga:
* Kosova (17%)
* Polonia (12%)
* Italia (10%)
* Vizitorë nga Franca dhe Gjermania përbëjnë përkatësisht 8% dhe 7%
* Nga vende të tjera (46%).

Shfrytëzimi i hoteleve

Norma e shfrytëzimit të dhomave në hotele arriti 67,4 %, nga 61,5 % në Gusht 2025, duke shënuar një rritje me 5,9 pikë përqindje.

 

The post Qëndrimet në strukturat akomoduese në gusht u rritën tre herë më pak se një vit më parë appeared first on Revista Monitor.

  •  
  • ↗
↗

Bizneset e Kosovës investuan 1.54 miliardë euro në vitin 2025, ndërtimi mori mbi 53% të tyre

✇Revista Monitor
By: Eralda Zito

Ndërmarrjet në Kosovë investuan mbi 1.54 miliardë euro gjatë vitit 2025, me pjesën më të madhe të mjeteve të orientuara në ndërtim dhe makineri e pajisje. Investimet u përqendruan kryesisht në rajonin e Prishtinës, ndërsa financimi u mbështet në mjetet vetjake të bizneseve dhe kreditë nga bankat vendore.

Mbi 1 miliard e 540 milionë euro kanë investuar ndërmarrjet në Kosovë gjatë vitit 2025, me pjesën më të madhe të mjeteve të orientuara drejt ndërtimit, makinerive dhe pajisjeve.

Sipas të dhënave të Agjencisë së Statistikave të Kosovës, ndërtimi prin me 53,53 për qind të investimeve, ndërsa rajoni i Prishtinës përqendron 57,16 për qind të vlerës së përgjithshme të investimeve të ndërmarrjeve.

Nga vlera e përgjithshme e investimeve të ndërmarrjeve, 53,53 për qind janë orientuar në ndërtim. Pas kësaj kategorie renditen investimet në makineri dhe pajisje, të cilat përbëjnë 35,75 për qind të totalit.

Të dhënat e ASK-së tregojnë se investimet në ndërtim kanë pasur peshë më të madhe edhe krahasuar me vitin paraprak. Në vitin 2024, kjo kategori përbënte 46,66 për qind të investimeve, ndërsa në vitin 2025 pjesëmarrja e saj u rrit në 53,53 për qind.

Në anën tjetër, investimet në makineri dhe pajisje kanë rënë si pjesë e totalit, nga 45,13 për qind në vitin 2024 në 35,75 për qind në vitin 2025. Kjo tregon një ndryshim në strukturën e investimeve të ndërmarrjeve, me rritjen e peshës së ndërtimit dhe zvogëlimin e pjesëmarrjes së makinerive dhe pajisjeve.

“Sipas rezultateve nĂ« nivel vendi, gjatĂ« vitit 2025, vlera e investimeve nĂ« ndĂ«rmarrje ishte  1,540,345,133€. Investimet nĂ« ndĂ«rtim zĂ«nĂ« pjesĂ«n kryesore tĂ« investimeve me (53,53 %). Investimet  e tjera qĂ« zĂ«nĂ« njĂ« peshĂ« tĂ« konsiderueshme janĂ« ato nĂ« makineri dhe pajisje me (35,75 %), ndĂ«rsa  investimet e tjera me njĂ« peshĂ« mĂ« tĂ« vogĂ«l nĂ« kuadrin e totalit tĂ« investimeve janĂ«: investimet nĂ«  asete tĂ« prekshme me rreth (7,76 %); investimet nĂ« produktet e pronĂ«sisĂ« intelektuale me (2,95 %);  si dhe investimet biologjike tĂ« kultivuara dhe serrat nĂ« bujqĂ«si me rreth (0,01 %)”, thuhet  nĂ« raportin e ASK-sĂ«.

Investimet në asete të prekshme përbënin 7,76 për qind të totalit në vitin 2025, krahasuar me 4,90 për qind në vitin 2024. Ndërkaq, investimet në produktet e pronësisë intelektuale përbënin 2,95 për qind, nga 3,31 për qind një vit më parë. Investimet biologjike të kultivuara dhe serrat në bujqësi kishin pjesëmarrje prej vetëm 0,01 për qind.

Sipas aktivitetit ekonomik, tregtia me shumicë dhe pakicë ishte sektori me pjesëmarrjen më të madhe në investimet e ndërmarrjeve, me 24,12 për qind. Pas saj renditen ndërtimtaria me 20,66 për qind dhe prodhimi me 20,37 për qind.

Këto të dhëna tregojnë se tri aktivitetet ekonomike përbëjnë pjesën kryesore të investimeve të realizuara nga ndërmarrjet në vend. Tregtia prin në këtë drejtim, e ndjekur nga ndërtimtaria dhe prodhimi.

Sa i përket shpërndarjes gjeografike, rajoni i Prishtinës ka përqendruar 57,16 për qind të investimeve të ndërmarrjeve gjatë vitit 2025. Në vendin e dytë renditet rajoni i Gjakovës me 9,31 për qind, pasuar nga Ferizaj dhe Prizreni, me nga 8,20 për qind secili.

Rajoni i Gjilanit ka përfaqësuar 7,61 për qind të investimeve, ndërsa Peja 4,92 për qind dhe Mitrovica 4,59 për qind. Kështu, më shumë se gjysma e investimeve të ndërmarrjeve në Kosovë janë përqendruar në rajonin e Prishtinës.

Në kategorinë e blerjeve të reja investive, tregtia me shumicë dhe pakicë prin me 23,95 për qind. Pas saj vijnë ndërtimtaria me 15,82 për qind dhe prodhimi me 15,64 për qind. Të dhënat e publikuara nga ASK-ja paraqesin gjithashtu shpërndarjen e blerjeve të importuara, ku prodhimi zë 20,09 për qind, ndërtimtaria 20,07 për qind dhe tregtia me shumicë e pakicë 14,50 për qind.

Në investimet në vijim, ndërtimtaria ka pjesëmarrjen më të madhe, me 53,31 për qind, ndërsa tregtia me shumicë dhe pakicë përbën 19,89 për qind. Sipas të dhënave të ASK-së, në këtë kategori përmendet edhe aktiviteti i furnizimit me ujë, kanalizimit, menaxhimit të mbeturinave dhe revitalizimit të tokës, me 20,6 për qind.

Për financimin e investimeve, ndërmarrjet janë mbështetur kryesisht në fondet e veta. Sipas ASK-së, 58,22 për qind e vlerës së investimeve është financuar nga mjetet vetanake, ndërsa 30 për qind nga bankat vendore. Burimet e tjera kanë pasur pjesëmarrje më të vogël në financimin e përgjithshëm.

“Sa i pĂ«rket burimit tĂ« investimeve, rreth (58,22 %) e vlerĂ«s sĂ« investimeve tĂ« ndĂ«rmarrjeve ishte  realizuar nga fondet e veta; dhe (30,00 %) nga bankat vendore. NdĂ«rkaq, burimet e tjera zĂ«nĂ« njĂ« peshĂ« mĂ« tĂ« vogĂ«l nĂ« kuadrin e burimeve totale pĂ«r investime”.

The post Bizneset e Kosovës investuan 1.54 miliardë euro në vitin 2025, ndërtimi mori mbi 53% të tyre appeared first on Revista Monitor.

  •  
  • ↗
↗

Tregjet aziatike rimëkëmben pas rënies së teknologjisë, borxhi i AI shqetëson investitorët

✇Revista Monitor
By: Eralda Zito

Tregjet e aksioneve në Azi u rikuperuan të premten, pas shitjeve të forta të një dite më parë, të nxitura nga shqetësimet për borxhin e kompanive që financojnë infrastrukturën e inteligjencës artificiale dhe ndikimin e normave të larta të interesit në sektorin e teknologjisë.

Indeksi Nikkei i Japonisë u rrit me 1,9%, ndërsa indeksi Kospi i Koresë së Jugut fitoi 3,3%. Rritje më të moderuara u regjistruan edhe në tregjet e tjera aziatike, pas rënies së fortë të aksioneve të teknologjisë në sesionin e mëparshëm.

Sipas Reuters, shqetësimet u përqendruan te nivelet e borxhit të CoreWeave, një kompani që ofron kapacitete kompjuterike për inteligjencën artificiale. Rënia e aksioneve të saj ka shtuar vëmendjen ndaj mënyrës se si financohen investimet e mëdha në qendrat e të dhënave dhe infrastrukturën e AI.

Shitjet e së enjtes prekën veçanërisht kompanitë e gjysmëpërçuesve. Indeksi Kospi kishte rënë me më shumë se 8%, ndërsa Nikkei humbi 5,4%, në një sesion ku investitorët reaguan ndaj rritjes së kostove të financimit dhe pikëpyetjeve mbi qëndrueshmërinë e investimeve në inteligjencën artificiale.

Në tregjet amerikane, kontratat e së ardhmes për aksionet shënuan rritje të lehtë të premten, ndërsa yield-et e bonove të Thesarit amerikan dhe dollari u dobësuan. Ari regjistroi gjithashtu rritje të moderuar.

Tregjet vijojnë të ndjekin të dhënat e inflacionit në Shtetet e Bashkuara dhe deklaratat e zyrtarëve të Rezervës Federale, për të vlerësuar ecurinë e ardhshme të normave të interesit. Të dhënat më të larta se pritshmëritë për inflacionin kanë shtuar shqetësimet se kostot e financimit mund të mbeten të larta, duke ndikuar te kompanitë që mbështeten në investime të mëdha për zgjerimin e kapaciteteve të inteligjencës artificiale.

The post Tregjet aziatike rimëkëmben pas rënies së teknologjisë, borxhi i AI shqetëson investitorët appeared first on Revista Monitor.

  •  
  • ↗
↗

Ndërtimi u rrit 36% nga 2020 në 2024, Shqipëria ndër vendet me zgjerimin më të fortë në Europë

✇Revista Monitor
By: Eralda Zito

Sektori i ndërtimit në Shqipëri është zgjeruar me ritme të shpejta pas vitit 2020, duke u renditur ndër vendet europiane me rritjen më të fortë të aktivitetit real në këtë sektor.

Sipas të dhënave më të fundit të Eurostat, që matin vëllimin e vlerës së shtuar bruto në ndërtim me çmime të krahasueshme, me vitin 2020 të marrë si bazë 100, indeksi për Shqipërinë arriti në 136 në vitin 2024. Aktiviteti real i sektorit në vitin 2024 ishte rreth 36% më i lartë se në vitin 2020.

Në terma vjetorë, zgjerimi më i fortë u shënua në dy vitet e para pas 2020-s. Aktiviteti real i ndërtimit u rrit me rreth 9.5% në 2021 dhe me 13.2% në 2022. Më pas ritmet u ngadalësuan, por mbetën pozitive, me rreth 5% në 2023 dhe 4.5% në 2024.

Rritje 10 herë më shumë se në BE

Diferenca e rritjes me Bashkimin Europian është e ndjeshme. Në BE, indeksi i vëllimit të vlerës së shtuar të ndërtimit arriti në 103.8 në vitin 2024, që përkthehet në një rritje prej vetëm 3.8% krahasuar me vitin 2020. Kështu, zgjerimi i ndërtimit në Shqipëri në periudhën 2020-2024 ishte pothuajse 10 herë më i lartë se mesatarja e BE-së.

Edhe në krahasim me pjesën më të madhe të vendeve të rajonit, Shqipëria rezulton me një nga rritjet më të forta. Në vitin 2024, krahasuar me 2020-n, ndërtimi ishte rritur me rreth 23.2% në Serbi, 20% në Maqedoninë e Veriut, 18.8% në Bosnjë-Hercegovinë dhe 12.9% në Kosovë. Në Mal të Zi, përkundrazi, aktiviteti real ishte rreth 7% më i ulët se në vitin 2020.

Vetëm disa vende europiane kanë shënuar një zgjerim më të fortë se Shqipëria. Në vitin 2024, krahasuar me 2020-n, vëllimi i ndërtimit ishte rritur me rreth 66.3% në Greqi, 63.9% në Kroaci dhe 51.4% në Itali. Me një rritje prej 36%,

Shqipëria renditet pas tyre ndër vendet me zgjerimin më të madh të sektorit. Por në këto vende sektori i ndërtimit është zgjeruar kryesisht nga investimet në infrastrukturë, ndërsa në Shqipëri kryesisht në banesa.

Të dhënat tregojnë se ndërtimi ka qenë një nga aktivitetet me zgjerimin më të shpejtë në ekonominë shqiptare gjatë viteve të fundit. Edhe pse ritmet vjetore janë ngadalësuar pas rritjes së fortë të viteve 2021-2022, niveli real i aktivitetit në vitin 2024 mbetet më shumë se një e treta mbi atë të vitit 2020./ B.Hoxha

 

The post Ndërtimi u rrit 36% nga 2020 në 2024, Shqipëria ndër vendet me zgjerimin më të fortë në Europë appeared first on Revista Monitor.

  •  
  • ↗
❌