❌

Reading view

↗

Nga rafti i librave, në det, çfarë të lexojmë këtë verë

✇Revista Monitor
By: Mira Leka

Nga romanet që lexohen me një frymë te historitë që kërkojnë më shumë qetësi, vera mbetet periudha kur shumë lexues i rikthehen librit. Botuesit shqiptarë raportojnë interes për romancën, thriller-in, letërsinë psikologjike dhe titujt për fëmijë, ndërsa në tregjet ndërkombëtare, letërsia artistike dhe audiolibrat po udhëheqin rritjen. Por cili është libri i duhur për këtë verë?

 

Nga Deada Hyka

Ka njerĂ«z qĂ« e zgjedhin librin e pushimeve me tĂ« njĂ«jtin kujdes me tĂ« cilin zgjedhin hotelin: lexojnĂ« pĂ«rmbledhjen, kĂ«rkojnĂ« vlerĂ«sime, krahasojnĂ« autorĂ«t dhe nuk vendosin pa qenĂ« tĂ« bindur se historia do t’i mbajĂ« deri nĂ« faqen e fundit.

TĂ« tjerĂ« e blejnĂ« nĂ« minutĂ«n e fundit, pranĂ« kasĂ«s sĂ« librarisĂ« ose aeroportit, tĂ« joshur nga kopertina dhe nga premtimi i njĂ« historie qĂ« “lexohet me njĂ« frymĂ«â€. NĂ« tĂ« dyja rastet, libri Ă«shtĂ« bĂ«rĂ« pjesĂ« e ritualit tĂ« verĂ«s.

Futet në çantën e plazhit, hapet gjatë pritjes në aeroport, lexohet në ballkonin e një hoteli ose shoqëron pasditet e gjata kur temperaturat e larta e ngadalësojnë ritmin e ditës.

“Libri i verĂ«s” nuk Ă«shtĂ« domosdoshmĂ«risht njĂ« zhanĂ«r mĂ« vete. Ai Ă«shtĂ« mĂ« shumĂ« njĂ« mĂ«nyrĂ« leximi, mbase mĂ« pak e ndĂ«rprerĂ« nga detyrimet e pĂ«rditshme, mĂ« e lirĂ« dhe, shpesh, mĂ« emocionale.

PĂ«r disa, vera kĂ«rkon njĂ« histori tĂ« lehtĂ« dashurie; pĂ«r tĂ« tjerĂ«, njĂ« thriller qĂ« nuk tĂ« lejon tĂ« flesh. Ka edhe lexues qĂ« e shohin pushimin si mundĂ«sinĂ« e vetme pĂ«r t’u pĂ«rballur me romanin e gjatĂ« qĂ« kanĂ« shtyrĂ« gjatĂ« gjithĂ« vitit.

 

Vera, sezoni i arratisjes letrare

Tendencat ndĂ«rkombĂ«tare tregojnĂ« se dĂ«shira pĂ«r t’u larguar pĂ«rkohĂ«sisht nga realiteti nuk Ă«shtĂ« vetĂ«m njĂ« metaforĂ« letrare, por edhe njĂ« forcĂ« e rĂ«ndĂ«sishme e tregut tĂ« librit.

Të dhënat sugjerojnë se lexuesit po kërkojnë gjithnjë e më shumë histori, emocione dhe forma arratisjeje.

Kjo prirje reflektohet edhe nĂ« mĂ«nyrĂ«n se si botuesit dhe libraritĂ« ndĂ«rtojnĂ« listat verore: mĂ« pak sipas hierarkisĂ« tradicionale tĂ« “librave qĂ« duhet tĂ« lexohen” dhe mĂ« shumĂ« sipas gjendjes qĂ« lexuesi kĂ«rkon tĂ« pĂ«rjetojĂ«.

Edhe në tregun shqiptar, fushatat e muajve të verës janë ndërtuar rreth romaneve që lexohen shpejt, serive, thriller-ëve dhe historive të dashurisë.

Botime Pegi e lidh drejtpĂ«rdrejt stinĂ«n me mĂ« shumĂ« kohĂ« pĂ«r lexim: “Stina e verĂ«s lidhet fort jo vetĂ«m me detin, por edhe me dĂ«shirĂ«n dhe kohĂ«n mĂ« tĂ« lirĂ« pĂ«r tĂ« lexuar libra. Sepse pushimet pa libra nuk mund tĂ« mendohen, apo jo?”, shkruan shtĂ«pia botuese nĂ« njĂ« nga rekomandimet e saj verore.

Në sugjerimet e saj gjenden si letërsia bashkëkohore, ashtu edhe klasikët që mund të rilexohen pa qenë pjesë e ndonjë detyrimi shkollor.

“Krenari dhe paragjykim” i Jane Austen Ă«shtĂ« njĂ« prej atyre titujve qĂ« mund tĂ« funksionojĂ« si romancĂ« verore, por qĂ«, pĂ«rtej historisĂ« sĂ« dashurisĂ«, mbetet njĂ« vĂ«zhgim i mprehtĂ« mbi klasĂ«n, paragjykimin dhe marrĂ«dhĂ«niet shoqĂ«rore.

Arlinda Dudaj, nĂ« njĂ« pĂ«rzgjedhje tĂ« librave tĂ« verĂ«s, e pĂ«rshkruan njĂ« prej titujve tĂ« rekomanduar si “tre romane brenda njĂ« libri”, duke shtuar se “gjithkush mund ta gjejĂ« veten” nĂ« tĂ«.

NĂ« listat e fundit tĂ« Botimeve Dudaj janĂ« pĂ«rfshirĂ« tituj si “Endacaku i yjeve” i Jack London, “Sekreti i fundit” i Dan Brown dhe romane qĂ« ndĂ«rthurin misterin me historinĂ« personale.

PĂ«r lexuesit qĂ« duan ritĂ«m dhe enigmĂ«, “Sekreti i fundit” mund tĂ« jetĂ« njĂ« zgjedhje tipike pushimesh: kapituj tĂ« shkurtĂ«r, kthesa tĂ« shpeshta dhe njĂ« histori qĂ« kĂ«rkon tĂ« vazhdohet edhe kur dita e plazhit ka mbaruar.

“Endacaku i yjeve”, nĂ« anĂ«n tjetĂ«r, u pĂ«rshtatet atyre qĂ« duan njĂ« libĂ«r mĂ« filozofik, ku arratisja nuk ndodh pĂ«rmes udhĂ«timit fizik, por pĂ«rmes fuqisĂ« sĂ« mendjes dhe imagjinatĂ«s.

Botimet Living kanĂ« rikthyer nĂ« komunikimin veror edhe titullin “Libri i verĂ«s” tĂ« Emily Henry, njĂ« romancĂ« bashkĂ«kohore qĂ« e pĂ«rdor pikĂ«risht pushimin, bregdetin dhe ritakimin si sfond pĂ«r tĂ« folur pĂ«r humbjen, kujtesĂ«n dhe mundĂ«sinĂ« e njĂ« fillimi tĂ« dytĂ«.

NdĂ«rsa Botimet Toena kanĂ« vendosur mes rekomandimeve tĂ« fundit romanin “DitĂ«t nĂ« librarinĂ« Morisaki” tĂ« Satoshi Yagisawa-s.

Historia e një vajze që, pas një zhgënjimi personal, zhvendoset në një librari të vogël në Tokio, është një zgjedhje e përshtatshme për lexuesit që parapëlqejnë rrëfime të qeta, atmosferë dhe personazhe që ndryshojnë pa zhurmë. Vetë libri sugjeron diçka që listat verore shpesh e harrojnë: jo çdo histori duhet të ketë tension të lartë për të të mbajtur pranë saj.

Botimet Bota Shqiptare, nĂ« fushatĂ«n e kĂ«tij sezoni, i pĂ«rshkruajnĂ« zgjedhjet e tyre si “tre libra perfektĂ« pĂ«r verĂ«n qĂ« do tĂ« tĂ« prekin zemrĂ«n”, duke e orientuar pĂ«rzgjedhjen drejt romaneve emocionale, historive tĂ« dashurisĂ« dhe sagave historike.

NĂ« rekomandimet e tyre shfaqet edhe “Sulltani i madhĂ«rishĂ«m”, pĂ«r lexuesit qĂ« duan njĂ« roman historik me pushtet, ambicie dhe marrĂ«dhĂ«nie tĂ« ndĂ«rlikuara njerĂ«zore.

Në listën e leximeve të verës, Mediaprint sjell tituj për shije dhe grupmosha të ndryshme.

PĂ«r tĂ« rriturit veçohen “Ferri i fjetur” i Flutura AçkĂ«s, njĂ« roman mbi emigracionin, identitetin dhe lidhjen me atdheun; “Biri”, po nga e njĂ«jta autore, njĂ« rrĂ«fim i fuqishĂ«m mbi humbjen dhe dashurinĂ«; si dhe “Anatomia e njĂ« vrasĂ«seje” e Eva CacĂ«s, pĂ«r lexuesit e thriller-it psikologjik.

PĂ«r ata qĂ« interesohen pĂ«r ekonominĂ«, Mediaprint sugjeron “Sekretet e gjenive tĂ« biznesit” tĂ« Adrian Civicit, i cili hedh vĂ«shtrimin pĂ«rtej fasadĂ«s sĂ« suksesit, te dĂ«shtimet, rreziqet dhe vendimet qĂ« kanĂ« formuar sipĂ«rmarrĂ«s tĂ« njohur.

NdĂ«rsa pĂ«r fĂ«mijĂ«t dhe tĂ« rinjtĂ«, alternativat pĂ«rfshijnĂ« “Sekreti i fshehur nĂ« libra”, serinĂ« fantastiko-shkencore “Kepler62”, “Kikirika Xhons dhe zgjidhja e misterit” dhe “HeronjtĂ« e lashtĂ«sisĂ«â€.

 

Një libër për çdo lloj pushimi

Nuk ekziston një formulë universale për librin e verës. Zgjedhja varet më pak nga fama e titullit dhe më shumë nga koha, vendi dhe ritmi që lexuesi do të ketë gjatë pushimeve.

 

 

Po fëmijët, çfarë mund të lexojnë?

Vera është edhe periudha kur prindërit përpiqen ta ruajnë marrëdhënien e fëmijëve me librin, pa e shndërruar leximin në vazhdim të shkollës.

Natasha Pepivani, nga Albas, rekomandon qĂ« fĂ«mijĂ«ve t’u ofrohen gjini tĂ« ndryshme – nga miti dhe legjenda, te pĂ«rralla, romani realist, letĂ«rsia fantastiko-shkencore dhe biografia.

PĂ«r fĂ«mijĂ«t e ciklit fillor, ajo sugjeron serinĂ« “Pushimet magjike”, e cila ndĂ«rthur leximin me ushtrime dhe veprimtari zbavitĂ«se.

“FĂ«mijĂ«t, veç kĂ«naqĂ«sisĂ« qĂ« ndiejnĂ« duke hyrĂ« nĂ« botĂ«n e fabulĂ«s, mĂ«sojnĂ« tĂ« dallojnĂ« personazhet, tĂ« kuptojnĂ« simbolikĂ«n dhe tĂ« marrin mesazhin si njĂ« vlerĂ« morale”, shpjegon znj. Pepivani, ndĂ«rsa rekomandon “Fabulat e Ezopit”, variante tĂ« pĂ«rshtatura tĂ« “IliadĂ«s” dhe “OdisesĂ«â€, si dhe “Legjenda dhe balada shqiptare”.

PĂ«r fĂ«mijĂ«t mĂ« tĂ« vegjĂ«l, Mediaprint sugjeron edhe “Aventurat e jashtĂ«zakonshme tĂ« SharlotĂ«s”, historinĂ« e njĂ« vajze dhjetĂ«vjeçare, tĂ« ndĂ«rtuar rreth aventurĂ«s, familjes dhe zbulimit tĂ« botĂ«s.

Për fëmijët më të rritur, lista mund të zgjerohet me:

“Aventurat e Tom Sojerit”, Mark Twain

“Kopshti sekret”, Frances Hodgson Burnett

“Historia pambarim”, Michael Ende

“Princi i vogĂ«l”, Antoine de Saint-ExupĂ©ry

“KronikĂ« nĂ« gur”, Ismail Kadare

“DjemtĂ« e rrugĂ«s Pal”, Ferenc MolnĂĄr

“Hajdutja e librave”, Markus Zusak

Sfida kryesore nuk është numri i faqeve, por gjetja e historisë që i përshtatet fëmijës. Një libër i zgjedhur vetëm nga prindi rrezikon të mbetet i pahapur; një libër i zgjedhur së bashku ka më shumë gjasa të lexohet.

 

Nga BookTok te rafti i librarisë

Rrjetet sociale kanë ndryshuar ndjeshëm mënyrën se si zbulohen librat. Një titull i botuar vite më parë mund të rikthehet në listat e shitjeve pas një videoje virale në TikTok.

Kopertinat po projektohen gjithnjĂ« e mĂ« shumĂ« pĂ«r t’u dalluar nĂ« ekran, ndĂ«rsa shprehje tĂ« tilla si “libĂ«r qĂ« tĂ« thyen zemrĂ«n”, “plot twist i paparashikueshĂ«m” ose “lexohet nĂ« njĂ« natĂ«â€ janĂ« kthyer nĂ« njĂ« lloj kodi marketingu.

BookTok ka ndihmuar veçanĂ«risht romancĂ«n, fantasy-n (imagjinatĂ«n) dhe kombinimin e tyre, tĂ« njohur si “romantasy”. Por ndikimi i tij nuk Ă«shtĂ« gjithmonĂ« negativ apo sipĂ«rfaqĂ«sor.

Ai ka sjellë breza të rinj në librari, ka rikthyer tituj të vjetër dhe e ka bërë rekomandimin e librit pjesë të komunikimit të përditshëm.

Nga ana tjetër, popullariteti në rrjet nuk është domosdoshmërisht garanci cilësie. Për lexuesin, lista e duhur verore mund të ndërtohet duke ndërthurur një titull të njohur, një autor shqiptar, një libër jashtë zonës së zakonshme të interesit dhe një vepër të zgjedhur thjesht për kënaqësi, sugjerojnë botuesit.

 

Librat ekonomikë

Vera mund tĂ« jetĂ« edhe momenti i duhur pĂ«r t’iu afruar ekonomisĂ« pa ritmin e raporteve, tabelave dhe lajmeve tĂ« pĂ«rditshme.

Nga historia e parasë dhe psikologjia e vendimeve financiare tek Inteligjenca Artificiale, pabarazia dhe e ardhmja e punës, këta tituj e shpjegojnë ekonominë përmes historive dhe ideve të kuptueshme edhe për lexuesit që nuk janë specialistë të fushës.

“Psikologjia e parasĂ«â€ – Morgan Housel

Një libër mbi mënyrën se si emocionet, përvojat personale dhe sjellja ndikojnë te vendimet tona financiare. I përshtatshëm për këdo që kërkon të kuptojë jo vetëm si fitohet paraja, por edhe pse njerëzit e menaxhojnë atë në mënyra kaq të ndryshme.

“Freakonomics” – Steven D. Levitt dhe Stephen J. Dubner

Autorët përdorin instrumentet e ekonomisë për të shpjeguar fenomene të jetës së përditshme, nga arsimi dhe kriminaliteti tek incentivat që drejtojnë sjelljen njerëzore. Një zgjedhje e lehtë dhe provokuese për pushime.

“Ekonomia e sĂ« mirĂ«s sĂ« pĂ«rbashkĂ«t” – Jean Tirole

Laureati i Çmimit Nobel trajton rolin e tregut, shtetit dhe rregullimit, duke treguar se ekonomia nuk Ă«shtĂ« vetĂ«m shkenca e fitimit, por edhe njĂ« mĂ«nyrĂ« pĂ«r tĂ« menduar mbi interesin publik.

“Kapitali nĂ« shekullin XXI” – Thomas Piketty

Një analizë e thelluar e pasurisë, të ardhurave dhe pabarazisë. Nuk është një libër tipik plazhi, por pushimet mund të jenë koha e duhur për një vepër që kërkon lexim më të ngadaltë.

“EkonomistĂ«t e mirĂ« pĂ«r kohĂ« tĂ« vĂ«shtira” – Abhijit V. Banerjee dhe Esther Duflo

Dy fituesit e Çmimit Nobel analizojnĂ« emigracionin, tregtinĂ«, pabarazinĂ«, ndryshimet klimatike dhe rritjen ekonomike, duke kundĂ«rshtuar disa prej bindjeve mĂ« tĂ« pĂ«rhapura nĂ« debatin publik.

“Pse dĂ«shtojnĂ« kombet” – Daron Acemoğlu dhe James A. Robinson

Një libër mbi arsyet pse disa vende krijojnë mirëqenie, ndërsa të tjera mbeten të varfra. Përgjigjja e autorëve lidhet me cilësinë e institucioneve, shpërndarjen e pushtetit dhe mundësitë që u krijohen qytetarëve.

“Rruga e skllavĂ«risĂ«â€ – Friedrich A. Hayek

Një nga veprat klasike të mendimit liberal mbi lirinë individuale, planifikimin ekonomik dhe kufijtë e ndërhyrjes shtetërore. Mund të lexohet edhe si hyrje në debatet që vazhdojnë të ndajnë ekonomistët.

“Kapitalizmi dhe liria” – Milton Friedman

Një mbrojtje e tregut të lirë dhe e lidhjes mes lirisë ekonomike dhe asaj politike. Libri është veçanërisht i vlefshëm kur lexohet krahas autorëve që kritikojnë pabarazitë e kapitalizmit.

“Vala qĂ« po vjen” – Mustafa Suleyman dhe Michael Bhaskar

Një analizë mbi Inteligjencën Artificiale, bioteknologjinë dhe vështirësinë e kontrollimit të teknologjive të fuqishme. Libri ngre pyetje të drejtpërdrejta për biznesin, tregun e punës, shtetin dhe shpërndarjen e pushtetit ekonomik.

 

The post Nga rafti i librave, në det, çfarë të lexojmë këtë verë appeared first on Revista Monitor.

  •  
  • ↗
↗

Flakët sfidojnë shtetin

✇Revista Monitor
By: Mira Leka

Mbi 95% e bashkive të Shqipërisë janë prekur nga fatkeqësitë natyrore në dy dekadat e fundit, ndërsa zjarret kanë shkatërruar më shumë se rreth 35% të sipërfaqes pyjore kombëtare. Ndonëse numri i punonjësve të mbrojtjes nga zjarri u rrit me 86% gjatë dekadës, raporti i automjeteve funksionale ka pësuar rënie në 0.87 për çdo 10 mijë banorë. Përballë 160 vatrave të regjistruara vetëm në javët e para të sezonit veror dhe mungesës së një flote autonome avionësh, strukturat vendore mbeten të pafuqishme për të garantuar ndërhyrje efektive në zonat e thella malore. Një amulli e theksuar kompetencash mes pushtetit vendor dhe atij qendror, lë të pambrojtura komunitetet rurale dhe jetët njerëzore, duke e vënë vendin përballë një pasqyre të dhimbshme të dështimit institucional përpara çdo sezoni zjarresh. Sugjerimet e ekspertëve

 

Blerina Hoxha

Tragjedia në fshatin Domen të Postribës, ku një banesë u përfshi nga flakët me një nënë 24-vjeçare dhe dy fëmijët e saj brenda, qartësoi vështirësitë që hasin strukturat e emergjencave për të ndërhyrë në zonat e thella malore. Shtëpia ndodhej rreth 30 minuta më këmbë nga rruga ku mund të mbërrinin automjetet, çka e bëri thuajse të pamundur ndërhyrjen në kohë të zjarrfikësve.

Kur ekipet e shpëtimit arritën në zonë, banesa e vjetër ishte shkrumbuar bashkë me nënën dhe dy fëmijët. Terreni i vështirë, largësia nga rruga automobilistike dhe njoftimi i vonuar reduktuan ndjeshëm mundësinë për një operacion të shpejtë shpëtimi.

Ngjarja e Postribës nxjerr në pah boshllëqet e një sistemi që, megjithëse ka shtuar personelin, nuk ka mjete të përshtatshme për pyjet dhe zonat malore, nuk zotëron ende një flotë të konsoliduar ajrore dhe nuk ka ngritur një mekanizëm të plotë të paralajmërimit të hershëm.

Shqipëria hyri edhe këtë vit në sezonin e zjarreve me më shumë zjarrfikës, por pa kapacitetet teknike dhe organizative që kërkon përhapja gjithnjë e më e shpejtë e flakëve në kushtet e ndryshimeve klimatike.

Në shumë zona, automjetet mund të afrohen vetëm deri në rrugën më të afërt, ndërsa pjesa tjetër e ndërhyrjes kryhet më këmbë dhe me pajisje të kufizuara.

Bilanci i vitit 2025 tregoi përmasat e problemit. Rreth 16.2 mijë hektarë pyje dhe kullota u dogjën, sipërfaqja më e madhe e prekur që nga viti 2017, ndërsa dëmi i drejtpërdrejtë u përllogarit në rreth 7.2 miliardë lekë, ose 75 milionë euro.

Përllogaritja përfshin kryesisht humbjen e materialit drusor, por jo të gjithë faturën ekonomike, mjedisore dhe sociale të zjarreve dhe kostot e ripyllëzimit.

Sipas ish-drejtuesit të Emergjencave Civile, Shemsi Prençi, dobësia nuk qëndron vetëm te mungesa e mjeteve, porse vendi ende nuk ka një plan të plotë operacional që të marrë parasysh zgjatjen e periudhave të thata, temperaturat më të larta dhe rritjen e ekspozimit të pyjeve, banesave dhe komuniteteve rurale ndaj zjarreve.

Edhe drejtues tĂ« shĂ«rbimeve zjarrfikĂ«se nĂ« nivel vendor pranojnĂ« se kapacitetet mbeten shumĂ« larg nevojave. “Ka pĂ«rmirĂ«sim, por jemi pĂ«rsĂ«ri shumĂ« larg. NjĂ« nga problemet mĂ« shqetĂ«suese Ă«shtĂ« amortizimi i automjeteve dhe nevoja pĂ«r blerjen e mjeteve tĂ« reja, veçanĂ«risht pĂ«r ndĂ«rhyrjet nĂ« pyje dhe nĂ« zonat malore”, pohoi ai

Pak ditĂ« para tragjedisĂ«, ministri i BrendshĂ«m, Besfort Lamallari, prezantoi planin pĂ«r pĂ«rballimin e sezonit tĂ« zjarreve. Sipas tij, katĂ«r helikopterĂ«ve tĂ« flotĂ«s aktuale pritet t’u shtohen tre avionĂ« zjarrfikĂ«s nĂ« pronĂ«si tĂ« shtetit shqiptar.

Qeveria ka paralajmëruar gjithashtu financimin e 130 automjeteve të reja dhe ndërtimin e katër stacioneve zjarrfikëse në Përrenjas, Mat, Patos dhe Mirditë. Por ekspertët e akuzuan qeverinë për mungesë të thellë serioziteti, pasi plani kundër zjarreve do të duhet të ishte prezantuar që në fillim të pranverës dhe jo në mes të sezonit të zjarreve.

Premtime të ngjashme për blerjen e avionëve dhe modernizimin e flotës zjarrfikëse janë bërë sistematikisht të paktën që nga viti 2017.

Një pjesë e tyre ka mbetur ende në fazën e planeve dhe procedurave, ndërsa mjetet ekzistuese vijojnë të amortizohen dhe bashkitë përballen me mungesa të theksuara, sidomos në territorin rural dhe malor.

Zjarret janë rrezik në rritje për të gjithë Europën Jugore, por Shqipëria është veçanërisht e ekspozuar për shkak të pozitës gjeografike, kushteve socio-ekonomike dhe dobësive institucionale.

Sipas përllogaritjeve të Organizatës së Kombeve të Bashkuara, vendi ka një nga nivelet më të larta të riskut ndaj fatkeqësive në Europë. Përmbytjet, zjarret në pyje, rrëshqitjet e dheut dhe fatkeqësi të tjera natyrore kanë prekur rreth 95% të bashkive në dy dekadat e fundit.

Skenarët klimatikë parashikojnë periudha më të gjata, më të nxehta dhe më të thata, duke rritur rrezikun për pyjet, bujqësinë, turizmin, shëndetin publik dhe sistemin energjetik.

Vlerësimet tregojnë se, pa masa të forta parandaluese dhe investime në përshtatje, dëmet ekonomike të lidhura me klimën mund të arrijnë deri në 7% të Prodhimit të Brendshëm Bruto në vitin 2050.

 

Burimi: Ministria e Financave

 

Rritet numri i punonjësve zjarrfikës, bie ai i mjeteve

Numri i punonjĂ«sve tĂ« mbrojtjes nga zjarri Ă«shtĂ« rritur ndjeshĂ«m gjatĂ« dekadĂ«s sĂ« fundit. Sipas dokumentit “Sistemi i Matjes sĂ« PerformancĂ«s tĂ« Bashkive 2024”, personeli u rrit nga 739 punonjĂ«s nĂ« vitin 2016 nĂ« 1,371 nĂ« vitin 2024, ose me rreth 86%.

Numri zyrtar i punonjësve për 1,500 banorë arriti në 0.86 në vitin 2024, nga 0.38 në vitin 2015. Ky nivel është pranë mesatares së Bashkimit Europian, por krahasimi ka kufizime, pasi të dhënat shqiptare përfshijnë të gjithë personelin e stacioneve dhe jo vetëm zjarrfikësit profesionistë.

Rritja e personelit nuk është shoqëruar me të njëjtën ecuri të mjeteve. Numri i automjeteve funksionale ra nga 0.89 për çdo 10 mijë banorë në vitin 2023 në 0.87 në vitin 2024.

Raporti e lidh këtë rënie me daljen jashtë përdorimit të automjeteve të vjetruara. Bashkitë tani kanë më shumë punonjës në organikë, por më pak mundësi për të shkuar pranë zjarrit dhe për ta luftuar atë në mënyrë profesionale.

Z. Prençi e sheh problemin si mĂ« tĂ« gjerĂ« se mungesa e automjeteve, pasi nĂ« shumĂ« zona pyjore mungojnĂ« edhe rrugĂ«t qĂ« do t’u mundĂ«sonin mjeteve tĂ« afroheshin te vatrat. “Ne nuk kemi rrugĂ« funksionale nĂ« pyje, tĂ« cilat t’u mundĂ«sojnĂ« mjeteve zjarrfikĂ«se tĂ« afrohen pranĂ« vatrave.

Kur zjarri pĂ«rhapet nĂ« terrene malore ose kodrinore, strukturat tona shpesh nuk kanĂ« mundĂ«si tĂ« ndĂ«rhyjnĂ« nga toka”, thotĂ« ai. NĂ« kĂ«to kushte, edhe njĂ« automjet i ri mund tĂ« mos jetĂ« i mjaftueshĂ«m, nĂ«se nuk ka rrugĂ«, mjete tĂ« vogla, pompa portative dhe ekipe qĂ« mund tĂ« lĂ«vizin nĂ« kĂ«mbĂ«.

Zjarri lihet të përparojë derisa të arrijë në zona më të aksesueshme ose të shuhet vetë. Kjo nuk mund të konsiderohet një strategji mbrojtjeje, shton z. Prençi. Problemet nuk kufizohen vetëm te pyjet dhe zonat malore.

Edhe pse Tirana ka tri stacione zjarrfikëse, ajo rezulton me numrin më të ulët të zjarrfikësve dhe automjeteve në raport me popullsinë.

Dendësia e lartë, trafiku, pallatet shumëkatëshe, qendrat tregtare, spitalet dhe institucionet e bëjnë ndërhyrjen më të vështirë. Në kryeqytet, vonesa mund të shkaktohet jo nga mungesa e rrugëve pyjore, por nga trafiku dhe vështirësia për të hyrë pranë ndërtesave.

Në bashkitë e vogla, raporti i zjarrfikësve për banor mund të jetë më i lartë, por territoret janë më të mëdha dhe stacionet mund të jenë larg zonave pyjore. Kjo tregon se shpërndarja e mjeteve nuk duhet të bëhet vetëm sipas popullsisë.

Duhet të merren parasysh terreni, largësitë, sipërfaqja pyjore, dendësia urbane dhe lloji i rrezikut.

 

Burimi: Raporti, Performanca e Bashkive 2024

 

Lëmshi i kompetencave e ka ndërlikuar luftën kundër zjarrit

Ndryshimi i legjislacionit dhe riorganizimi i shpeshtë i institucioneve ka sjellë amulli kompetencash edhe në administrimin e luftës ndaj zjarrit duke u bërë më shumë shkak për pengesë se sa për eficiencë.

Shërbimet zjarrfikëse vendore hartojnë planet e tyre sipas karakteristikave të territorit.

“Çdo shĂ«rbim zjarrfikĂ«s harton planin e tij, i cili miratohet nga kryetari i bashkisĂ« dhe mĂ« pas i dĂ«rgohet MinistrisĂ« sĂ« Brendshme. HartojmĂ« planin tremujor pĂ«r sezonin e verĂ«s, si dhe planin vjetor”, shpjegon një drejtues vendor i zjarrfikĂ«sve qĂ« vendosi tĂ« mbetet anonim.

Kjo mënyrë organizimi është e nevojshme, pasi një bashki urbane ka rreziqe të ndryshme nga një bashki me pyje, kullota dhe terren malor.

Por problemi, sipas ekspertit Prençi, është se planet vendore nuk lidhen gjithmonë në një sistem të vetëm drejtimi dhe reagimi.

Sipas legjislacionit aktual, Agjencia Kombëtare e Mbrojtjes Civile drejton dhe koordinon strukturat operacionale kombëtare dhe vendore në rastet e zjarreve në shkallë të gjerë që tejkalojnë kapacitetet e një bashkie të vetme.

Kjo përfshin bashkërendimin e punës mes Shërbimit Zjarrfikës (MZSH), Forcave të Armatosura (FA), Policisë së Shtetit, Agjencisë Kombëtare të Pyjeve dhe Zonave të Mbrojtura.

Ministria e Brendshme mbikëqyr standardet e Shërbimit të Mbrojtjes nga Zjarri dhe Shpëtimin (MZSH) në shkallë vendi, pavarësisht se stacionet zjarrfikëse operojnë administrativisht në varësi të bashkive.

Nga ana tjetër, çdo bashki është e detyruar të organizojë, financojë dhe funksionalizojë stacionet dhe trupat e zjarrfikësve brenda territorit të saj administrativ. Trupat e MZSH-së janë në varësi të drejtpërdrejtë të kryetarit të bashkisë.

Drejtori i shërbimit zjarrfikës, në një nga bashkitë e mëdha të vendit, tha se ka amulli kompetencash që më shumë e ndërlikojnë situatën se sa e zgjidhin.0

P.sh. Agjencia Kombëtare e Mbrojtjes Civile, që në legjislacion luan rolin drejtues të operacionit kundër zjarrit dhe koordinon punën, në terrenet ku bie flaka në fakt nuk bën asgjë, thotë drejtuesi vendor i zjarrfikësve.

Zoti Prençi, i cili më parë ka drejtuar Emergjencat Civile, thotë se duhet të jetë e përcaktuar qartë se kush drejton operacionin, kush kërkon mbështetje ajrore, kush koordinon forcat në terren dhe kush komunikon me komunitetin. Nuk mund të ketë disa qendra vendimmarrjeje në të njëjtën kohë, thotë ai.

Sipas tij, Agjencia Kombëtare e Mbrojtjes Civile duhet të ketë rolin drejtues, ndërsa bashkitë, zjarrfikësit, Forcat e Armatosura, policia dhe shërbimi pyjor duhet të veprojnë sipas një plani të përbashkët.

Mungesa e një komande të unifikuar e bën ndërhyrjen më të ngadaltë dhe rrit rrezikun që përgjegjësitë të kalojnë nga një institucion te tjetri.

BashkitĂ« hartojnĂ« planet, por aftĂ«sia e tyre pĂ«r t’i zbatuar varet nga buxheti, automjetet, pajisjet dhe personeli qĂ« kanĂ« nĂ« dispozicion.

 

 

Pa avionë zjarrfikës, Shqipëria mbetet e rrezikuar

Një nga dobësitë kryesore të sistemit është mungesa e një flote ajrore të posaçme për zjarret. Shqipëria nuk ka avionë zjarrfikës dhe në rastet më të rënda mbështetet te helikopterët që ka në dispozicion dhe te ndihma nga vendet e tjera përmes Mekanizmit Europian të Mbrojtjes Civile.

“ShqipĂ«ria Ă«shtĂ« pjesĂ« e Mekanizmit Europian tĂ« Mbrojtjes Civile dhe mund tĂ« kĂ«rkojĂ« ndihmĂ« nga vendet e tjera. Por nevojitet qĂ« vendi tĂ« ketĂ« kapacitetet e veta”, thotĂ« drejtuesi vendor i zjarrfikĂ«sve.

Z. Prençi kujton se ngritja e njĂ« flote ajrore Ă«shtĂ« premtuar prej mĂ« shumĂ« se njĂ« dekade. “Prej rreth 13 vitesh flitet pĂ«r ngritjen e njĂ« flote ajrore kundĂ«r zjarreve.

Ka pasur edhe njĂ« projekt tĂ« mbĂ«shtetur nga Komanda Amerikane pĂ«r njĂ« bazĂ« rajonale kundĂ«r zjarreve, me njĂ« vlerĂ« rreth 50 milionĂ« euro, qĂ« parashikohej tĂ« ndĂ«rtohej nĂ« Guri i Zi nĂ« kohĂ«n kur drejtoja unĂ«, por plani dĂ«shtoi pĂ«r shkak tĂ« burokracive shqiptare dhe ai investim nuk u realizua”, thotĂ« ai.

Sipas z. Prençi, gjatĂ« viteve janĂ« pĂ«rsĂ«ritur edhe deklaratat pĂ«r sigurimin e dy avionĂ«ve zjarrfikĂ«s, por flota nuk Ă«shtĂ« ngritur. Ai vlerĂ«son se ShqipĂ«ria ka nevojĂ« pĂ«r njĂ« flotĂ« tĂ« pĂ«rzier, me avionĂ« dhe helikopterĂ«, qĂ« t’i pĂ«rshtatet terrenit malor dhe zonave tĂ« Alpeve.

Vendi ka nevojĂ« tĂ« paktĂ«n pĂ«r dy avionĂ« tĂ« tipit ‘Canadair’ dhe katĂ«r helikopterĂ« qĂ« tĂ« kenĂ« mundĂ«si tĂ« furnizohen me ujĂ« nga lumenjtĂ« dhe ujĂ«mbledhĂ«sit, thotĂ« eksperti.

Mungesa e kapaciteteve ajrore bëhet më e rëndë kur zjarret përhapen njëkohësisht në disa vende të Mesdheut. Në këto raste, ndihma ndërkombëtare mund të vonojë, pasi avionët dhe helikopterët kërkohen nga disa shtete në të njëjtën kohë.

 

Shqipëria ka plot burime ujore, por mungon harta operative

Eksperti Prençi thotë se Shqipëria ka plot burime ujore që mund të përdoren për furnizimin e helikopterëve, por ato nuk janë përfshirë në një sistem të detajuar operacional.

Sipas tij, në të gjithë vendin numërohen 640 ujëmbledhës, një pjesë e të cilëve nuk përdoren më për vaditje. Gjithashtu kemi shumë lumenj, liqene me distanca të afërta me kodrat dhe malet.

“KĂ«ta ujĂ«mbledhĂ«s mund tĂ« identifikohen dhe tĂ« pĂ«rdoren si pika furnizimi pĂ«r helikopterĂ«t. Mund tĂ« shfrytĂ«zohen edhe lumenjtĂ«, por pĂ«r kĂ«tĂ« duhet njĂ« plan i detajuar”, thotĂ« ai.

Agjencia KombĂ«tare e Mbrojtjes Civile, sipas z. Prençi, duhet tĂ« hartojĂ« njĂ« hartĂ« ku tĂ« pĂ«rcaktohen koordinatat, thellĂ«sia, aksesueshmĂ«ria dhe kushtet e furnizimit me ujĂ« pĂ«r çdo pikĂ«. Ky informacion duhet t’u vihet paraprakisht nĂ« dispozicion pilotĂ«ve dhe reparteve tĂ« helikopterĂ«ve.

“Plani nuk mund tĂ« improvizohet nĂ« momentin kur shpĂ«rthen zjarri”, thotë z. Prençi. NĂ« mungesĂ« tĂ« njĂ« harte tĂ« tillĂ«, edhe mjetet ajrore qĂ« mund tĂ« sigurohen pĂ«rkohĂ«sisht humbasin kohĂ« pĂ«r tĂ« identifikuar pikat ku mund tĂ« furnizohen me ujĂ«.

 

 

Mungon mirëmbajtja për pajisjet dhe lajmërimi i hershëm

Problemi nuk është vetëm mungesa e investimeve, por edhe administrimi i pajisjeve që janë siguruar më herët. Z. Prençi kujton se në vitin 2017, kompania TAP dhuroi shtatë automjete zjarrfikëse dhe më shumë se 600 pompa shpine.

Në të njëjtën periudhë, sipas tij, janë shpërndarë edhe rreth 40 motobarka për operacionet e emergjencave. Por një pjesë e mjeteve dhe pajisjeve nuk u mirëmbajtën dhe dolën jashtë përdorimit.

“Ne marrim pajisje, por nuk krijojmĂ« sistemin pĂ«r mirĂ«mbajtjen, administrimin dhe pĂ«rdorimin e tyre. Pas disa vitesh, mjetet dĂ«mtohen, humbasin ose mbeten jashtĂ« funksionit dhe situata kthehet sĂ«rish nĂ« pikĂ«n e nisjes”, thotĂ« ai.

Ky shqetësim përputhet me të dhënat e bashkive, që tregojnë rënie të numrit të automjeteve funksionale, për shkak të vjetërsisë.

Blerja e 130 automjeteve të reja, e njoftuar nga qeveria, mund të përmirësojë flotën, por pa një fond dhe sistem të qëndrueshëm mirëmbajtjeje, rreziku është që pas disa vitesh, problemi të përsëritet.

Sipas z. Prençi, një nga masat më të rëndësishme është krijimi i një sistemi të lajmërimit të hershëm dhe raportimit në kohë reale. Ai propozon që bashkitë të punësojnë përkohësisht vrojtues sezonalë në zonat me rrezik të lartë në muajt e verës.

“Zjarri duhet tĂ« identifikohet dhe tĂ« raportohet nĂ« minutat e para. NĂ«se njĂ« vatĂ«r konstatohet kur ka pĂ«rfshirĂ« disa hektarĂ«, reagimi bĂ«het shumĂ« mĂ« i vĂ«shtirĂ« dhe mĂ« i kushtueshĂ«m”, thotĂ« ai.

Vrojtuesit sezonalë mund të pajisen me mjete komunikimi dhe të raportojnë menjëherë për çdo vatër.

Një zjarr i vogël mund të shuhet me pak njerëz dhe pak mjete. Pas disa orësh, e njëjta vatër mund të kërkojë ndërhyrje kombëtare, helikopterë dhe ndihmë nga jashtë.

Z. Prençi kërkon që parandalimi të mos kufizohet tekautomjetet dhe pajisjet, por qytetarët, sidomos në zonat rurale, duhet të dinë si të veprojnë kur zjarri shpërthen pranë tokës, bahçes apo banesës së tyre.

“Agjencia duhet tĂ« pĂ«rdorĂ« filma tĂ« shkurtĂ«r tĂ« animuar dhe materiale tĂ« thjeshta informuese pĂ«r t’u shpjeguar qytetarĂ«ve si duhet tĂ« reagojnĂ«â€, thotĂ« ai. NjerĂ«zit duhet tĂ« dinĂ« si tĂ« njoftojnĂ«, si tĂ« largohen dhe çfarĂ« tĂ« mos bĂ«jnĂ«, nĂ« mĂ«nyrĂ« qĂ« tĂ« mos rrezikojnĂ« jetĂ«n dhe tĂ« mos pengojnĂ« ndĂ«rhyrjen.

Edukimi për reagimin ndaj fatkeqësive natyrore të përfshihet edhe në kurrikulat shkollore. Një pjesë e zjarreve shkaktohen nga pakujdesia, djegia e mbetjeve bujqësore, ose pastrimi i tokave me zjarr. Për këtë arsye, edukimi i komunitetit është edhe masë parandaluese, jo vetëm informuese.

 

“Mashtrimi” me pagat

Buxheti i vitit 2026 shtoi 227.7 milionë lekë si shpërblim për shërbimin e mbrojtjes nga zjarri dhe shpëtimit. Sipas drejtuesit vendor të zjarrfikësve, nuk bëhet fjalë për një shpërblim të ri, por për pagesa që punonjësve u takonin sipas Kodit të Punës.

“ZjarrfikĂ«sit nuk paguheshin pĂ«r orĂ«t e natĂ«s, pĂ«r ditĂ«t e festave dhe pĂ«r ditĂ«t zyrtare tĂ« pushimit. KĂ«to trajtoheshin si ditĂ« tĂ« zakonshme pune”, thotĂ« ai.

Por pagesat shtesë kanë krijuar një problem tjetër. Zjarrfikësit që punojnë në turne 24-orëshe mund të marrin të ardhura më të larta se inspektorët, shefat dhe drejtuesit e stacioneve, të cilët nuk përfitojnë shtesa për orët e natës.

“Drejtuesi i stacionit, inspektorĂ«t dhe shefat mund tĂ« marrin mĂ« pak se punonjĂ«sit qĂ« kanĂ« nĂ«n varĂ«si”, thotĂ« pĂ«rfaqĂ«suesi.

Kjo ul interesin për ngritjen në detyrë dhe dobëson sistemin e karrierës brenda shërbimit. Edhe shpërblimi i paralajmëruar për zjarrfikësit varet nga buxhetet dhe vendimmarrja e bashkive, çka krijon trajtim të ndryshëm nga një njësi vendore në tjetrën.

 

Fatura e padukshme e dëmeve

Të dhënat zyrtare tregojnë se që nga fillimi i sezonit veror 22 qershor e deri në fillim të muajit korrik 2026, në të gjithë territorin e Shqipërisë janë regjistruar gjithsej 160 vatra zjarri. 127 raste kanë qenë vatra zjarri në sipërfaqe me bimësi, shkurre, ferra, pyje dhe mbetje urbane dhe 33 raste kanë qenë zjarre me karakter urban.

Bilanci i vitit 2025 tregon se në të gjithë vendin kishte 346 raste zjarri vetëm në fondin pyjor dhe kullosor.

Flakët përshkuan më shumë se 33.5 mijë hektarë, ndërsa sipërfaqja e djegur arriti në rreth 16.2 mijë hektarë. Ministria e Mjedisit raportoi se viti 2025 ishte i dyti më problematik pas vitit 2017, si për numrin e zjarreve, ashtu edhe për sipërfaqen e prekur.

Dëmi monetar u përllogarit në 7.186 miliardë lekë, ose mesatarisht rreth 444 mijë lekë për çdo hektar të djegur. Nga zjarret u dogjën rreth 128.6 mijë metra kub material drusor dhe vetëm 25.6 mijë metra kub vlerësohen ende të përdorshëm.

Por kjo llogaritje përfshin kryesisht humbjen e lëndës drusore. Jashtë faturës mbeten kostot e pastrimit të sipërfaqeve, ripyllëzimit, mirëmbajtjes së fidanëve dhe mbrojtjes së tokës nga erozioni.

Nuk janë përfshirë as humbjet në kullota, blegtori, bimë mjekësore dhe aromatike, as shpenzimet për automjetet, helikopterët, karburantin dhe personelin.

Kur ndërhyrja vonon për shkak të mungesës së rrugëve, mjeteve dhe zbulimit të hershëm, një vatër e vogël kthehet në një dëm me kosto shumë më të madhe. Të dhënat zyrtare të viteve të fundit tregojnë se në dy dekadat e fundit është djegur 35% e sipërfaqes pyjore të vendit.

Qarku i Vlorës ishte zona më e goditur në vitin 2025. Sipërfaqja e djegur kaloi 10 mijë hektarë, ndërsa dëmi ekonomik u vlerësua në rreth 3.89 miliardë lekë. Vetëm Vlora përqendroi më shumë se gjysmën e dëmit të raportuar në rang kombëtar.

Pas saj, ndër qarqet më të prekura renditen Elbasani, Gjirokastra, Lezha dhe Berati. Qarqet jugore kanë ekspozim më të lartë për shkak të temperaturave, thatësirës, terrenit të thyer dhe sipërfaqeve të mëdha pyjore e kullosore.

Këto zona janë pikërisht ato ku mungesa e rrugëve pyjore dhe e mjeteve që mund të lëvizin në terren e bën më të vështirë ndërhyrjen nga toka.

Z. Prençi kërkon që bashkitë me territore të mëdha pyjore të pajisen me mjete të vogla për terrenet kodrinore dhe malore, si dhe me pompa uji që transportohen në shpinë.

“ZjarrfikĂ«sit duhet tĂ« kenĂ« pompa shpine me kapacitet rreth 35 kilogramĂ«, tĂ« cilat u mundĂ«sojnĂ« tĂ« afrohen te vatra edhe kur automjeti nuk mund tĂ« hyjĂ«â€, thotĂ« ai.

Sipas tij, pĂ«rdorimi i degĂ«ve, lopatave dhe mjeteve tĂ« improvizuara pĂ«r shuarjen e zjarrit tregon se sistemi vijon tĂ« punojĂ« me metoda primitive. “Nuk mund tĂ« pretendojmĂ« se po mbrojmĂ« pyjet dhe banesat kur njerĂ«zit dĂ«rgohen nĂ« terren pa pajisjet minimale”, thotĂ« z. Prençi.

 

 

 

Lexoni edhe:

Zjarret, ndër rreziqet kryesore klimatike, çfarë lajmërohet deri në vitin 2050

The post Flakët sfidojnë shtetin appeared first on Revista Monitor.

  •  
  • ↗
↗

Zjarret, ndër rreziqet kryesore klimatike, çfarë lajmërohet deri në vitin 2050

✇Revista Monitor
By: Mira Leka

Zjarret në pyje po kthehen në një nga rreziqet klimatike me pasojat më të mëdha për Shqipërinë, të nxitura nga rritja e temperaturave, thatësirat më të gjata dhe pakësimi i reshjeve gjatë verës.

Sipas Planit KombĂ«tar tĂ« PĂ«rshtatjes ndaj Ndryshimeve Klimatike 2026–2036, zjarret, sĂ« bashku me pĂ«rmbytjet, thatĂ«sirat dhe rrĂ«shqitjet e dherave, pĂ«rbĂ«jnĂ« mbi 90% tĂ« dĂ«meve tĂ« regjistruara nga fatkeqĂ«sitĂ« klimatike nĂ« vend.

Gjatë dy dekadave të fundit, fatkeqësitë natyrore dhe klimatike kanë prekur 95% të bashkive shqiptare.

Rritja e temperaturave dhe ulja e lagështisë së tokës pritet ta bëjnë bimësinë më të ndezshme, duke zgjatur sezonin e zjarreve dhe duke rritur mundësinë që flakët të përhapen në sipërfaqe më të mëdha.

Parashikimet klimatike tregojnĂ« se deri nĂ« vitin 2050, temperatura mesatare mund tĂ« rritet me 0.9–2 gradĂ« Celsius, ndĂ«rsa reshjet verore mund tĂ« bien me 8.1–17.6%.

Zjarret dëmtojnë biodiversitetin, degradojnë dhe ekspozojnë tokën ndaj erozionit, cenojnë burimet ujore dhe kullotat, si dhe ulin aftësinë e pyjeve për të përthithur karbonin.

Dëmet transmetohen edhe në bujqësi, blegtori dhe turizëm, ndërsa komunitetet rurale humbasin burime të ardhurash nga druri, bimët mjekësore dhe produktet e tjera pyjore.

Plani parashikon se dëmet ekonomike nga ndryshimet klimatike në tërësi mund të arrijnë deri në 7% të Prodhimit të Brendshëm Bruto të Shqipërisë në vitin 2050, në mungesë të masave të përshtatjes.

Për të kufizuar rrezikun, Plani Kombëtar ndër të tjera synon krijimin e katër fidanishteve dhe ripyllëzimin e sipërfaqeve pyjore të zhveshura, të dëmtuara nga erozioni, zjarret dhe prerjet.

Parashikohet gjithashtu monitorimi i mbijetesës së fidanëve dhe përdorimi i specieve më të përshtatshme për kushtet e reja klimatike.

Masat e tjera përfshijnë përmirësimin e menaxhimit të pyjeve dhe zonave të mbrojtura, restaurimin e ekosistemeve të dëmtuara, kontrollin e erozionit dhe krijimin e skemave të pagesës për shërbimet e ekosistemit, me synimin që një pjesë e financimit të ruajtjes dhe rehabilitimit të pyjeve të sigurohet nga përfituesit e këtyre shërbimeve.

NĂ« total, Plani KombĂ«tar pĂ«rmban 13 masa prioritare pĂ«r sektorin e pylltarisĂ«. Zbatimi i tyre do tĂ« shtrihet gjatĂ« periudhĂ«s 2026–2036, ndĂ«rsa disa ndĂ«rhyrje afatgjata parashikohet tĂ« vijojnĂ« deri nĂ« vitin 2042.

 

Lexoni edhe:

Flakët sfidojnë shtetin

The post Zjarret, ndër rreziqet kryesore klimatike, çfarë lajmërohet deri në vitin 2050 appeared first on Revista Monitor.

  •  
  • ↗
↗

ÇfarĂ« shikojnĂ« shqiptarĂ«t; ArgĂ«timi me abonim apo me biletĂ«?

✇Revista Monitor
By: Mira Leka

Kinematë shqiptare po përpiqen të mbijetojnë në epokën e Netflix dhe platformave streaming duke u transformuar nga vende shfaqjeje filmash në përvoja sociale dhe argëtuese. Ndërsa abonimet digjitale po krijojnë një treg prej miliona eurosh në vit, operatorët e kinemave po investojnë tek eventet, teknologjia dhe përmbajtjet alternative për të tërhequr publikun. Mes sfidave të piraterisë, mungesës së sallave jashtë Tiranës dhe konkurrencës online, industria po kërkon modele të reja biznesi për të mbetur e qëndrueshme në ekonominë moderne të argëtimit.

 

Nga Deada Hyka

Në një kohë kur filmi shihet gjithnjë e më shpesh nga divani, me telekomandë në dorë dhe abonim mujor në platforma streaming, kinemaja në Shqipëri po përpiqet të rifitojë vendin e saj jo thjesht si ekran i madh, por si përvojë sociale.

Mes Netflix-it që hyn çdo mbrëmje në shtëpi me pak euro në muaj dhe sallave që kërkojnë të dalësh nga shtëpia, biletë, kohë dhe shpenzim shtesë, tregu i argëtimit po ndahet mes komoditetit digjital dhe nevojës për të përjetuar diçka jashtë rutinës.

Në këtë përplasje të heshtur mes divanit dhe sallës së errët, industria e filmit në Shqipëri po hyn në një fazë të re transformimi. Blockbuster-at ndërkombëtarë (njihen ndryshe filmat më të suksesshëm që vendosin rekorde), prodhimet shqiptare, netët tematike, koncertet live në sallë dhe rikthimi i familjeve apo brezit Gen Z po ndryshojnë mënyrën si frekuentohet kinemaja.

Ajo nuk po tenton më të mbijetojë vetëm si vend ku shfaqet një film, por si event social, i lidhur me qendrat tregtare, kohën e lirë dhe shpenzimin spontan.

Ndryshe nga Netflix, që mbetet një abonim individual dhe i heshtur në shtëpi, kinemaja po shitet gjithnjë e më shumë si përvojë. A mund të mbijetojë biznesi i kinemasë në një treg ku ekrani i vogël është bërë më i lirë, më i afërt dhe gjithmonë i disponueshëm?

Ndërsa streaming ka demokratizuar aksesin te përmbajtja dhe ka shtuar ndjeshëm ofertën, ai nuk e ka zhdukur dëshirën për përjetime kolektive. Suksesi i disa filmave shqiptarë, sallat e mbushura në premierat më të mëdha dhe rritja e eventeve alternative tregojnë se publiku vazhdon të kërkojë emocione që nuk mund të riprodhohen në shtëpi.

 

Netflix fiton terren

QĂ« nga janari 2016, kur Netflix u pĂ«rhap globalisht dhe ShqipĂ«ria hyri pĂ«r herĂ« tĂ« parĂ« nĂ« hartĂ«n e tij tĂ« tregjeve, platforma ka kaluar nga njĂ« shĂ«rbim “premium” i pĂ«rdorur nga njĂ« grup i kufizuar njerĂ«zish, nĂ« njĂ« shpenzim tĂ« konsoliduar tĂ« ekonomisĂ« sĂ« familjeve shqiptare.

Dhjetë vite më vonë, në shkurt 2026, të dhënat e Start.io e vlerësojnë audiencën aktive të Netflix në Shqipëri në 37,773 përdorues aktivë.

Në aspektin e çmimeve, Shqipëria mbetet një nga tregjet relativisht të përballueshme në Europë. Pas uljes së çmimeve në Ballkan në vitin 2023, planet aktuale lëvizin nga 4.99 euro për paketën bazë, 7.99 euro për standardin dhe 9.99 euro për premium.

Kjo krijon një çmim mesatar teorik prej 7.66 eurosh në muaj për abonent, nëse supozojmë një shpërndarje të barabartë të përdoruesve mes tre paketave.

Nga kjo pikë nis edhe vlera e tregut. Për 37,773 përdoruesit aktivë me çmimin mesatar 7.66 euro, del një treg mujor prej rreth 289,100 eurosh. Në terma vjetorë, kjo përkthehet në afro 3.47 milionë euro qarkullim potencial vetëm për Netflix në Shqipëri.

Ky është një treg më i madh sesa duket në pamje të parë. Në një ekonomi ku shpenzimet mujore të familjeve janë ende të ndjeshme ndaj çmimeve të ushqimeve, qirasë dhe energjisë, fakti që një platformë argëtimi arrin të mbledhë mbi 3 milionë euro në vit tregon se abonimet digjitale janë kthyer në një zë të qëndrueshëm të konsumit urban.

Praktikisht, Netflix po sillet si domosdoshmëri e re e klasës së mesme, në të njëjtin nivel psikologjik me internetin e shtëpisë, telefoninë celulare apo paketat sportive.

Shqipëria ka një nga normat më të larta të aksesit në internet në rajon, me rreth 98% të familjeve të lidhura online sipas Eurostat, çka krijon infrastrukturën e përsosur për zgjerimin e abonimeve OTT dhe video-on-demand.

Kjo do të thotë se kufiri i rritjes nuk është më infrastruktura, por gatishmëria për të paguar dhe konkurrenca me YouTube, IPTV-të lokale, Disney+, Prime Video dhe piraterinë.

 

 

Tregu

Sipas administratorit të Kinemasë Millenium, Altin Elezaj, një nga vështirësitë kryesore është konkurrenca e fortë nga platformat e transmetimit të filmit online dhe pirateria. Shumë njerëz tani zgjedhin të shikojnë filmat në shtëpi, duke iu shmangur kinemave fizike.

“PĂ«rveç kĂ«saj, kostot e operimit tĂ« njĂ« kinemaje janĂ« tĂ« larta, duke pĂ«rfshirĂ« blerjen e biletave tĂ« filmave dhe pagesat pĂ«r licencat e filmave tĂ« huaj. Kjo mund tĂ« bĂ«jĂ« qĂ« biznesi i kinemave tĂ« jetĂ« i vĂ«shtirĂ« pĂ«r t’u mbajtur.

Ne kemi bĂ«rĂ« disa pĂ«rpjekje pĂ«r t’u pĂ«rshtatur me kĂ«to sfida. PĂ«r tĂ« pĂ«rballuar konkurrencĂ«n online, kemi investuar nĂ« teknologji tĂ« avancuar audio-vizuale dhe pĂ«rvojĂ« tĂ« pĂ«rmirĂ«suar pĂ«r klientĂ«t tanĂ«. Gjithashtu, kemi krijuar bashkĂ«punime me distributorĂ«t e filmave pĂ«r tĂ« siguruar njĂ« repertor tĂ« gjerĂ« dhe tĂ« pĂ«rshtatshĂ«m pĂ«r audiencĂ«n tonĂ«.

Kemi pĂ«rdorur strategji marketingu kreative pĂ«r tĂ« rritur interesin e publikut dhe pĂ«r tĂ« rritur frekuentimin nĂ« kinemanĂ« tonĂ«â€, – thotĂ« z. Elezaj.

Për drejtuesin e marketingut të Cineplexx Albania, Klemi Sinakoli, ndikimi i platformave streaming është i dukshëm, por jo aq i fortë sa të zëvendësojë përvojën e kinemasë. Sipas tij, Netflix, Disney+ apo Prime Video kanë ndryshuar mënyrën se si publiku konsumon përmbajtje, por nuk kanë arritur të zëvendësojnë përvojën kolektive që ofron salla e kinemasë.

“Platformat streaming kanĂ« ndikim real dhe kanĂ« ndryshuar mĂ«nyrĂ«n se si publiku konsumon pĂ«rmbajtje, por nuk e kanĂ« zĂ«vendĂ«suar kinemanĂ«. Ato janĂ« mĂ« shumĂ« njĂ« alternativĂ« pĂ«r shikim nĂ« shtĂ«pi, ndĂ«rsa kinemaja ofron njĂ« eksperiencĂ« kolektive, emocionale dhe teknologjikisht superiore”, thotĂ« z. Sinakoli.

Sipas tij, konkurrenca me platformat online i ka detyruar operatorĂ«t e kinemave tĂ« fokusohen mĂ« shumĂ« tek eksperienca dhe jo vetĂ«m te filmi. “Konkurrenca ekziston, por nuk e shoh si shkatĂ«rruese; pĂ«rkundrazi, na ka shtyrĂ« tĂ« fokusohemi mĂ« shumĂ« tek eksperienca, eventi, emocioni dhe sjellja e teknologjive mĂ« tĂ« fundit nĂ« rajon”, shton ai.

Z. Sinakoli vëren se rikthimi i blockbuster-ëve ndërkombëtarë, rritja e prodhimeve shqiptare dhe organizimi i eventeve speciale kanë ndihmuar në rikthimin gradual të publikut në sallat e kinemasë. Madje, sipas tij, viti 2026 pritet të jetë më i suksesshëm se viti 2019, që konsiderohet si viti rekord për Cineplexx Albania

 

A po reziston kinemaja si biznes?

Një nga operatorët më të vjetër të tregut shqiptar të kinemasë, Kinema Agimi, mbylli dyert në vitin 2021. Sot tregu i kinemave komerciale dominohet nga dy aktorë kryesorë, Cineplexx Albania dhe Kinema Millennium.

Cineplexx operon me disa komplekse kinemaje dhe gjithsej 11 salla, ndërsa Millennium vazhdon aktivitetin me një sallë të vetme në qendër të Tiranës. Përtej këtyre operatorëve dhe disa nismave të izoluara lokale, Shqipëria mbetet një nga vendet me rrjetin më të kufizuar të kinemave në rajon.

Të dhënat financiare tregojnë se rikuperimi pas pandemisë ka vazhduar edhe gjatë viteve të fundit. Sipas bilanceve të depozituara në Qendrën Kombëtare të Biznesit, Cineplexx Albania realizoi të ardhura prej 246.9 milionë lekësh në vitin 2022, 371.4 milionë lekë në vitin 2023 dhe 398.8 milionë lekë në vitin 2024.

Krahasuar me vitin 2022, të ardhurat janë rritur me rreth 61.5% në vetëm dy vite, duke iu afruar nivelit rekord prej 409.7 milionë lekësh të regjistruar në vitin 2019, para pandemisë.

Rritja konfirmon rikthimin gradual të publikut në sallat e kinemasë, një tendencë që sipas operatorëve lidhet jo vetëm me ofertën e filmave blockbuster, por edhe me nevojën për eksperienca sociale dhe argëtim jashtë shtëpisë.

Në vitin 2024, Cineplexx ishte vetëm rreth 2.6% larg rekordit historik të vitit 2019, duke treguar se tregu pothuajse është rimëkëmbur plotësisht goditjen e pandemisë.

Nga ana tjetër, Kinema Millennium mbetet një operator shumë më i vogël. Sipas bilanceve, të ardhurat e saj arritën në 4.36 milionë lekë në vitin 2022, 5.63 milionë lekë në vitin 2023 dhe 5.67 milionë lekë në vitin 2024.

Edhe pse në rritje krahasuar me vitet e pandemisë, aktiviteti mbetet larg niveleve të dikurshme. Viti më i mirë në historinë e kompanisë mbetet 2016, kur të ardhurat arritën në rreth 96.1 milionë lekë.

Kjo tregon se rikuperimi i tregut nuk ka qenë i njëtrajtshëm për të gjithë operatorët dhe se shkalla e aktivitetit vazhdon të varet fort nga madhësia, vendndodhja dhe kapaciteti i investimit të secilës kinema.

 

 

Kostot

Netflix vazhdon të mbetet një nga platformat më të përdorura të transmetimit në botë, por çmimet e abonimit janë rritur gradualisht në vitet e fundit.

Në tregjet europiane, paketa me reklama nis nga rreth 6.99 deri në 8.99 euro në muaj, ndërsa paketa standarde pa reklama kushton mesatarisht 13.99 deri në 19.99 euro në muaj.

Paketa Premium, që ofron cilësi 4K dhe përdorim në disa pajisje njëkohësisht, arrin deri në 21.99 euro në muaj në disa vende europiane.

Disney+ gjithashtu ka rritur tarifat në Europë. Aktualisht, abonimi standard kushton rreth 9.99 euro në muaj, ndërsa paketa Premium, që përfshin cilësi më të lartë video dhe më shumë përdorues njëkohësisht, arrin në rreth 13.99 deri në 15.99 euro në muaj.

Abonimet vjetore variojnë nga rreth 99 deri në 160 euro, në varësi të paketës dhe tregut.

Amazon Prime Video mbetet një nga alternativat relativisht më të lira. Në tregjet europiane, abonimi Prime zakonisht kushton rreth 4.49 deri në 8.99 euro në muaj, ose rreth 45 deri në 90 euro në vit, sipas vendit.

Megjithatë, në disa tregje Amazon ka nisur të tarifojë shtesë për versionin pa reklama, duke e rritur koston totale të shërbimit.

Sa u përket kinemave në Shqipëri, çmimet janë rritur më pak krahasuar me platformat streaming. Në Millennium Cinema, biletat për filmat 2D zakonisht variojnë nga 500 deri në 700 lekë, ndërsa për filmat 3D nga 700 deri në 1.000 lekë, në varësi të ditës dhe premierave.

Në Cineplexx, çmimet standarde për filmat 2D lëvizin zakonisht nga 600 deri në 800 lekë, ndërsa për filmat 3D mund të arrijnë në 750 deri në 1.000 lekë. Tarifat mund të ndryshojnë sipas orarit, eventeve speciale apo formateve premium të sallave.

 

 

Forma të reja

Përtej modelit tradicional të sallës së mbyllur, Tirana ka eksperimentuar vitet e fundit edhe me forma alternative të shfaqjes së filmave, duke ndjekur një trend që është përhapur gjerësisht në qytetet europiane.

Kinematë verore, që dikur konsideroheshin një koncept nostalgjik, janë rikthyer si hapësira sociale ku filmi kombinohet me argëtimin, gastronominë dhe përvojën në natyrë.

Një nga modelet më të njohura është Open Air Tirana, e vendosur pranë Liqenit Artificial. Koncepti është i ngjashëm me kinematë verore që gjenden në shumë kryeqytete europiane: një ekran i madh në ambient të hapur, ulëse të tipit bean bag, muzikë, pije dhe ushqim.

Aktiviteti zhvillohet pothuajse çdo mbrĂ«mje gjatĂ« sezonit veror dhe Ă«shtĂ« kthyer nĂ« njĂ« destinacion tĂ« dashur pĂ«r tĂ« rinjtĂ«, çiftet dhe grupet e miqve. Çmimi i biletĂ«s zakonisht varion nga 500 deri nĂ« 1.000 lekĂ«, nĂ« varĂ«si tĂ« filmit apo eventit tĂ« organizuar.

Një tjetër shembull është Cinespia 67, një projekt më i vogël dhe me karakter më alternativ.

Ndryshe nga modeli më komercial i Open Air Tirana, ky koncept krijon atmosferën e një oborri artistik ku filmi shoqërohet me aktivitete kulturore dhe sociale. Kapaciteti është më i kufizuar, ndërsa publiku synon më shumë eksperiencën sesa thjesht ndjekjen e filmit. Edhe këtu biletat zakonisht luhaten në intervalin 500 deri në 1.000 lekë.

Ndërkohë, Amfiteatri i Tiranës pranë Liqenit Artificial ka shërbyer herë pas here si një hapësirë për projeksione filmash, festivale apo aktivitete kulturore në natyrë.

Ndonëse nuk është një kinema e posaçme, kapaciteti i tij është shumë më i madh se ai i nismave private dhe e bën të përshtatshëm për aktivitete masive. Në shumë raste, projeksionet e organizuara aty kanë qenë pa pagesë ose me tarifa simbolike.

Këto eksperimente tregojnë se publiku shqiptar është i gatshëm të konsumojë filmin edhe jashtë sallës tradicionale. Megjithatë, tregu mbetet ende në një fazë fillestare.

Ndryshe nga qytete si Athina, Milano apo Barcelona, Tirana nuk ka ende një rooftop cinema të mirëfilltë, ku filmi të kombinohet me darkën, koktejet dhe një eksperiencë premium urbane.

Modelet ekzistuese janë më afër konceptit të parkut veror sesa një destinacioni lifestyle. Kjo sugjeron se, përtej rikthimit të kinemasë klasike, ekziston ende hapësirë për forma të reja investimi që e trajtojnë filmin jo vetëm si produkt kulturor, por edhe si eksperiencë sociale dhe turistike.

 

Protestat ulin frekuentimin në kinema

Një tjetër faktor i përkohshëm që ka ndikuar në uljen e frekuentimit të kinemave janë edhe protestat e mbrëmjes në qendër të Tiranës. Orari i tyre përkon me fashën më të rëndësishme të shfaqjeve, pas punës dhe shkollës, duke ndryshuar planet e daljes për shumë qytetarë.

Përveç trafikut dhe vështirësive në lëvizje, vëmendja publike është zhvendosur drejt zhvillimeve në shesh, duke prekur jo vetëm kinematë, por edhe forma të tjera argëtimi në qytet.

 

Një kinema e re në hartën e Tiranës

NdĂ«rsa tregu i kinemave nĂ« ShqipĂ«ri dominohet nga Cineplexx dhe Millenium, prej vitit 2026 publiku ka edhe njĂ« alternativĂ« tjetĂ«r: kinemanĂ« “Drita”, pranĂ« Arkivit Qendror ShtetĂ«ror tĂ« Filmit (AQSHF), e drejtuar nga Eljan Tanini.

Sipas AQSHF-së, hapësira synon të shërbejë jo vetëm si sallë shfaqjesh, por edhe si pikë e turizmit kulturor, ku vizitorët mund të njihen me historinë e kinematografisë shqiptare.

Tarifat e biletave nĂ« Kinema “Drita”:

  • 100 lekĂ« – fĂ«mijĂ« deri nĂ« 18 vjeç
  • 200 lekĂ« – tĂ« rritur
  • 300 lekĂ« – vizitĂ« me guidĂ« nĂ« AQSHF
  • 500 lekĂ« – vizitĂ« + shfaqje filmi

Salla mund të merret me qira edhe për aktivitete të ndryshme, me tarifë 20 mijë lekë në orë. Kinemaja organizon gjithashtu shfaqje të filmave shqiptarë, filmave të restauruar dhe aktivitete që lidhen me trashëgiminë filmike shqiptare.

NĂ« njĂ« treg me vetĂ«m pak salla aktive kinemaje, sipas drejtuesit tĂ« “Drita”, kjo formĂ« kinemaje pĂ«rfaqĂ«son njĂ« model ndryshe: mĂ« shumĂ« kulturore sesa komerciale.

 

LEXONI EDHE:

Klemi Sinakoli: Në vitin 2026 presim të kalojmë fitimet e vitit rekord 2019

The post ÇfarĂ« shikojnĂ« shqiptarĂ«t; ArgĂ«timi me abonim apo me biletĂ«? appeared first on Revista Monitor.

  •  
  • ↗
↗

“NĂ« vitin 2026 presim tĂ« kalojmĂ« fitimet e vitit rekord 2019”

✇Revista Monitor
By: Mira Leka

Flet Klemi Sinakoli, Drejtor Marketingu i Cineplexx Albania

 

Pas viteve kur platformat streaming dukeshin se po e zhvendosnin argëtimin brenda shtëpisë, kinematë po rikthejnë publikun në sallë.

NĂ« kĂ«tĂ« intervistĂ« pĂ«r “Monitor”, Klemi Sinakoli, Drejtor Marketingu i Cineplexx Albania, flet pĂ«r rikthimin e audiencĂ«s pas pandemisĂ«, konkurrencĂ«n me Netflix dhe Disney+, fuqinĂ« reale tĂ« filmave shqiptarĂ« pĂ«r tĂ« mbushur sallat dhe sfidat e njĂ« tregu ende tĂ« pĂ«rqendruar kryesisht nĂ« TiranĂ«.

Sipas tij, viti 2026 pritet të tejkalojë edhe rezultatet rekord të vitit 2019, ndërsa kinemaja po përpiqet të fitojë terren duke ofruar atë që streaming nuk mund ta zëvendësojë: eksperiencën kolektive.

 

Si ka ndryshuar frekuentimi i kinemave në Shqipëri gjatë viteve të fundit? A jemi kthyer plotësisht në nivelet para pandemisë?

Frekuentimi i kinemave në Shqipëri ka kaluar një periudhë transformimi të fortë pas pandemisë. COVID-19 ndryshoi ndjeshëm zakonet e publikut dhe për një kohë e shtyu audiencën drejt platformave streaming, të cilat rritën ndjeshëm prodhimet e tyre dhe shtuan numrin e abonentëve.

Por shumica e filmave streaming nuk e kanë magjinë e kinemasë. Megjithatë, vitet e fundit tregojnë rikthimin gradual dhe të qëndrueshëm në kinema, i nxitur nga rikthimi i filmave blockbuster dhe nga rritja e prodhimit të filmave shqiptarë.

Trendi i rritjes është pozitiv dhe, për më tepër, në 2026 presim të kalojmë rezultatet e vitit 2019 (i cili ka qenë viti më i mirë për kinemanë), dhe zakoni i të shkuarit në kinema po riafirmohet si përvojë unike që nuk zëvendësohet nga shikimi në shtëpi.

 

Cilat janë periudhat më të forta të vitit për kinematë dhe cilët faktorë ndikojnë më shumë në rritjen e audiencës?

Periudhat më të forta për kinematë janë zakonisht festat e fundvitit, dimri, por nuk ngelet pas as vera, e cila pas fenomenit Barbenheimer të vitit 2023 e sheh kinemanë gjatë verës si një ndër aktivitetet kryesore.

Faktorët kryesorë që ndikojnë në rritjen e audiencës janë oferta e ndryshme, pushimet shkollore, aktivitetet sociale rreth filmit dhe trendet e ndryshme rreth një filmi në rrjetet sociale.

Sa më shumë kinemaja lidhet me një event apo eksperiencë, aq më e fortë është përgjigjja e publikut.

 

Sa ka ndryshuar profili i publikut? A janë më shumë të rinjtë që frekuentojnë kinemanë apo po rikthehen edhe familjet dhe grupmoshat më të rritura?

Profili i publikut është bërë më i larmishëm. Të rinjtë mbeten një segment shumë aktiv, por vihet re edhe rikthimi i familjeve dhe grupmoshave më të rritura, sidomos për filma familjarë, shqiptarë apo evente speciale.

Kinemaja nuk shihet më vetëm si argëtim për të rinjtë, por si një hapësirë sociale për të gjitha grupmoshat.

Por pĂ«r t’u theksuar Ă«shtĂ« fakti qĂ« Gen Z e sheh kinemanĂ« si njĂ« ndĂ«r ambientet e tyre mĂ« tĂ« preferuara; kĂ«tĂ« gjĂ« e ndihmon edhe fakti qĂ« mundohemi tĂ« sjellim çdo prodhim qĂ« lidhet me shijet e tyre, qĂ« mĂ« pĂ«rpara nuk kanĂ« qenĂ« prodhime pĂ«r kinema, si p.sh. anime, koncerte live etj.

 

Sa ndikim kanë platformat si Netflix, Disney+ apo Prime Video në vendimin e publikut për të mos ardhur në kinema? A e ndieni këtë konkurrencë realisht në shitje?

Kinemaja dhe arti në përgjithësi nuk konkurrojnë vetëm brenda vetes (filmi me filmin ose shfaqja me shfaqjen), por konkurrojnë me një botë mjaft aktive të udhëhequr nga mediat online.

Platformat streaming kanë ndikim real dhe kanë ndryshuar mënyrën se si publiku konsumon përmbajtje, por nuk e kanë zëvendësuar kinemanë.

Ato janë më shumë një alternativë për shikim në shtëpi, ndërsa kinemaja ofron një përvojë kolektive, emocionale dhe teknologjikisht superiore.

Konkurrenca ekziston, por nuk e shoh si shkatërruese; përkundrazi, na ka shtyrë të fokusohemi më shumë tek eksperienca, eventi, emocioni dhe sjellja e teknologjive më të fundit në rajon.

P.sh., në Kosovë ndodhet salla më moderne në rajon me teknologjinë e fundit në botë IMAX, një investim mbi 3 milionë euro vetëm për një sallë.

 

A kanë filmat shqiptarë fuqi reale për të mbushur sallat? Cilat kanë qenë rastet më të suksesshme dhe çfarë i ka bërë të funksionojnë?

Po, filmat shqiptarë kanë dëshmuar se kanë fuqi reale për të mbushur sallat, sidomos kur trajtojnë tema që publiku i ndjen si të afërta. Rritja e prodhimit vendas, cilësia më e mirë teknike dhe promovimi i duhur kanë luajtur rol kyç.

Filmat që kanë funksionuar më mirë janë ata që kombinojnë humorin me elemente komerciale dhe komunikim sa më të thjeshtë me audiencën.

Publiku është distancuar tanimë nga shumë tema të konsideruara të vjetra dhe të stërtrajtuara në Shqipëri. Shohim një diferencë të madhe midis prodhimeve të kinemasë autor dhe prodhimit të ashtuquajtur komercial.

 

Cilat janë vështirësitë më të mëdha të sektorit?

Duhet përmendur që Shqipëria zë një vend kryesor në rajon për sa i përket prodhimit kinematografik, por edhe shikueshmërisë në salla të këtyre filmave. Në Shqipëri po prodhohen shumë filma privatë dhe po mbushin plot sallat e kinemave.

Një vështirësi e industrisë është centralizimi vetëm në Tiranë i kinemave dhe vështirësia për të shkuar në rrethe. Sallat e mirëfillta që funksionojnë çdo ditë me prodhimet e fundit mungojnë.

Të vetmet kinema në rrethe janë: Kinema Rozafa në Fish City, Elbasan, një nismë private, dhe Kinema Republika në Shkodër, e cila administrohet nga Bashkia e Shkodrës dhe i ka sjellë publikut shkodran premierat e fundit botërore në kohë reale.

Që të rritet sa më shumë tregu, duhet të kemi kinema në shumë qytete, si dhe të rritet bashkëpunimi rajonal, që filmi shqip të ndiqet më shumë edhe në Kosovë dhe trevat shqipfolëse.

 

Sa i rëndësishëm është eventi rreth filmit: premierat, netët tematike, aktivitetet speciale, krahasuar me vetë filmin?

Eventi është bërë pothuajse po aq i rëndësishëm sa vetë filmi. Premierat, netët tematike, aktivitetet speciale dhe përfshirja e audiencës e kthejnë shfaqjen në një eksperiencë.

Sot publiku nuk vjen vetĂ«m pĂ«r tĂ« parĂ« njĂ« film, por pĂ«r tĂ« jetuar diçka ndryshe. Sapo kaluam njĂ« pĂ«rvojĂ« fantastike me Michael dhe Devil Wears Prada, ku u munduam tĂ« sillnim njĂ« “spektakĂ«l” pĂ«rpara filmit.

 

A është bërë çmimi i biletës një faktor frenues për publikun, sidomos për familjet? Si e menaxhoni balancën mes kostos dhe aksesueshmërisë?

Në Shqipëri kemi ende një çmim mesatar të biletës në krahasim me rajonin e Europës Juglindore, por nuk mungojnë ofertat për familje (me çmim të reduktuar ose dita e kinemasë, e hëna me çmim të reduktuar, kartat e besnikërisë etj.).

Për këtë arsye, promocionet, ditët speciale, ofertat familjare dhe paketat e posaçme janë mënyra për ta mbajtur kinemanë të përballueshme pa kompromentuar cilësinë.

 

A ka ndryshuar modeli i konsumit të klientit brenda kinemasë, për shembull shpenzimet për ushqime, pije apo eksperienca premium?

Po, modeli i konsumit ka evoluar. Publiku sot është më i interesuar për produkte cilësore, eksperienca premium dhe komoditet. Ka më shumë vëmendje ndaj përvojës totale, jo vetëm biletës së filmit.

 

A shihni interes në rritje për formate të tjera si evente sportive live, koncerte apo përmbajtje alternative në sallat e kinemasë?

Po, ka një interes në rritje për përmbajtje alternative. Eventet sportive live, koncertet apo shfaqjet speciale krijojnë një dimension të ri për sallat e kinemasë dhe tërheqin audienca që ndoshta nuk do të vinin vetëm për një film.

Kjo është një mundësi shumë e mirë për diversifikim dhe rritje.

Koncertet në kinema janë një eksperiencë që i afrohet deri diku eksperiencës reale të koncertit. Shfaqjet e koncerteve të One Direction, BTS, Metallica, Pink Floyd, Taylor Swift dhe së fundmi Billie Eilish janë ndër organizimet që ne i bëjmë me shumë dëshirë për fansat e muzikës.

 

LEXONI EDHE:

ÇfarĂ« shikojnĂ« shqiptarĂ«t; ArgĂ«timi me abonim apo me biletĂ«?

 

The post “NĂ« vitin 2026 presim tĂ« kalojmĂ« fitimet e vitit rekord 2019” appeared first on Revista Monitor.

  •  
  • ↗
↗

Udhëheqësit perëndimorë lundrojnë në një botë të vetmuar

✇Revista Monitor
By: Mira Leka

Kina nuk mund dhe nuk do t’i shpĂ«tojĂ« aleatĂ«t amerikanĂ« tĂ« pĂ«rmasave tĂ« mesme nga Donald Trump

 

Për demokracitë liberale të përmasave të mesme, viti 2026 rrezikon të jetë një vit i vetmuar. Udhëheqësit perëndimorë kërcënohen dhe përqeshen nga një Amerikë, mbrojtja e së cilës u duhet ende për momentin, si oborrtarë që durojnë talljet e një mbreti të plakur dhe mizor.

Për ta bërë vetminë e tyre edhe më të plotë, Kina, fuqia tjetër e madhe e ditëve të sotme, as nuk dëshiron dhe as nuk mund të bëhet miku alternativ i Perëndimit, shkruan The Economist.

Mark Carney, kryeministri i KanadasĂ«, bĂ«ri thirrje qĂ« fuqitĂ« e mesme tĂ« qĂ«ndrojnĂ« dhe tĂ« bashkĂ«punojnĂ« nĂ« “koalicione tĂ« vullnetarĂ«ve”, nĂ« njĂ« fjalim tĂ« drejtpĂ«rdrejtĂ« nĂ« Forumin Ekonomik BotĂ«ror nĂ« Davos mĂ« 20 janar. “Ne jemi nĂ« mes tĂ« njĂ« çarje, jo tĂ« njĂ« tranzicioni”, deklaroi ai.

Ai akuzoi shtetet më të forta se po përdorin varësitë ekonomike, financiare dhe të zinxhirit të furnizimit si armë.

“NĂ« njĂ« botĂ« rivaliteti mes fuqive tĂ« mĂ«dha, vendet nĂ« mes kanĂ« njĂ« zgjedhje: tĂ« konkurrojnĂ« me njĂ«ra-tjetrĂ«n pĂ«r favore”, ose tĂ« formojnĂ« grupime me mendĂ«si tĂ« ngjashme pĂ«r t’u mbrojtur dhe pĂ«r tĂ« menaxhuar rreziqet, tha Carney.

Në rastin e tij, kjo do të thotë të reduktohet varësia ekonomike nga Amerika. Ai përmendi partneritete strategjike që ka nënshkruar me Kinën dhe Katarin.

Megjithatë, Carney nuk pretendoi se Kina është një zgjidhje universale për varësinë nga Amerika. Mënyrat e Kinës, të udhëhequra nga interesat dhe që shpërfillin vlerat, u përshtaten fuqive të mesme transaksionale në rajone si Gjiri Persik.

Por pĂ«r vendet qĂ« synojnĂ« tĂ« mbrojnĂ« vlera themelore, tĂ« respektojnĂ« tĂ« drejtat e njeriut dhe tĂ« jenĂ« “parimore dhe pragmatike”, pĂ«r tĂ« pĂ«rdorur fjalĂ«t e Carney-t, Kina ofron vetĂ«m njĂ« mbrojtje tĂ« pjesshme.

Gjatë vizitës në Kinë nga 14 deri më 17 janar, Carney tha se Kanadaja do të importojë 49 mijë automjete elektrike të prodhuara në Kinë me kushte preferenciale.

Kjo bie ndesh me strategjinĂ« e AmerikĂ«s pĂ«r t’i mbajtur jashtĂ« AmerikĂ«s sĂ« Veriut automjetet elektrike kineze me tarifa 100%, njĂ« politikĂ« tĂ« cilĂ«n Kanadaja e kishte pranuar nĂ« vitin 2024, duke iu nĂ«nshtruar ndikimit tĂ« AmerikĂ«s si blerĂ«se e mĂ« shumĂ« se dy tĂ« tretave tĂ« eksporteve kanadeze.

Në këmbim të këtyre lëshimeve nga ana e Carney-t, Kina sinjalizoi se do të blinte më shumë produkte bujqësore dhe lëndë djegëse fosile nga Kanadaja, ndër të tjera. Ajo tregoi gatishmëri për të ngrohur marrëdhënie që kishin qenë të ftohta për pjesën më të madhe të dekadës së fundit.

Ka pasur diskutime të lehta, përfshirë edhe mes komentatorëve konservatorë në Amerikë, se Carney po merrte anën e Kinës kundër Trump.

MegjithatĂ«, mirĂ«pritja e KinĂ«s pĂ«r Carney mbeti larg nga njĂ« marrĂ«veshje e re madhore. NdĂ«rsa ishte nĂ« Pekin, Carney falĂ«nderoi KinĂ«n pĂ«r njĂ« partneritet “qĂ« na pĂ«rgatit mirĂ« pĂ«r rendin e ri botĂ«ror”.

Fjalët e tij të ngrohta nuk u kthyen me të njëjtën frymë nga udhëheqësi i Kinës, Xi Jinping, i cili shkurtimisht i këshilloi Kanadasë të ndërtojë lidhje të bazuara në respekt.

Mediat zyrtare kineze sugjeruan se tensionet dypalĂ«she tĂ« sĂ« kaluarĂ«s kishin zbuluar “realitete” tĂ« rĂ«ndĂ«sishme pĂ«r KanadanĂ«.

Një tjetër fuqi e mesme, Britania, pritet të dërgojë kryeministrin e saj në Kinë. Edhe pse asnjë kryeministër britanik nuk e ka vizituar Kinën prej tetë vitesh, ambiciet për misionin e Sir Keir Starmer janë të ulëta.

Në Whitehall flitet se Sir Keir do të promovojë interesat e biznesit britanik (priten njoftime optimiste për uiskin skocez apo salmonin) dhe në përgjithësi do të normalizojë idenë se udhëheqësit britanikë duhet të angazhohen me ekonominë e dytë më të madhe në botë.

Në heshtje, ai mund të kërkojë bashkëpunim më të thellë në shkencat e jetës dhe teknologjinë e gjelbër, edhe pse investimet kineze deri më tani janë kufizuar nga lobimi amerikan dhe nga debatet e brendshme nëse turbinat kineze të erës apo teknologji të tjera rrezikojnë sigurinë kombëtare.

ZyrtarĂ«t britanikĂ« janĂ« tĂ« pĂ«rgatitur pĂ«r tituj nĂ« shtyp mbi “Keir-in e pĂ«rkulur” qĂ« u bĂ«n lajka “tiranĂ«ve kinezĂ«â€.

Si paralajmĂ«rim, politikanĂ« tĂ« opozitĂ«s mĂ« 20 janar akuzuan qeverinĂ« pĂ«r “dorĂ«zim” pasi miratoi njĂ« projekt tĂ« vonuar prej kohĂ«sh, qĂ« Kina tĂ« ndĂ«rtojĂ« njĂ« ambasadĂ« tĂ« madhe pranĂ« KullĂ«s sĂ« LondrĂ«s.

PolitikanĂ« dhe media konservatore kanĂ« folur pĂ«r KinĂ«n qĂ« pĂ«rdor njĂ« “mega-ambasadĂ«â€ pĂ«r tĂ« pĂ«rgjuar kabllot e komunikimit qĂ« kalojnĂ« pranĂ« zonĂ«s, ose pĂ«r tĂ« sulmuar disidentĂ«t e vendosur nĂ« Britani, madje duke mbyllur disa prej tyre nĂ« dhoma bodrumi tĂ« dalluara nĂ« planet.

Pa dyshim, shërbimet e sigurisë në mbarë botën demokratike i quajnë agjentët dhe hakerat kinezë një kërcënim të pakrahasueshëm, qoftë duke vjedhur sekrete, duke korruptuar politikanë, duke përgjuar infrastrukturën kritike apo duke i nënshtruar qytetarët kinezë jashtë vendit ndaj survejimit dhe ngacmimeve.

Por paniku pĂ«r njĂ« “super-ambasadĂ«â€ Ă«shtĂ« i keqdrejtuar dhe i dobĂ«t. Kina nuk ka nevojĂ« pĂ«r ambiente diplomatike pĂ«r tĂ« tentuar tĂ« pĂ«rgjojĂ«; kĂ«tĂ« mund ta bĂ«jĂ« nga njĂ« magazinĂ« me qira.

Shërbimet kibernetike britanike janë të nivelit botëror dhe e konsiderojnë kompleksin e planifikuar kinez si një kërcënim të menaxhueshëm.

QĂ« Kina tĂ« mbajĂ« tĂ« burgosur nĂ« bodrumet e ambasadĂ«s do tĂ« ishte njĂ« rrezik i çmendur. MĂ« thjesht, Ă«shtĂ« shenjĂ« vetĂ«besimi, jo nĂ«nshtrimi, t’i lejohet njĂ« vendi tĂ« madh tĂ« ndĂ«rtojĂ« njĂ« ambasadĂ« tĂ« madhe.

Në fund të viteve 1930, Britania toleroi përdorimin nga Gjermania naziste të një ambasade madhështore që shikonte nga The Mall, edhe pse ambasadori i saj, Joachim von Ribbentrop, urrehej për përpjekjet për të joshur aristokratë të cilët prireshin drejt pajtimit dhe për dhënien e përshëndetjeve hitleriane në evente.

 

Kina nuk pritet ta lehtësojë këtë proces

Edhe pse politika e brendshme ndihmon për të shpjeguar agjendën modeste të Sir Keir në Kinë, ambiciet e ulëta janë edhe strukturore. Nëse Britania shpreson të mbrohet nga presioni i stilit trumpian, Kina është pak ndihmë.

VarĂ«sitĂ« mĂ« tĂ« mĂ«dha tĂ« BritanisĂ« nga Amerika lidhen me asete si parandalimi bĂ«rthamor, avionĂ«t luftarakĂ« dhe shĂ«rbimet digjitale, pĂ«rfshirĂ« kompjuterizimin nĂ« “cloud”. Britania, ashtu si fuqitĂ« e tjera perĂ«ndimore, nuk Ă«shtĂ« gati tĂ« blejĂ« armĂ« kineze apo shĂ«rbime kineze tĂ« ruajtjes sĂ« tĂ« dhĂ«nave.

Edhe në fusha më të padëmshme, historia e Kinës në përdorimin e zinxhirëve të furnizimit si armë e bën pak ngushëlluese zëvendësimin e varësisë nga Amerika me varësi nga Kina.

NĂ«se mbrojtja Ă«shtĂ« e vĂ«shtirĂ«, a mund tĂ« fitojnĂ« demokracitĂ« liberale mĂ« shumĂ« peshĂ« gjeopolitike duke kĂ«rcĂ«nuar se do t’i kundĂ«rvihen AmerikĂ«s dhe do tĂ« afrohen mĂ« shumĂ« me KinĂ«n?

Një pengesë e madhe është kujdesi i Kinës.

NĂ« Pekin, zyrtarĂ«t ankohen me pĂ«rçmim se kanĂ« besuar mburrjet e udhĂ«heqĂ«sve perĂ«ndimorĂ« pĂ«r t’u bĂ«rĂ« mĂ« autonomĂ« nga Amerika, vetĂ«m pĂ«r t’i parĂ« ata tĂ« rreshtohen kur Uashingtoni ngriti zĂ«rin.

Si për Xi, ashtu edhe për Trump, ajo që ka rëndësi është fuqia. Në këto kohë të vetmuara për aleatët e përmasave të mesme të Amerikës, Kina nuk është shpëtimtare.

 

The post Udhëheqësit perëndimorë lundrojnë në një botë të vetmuar appeared first on Revista Monitor.

  •  
  • ↗
↗

Firmat e kapitalit privat

✇Revista Monitor
By: Mira Leka

Një udhërrëfyes për krizën e kredisë private. Pse investitorët e alarmuar po nxitojnë të tërheqin paratë, shkruan The Economist

 

Buttonwood Tree Capital blen Main Road Incorporated, një kompani prodhuese, për 1 miliard dollarë. Kush e paguan faturën?

Gjysma shlyhet me para nĂ« dorĂ« nga fondi mĂ« i fundit i kapitalit privat tĂ« Buttonwood, investitorĂ«t e tĂ« cilit e kanĂ« bllokuar kapitalin e tyre pĂ«r njĂ« dekadĂ«. Gjysma tjetĂ«r, pra “leva” nĂ« kĂ«tĂ« marrĂ«veshje blerjeje me levĂ« financiare, merret hua nga tregjet amerikane tĂ« kredisĂ«.

Historikisht, telefonata e parĂ« e fondit do tĂ« ishte pĂ«r bankierĂ«t nĂ« Goldman Sachs ose Deutsche Bank, tĂ« cilĂ«t me kĂ«naqĂ«si do tĂ« mbulonin koston e marrĂ«veshjes pĂ«rpara se t’ua shisnin borxhin investitorĂ«ve, qoftĂ« si hua bankare, tĂ« cilat kanĂ« norma interesi luhatĂ«se, qoftĂ« si bono me risk tĂ« lartĂ«, qĂ« zakonisht kanĂ« norma fikse.

Por vitet e fundit, partnerët e Buttonwood kanë zgjedhur, në vend të kësaj, të kalojnë Park Avenue dhe të marrin hua nga një prej konkurrentëve të tyre.

Kjo e fundit është kredia private: firmat e kapitalit privat që marrin hua nga firma të tjera të kapitalit privat për të blerë kompani. Kjo tregti e thjeshtë, që një dekadë më parë ishte relativisht e rrallë, tani po shkakton alarm në zyrat luksoze të Wall Street-it dhe në ato më të zymta brenda bankave qendrore.

Stoku i papaguar i këtyre huave është i vështirë të matet, por është afërsisht sa madhësia e tregjeve të huave me levë financiare, 1.4 trilionë dollarë, dhe e bonove me risk të lartë, 1.5 trilionë dollarë.

Rritja e kredisë private pasqyron pjesërisht rregullimin që uli marrjen e riskut nga bankat pas krizës financiare globale të viteve 2007-09. Ndryshe nga huatë me levë financiare dhe bonot e rrezikshme, huatë private nuk e ekspozojnë kurrë drejtpërdrejt një bankë ndaj huamarrësve.

Firma si Blackstone dhe Apollo janë shndërruar nga shtëpi të kapitalit privat në supermarkete të kredisë, ku veprimtaria kryesore është huadhënia.

Kanë nisur të shfaqen çarje në kompanitë e zhvillimit të biznesit, ose BDC, një lloj fondi që mbledh para nga investitorët individualë për të dhënë hua private. BDC-të u krijuan nga Kongresi në vitin 1980 për të zgjeruar huadhënien për bizneset e vogla, por u rritën jashtëzakonisht shumë duke financuar blerje nga firmat e kapitalit privat.

Në total, aktivet e tyre, dhe ato të fondeve të ngjashme, janë rritur nga 230 miliardë dollarë në fund të vitit 2021 në gati 600 miliardë dollarë tani.

BDC-të vijnë në dy forma. BDC-të e listuara u lejojnë investitorëve të blejnë dhe shesin në bursë aksionet e tyre në fond, siç do të bënin me një kompani të zakonshme. BDC-të private, që përfshijnë struktura më të reja, jo.

Fonde tĂ« tilla rriten duke emetuar aksione tĂ« reja pĂ«rmes menaxherĂ«ve tĂ« pasurisĂ« pĂ«r investitorĂ« individualĂ«, tĂ« cilĂ«t mund t’ia shesin ato fondit njĂ« herĂ« nĂ« tremujor me njĂ« vlerĂ« tĂ« caktuar nga menaxheri i fondit, vlera neto e aktiveve.

 

Shit pjesëmarrjen, jo iluzionin

Investitorët kanë vendosur se i urrejnë të dyja. Një arsye është se një kombinim i normave më të ulëta të interesit dhe i tepricës së kapitalit që ndjek marrëveshjet ka bërë që kthimet e BDC-ve të bien.

Një arsye tjetër është se gjatë dekadës së fundit, fondet e kapitalit privat kanë shpenzuar një në çdo tre dollarë për të blerë kompani teknologjie, çka do të thotë se portofolat e huave të BDC-ve janë të ekspozuara në mënyrë të ngjashme.

Gjatë valës së parë të blerjeve, në vitet 1980, Main Road do të shtronte rrugë; sot shet programe kompjuterike për menaxhimin e trafikut. Askush nuk e parashikoi sa shpejt Inteligjenca Artificiale do të ndryshonte perceptimet mbi modelet e biznesit të këtyre firmave.

Investitorët në BDC-të publike mund thjesht të shesin aksionet e tyre. Por është hapur një hendek mes asaj që huadhënësit thonë se vlejnë aksionet në fondet e tyre, vlera neto e aktiveve, dhe asaj që investitorët janë të gatshëm të paguajnë për to në bursë, çmimi i aksionit.

Fondet me aktive mbi 3 miliardë dollarë tregtohen me një zbritje mediane prej 25% ndaj vlerës neto të aktiveve, krahasuar me 16% në fillim të vitit dhe pothuajse pa zbritje një vit më parë.

KKR, firma e investimeve, blerja e së cilës e RJR Nabisco, një konglomerat ushqimor dhe duhani, u përjetësua si simbol i teprimeve të viteve 1980, tani administron pjesërisht një fond të quajtur FS KKR Capital Corp.

Ai mund të blihet për më pak se gjysmën e vlerës së tij neto të aktiveve. Një interpretim është se normat e kthimit për BDC-të do të jenë më të ulëta se kostoja e kapitalit të tyre. E thënë ndryshe, investitorët besojnë se vlera e huave të tyre është mbivlerësuar.

MbajtĂ«sit e BDC-ve private duan po ashtu tĂ« tĂ«rhiqen, por pĂ«rballen me njĂ« problem tjetĂ«r gjatĂ« rrugĂ«s drejt daljes. NĂ« teori, ata mund tĂ« marrin çmimin qĂ« duan, pasi aksionet e tyre riblihen gjithmonĂ« me vlerĂ«n neto tĂ« aktiveve, por mund tĂ« mos ketĂ« treg ku t’i shesin.

BDC-të private u lejojnë menaxherëve të tyre të kufizojnë riblerjet në 5% të aksioneve çdo tremujor, për të shmangur shitjen e huave jolikuide në panik. Kërkesat për riblerje tani e kalojnë këtë kufi, duke shkaktuar panik, i cili nga ana e vet po bën që edhe më shumë investitorë të kërkojnë paratë e tyre mbrapsht.

Problemi nuk është, siç kanë sugjeruar disa, aq shumë fakti që investitorët nuk e kuptojnë çfarë kanë blerë. Më shumë është se menaxherët e aktiveve nuk po arrijnë të vendosin çfarë kanë shitur. Disa e shohin kufirin 5% si rregullin e prerë që ai është, në aspekt kontraktual.

Ares, Apollo dhe BlackRock kufizuan secili riblerjet në 5% në BDC-të e tyre private gjatë tremujorit të parë, pavarësisht kërkesave prej 11.6%, 11.2% dhe 9.3% përkatësisht.

TĂ« tjerĂ« janĂ« pĂ«rpjekur fort t’u bĂ«jnĂ« qejfin investitorĂ«ve tĂ« tyre. BDC-ja mĂ« e madhe e vetme, e hedhur nĂ« treg nga Blackstone nĂ« vitin 2021 dhe qĂ« tani menaxhon njĂ« shumĂ« prej 83 miliardĂ« dollarĂ«sh investime, ribleu 7.9% tĂ« aksioneve tĂ« saj nĂ« mars, pjesĂ«risht duke injektuar 150 milionĂ« dollarĂ« para nga stafi i vet.

Oaktree lejoi 8.5% të aksionerëve të largoheshin nga një prej fondeve të saj javën e kaluar, duke paguar disa prej tyre me para nga Brookfield, kompania mëmë e saj.

Rasti më i çrregullt është ai i Blue Owl, një huadhënës i përqendruar te kompanitë e teknologjisë, që është rritur nga 50 miliardë dollarë aktive nën menaxhim në vitin 2021 në më shumë se 300 miliardë dollarë sot.

Në janar ai lejoi që më shumë se 15% e aksioneve në një prej fondeve të tij të ribliheshin, me shpresën se investitorët do të bindeshin se fondi kishte likuiditet të mjaftueshëm. Kjo nuk i ka ndalur ata të nxitojnë drejt daljes.

Blue Owl pezulloi riblerjet në një fond tjetër, të cilin duket se po e mbyll gradualisht. Aksionet kanë humbur dy të tretat e vlerës së tyre që nga kulmi në fillim të vitit të kaluar.

MĂ« 2 prill, Blue Owl tha se do t’i kufizonte tĂ«rheqjet nĂ« 5% pĂ«r dy prej fondeve tĂ« tij, pasi kĂ«rkesat pĂ«r riblerje u rritĂ«n nĂ« 40.7% dhe 21.9%.

Spiralja e riblerjeve ka të ngjarë të vazhdojë për aq kohë sa investitorët mund të riblejnë aksionet e tyre në BDC-të private dhe të blejnë aksione në fonde të ngjashme me zbritje në bursë. Do të ishte marrëzi të mos e bënin.

Sa më shumë investitorë ta ushtrojnë këtë mundësi, aq më shumë të tjerët do të shqetësohen se huatë më të mira do të shiten për të përballuar riblerjet. Për sa kohë fondet mbajnë varur përpara investitorëve mundësinë për të kaluar kufirin 5% të riblerjeve, ata që e kufizojnë atë do të shkaktojnë panik.

Disa fonde janë veçanërisht të cenueshme. Cliffwater, një menaxher relativisht pak i njohur i aktiveve, thuhet se është përballur me kërkesa riblerjeje prej 14% për fondin e tij të huadhënies korporative këtë tremujor.

Ai Ă«shtĂ« rritur nga mĂ« pak se 20 miliardĂ« dollarĂ« aktive nĂ« vitin 2023 nĂ« 42 miliardĂ« dollarĂ« sot. NĂ« vend qĂ« t’u japĂ« hua drejtpĂ«rdrejt kompanive si shumica e fondeve, rreth 40% e zotĂ«rimeve tĂ« tij janĂ« mjete tĂ« tjera investimi.

BDC-të private përbëjnë 8% të totalit të investimeve të tij. Kjo jo vetëm që rrit më tej levën financiare të këtyre fondeve, por krijon edhe mundësinë që riblerjet nga investitorët në fondin e Cliffwater të përhapen me efekt zinxhir te fondet e tjera.

Në fund të vitit të kaluar, një prej investimeve të tij më të mëdha ishte në një BDC private të drejtuar nga Barings, ku zotëronte pothuajse një të tretën e të gjitha aksioneve.

 

Kush e paguan faturën e PIK-ut

Trazira ka frymĂ«zuar mosbesim moralizues te huadhĂ«nĂ«sit, tĂ« cilĂ«t pretendojnĂ« se kredia private Ă«shtĂ« nĂ« gjendje mjaft tĂ« mirĂ«. ËshtĂ« e vĂ«rtetĂ« qĂ« kapitali qĂ« po tĂ«rhiqet nga disa fonde Ă«shtĂ« kompensuar nga hyrjet nga investitorĂ« tĂ« rinj.

Dhe mĂ« shumĂ« se njĂ« herĂ« tregjet private janĂ« kritikuar pĂ«r hua qĂ« nuk i kanĂ« dhĂ«nĂ«. First Brands, njĂ« kompani pjesĂ«sh kĂ«mbimi pĂ«r makina, dhe Tricolor, njĂ« huadhĂ«nĂ«s, tĂ« dy tĂ« pĂ«rmendur vitin e kaluar si “buburreca” nga Jamie Dimon, drejtuesi i JPMorgan Chase, kishin marrĂ« hua kryesisht nga bankat, dhe jo nga fondet e kredisĂ« private, pĂ«rpara se tĂ« akuzoheshin pĂ«r mashtrim dhe tĂ« pĂ«rfundonin nĂ« falimentim.

NjĂ« mbrojtje e zakonshme Ă«shtĂ« se huatĂ« nĂ« fondet e kredisĂ« private nuk janĂ« aspak aq problematike sa mendon tregu. Numri i huamarrĂ«sve qĂ« po ruajnĂ« para duke i shtuar pagesat e interesit principalit tĂ« huasĂ« nĂ« vend qĂ« t’i shlyejnĂ« nĂ« para, e njohur si payment in kind ose PIK, nuk Ă«shtĂ« shumĂ« mĂ« i lartĂ« se njĂ« vit mĂ« parĂ«.

Lincoln International, njĂ« bankĂ« investimi qĂ« vlerĂ«son aktive pĂ«r shumĂ« fonde tĂ« kredisĂ« private, thotĂ« se kritikĂ«t duhet tĂ« bĂ«jnĂ« dallimin mes firmave me “PIK tĂ« mirĂ«â€, ku firmat po pĂ«rdorin njĂ« mundĂ«si tĂ« kahershme pĂ«r tĂ« mos paguar interesin me para, dhe “PIK tĂ« keq”, ku kjo mundĂ«si u Ă«shtĂ« shtuar mĂ« vonĂ«.

MegjithatĂ«, “PIK-u i mirĂ«â€ mund tĂ« pĂ«rdoret edhe nga kompani qĂ« janĂ« vĂ«rtet nĂ« gjendje tĂ« keqe.

NjĂ« analist nĂ« Bank of America ishte mĂ« i drejtpĂ«rdrejtĂ«. “Media ende e fiksuar pas kredisĂ« private”, thuhej nĂ« titullin e njĂ« analize qĂ« hidhte poshtĂ« shqetĂ«simet pĂ«r industrinĂ«.

NĂ« tĂ« njĂ«jtĂ«n kohĂ«, tregtarĂ«t nĂ« tĂ« njĂ«jtĂ«n bankĂ« po u rekomandonin klientĂ«ve tĂ« tyre t’u viheshin kundĂ«r firmave financiare europiane tĂ« ekspozuara ndaj kredisĂ« private. MĂ« pas banka e tĂ«rhoqi kĂ«tĂ« rekomandim.

Banka tĂ« tjera po u ofrojnĂ« fondeve mbrojtĂ«se mundĂ«si tĂ« ngjashme. Disa tregtarĂ« thonĂ« se njĂ« valĂ« falimentimesh korporative duhej tĂ« kishte ndodhur prej kohĂ«sh. Mjafton edhe njĂ« kujtesĂ« e shkurtĂ«r pĂ«r t’u shqetĂ«suar seriozisht pĂ«r huatĂ« e mbajtura nĂ« fondet e kredisĂ« private.

Përpara se bankat qendrore të rrisnin normat e interesit në vitin 2022, fondet e kapitalit privat po bënin marrëveshje me ritëm të furishëm dhe me çmime të larta. 25 blerjet më të mëdha të firmave të listuara publike të programeve kompjuterike mes viteve 2019 dhe 2022 u kryen me një vlerësim prej nëntë herë të ardhurat e firmës objektiv.

Sot firmat amerikane të listuara të programeve kompjuterike tregtohen mesatarisht me vlerë trefishin e të ardhurave të tyre.

Herët a vonë borxhet e marra në këto marrëveshje duhet të rifinancohen: njësoj si qeveritë, kompanitë që marrin hua shumë varen nga gjykimi i huadhënësve të tyre.

Sipas S&P, një kompani mesatare e programeve kompjuterike e mbajtur nga fondet e kredisë private ka marrë hua sa rreth tetëfishi i fitimeve të saj vjetore. Gjysma e këtyre kompanive kanë flukse monetare negative.

MenaxherĂ«t e fondeve tĂ« kapitalit privat mund tĂ« argumentojnĂ« se thjesht u duhet tĂ« investojnĂ« nĂ« kompanitĂ« qĂ« zotĂ«rojnĂ« pĂ«r t’i bĂ«rĂ« ato mjete tĂ« vlefshme, dhe jo viktima tĂ« pafuqishme, tĂ« tronditjes nga IA-ja. Por me shumĂ« gjasĂ« do ta kenĂ« tĂ« vĂ«shtirĂ« t’i bindin huadhĂ«nĂ«sit pĂ«r kĂ«tĂ«.

Industria nuk ka ndonjĂ« reputacion tĂ« fortĂ« pĂ«r pĂ«rmirĂ«simin real tĂ« mĂ«nyrĂ«s se si operojnĂ« kompanitĂ« qĂ« zotĂ«ron. Dhe kur dĂ«shtojnĂ« kompanitĂ« e programeve kompjuterike, huadhĂ«nĂ«sit druhen se do tĂ« ‘paguhen’ me karrige zyre, MacBook dhe ushqime tĂ« paketuara.

ÇfarĂ«do aktivesh jo materiale qĂ« kĂ«to kompani mund tĂ« kenĂ«, ato mbahen gjallĂ« nga punonjĂ«sit, tĂ« cilĂ«t, nĂ« njĂ« rast tĂ« tillĂ«, do ta kishin parĂ« vlerĂ«n e aksioneve tĂ« tyre nĂ« kompani tĂ« bĂ«hej zero.

Perspektiva e normave mĂ« tĂ« ulĂ«ta tĂ« rikuperimit nĂ« huatĂ« e dĂ«shtuara do t’i shtyjĂ« lart normat e interesit, duke i bĂ«rĂ« mospagesat mĂ« tĂ« mundshme.

Por përpara se huadhënësit të humbasin qoftë edhe një qindarkë, investitorët në fondet e kapitalit privat duhet të humbasin gjithçka.

Këta investitorë janë një grup i pazakontë studiuesish, mësuesish shkolle dhe sheikësh. Universitetet elitare amerikane, të njohura si Ivy League, u joshën nga kapitali privat që në vitet 1980.

Rreth 40% e fondeve të tyre të mëdha të dhurimeve janë të investuara në të tilla fonde. Edhe fondet amerikane të pensioneve publike dhe fondet sovrane të pasurisë nga Lindja e Mesme janë zhytur deri në gju në to.

HumbĂ«sit e radhĂ«s mĂ« tĂ« mĂ«dhenj janĂ« vetĂ« firmat e tregjeve private. NĂ«se struktura tĂ« thjeshta si BDC-tĂ« mund tĂ« shkaktojnĂ« kaq shumĂ« telashe, çfarĂ« tĂ« ardhmeje mund tĂ« ketĂ« pĂ«r mjetet mĂ« ‘ekzotike’ qĂ« ato duan t’u shesin investitorĂ«ve individualĂ«, si pĂ«r shembull fondet e tregtuara nĂ« bursĂ« qĂ« mbajnĂ« aktive private?

Megjithatë, më 30 mars Departamenti amerikan i Punës shpalli një rregull të propozuar që u lejon llogarive të pensionit 401k të investojnë në aktive private. Pikërisht në kohë, thonë cinikët, që investitorët institucionalë të shkarkojnë pjesëmarrjet e padëshiruara në fondet e kapitalit privat dhe të kredisë.

Aksionet në kompanitë e tregjeve private kanë rënë me më shumë se një të katërtën këtë vit.

Raporti mes vlerës në treg të Goldman Sachs dhe Blackstone është një tregues i mirë i transformimit të financës amerikane nga një sistem i dominuar nga bankat në një sistem që mbështetet te firmat e investimeve.

Pas pesë vitesh gjatë të cilave vlenin afërsisht njësoj, Goldman Sachs tani vlen gati dy herë më shumë se Blackstone, siç ndodhte gjatë pjesës më të madhe të viteve 2010.

Nëse problemet do të ndaleshin aty, mes fondeve të investimit dhe menaxherëve të tyre, rregullatorët do ta përgëzonin veten për një punë të bërë mirë.

Megjithatë, askush nuk po feston. Përkundrazi, lidhjet e ndërlikuara mes kredisë private dhe qosheve të sistemit financiar ku dështimet mund të jenë katastrofike po i bëjnë të pyesin sa më i sigurt është vërtet Wall Street-i i ridizajnuar.

Le tĂ« nisim nga bankat. Vitet e fundit bankat kanĂ« qenĂ« tĂ« prira t’u japin hua huadhĂ«nĂ«sve tĂ« tjerĂ« sesa tĂ« japin hua drejtpĂ«rdrejt pĂ«r kompani tĂ« rrezikshme. GjatĂ« dekadĂ«s sĂ« fundit, huatĂ« nga bankat pĂ«r institucionet financiare jo-bankare janĂ« rritur tri herĂ« mĂ« shpejt sesa aktivet e tyre totale.

Kjo përfshin edhe BDC-të. Për çdo dollar që një BDC mbledh nga investitorët, një tjetër merret hua ose nga tregu i bonove, ose nga bankat, ngjashëm me marrëveshjet e blerjeve me levë financiare që ato financojnë në fund.

Studiuesit në Rezervën Federale vlerësuan se në fund të vitit 2024 bankat kishin marrë angazhim të jepnin 87 miliardë dollarë hua për BDC-të. JPMorgan Chase dhe Wells Fargo janë ndër huadhënësit më aktivë. Po ashtu edhe bankat më të vogla amerikane dhe bankat e mëdha europiane.

Pavarësisht se mbetet jashtë 50 bankave më të mëdha amerikane, EverBank mban portofolin e 17-të më të madh të huave për institucionet financiare jo-bankare.

Vetë EverBank zotërohet nga investitorë të kapitalit privat. Barclays dhe Deutsche Bank kanë thënë të dyja se pak më shumë se 5% e huave të tyre janë për fondet e kredisë private.

Pastaj vijnë siguruesit. Kredia private dhe sigurimi i jetës e kanë transformuar njëri-tjetrin. Apollo krijoi Athene, krahun e vet të sigurimeve, në vitin 2009.

Një dekadë më vonë rivalët e tij nisën ta kopjonin këtë ide. Sot të gjitha shtëpitë e mëdha të tregjeve private ose zotërojnë sigurues drejtpërdrejt, ose kanë marrëveshje për të menaxhuar pjesë gjigante të aktiveve të tyre.

Logjika Ă«shtĂ« e thjeshtĂ«: siguruesit investojnĂ« nĂ« aktive jolikuide me kthime mĂ« tĂ« larta, ndĂ«rsa menaxherĂ«t e aktiveve fitojnĂ« shkallĂ« mĂ« tĂ« madhe pĂ«r t’i dhĂ«nĂ« ato hua nĂ« mĂ«nyrĂ« mĂ« efikase dhe pĂ«r tĂ« mbledhur tarifa.

Vështirësitë në portofolat e kapitalit privat do të shfaqeshin në dy qoshe të bilanceve të siguruesve të jetës. Njëra janë obligacionet e kolateralizuara të huave, të cilat grumbullojnë kryesisht hua bankare dhe, gjithnjë e më shumë, hua private dhe ua shesin riskun siguruesve, por edhe bankave, shpesh në Japoni.

NĂ« fund tĂ« vitit 2024, ato pĂ«rfaqĂ«sonin 4% tĂ« aktiveve nĂ« pronĂ«si tĂ« siguruesve tĂ« jetĂ«s, sipas Moody’s, por deri nĂ« 18% te njĂ« firmĂ«, Security Benefit.

Në qoshen e dytë ndodhet një palë mekanizmash që siguruesit përdorin për të investuar në fondet e kredisë private: rated-note feeders, ku siguruesit marrin një vlerësim të lartë kreditor ndërsa investojnë në fonde private, dhe collateralised-fund obligations, të cilat grumbullojnë pjesëmarrje në fonde të tregjeve private.

Sipas KBRA, një agjenci vlerësimi që punon për të dyja, emetimet e reja u hodhën në më shumë se 17 miliardë dollarë dhe 26 miliardë dollarë respektivisht vitin e kaluar.

 

T’i mbash bankierĂ«t tĂ« pakĂ«naqur

Këto shifra nuk duken shqetësuese pasi janë të vogla. Por është e lehtë të imagjinohet një skenar ku ndërlikueshmëria e këtij sistemi të rikonfiguruar të huadhënies pushon së qënuri virtyt. Nëse vrapi drejt daljes nga BDC-të vazhdon, fondet do të thërrasin linjat e patërhequra të huasë nga bankat për të përballuar riblerjet.

NĂ« njĂ« rast tĂ« tillĂ« ka gjasa qĂ« bankat tĂ« nisin tĂ« kundĂ«rshtojnĂ« vlerĂ«simin qĂ« fondi u bĂ«n huave. ÇfarĂ« ndodh mĂ« pas varet nga kushtet e huasĂ« sĂ« bankĂ«s. NdonjĂ«herĂ« bankat thjesht mund ta ulin vlerĂ«n e portofolit dhe tĂ« kĂ«rkojnĂ« mĂ« shumĂ« kolateral.

Më shpesh thirret një firmë e pavarur vlerësimi për të zgjidhur mosmarrëveshjen e ndërlikuar.

Siguruesit e jetës nuk financohen nga depozita që mund të tërhiqen me nxitim si bankat, por falë rregullimit të dobët marrëdhënia e industrisë me kredinë private ka marrë forma të reja të ndërlikuara që e errësojnë rrezikun.

Njëra është përdorimi i vlerësimeve private për aktivet e tyre. Në vitin 2024, Egan-Jones, një agjenci vlerësimi në rritje, thuhet se vlerësoi më shumë se 3 mijë aktive me vetëm 20 analistë.

Një tjetër shtresë ndërlikimi është përdorimi i financave offshore, që është zgjeruar me shpejtësi. Aktivet e risiguruara në Ishujt Kajman, ku mbikëqyrja është e dobët, janë rritur nga 23 miliardë dollarë në vitin 2020 në 101 miliardë dollarë sot.

Pastaj janĂ« derivativĂ«t qĂ« siguruesit e jetĂ«s blejnĂ« pĂ«r t’u mbrojtur nga lĂ«vizjet e normave tĂ« interesit. NĂ« rast tronditjeje, siguruesit mund ta gjejnĂ« veten shpejt duke shitur aktive private jolikuide pĂ«r tĂ« mbuluar kĂ«rkesat pĂ«r garanci shtesĂ« nĂ« kĂ«to shkĂ«mbime tĂ« normave tĂ« interesit.

Kur tregjet e kredisë tronditen, tregtarët shpesh kërkojnë një udhërrëfyes historik. Njëri është fundi i bumit të bonove me risk të lartë në fund të viteve 1980, kur sigurues të jetës të ekspozuar ndaj bonove me yield të lartë falimentuan.

Pikërisht pas kolapsit të Executive Life, një sigurues, Apollo e nisi aktivitetin e vet duke blerë borxh problematik. Tjetri është fundi i bumit të naftës shale në Amerikë në mesin e viteve 2010. Atëherë huamarrësit më të mëdhenj ishin kompanitë e naftës me levë të lartë, dhe jo firmat e programeve kompjuterike.

Pasojat bĂ«nĂ« qĂ« yield-et e bonove tĂ« rrezikshme tĂ« arrinin nĂ« shifra dyshifrore nĂ« vitin 2016. Kjo duhet t’i shqetĂ«sojĂ« investitorĂ«t nĂ« programe kompjuterike.

Gjëja më e çuditshme për tregjet e kredisë sot është se, ndërsa një segment po vihet nën presion, një tjetër po lulëzon. Gjendjet e kundërta pasqyrojnë të njëjtën goditje teknologjike nga IA-ja.

Mes tyre, Alphabet, Amazon, Meta dhe Oracle kanĂ« shitur rreth 220 miliardĂ« dollarĂ« bono qĂ« nga fillimi i vitit tĂ« kaluar pĂ«r tĂ« financuar investimet e tyre. CoreWeave dhe Nebius kanĂ« emetuar bono tĂ« rrezikshme pĂ«r tĂ« ndĂ«rtuar qendra tĂ« dhĂ«nash. Shitja nĂ« treg i borxhit tĂ« lidhur me kĂ«to “fabrika” ka arritur nivele rekord.

Këto dy histori paralele në tregjet e kredisë mbështeten në fund te të njëjtët investitorë, çka do të thotë se vëllimi i madh i borxhit të ri do ta rrisë koston për të gjithë.

Ato përfshijnë edhe të njëjtët huadhënës. Blue Owl është një huadhënës i madh për projektet e qendrave të të dhënave. Po ashtu edhe Blackstone.

Një këndvështrim është se këto firma kanë kaluar me sukses te mundësia e radhës e madhe në treg. Megjithatë, sa më gjatë do të vazhdojë ky bum, është e vështirë të dihet.

Kostoja e sigurimit kundër mospagesave për bonot e Oracle është rritur shumë kohët e fundit. Nuk është ende shenjë e një problemi të madh, por mund të jetë sinjali i parë i rrezikut.

The post Firmat e kapitalit privat appeared first on Revista Monitor.

  •  
  • ↗
↗

12 gushti shënoi rekordin e konsumit të energjisë në vend

✇Revista Monitor
By: Ornela

Ditët e nxehta të këtij sezoni veror po shoqërohen me një fluks rekord të konsumit të energjisë elektrike, sipas një njoftimi në rrjetet sociale të Ministrisë të Infrastrukturës dhe Energjisë, Enea Karakaçi. Ai shtoi se ndërkohë ekipet e Operatorit të Sistemit të Transmetimit dhe Operatorit të Sistemit të Shpërndarjes po përballen njëkohësisht me situata të vështira të krijuara nga zjarret pranë nënstacioneve dhe linjave të transmetimit.

Më 12 gusht 2026 u regjistrua *rekordi i ri i konsumit ditor, me rreth 27,809 MWh*, ose 5% më shumë se rekordi i mëparshëm i 13 gushtit 2025.

Edhe *mesatarja ditore e konsumit pĂ«r periudhĂ«n 1–12 gusht 2026 ka arritur nĂ« 25,787 MWh, rreth 22% mĂ« shumĂ« se mesatarja e gushtit 2025*.

Korriku dhe gushti 2026 kanë shënuar nivelet më të larta të konsumit përkatësisht me 26,488 MWh dhe 27,809 MWh.

“PĂ«rballĂ« kĂ«saj kĂ«rkese rekord dhe kushteve tĂ« vĂ«shtira nĂ« terren, ekipet e energjisĂ« vijojnĂ« punĂ«n pa ndĂ«rprerje pĂ«r tĂ« garantuar sigurinĂ« dhe vijimĂ«sinĂ« e furnizimit”, tha ministri.

The post 12 gushti shënoi rekordin e konsumit të energjisë në vend appeared first on Revista Monitor.

  •  
  • ↗
↗

Rikthehet drafti: Anëtarësim me detyrim në Dhomën Kombëtare, tarifa deri në 70 mijë lekë/vit

✇Revista Monitor
By: Ornela

Qeveria ka rikthyer sërish draftin për anëtarësimin e detyrueshëm të bizneseve në një Dho,ë Kombëtare, projekt që është kundërshtuar vazhdimisht nga bizneset.

TĂ« gjitha subjektet tregtare aktive do tĂ« bĂ«hen automatikisht anĂ«tare tĂ« DhomĂ«s Ekonomike KombĂ«tare, sipas projektligjit tĂ« ri “PĂ«r DhomĂ«n Ekonomike KombĂ«tare”, tĂ« hedhur pĂ«r konsultim.

Projektligji pĂ«rcakton se çdo subjekt tregtar me status aktiv nĂ« Regjistrin Tregtar, nĂ« momentin e hyrjes nĂ« fuqi tĂ« ligjit, bĂ«het anĂ«tar i DhomĂ«s “ipso lege”, pra automatikisht. E njĂ«jta gjĂ« do tĂ« vlejĂ« edhe pĂ«r subjektet e reja qĂ« regjistrohen apo aktivizohen nĂ« Regjistrin Tregtar pas hyrjes nĂ« fuqi tĂ« ligjit.

Anëtarësim me detyrim i bizneseve në Dhomën Ekonomike Kombëtare, tarifat deri 70 mijë lekë/vit

 

Nga anĂ«tarĂ«simi i detyrueshĂ«m pĂ«rjashtohen subjektet qĂ« kanĂ« detyrim tĂ« regjistrohen ose anĂ«tarĂ«sohen nĂ« dhoma, urdhra profesionalĂ« apo organizime tĂ« tjera tĂ« krijuara me ligj tĂ« posaçëm. “AnĂ«tarĂ«simi nĂ« DhomĂ«n Ekonomike KombĂ«tare “ipso lege”, nuk zbatohet pĂ«r subjektet tregtare qĂ« janĂ« tĂ« detyruara tĂ« regjistrohen ose tĂ« anĂ«tarĂ«sohen nĂ« dhoma, urdhra profesionalĂ«, organizata profesionistesh, shoqata biznesit, dhoma bilaterale ose multilaterale biznesi tĂ« krijuar me ligj tĂ« posaçëm”, thuhet nĂ« projekligj.

Anëtarësimi do të shoqërohet me një tarifë vjetore regjistrimi, e cila do të bëhet e detyrueshme pas përfundimit të periudhës tranzitore të parashikuar në ligj.

Për subjektet që nuk janë tatimpaguese të tatimit mbi fitimin, tarifa do të jetë 1,000 lekë në vit. Për bizneset e tjera, tarifa do të miratohet nga Asambleja e Përgjithshme e Dhomës Ekonomike Kombëtare, në varësi të formës ligjore, madhësisë së ndërmarrjes, numrit të punonjësve dhe xhiros vjetore, por në çdo rast nuk do të mund të kalojë 70 mijë lekë në vit.

PĂ«r subjektet qĂ« regjistrohen pĂ«r herĂ« tĂ« parĂ« nĂ« Regjistrin Tregtar, tarifa e vitit tĂ« parĂ« do tĂ« jetĂ« 1,000 lekĂ«. Pas vitit tĂ« parĂ«, ato do t’i nĂ«nshtrohen regjimit tĂ« pĂ«rgjithshĂ«m tĂ« tarifave.

“Periudha tranzitore” pĂ«rkufizohet tashmĂ« si periudha nga hyrja nĂ« fuqi e ligjit deri nĂ« pĂ«rfundimin e mandateve tĂ« organeve ekzistuese tĂ« zgjedhura sipas ligjit aktual pĂ«r Dhomat e TregtisĂ« dhe IndustrisĂ«. GjatĂ« kĂ«saj periudhe, subjektet tregtare do tĂ« kenĂ« statusin e anĂ«tarit dhe do tĂ« gĂ«zojnĂ« tĂ« drejtat dhe detyrimet qĂ« rrjedhin nga anĂ«tarĂ«sia, por nuk do tĂ« jenĂ« tĂ« detyruara tĂ« paguajnĂ« tarifĂ«n vjetore tĂ« regjistrimit.

Tarifa do të paguhet nëpërmjet sistemit bankar, jo më vonë se 30 prill i vitit pasardhës, ndërsa procedurat e mbledhjes dhe derdhjes së saj do të përcaktohen me akt nënligjor të Këshillit të Ministrave.

Mosshlyerja e tarifës do të përbëjë kundërvajtje administrative dhe do të dënohet me gjobë, masa e së cilës do të përcaktohet me akt nënligjor.

Dhoma Ekonomike KombĂ«tare parashikohet tĂ« funksionojĂ« si person juridik i sĂ« drejtĂ«s publike dhe tĂ« ketĂ« njĂ« rol mĂ« tĂ« gjerĂ« sesa dhomat aktuale tĂ« tregtisĂ«. Ajo do tĂ« pĂ«rfaqĂ«sojĂ« interesat e sipĂ«rmarrjes, do tĂ« koordinojĂ« dhomat sektoriale dhe do tĂ« ushtrojĂ« edhe funksione publike tĂ« deleguara. NdĂ«r tĂ« tjera, Dhoma do tĂ« ketĂ« rol nĂ« identifikimin, verifikimin dhe pĂ«rditĂ«simin e kodeve NVE tĂ« bizneseve, do tĂ« ofrojĂ« mbĂ«shtetje pĂ«r procedurat e regjistrimit nĂ« QKB, do tĂ« lĂ«shojĂ« certifikata origjine, “Carnet ATA” dhe “Carnet TIR”, si dhe do tĂ« kryejĂ« analiza dhe studime ekonomike. Projektligji parashikon gjithashtu qĂ« Dhoma Ekonomike KombĂ«tare tĂ« ketĂ« akses nĂ« Regjistrin Tregtar, Regjistrin e Lejeve, Licencave dhe Autorizimeve, pĂ«r ushtrimin e funksioneve tĂ« saj publike dhe shkĂ«mbimin e tĂ« dhĂ«nave me QendrĂ«n KombĂ«tare tĂ« Biznesit.

 

Biznesi kundër

Projektligji është kundërshtuar prej kohësh nga dhomat dhe shoqatat kryesore të biznesit. Në vitin 2024, 19 shoqata biznesi dhe dhoma tregtie iu drejtuan qeverisë me një letër të përbashkët kundër anëtarësimit të detyrueshëm në Dhomën Ekonomike Kombëtare, duke argumentuar se ai cenon lirinë e organizimit të sipërmarrjes.

Kundërshtimet u përsëritën edhe gjatë konsultimit publik nga Dhoma Amerikane e Tregtisë, Dhoma Italiane e Tregtisë, FIAA dhe organizata të tjera. Dhoma Amerikane argumentonte se anëtarësimi i detyrueshëm binte ndesh me parimin kushtetues të lirisë së organizimit dhe se tarifa e regjistrimit mund të kthehej në një barrë të re financiare për biznesin.

FIAA ngrinte shqetësime edhe për ndikimin e qeverisë mbi strukturën e re, ndërsa 19 organizatat që firmosën letrën e përbashkët kërkonin që çdo biznes të kishte të drejtën të zgjidhte vetë nëse dhe në cilën organizatë dëshironte të anëtarësohej.

Kundërshtimi ndaj këtij modeli nuk është i ri. Edhe në vitin 2016, qeveria tentoi të vendoste anëtarësimin e detyrueshëm të bizneseve në një dhomë tregtie, por u tërhoq pas kundërshtimit të fortë të shoqatave të biznesit.

NĂ« atĂ« kohĂ«, pĂ«rfaqĂ«suesit e sipĂ«rmarrjes e cilĂ«suan skemĂ«n si njĂ« “taksĂ« tĂ« fshehtĂ«â€ dhe shprehĂ«n shqetĂ«simin se njĂ« model i tillĂ« do tĂ« rriste kontrollin e qeverisĂ« mbi pĂ«rfaqĂ«simin e biznesit.

NĂ« variantin e fundit tĂ« projektligjit, megjithatĂ«, thelbĂ«sisht nuk ka ndryshuar pika qĂ« ka shkaktuar kundĂ«rshtimin kryesor: anĂ«tarĂ«simi mbetet “ipso lege”, pra automatik pĂ«r shumicĂ«n e subjekteve tregtare, ndĂ«rsa tarifa vjetore arrin deri nĂ« 70 mijĂ« lekĂ« pĂ«r bizneset qĂ« paguajnĂ« tatim mbi fitimin.

 

Dhomat: Biznesi kundër qeverisë

 

 

Regjistrimi në Dhomën Ekonomike Kombëtare dhe tarifat

 

  1. Për qëllime të ofrimit dhe administrimit të shërbimeve publike të deleguara, të parashikuara në nenin 9 të këtij ligji, subjektet tregtare i nënshtrohen regjistrimit pranë Dhomës Ekonomike Kombëtare dhe duhet të paguajnë tarifën vjetore të regjistrimit.
  2. Tarifa vjetore e regjistrimit paguhet kundrejt përfitimit të shërbimeve dhe funksioneve publike të deleguara të ofruara nga Dhoma Ekonomike Kombëtare, sipas këtij ligji.
  3. Tarifa vjetore e regjistrimit bëhet e detyrueshme pas përfundimit të periudhës tranzitore të përcaktuar në nenin 2 pika 17. Pagesa e tarifës për këtë vit kryhet nëpërmjet sistemit bankar jo më vonë se data 30 prill e vitit pasardhës. Për vitet në vijim, tarifa vjetore e regjistrimit paguhet nëpërmjet sistemit bankar jo më vonë se data 30 prill e vitit pasardhës. Proçedurat dhe modalitetet për derdhjen dhe mbledhjen e tarifës vjetore të regjistrimit përcaktohen me akt nënligjor të Këshillit të Ministrave.
  4. Gjatë periudhës tranzitore e përcaktuar në nenin 2 pika 17 , subjektet tregtare gëzojnë statusin e anëtarit të Dhomës Ekonomike Kombëtare dhe të drejtat e detyrimet që rrjedhin nga anëtarësia, pa qenë të detyruara për pagesën e tarifës vjetore të regjistrimit.
  5. Pas periudhës tranzitore e përcaktuar në nenin 2 pika 17 , subjektet tregtare që nuk janë subjekt i tatimit mbi fitimin sipas legjislacionit në fuqi do të paguajnë një tarifë vjetore regjistrimi në masën 1,000 (një mijë) lekë, në bazë vjetore.
  6. Pas periudhës tranzitore e përcaktuar në nenin 2 pika 17, tarifa vjetore për subjektet e tjera tregtare të ndryshme nga ato që referohen në pikën 5, do të miratohet nga Asambleja e Përgjithshme e Dhomës Ekonomike Kombëtare, mbi bazën e kritereve të përcaktuara në statut, përfshirë formën ligjore, madhësinë e ndërmarrjes, numrin e punonjësve dhe xhiron vjetore, por në çdo rast nuk mund të tejkalojë shumën 70, 000 (shtatëdhjetë mijë) lekë në vit.
  7. Pas periudhës tranzitore e përcaktuar në nenin 2 pika 17, tarifa vjetore e regjistrimit për subjektet që regjistrohen për herë të parë në Regjistrin Tregtar të këtij neni, është 1,000 (një mijë) lekë. Pas vitit të parë të regjistrimit, subjektet tregtare i nënshtrohen regjimit të tarifave vjetore sipas pikave 5 dhe 6 të këtij neni.
  8. Tarifat vjetore të miratuara nga Asambleja Kombëtare e Dhomës Ekonomike Kombëtare publikohen në faqen zyrtare të Dhomës Ekonomike Kombëtare.
  9. Mosshlyerja e tarifĂ«s vjetore tĂ« regjistrimit pĂ«rbĂ«n kundĂ«rvajtje administrative dhe dĂ«nohet me gjobĂ« sipas pĂ«rcaktimeve me akt nĂ«nligjor nĂ« pĂ«rputhje me ligjin nr. 10 279, datĂ« 20.5.2010, “PĂ«r kundĂ«rvajtjet administrative”.

 

 

Neni 2- pika 17

“Periudha tranzitore” Ă«shtĂ« periudha kohore qĂ« fillon nga data e hyrjes nĂ« fuqi tĂ« kĂ«tij ligji deri nĂ« pĂ«rfundimin e mandateve tĂ« organeve ekzistuese tĂ« zgjedhura sipas ligjit nr. 9640, datĂ« 9.11.2006, “PĂ«r Dhomat e TregtisĂ« dhe IndustrisĂ«â€, tĂ« ndryshuar, gjatĂ« sĂ« cilĂ«s kryhen masat organizative, administrative dhe zgjedhore pĂ«r funksionimin e sistemit tĂ« ri tĂ« dhomave.

RENJK_1034_Projektligji_Final

 

The post Rikthehet drafti: Anëtarësim me detyrim në Dhomën Kombëtare, tarifa deri në 70 mijë lekë/vit appeared first on Revista Monitor.

  •  
  • ↗
↗

Arsimi dhe shëndetësia nuk po gjejnë punonjës

✇Revista Monitor
By: Deada Hyka

Pavarësisht se numri i punonjësve në sektorin shtetëror është rritur me ritme te shpejta duke arritur në më shumë në rreth 186 mijë persona në fund të vitit të kaluar, Administrata publike e mbylli vitin 2025 me 79,110 punonjës faktikë, nga 84,897 vende pune të planifikuara, duke lënë të paplotësuara 5,787 pozicione, sipas të dhënave zyrtare nga Ministria e Financave.
Organika e administratës ishte realizuar në masën 93.2%, ndërsa rreth 6.8% e vendeve të miratuara rezultonin vakante në fund të vitit të kaluar.
Të dhënat tregojnë se mungesat më të mëdha të e vendeve të paplotësuara ishin përqendruar në sistemin arsimor, në strukturat e rendit dhe të mbrojtjes, si dhe në administratën tatimore.

Arsimi me 1,382 punonjës më pak se plani

Hendekun më të madh në numër absolut e kishte Ministria e Arsimit, Sportit dhe Rinisë, me 29,501 punonjës faktikë, kundrejt 30,883 të planifikuar. Në këtë sektor mungonin gjithsej 1,382 punonjës, ose rreth 4.5% e organikës vitin e kaluar.
Megjithatë, arsimi mbetet edhe sektori me numrin më të madh të të punësuarve në administratën publike, duke përbërë më shumë se një të tretën e totalit.
Pas arsimit renditet Ministria e Brendshme, e cila kishte 14,770 punonjës nga 15,589 vende të planifikuara, ose mungesë 819 punonjës.
Ministria e Mbrojtjes rezultonte me 8,232 punonjës faktikë, nga 8,954 të planifikuar, duke lënë bosh 722 vende pune.
Hendek i konsiderueshëm konstatohet edhe në strukturat e Ministrisë së Financave dhe Ekonomisë, ku mungonin 455 punonjës, si dhe në sistemin e Ministrisë së Drejtësisë, me 385 vende të paplotësuara.
Në grupin e institucioneve të tjera qeveritare mungonin 319 punonjës, ndërsa në strukturat e Këshillit të Lartë Gjyqësor hendeku arrinte në 258 vende.

Tatimet, AKSHI dhe ushtria me mungesat më të mëdha

Në nivel institucionesh individuale, hendekun më të madh e kishte Reparti Ushtarak nr. 3001 në Tiranë, ku nga 714 vende të planifikuara ishin plotësuar vetëm 503. Struktura funksiononte me 211 punonjës më pak se organika.
Pas tij renditet aparati i Drejtorisë së Përgjithshme të Tatimeve, me vetëm 168 punonjës faktikë nga 327 të planifikuar. Administrata qendrore e Tatimeve kishte kështu 159 punonjës mangët, ose pothuajse gjysmën e organikës të paplotësuar.
Agjencia Kombëtare e Shoqërisë së Informacionit, AKSHI, kishte 265 punonjës nga 398 të planifikuar, me një hendek prej 133 vendesh pune.
Mungesa të mëdha kishte edhe në Drejtorinë Vendore të Policisë Tiranë, me 105 punonjës mangët dhe Repartin Ushtarak nr. 4300, me 99 punonjës mangët, në Gardën e Republikës, me 96 vende të paplotësuara, përfaqësitë diplomatike, me 92 punonjës më pak se plani, Zyrën Vendore Arsimore Shkodër, me 74 vende të paplotësuara, administratën qendrore të Policisë së Shtetit, me 67 punonjës mangët.
Edhe aparati i Kryeministrisë rezultonte nën organikën e miratuar, me 157 punonjës faktikë nga 215 të planifikuar, ose 58 vende bosh./ B.Hoxha

Institucionet Punonjesit ne organik Punonjesit faktik Mungesat
Reparti Ushtarak Nr.3001 Tirane (3535) 714 503 -211
Aparati Drejt.Pergj.Tatimeve (3535) 327 168 -159
Agjencia Kombetare e Shoqerise se Informacionit (3535) 398 265 -133
Drejtoria Vendore e Policise Tirane (3535) 2071 1966 -105
Reparti Ushtarak Nr.4300 Tirane (3535) 1243 1144 -99
Garda e Republike Tirane (3535) 1505 1409 -96
Perfaqsite Diplomatike (3535) 390 298 -92
Zyra Vendore Arsimore, Shkodër  (3333) 1340 1266 -74
Zyra Vendore Arsimore, Tiranë  (3535) 5373 5306 -67
Aparati i Drejtorise se Pergjithshme te Policise se Shtetit (3535) 622 555 -67
Aparati i Ministrise se Mbrojtjes (3535) 398 332 -66
Zyra Vendore Arsimore, Tepelene- Memaliaj (1134) 300 236 -64
Zyra Vendore Arsimore, Dibër (0606) 819 758 -61
Aparati i Keshillit te Ministrave (3535) 215 157 -58
Zyra Vendore Arsimore, Lushnje (0922) 852 794 -58
Byroja Kombëtare e Hetimit (3535) 138 80 -58
Reparti Ushtarak Nr.1001 Tirane (3535) 2809 2752 -57
Drejtoria Vendore e Policise Lezhe (2020) 511 456 -55
Autoriteti Rrugor Shqiptar (3535) 212 158 -54
Keshilli i Larte Gjyqesor (3535) 162 109 -53
Gjykata e Apelit Tirane (3535) 245 192 -53
Zyra Vendore Arsimore, Rrogozhinë (3513) 267 215 -52
Zyra Vendore Arsimore, Selenicë (3737) 211 159 -52
Aparati i Ministrise se Ekonomise dhe Inovacionit (3535) 231 181 -50
Zyra Vendore Arsimore, Pogradec (1529) 719 669 -50
Zyra Vendore Arsimore, Kurbin (2019) 541 491 -50
Zyra Vendore Arsimore, Berat (0202) 654 605 -49
Shkolla Profes “Kolin Gjoka” Lezhe (2020) 55 8 -47
Aparati Ministrise se Financave dhe Ekonomise (3535) 324 277 -47
Reparti Ushtarak Nr.6640 Tirane (3535) 250 204 -46
Kuvendi Popullor (3535) 465 421 -44
Reparti Ushtarak Nr.6620 Tirane (3535) 443 399 -44
Burgu Peqin (0827) 395 354 -41
Drejtoria Rajonale Tatimore Tirane (3535) 189 149 -40
Zyra Vendore Arsimore, Vlore_Himare (3737) 1069 1030 -39
Zyra Vendore Arsimore, Lezhë (2020) 718 681 -37
Zyra Vendore Arsimore Gramsh (0810) 386 349 -37
Zyra Vendore Arsimore, Maliq (1515) 464 429 -35
Aparati i Ministrise se Infrastruktures dhe Energjise (3535) 248 214 -34
Zyra Vendore Arsimore, Gjirokastër_Lobohove-Dropull  (1111) 371 337 -34
Zyra Vendore Arsimore, Pukë- Fushë Arrës (3330) 255 221 -34
Zyra Vendore Arsimore, Kavajë (3513) 445 411 -34
Zyra Vendore Arsimore, Divjakë (0922) 416 382 -34
Drejtoria e Pergjithshme e burgjeve (3535) 387 353 -34
Zyra Vendore Arsimore, Mallakatër (0924) 261 228 -33
Drejtoria Vendore e Policise Elbasan (0808) 526 493 -33
Zyra Vendore Arsimore, Peqin  (0827) 285 253 -32
Arkivi Shteteror i Sistemit Gjyqesor (3535) 44 12 -32
Agjencia e Inivacionit dhe Ekselences (3535) 75 44 -31
Burgu Rrogozhine (3513) 175 144 -31
Reparti Ushtarak Nr.6001 Tirane (3535) 232 201 -31
Agjencia Kombëtare e Rinisë (3535) 30 0 -30
Zyra Vendore Arsimore, Kamëz (3535) 1045 1016 -29
Aparati Ministrise se Drejtesise (3535) 174 145 -29
Drejtoria Vendore e Policise Diber (0606) 338 309 -29
Drejtoria Vendore e Policise Korce (1515) 501 472 -29
Kontrolli i Larte i Shtetit (3535) 243 214 -29
Zyra Vendore Arsimore, Vau i Dejës (3333) 311 284 -27
Agjencia e Menaxhimit te Burimeve Ujore(3535) 82 55 -27
Zyra Vendore Arsimore, Ura Vajgurore (0202) 367 341 -26
Drejtoria Vendore e Kufirit dhe Migracionit Kukes (1818) 211 185 -26
Reparti Ushtarak Nr.5001 Tirane (3535) 375 349 -26
Zyra Vendore Arsimore Skrapar -Polican (0232) 156 131 -25
Drejtoria Vendore e Policise Durres (0707) 611 586 -25
Zyra Vendore Arsimore, CĂ«rrik (0808) 299 275 -24
Agjencia Kombëtare e Kontrollit të Cannabis-it (3535) 43 19 -24
Drejtoria Vendore e Kufirit dhe Migracionit Durres (0707) 288 264 -24
Agjencia Kombëtare e Mbrojtjes Civile (3535) 106 83 -23
Agjencia Kombëtare e Zonave të Mbrojtura(3535)) 308 285 -23
Zyra Vendore Arsimore , Belsh  (0808) 211 189 -22
Reparti Ushtarak Nr.6660 Tirane (3535) 148 126 -22
Aparati prokurorise se pergjitheshme (3535) 137 115 -22
Zyra Vendore Arsimore, Elbasan (0808) 1551 1530 -21
Aparati i Ministrise se Brendshme (3535) 197 176 -21
Agjensia Telegrafike Shqiptare (3535) 40 19 -21
Prokuroria e Posaçme Kundër Korrupsionit dhe Krimit të Organizuar (3535) 144 123 -21
Shërbimi Shoqëror për Akomodimin e Fëmijëve (0707) 20 0 -20
Burimi: Ministria e Financave

The post Arsimi dhe shëndetësia nuk po gjejnë punonjës appeared first on Revista Monitor.

  •  
  • ↗
↗

Euro “stacionohet” poshtĂ« 93 lekĂ«ve, prek minimum tĂ« ri historik

✇Revista Monitor
By: Deada Hyka

Kursi i këmbimit të Euros me Lekun e mbylli javën në rënie, duke prekur një minimum të ri historik. Sipas kursit zyrtar tëkëmbimit të Bankës së Shqipërisë, Euro u këmbye me 92.85 lekë. Që nga fillimi i vitit, Euro është zhvlerësuar me 4.1%, ndërsa krahasuar me të njëjtën periudhë të vitit të kaluar rënia e kursit të monedhës europiane ka arritur në 4.4%.

Agjentët e tregut besojnë se rënia e Euros në muajt e fundit ështëe lidhur kryesisht me efektin e sezonit turistik, që sjell prurje tështuara valutore, me efekt në rënien e kursit të Euros kundrejt monedhës vendase. Sipas të dhënave të INSTAT, hyrjet e shtetasve të huaj u rritën me 6.2% në 6-mujorin e parë të këtij viti.

Statistikat e Bankës së Shqipërisë treguan se për tremujorin e parë të vitit deficiti i llogarisë korrente ra në 228 milionë euro, në rënie me 28% krahasuar me të njëjtën periudhë të një viti më parë. Ndërkohë, investimet e huaja direkte arritën vlerën e 404 milionë eurove, duke shënuar një rekord të ri historik për këtë periudhë të vitit. Ato u rritën me 11.6% krahasuar me të njëjtën periudhë të vitit të kaluar.

Në raportin e politikës monetare për tremujorin e tretë të vitit, Banka e Shqipërisë vlerëson se ky përmirësim u përkthye në një ofertë të rritur të valutës në tregun vendas, duke favorizuar shfaqjen më të hershme të presioneve mbiçmuese mbi kursin e Lekut.

Gjithmonë sipas Bankës së Shqipërisë, analiza e kombinuar e të dhënave të tregut valutor dhe atyre të bilancit të pagesave deri në tremujorin e parë rikonfirmoi lidhjen e ngushtë ndërmjet vëllimeve të tregtimit në tregun valutor dhe flukseve të shkëmbimeve të mallrave e shërbimeve me jashtë.

Sidoqoftë, në publik ngelet i fortë perceptimi se kursi i Euros ndikohet ndjeshëm edhe nga prurjet valutore që burojnë prej aktiviteteve informale ose kriminale dhe që investohen sidomosnë zhvillimin dhe blerjen e pasurive të paluajtshme.

Nga ana tjetër, forcimi i Lekut pjesërisht po mbështetet edhe nga politika fiskale e

ndjekur nga qeveria shqiptare, me suficite të mëdha fiskale në pjesën më të madhe të vitit,

praktikë që e ul ofertën e monedhës vendase në treg. Për 6-mujorin 2026, suficiti buxhetor arriti

vlerën rekord të 52.8 miliardë lekëve, në rritje me 60% krahasuar me të njëjtën periudhë të një viti më parë.

Banka e Shqipërisë po ndërhyn vazhdimisht në tregun valutor për të blerë valutë, por ndërhyrjet

e Bankës së Shqipërisë vetëm sa po e kontrollojnë pjesërisht rënien e Euros, pa mundur ta

frenojnë plotësisht atë. Burime nga tregu bëjnë të ditur se Banka Qendrore po vazhdon ndërhyrjet, por pa e frenuar dot plotësisht rënien e Euros.

Pjesërisht, vendimi për të mos rritur normën bazë të interesit nëmuajt e fundit i detyrohet edhe përshpejtimit të forcimit të Lekut në kursin e këmbimit.

Që prej vitit 2024, Banka e Shqipërisë po përpiqet nga zbusë ritmin e forcimit të Lekut, nëpërmjet blerjeve të mëdha të valutës në tregun e brendshëm. Që prej fillimit të vitit 2024 deri në fund të 3-mujorit 2026, Banka e Shqipërisë ka tërhequr nga tregu gati 2.2 miliardë euro. Vetëm për tremujorin e parë të këtij viti, blerjen kishin vlerën e 140 milionë eurove, një rekord për këtë periudhë të vitit.

The post Euro “stacionohet” poshtĂ« 93 lekĂ«ve, prek minimum tĂ« ri historik appeared first on Revista Monitor.

  •  
  • ↗
↗

“Muri i zjarrit” detyron evakuimin nga deti nĂ« Greqi, ndĂ«rsa zjarret vazhdojnĂ« nĂ« EuropĂ«

✇Revista Monitor
By: Deada Hyka

NdĂ«rsa zjarret po vĂ«nĂ« nĂ«n presion shĂ«rbimet zjarrfikĂ«se nga Mesdheu deri nĂ« Midlands, nĂ« MbretĂ«rinĂ« e Bashkuar, po shtohen pikĂ«pyetjet mbi aftĂ«sinĂ« e EuropĂ«s pĂ«r t’u pĂ«rballur me valĂ« tĂ« zgjatura tĂ« tĂ« nxehtit, shkruan Euronews.

Një mur flakësh rreth tre kilometra i gjatë dhe deri në 30 metra i lartë detyroi qindra turistë të largoheshin nga deti në veri të Greqisë, ndërsa zjarre të mëdha përfshinë edhe Kroacinë, Francën dhe Mbretërinë e Bashkuar, në kushtet e një vere përvëluese.

Më shumë se 200 zjarrfikës, së bashku me avionë dhe helikopterë për shuarjen e zjarreve, luftuan për orë të tëra për të ndalur përhapjen e flakëve në gadishullin e Halkidikit, në jug të Selanikut, teksa zjarri po u afrohej zonave turistike të Sivirit dhe Fourkës, të mbushura me pushues.

Duke e konsideruar tepër të rrezikshëm evakuimin nëpërmjet rrugëve tokësore, autoritetet organizuan largimin e rreth 500 turistëve me varka të vogla, mjete të rojes bregdetare dhe mjete të zjarrfikësve. Rreth 200 prej tyre u dërguan drejt një anijeje që priste në det të hapur, ndërsa automjetet që përpiqeshin të largoheshin nga zona krijuan bllokime të mëdha në rrugë.

“Jemi nĂ« plazh dhe po kĂ«rkojmĂ« njĂ« mĂ«nyrĂ« pĂ«r t’u larguar”, tha pĂ«r AFP Sophia, njĂ« banore e zonĂ«s, sipas sĂ« cilĂ«s flakĂ«t kishin arritur tashmĂ« te shtĂ«pitĂ« e qytetit.

Dy zjarrfikës u shtruan në spital, ndërsa autoritetet ndaluan hyrjen e publikut në pyjet me pisha të rajonit, pasi meteorologët paralajmëruan për erëra me shpejtësi deri në 100 kilometra në orë.

Zjarri u vu më pas nën kontroll, por ekipet zjarrfikëse mbetën në gatishmëri për riaktivizimin e mundshëm të vatrave.

Greqia mbetet në nivelin më të lartë të alarmit për zjarret në të gjithë vendin. Vendi ende po përballet me pasojat e një zjarri pranë Athinës këtë muaj, ku humbën jetën dy anëtarë të ekuipazhit të një helikopteri dhe u dogjën rreth 110 kilometra katrorë pyje.

Evakuohet një qytet bregdetar në Kroaci

Më shumë se 150 zjarrfikës u angazhuan për të përballuar një zjarr që u përhap me shpejtësi nga një pyll me pisha drejt qytetit turistik Lokva Rogoznica, në Kroaci, duke shkatërruar banesa dhe automjete.

Të paktën 1,000 banorë të zhvendosur u strehuan në një palestër sportive në Omis, ndërsa një rrugë bregdetare u mbyll, duke shkaktuar radhë të gjata automjetesh.

Kreu i shĂ«rbimit zjarrfikĂ«s tĂ« KroacisĂ«, Slavko Tucakovic, paralajmĂ«roi pĂ«r njĂ« “natĂ« tĂ« vĂ«shtirĂ«â€, ndĂ«rsa u kĂ«rkuan pĂ«rforcime tĂ« tjera. KatĂ«r avionĂ« Canadair pĂ«r shuarjen e zjarreve mbetĂ«n nĂ« tokĂ« deri nĂ« agim.

Autoritetet thanë se erërat e forta kishin nxitur përhapjen e flakëve dhe se disa banorë kishin pësuar djegie. Zjarri shpërtheu një ditë pasi një tjetër vatër në ishullin Brac ishte vënë nën kontroll, në një kohë kur vala e të nxehtit po çon temperaturat në zonat bregdetare në nivele rekord.

NĂ« FrancĂ«, MĂ©tĂ©o France vendosi katĂ«r departamente nĂ« nivelin mĂ« tĂ« lartĂ« tĂ« alarmit pĂ«r zjarre tĂ« premten, duke paralajmĂ«ruar se kushtet atmosferike e bĂ«jnĂ« rrezikun e shpĂ«rthimit dhe pĂ«rhapjes sĂ« zjarreve “shumĂ« tĂ« lartĂ« krahasuar me normat e zakonshme tĂ« verĂ«s”.

Gjatë natës, zjarrfikësit arritën të vinin nën kontroll zjarrin në Aude, pranë Carcassonne, pasi shpëtuan 73 banesa. Ndërkohë, zjarri në Pas-de-Calais, pranë Mont-Frieux, vijonte të ishte aktiv edhe të premten në mëngjes.

Me valën e të nxehtit që vazhdon, autoritetet franceze u kanë kërkuar qytetarëve të ruajnë vigjilencën edhe gjatë fundjavës.

15-vjeçari nën hetim për zjarrin ku humbën jetën dy zjarrfikës

Një 15-vjeçar është vënë zyrtarisht nën hetim dhe është dërguar në paraburgim për të mitur për një zjarr pyjor pranë aeroportit të Bordosë, ku më 21 korrik humbën jetën dy zjarrfikës pasi mbetën të bllokuar në automjetin e tyre.

Vdekja e tyre, së bashku me atë të një zjarrfikësi vullnetar në juglindje të Francës, ka shkaktuar zemërim mes sindikatave të zjarrfikësve. Përfaqësuesit e tyre u takuan këtë javë me ministrin e Brendshëm, Laurent Nunez, por thanë se angazhimet e tij nuk ishin të mjaftueshme dhe paralajmëruan mundësinë e grevave në shtator për shkak të mungesës së burimeve.

Edhe në Mbretërinë e Bashkuar, një zjarr me disa vatra përfshiu banesa pranë Stourbridge, në ditën më të nxehtë të vitit për rajonin, duke dëmtuar të paktën gjashtë prona dhe duke detyruar banorët të evakuohen.

Tre zjarrfikës dhe një fëmijë u shtruan në spital, ndërsa gjashtë persona të tjerë morën trajtim për thithje tymi.

Shefi i ShĂ«rbimit ZjarrfikĂ«s tĂ« West Midlands, Simon Tuhill, e cilĂ«soi atĂ« si “njĂ« nga incidentet mĂ« tĂ« rĂ«nda” me tĂ« cilat shĂ«rbimi ishte pĂ«rballur ndonjĂ«herĂ«, duke ia atribuar pĂ«rhapjen e shpejtĂ« tĂ« flakĂ«ve kushteve jashtĂ«zakonisht tĂ« thata.

Gati tre të katërtat e Anglisë janë në kushte thatësire, ndërsa kryeministri Andy Burnham u ka kërkuar shitësve me pakicë të kufizojnë shitjen e skarave njëpërdorimëshe.

Burimi: Euronews

The post “Muri i zjarrit” detyron evakuimin nga deti nĂ« Greqi, ndĂ«rsa zjarret vazhdojnĂ« nĂ« EuropĂ« appeared first on Revista Monitor.

  •  
  • ↗
↗

Rritja e kreditimit dhe dividendët ulën raportin e mjaftueshmërisë së kapitalit të sektorit bankar

✇Revista Monitor
By: Deada Hyka

Raporti i mjaftueshmërisë së kapitalit të sektorit bankar pësoi rënie në tremujorin e dytë të vitit, për shkak të zgjerimit të mëtejshëm të kreditimit, por edhe uljes së kapitalit të sektorit.

Sipas Bankës së Shqipërisë, në fund të qershorit ky tregues zbriti në 19.73%, nga nga 20.44% që kishte qenë një tremujor më parë. Megjithatë, mjaftueshmëria e kapitalit është në rritje krahasuar me nivelin prej  dhe 19.25% që kishte qenë në të njëjtën periudhë të një viti më parë.

Treguesi i mjaftueshmërisë së kapitalit mat vlerën e kapitalit rregullator të sektorit bankar në raport me vlerën e aktiveve, të ponderuara me koeficientët përkatës të rrezikut.

Vlera e kapitalit rregullator të sektorit bankar në fund të qershorit arriti në 235.6 miliardë lekë, me një rënie të lehtë prej 1.5 miliardë lekësh krahasuar me tremujorin e parë të viti. Duke qenë se fitimi i sektorit ka vijuar të zgjerohet gjatë tremujorit të dytë, rënia e kapitalit të sektorit mund të shpjegohet me shpërndarjen e dividendëve nga banka të veçanta.

Megjithatë, kapitali rregullator i sektorit bankar ngelet në rritje të ndjeshme të bazë vjetore, me 11% më shumë krahasuar me mesin e vitit 2025. Rritja e kapitalit rregullator vazhdon të mbështetet kryesisht te performanca e mirë financiare e sistemit.

Kapitali rregullator i sektorit bankar shqiptar në pjesën dërrmuese është kapital i nivelit të parë, që përfshin instrumentet më cilësore të kapitalit, kryesisht kapitalin e paguar aksionar, primet e aksioneve, rezervat dhe fitimet e pashpërndara.

Në krahun tjetër, vlera e aktiveve të ponderuara me koeficientë rreziku në fund të qershorit arriti në 1194 miliardë lekë, në rritje me afërsisht 34 miliardë lekë krahasuar me tremujorin e parë.

Grupi kryesor i aktiveve me rrezik në bilancet e bankave janë kreditë për sektorin privat dhe zgjerimi i këtij treguesi reflekton kryesisht rritjen e kreditimit për sektorin privat. Vlera e aktiveve të ponderuara me koeficientë rreziku është gjuthashtu në rritje me 8.3% me bazë vjetore.

Raporti minimal bazë i mjaftueshmërisë së kapitalit për sektorin bankar është 12%, por pas vitit 2019 ka nisur aplikimi i shtesave të tjera të lidhura me kuadrin e ri makroprudencial, si edhe atë për rimëkëmbjen dhe ndërhyrjen e jashtëzakonshme. Kjo i ka rritur ndjeshëm kërkesat për kapital, duke ndikuar edhe në një rritje graduale të niveleve mesatare të këtij treguesi për sektorin.

Niveli i mjaftueshmërisë së kapitalit reflekton edhe kërkesa të posaçme që aplikohen ndaj bankave të veçanta të sektorit. Kërkesat e kapitalizimit janë edhe më të larta për një grup të veçantë bankash, të klasifikuara me rëndësi sistemike. Banka Kombëtare Tregtare (BKT), Banka Credins, Banka Raiffeisen dhe Banka Intesa Sanpaolo kanë shtesa të tjera në raportin e mjaftueshmërisë së kapitalit, në masën midis 0.5% dhe 1%.

Gjithashtu, bankat me rëndësi sistemike që nga 1 janari 2024 duhet të plotësojnë edhe shtesën e kërkuar të raportit të mjaftueshmërisë së kapitalit që lidhet me kërkesën minimale për instrumente të kapitalit rregullator dhe detyrime të pranuara (MREL).

Duke shtuar edhe shtesën konservuese të kapitalit, prej 2.5%, raporti total i mjaftueshmërisë së kapitalit arrin në 14.5%. Ndërsa, duke llogaritur edhe shtesat kundërciklike të miratuara deri tani nga Banka e Shqipërisë, aktualisht raporti minimal i mjaftueshmërisë së kapitalit për të gjitha bankat arriti në 15.5%.

Rritja e kërkesave për kapital i bën bankat më të sigurta ndaj humbjeve të mundshme në të ardhmen. Nga ana tjetër, nivelet e larta dhe në rritje të mjaftueshmërisë së kapitalit ndikojnë në uljen e rentabilitetit dhe e bëjnë sektorin më pak tërehqës për investime./ E.Shehu

Burimi: Banka e Shqipërisë

The post Rritja e kreditimit dhe dividendët ulën raportin e mjaftueshmërisë së kapitalit të sektorit bankar appeared first on Revista Monitor.

  •  
  • ↗
↗

Kreditë me probleme bien, por shpenzimet e sektorit bankar për humbjet nga huatë arrijë rekord

✇Revista Monitor
By: Deada Hyka

Shpenzimet e sektorit bankar për fondin rezervë të kredive me probleme janë në rritje këtë vit. Sipas statistikave të Bankës së Shqipërisë, vlera e provigjioneve për kreditë për 6-mujorin 2026 arriti vlerën e 4.05 miliardë lekëve, në rritje me 65% krahasuar me të njëjtën periudhë të një viti më parë. Shpenzimet për provigjione në mesin e vitit kanë arritur gjithashtu vlerën më të lartë në periudhën pas pandemisë.

Rritja e shpenzimeve për provigjione nënkupton pritshmëri për humbje më të mëdha nga kreditë e pakthyera. Kjo rritje është e lidhur direkt me stokun e kredive me probleme dhe me shpërndarjen e këtij stoku sipas klasave.

Sipas kuadrit rregullator të Bankës së Shqipërisë, bankat duhet të llogarisin fonde rezervë për humbjet nga kreditë mbështetur në rrezikun e vlerësuar kryesisht mbi kohën e mosshlyerjes së pagesave të planifikuara nga huamarrësi.

Përqindja e provigjioneve rritet gradualisht në varësi të kohës së mospagesës dhe arrin deri në 100% për kreditë e papaguara prej një viti, të cilat klasifikohen teknikisht si të humbura.

Të dhënat e Bankës së Shqipërisë tregojnë se në mesin e këtij viti raporti i kredive me probleme ishte në nivelin 3.7%. Ky raport ka pësuar një rënie të vogël krahasuar me nivelin prej 3.8% të fillimit të vitit, ndërkohë që është gjithashtu në rënie krahasuar me nivelin prej 4% të mesit të vitit të kaluar.

Huatë me probleme i rikthehen uljes në qershor, nivelet më të ulëta që nga viti 2007

Ndërkohë, stoku i kredive me probleme ka arritur në afërsisht 36.7 miliardë lekë, rreth 1 miliard lekë më shumë krahasuar me një vit më parë.

Përveçse rritjes së stokut të kredive me probleme, rritja e provigjioneve mund të shpjegohet me rritjen e peshës së kredive që kanë kohë më të gjatë vonese në shlyerje dhe rrjedhimisht masë më të madhe provigjionimi, si kreditë e dyshimta dhe ato të humbura.

Rritja e shpejtë e kredisë, sidomos në tre vitet e fundit, ka rritur shqetësimin e bankës së Shqipërisë për cilësinë e portofolit. Që prej mesit të vitit të kaluar, Banka Qendrore vendosi aplikimin e disa masave kufizuese në parametrat e administirmit të rrezikut te kredia për blerjen e banesave nga individët.

Provigjionet janë një nga zërat kryesorë të shpenzimeve për bankat tregtare. Rritje e tyre ndikon direkt në ecurinë e rezultatit financiar të sektorit.

Për 6-mujorin 2026, fitimi neto i sektorit bankar kishte vlerën e 14.4 miliardë lekëve, në rënie me afërsisht 20% krahasuar me një vit më parë. Një nga faktorët që ka sjellë uljen e fitimit të sektorit bankar ka qenë pikërisht rritja e shpenzimeve për provigjione, paralelisht me ngadalësimin e rritjes së të ardhurave nga interesat dhe me rritjen e vazhdueshme të shpenzimeve të personelit dhe të shpenzimeve të tjera të veprimtarisë./ E.Shehu

Burimi: Banka e Shqipërisë

The post Kreditë me probleme bien, por shpenzimet e sektorit bankar për humbjet nga huatë arrijë rekord appeared first on Revista Monitor.

  •  
  • ↗
↗

Më pak fluturime, më pak udhëtarë: Trafiku ajror në Kosovë bie për 5.7 për qind

✇Revista Monitor
By: Deada Hyka

Në qershor të këtij viti në Kosovë u realizuan 2 mijë e 314 fluturime, 5.7 për qind më pak se në të njëjtin muaj të vitit të kaluar. Rënie është shënuar edhe te numri i udhëtarëve, ndërsa transporti hekurudhor dhe telefonia shënuan lëvizje të ndryshme.

Transporti ajror në Kosovë ka shënuar rënie gjatë qershorit 2026, si në numrin e fluturimeve të realizuara, ashtu edhe në numrin e udhëtarëve që kanë përdorur transportin ajror.

Sipas të dhënave të publikuara nga Agjencia e Statistikave të Kosovës gjatë muajit qershor 2026 janë realizuar gjithsej 2 mijë e 314 fluturime, që paraqet një rënie prej 5.7 për qind krahasuar me qershorin e vitit 2025, kur ishin realizuar 2 mijë e 454 fluturime.

Kjo do të thotë se për një vit, numri i fluturimeve të realizuara është ulur për 140 fluturime.

Rënia është reflektuar edhe te numri i udhëtarëve. Në qershor 2026, në total janë regjistruar 372 mijë e 433 udhëtarë, ose 5 për qind më pak sesa në të njëjtën periudhë të vitit të kaluar.

Në qershorin e vitit 2025, numri i përgjithshëm i udhëtarëve kishte arritur në 392 mijë e 165, që nënkupton se këtë vit janë regjistruar rreth 19 mijë e 700 udhëtarë më pak.

RĂ«nia prek si ardhjet, ashtu edhe largimet

Të dhënat e ASK-së tregojnë se rënia nuk është kufizuar vetëm në njërën kategori të udhëtarëve.

Numri i udhëtarëve që kanë hyrë në Kosovë përmes transportit ajror në qershor 2026 ishte 196 mijë e 92, duke shënuar rënie prej 4.8 për qind krahasuar me qershorin e vitit 2025, kur ishin regjistruar 205 mijë e 929 ardhje.

Ndërkohë, numri i udhëtarëve që kanë dalë nga Kosova ishte 176 mijë e 341, ose 5.3 për qind më pak se një vit më parë. Në qershorin e vitit 2025, nga Kosova ishin larguar 186 mijë e 236 udhëtarë.

Në total, diferenca vjetore prej 5 për qind në numrin e udhëtarëve tregon një tkurrje të dukshme të qarkullimit përmes transportit ajror gjatë një muaji që tradicionalisht shoqërohet me lëvizje më të mëdha të qytetarëve për shkak të sezonit veror.

Qershori shënon fillimin e sezonit veror dhe zakonisht karakterizohet nga rritje e lëvizjeve të qytetarëve për pushime, vizita familjare dhe udhëtime jashtë vendit.

Megjithatë, të dhënat e ASK-së për qershorin e këtij viti tregojnë një trend të kundërt në krahasim me të njëjtin muaj të vitit paraprak.

Nga 2 mijë e 454 fluturime në qershor 2025, numri ka rënë në 2 mijë e 314 fluturime në qershor 2026. Paralelisht me këtë, numri i udhëtarëve ka zbritur nga 392 mijë e 165 në 372 mijë e 433.

Në dallim nga transporti ajror, transporti hekurudhor ka shënuar rritje të numrit të udhëtarëve.

Në qershor 2026, përmes transportit hekurudhor janë regjistruar 7 mijë e 238 udhëtarë, që është 7.4 për qind më shumë krahasuar me qershorin e vitit 2025.

Megjithatë, në të njëjtin muaj nuk janë transportuar mallra përmes hekurudhave, sipas të dhënave të ASK-së.

Kjo tregon se në qershor lëvizja e udhëtarëve me tren ka pasur një rritje, ndonëse numri i tyre mbetet shumë më i ulët në raport me trafikun ajror.

Rriten përdoruesit e telefonisë fikse dhe mobile

Të dhënat e ASK-së për qershorin përfshijnë edhe zhvillimet në sektorin e telekomunikacionit.

Në telefoninë fikse janë regjistruar 71 mijë e 893 përdorues, që paraqet rritje prej 5.2 për qind krahasuar me të njëjtin muaj të vitit të kaluar.

Megjithatë, pavarësisht rritjes së numrit të përdoruesve, trafiku i realizuar përmes telefonisë fikse ka rënë. Në qershor janë realizuar 1 milion e 826 mijë e 651 minuta, ose 0.6 për qind më pak se në qershorin e vitit 2025.

Në telefoninë mobile, statistikat tregojnë një tjetër tendencë.

Numri i përdoruesve me parapagim, apo Prepaid, në qershor 2026 ishte 1 milion e 512 mijë e 900, duke shënuar rritje prej 2.19 për qind krahasuar me një vit më parë.

Ndërsa përdoruesit me kontratë, apo Postpaid, arritën në 320 mijë e 944, që paraqet rritje prej 1.76 për qind në raport me qershorin e vitit 2025.

The post Më pak fluturime, më pak udhëtarë: Trafiku ajror në Kosovë bie për 5.7 për qind appeared first on Revista Monitor.

  •  
  • ↗
↗

IA po përmbledh komentet e hoteleve në Tripadvisor. Por ka një problem, mund të fshehë ankesat

✇Revista Monitor
By: Deada Hyka

Inteligjenca Artificiale po ndryshon mĂ«nyrĂ«n se si rezervojmĂ« pushimet. NĂ« vend qĂ« tĂ« lexojnĂ« qindra komente tĂ« vizitorĂ«ve, shumĂ« udhĂ«tarĂ« mbĂ«shteten te pĂ«rmbledhjet automatike me AI qĂ« platforma si Tripadvisor shfaq nĂ« krye tĂ« faqeve tĂ« hoteleve. Por njĂ« hetim i organizatĂ«s britanike tĂ« konsumatorĂ«ve ‘Which?’ ngre pikĂ«pyetje serioze mbi besueshmĂ«rinĂ« e tyre.

Sipas hetimit, nĂ« disa raste pĂ«rmbledhjet e krijuara nga AI jepnin njĂ« tablo shumĂ« pozitive pĂ«r hotele ku vizitorĂ«t kishin raportuar probleme tĂ« rĂ«nda, si helmime ushqimore, mungesĂ« higjiene apo edhe ngacmime seksuale nga stafi. NĂ« vend qĂ« tĂ« theksonte kĂ«to shqetĂ«sime, AI i pĂ«rshkruante ambientet si “tĂ« pastra”, me “shĂ«rbim miqĂ«sor” dhe “restorante qĂ« marrin vlerĂ«sime tĂ« shkĂ«lqyera”.

Një nga rastet më të përfolura ishte ai i një hoteli në Cape Verde, ndaj të cilit qindra turistë kanë ngritur padi duke pretenduar se u sëmurën gjatë qëndrimit. Sipas hetimit, në komentet e përdoruesve kishte mbi 100 referenca për helmime ushqimore, por përmbledhja e AI nuk i pasqyronte ato, duke u fokusuar te dhomat e bollshme dhe oferta gastronomike. Hoteli i ka mohuar akuzat.

Raste të ngjashme u identifikuan edhe në resorte në Mexico, Dominican Republic dhe Turkey, ku komentet e vizitorëve flisnin për probleme serioze, ndërsa përmbledhjet e AI i përshkruanin hotelet si të pastra, komode dhe me shërbim cilësor.

EkspertĂ«t shpjegojnĂ« se kjo ndodh sepse modelet e AI kĂ«rkojnĂ« tĂ« sintetizojnĂ« qindra ose mijĂ«ra komente nĂ« vetĂ«m pak fjali. NĂ« kĂ«tĂ« proces, ato priren tĂ« nxjerrin nĂ« pah temat qĂ« pĂ«rsĂ«riten mĂ« shpesh dhe tĂ« “zbusin” kritikat mĂ« tĂ« forta, sidomos kur ato pĂ«rfaqĂ«sojnĂ« njĂ« pjesĂ« mĂ« tĂ« vogĂ«l tĂ« komenteve. Si rezultat, njĂ« problem i rĂ«ndĂ«sishĂ«m pĂ«r sigurinĂ« mund tĂ« humbasĂ« mes shumĂ« vlerĂ«simeve pozitive.

Nga ana e saj, Tripadvisor deklaroi se pĂ«rmbledhjet me AI janĂ« krijuar pĂ«r t’i ndihmuar pĂ«rdoruesit tĂ« kuptojnĂ« mĂ« shpejt pĂ«rmbajtjen e komenteve dhe jo pĂ«r t’i zĂ«vendĂ«suar ato. Kompania tha se sistemi pĂ«rditĂ«sohet rregullisht dhe po rafinohet vazhdimisht pĂ«r tĂ« pasqyruar mĂ« mirĂ« pĂ«rvojat e udhĂ«tarĂ«ve.

Mesazhi i ekspertĂ«ve Ă«shtĂ« i qartĂ«: AI mund tĂ« jetĂ« njĂ« pikĂ«nisje e dobishme, por nuk duhet tĂ« jetĂ« baza e vetme pĂ«r njĂ« vendim rezervimi. PĂ«rpara se tĂ« rezervoni njĂ« hotel, ia vlen tĂ« lexoni edhe komentet me njĂ« dhe dy yje, tĂ« kontrolloni datat e tyre dhe tĂ« krahasoni vlerĂ«simet nĂ« disa platforma. Por, disa minuta lexim mund t’ju kursejnĂ« njĂ« pushim tĂ« dĂ«shtuar./ THE GUARDIAN

The post IA po përmbledh komentet e hoteleve në Tripadvisor. Por ka një problem, mund të fshehë ankesat appeared first on Revista Monitor.

  •  
  • ↗
↗

Vetëm 6% e të papunëve punësohen me pagë në 3-muaj, Shqipëria e fundit në Europë

✇Revista Monitor
By: Deada Hyka

Kalimi drejt një vendi pune me pagë mbetet një mision i vështirë në Shqipëri, veçanërisht për personat e papunë ose të angazhuar në vetëpunësim. Të dhënat e Bankës Botërore e vendosin vendin tonë në grupin e ekonomive me norma relativisht të ulëta të gjetjes së punës, dukshëm pas shumicës së vendeve europiane.

Sipas raportit tĂ« BankĂ«s BotĂ«rore, “Rationalizing Informality: Social Protection, Job Quality, and Growth”, i cili analizon cilĂ«sinĂ« e vendeve tĂ« punĂ«s, rreth 6% e tĂ« papunĂ«ve nĂ« ShqipĂ«ri kalojnĂ« nĂ« njĂ« vend pune me pagĂ« brenda njĂ« tremujori. Ky Ă«shtĂ« niveli mĂ« i ulĂ«t ndĂ«r rreth 50 ekonomitĂ« e analizuara.

Shqipëria paraqitet më dobët edhe krahasuar me vendet e tjera të rajonit. Norma e kalimit drejt një vendi pune me pagë brenda tre muajve llogaritet në rreth 13% në Maqedoninë e Veriut, afërsisht 15% në Serbi, 16% në Bosnjë dhe Hercegovinë dhe rreth 17% në Malin e Zi. Në Kroaci, treguesi arrin afërsisht 16%, ndërsa në Slloveni i afrohet nivelit 22%.

Diferenca është edhe më e madhe kundrejt ekonomive ku tregu i punës karakterizohet nga një qarkullim më i shpejtë. Norma llogaritet në afërsisht 39% në Danimarkë, 37% në Shtetet e Bashkuara dhe rreth 30% në Zvicër e Austri.

Banka Botërore analizon se rritja e PBB-së dhe e nivelit të të ardhurave nuk shoqërohet automatikisht me mundësi më të mëdha punësimi. Për Shqipërinë, rezultatet tregojnë se problemi lidhet me funksionimin e tregut të punës. Informaliteti, mospërputhja mes aftësive të punëkërkuesve dhe kërkesave të sipërmarrjeve, mungesa e vendeve të qëndrueshme të punës dhe efektiviteti i kufizuar i shërbimeve të ndërmjetësimit mund ta vështirësojnë punësimin e personave që mbeten pa punë.

Norma e ulët e kalimit nënkupton gjithashtu një rrezik më të madh që papunësia të zgjasë. Sa më gjatë të qëndrojë një individ jashtë tregut të punës, aq më shumë rritet mundësia e humbjes së aftësive profesionale dhe e tërheqjes së tij nga kërkimi aktiv për punë.

Pozicioni i Shqipërisë tregon se edhe vetëpunësimi nuk shërben në të njëjtën masë si një urë drejt punësimit me pagë, krahasuar me shumë vende europiane. Ky rezultat merr rëndësi të veçantë për një ekonomi ku vetëpunësimi zë rreth 30% të punësimit total dhe puna informale ende përbën një pjesë të konsiderueshme të tregut të punës.

Vendet më të pasura priren të kenë tregje pune ku kalimi drejt punësimit është më i lehtë. Megjithatë, shpërndarja e të dhënave tregon se niveli i të ardhurave nuk është faktori i vetëm përcaktues. Shqipëria pozicionohet dobët, së bashku me disa ekonomi me të ardhura të ulëta dhe të mesme. Treguesi i vendit tonë është i përafërt me atë të Gjeorgjisë, Indisë, Filipineve, Egjiptit dhe disa vendeve të Amerikës Latine./ B.Hoxha

 

The post Vetëm 6% e të papunëve punësohen me pagë në 3-muaj, Shqipëria e fundit në Europë appeared first on Revista Monitor.

  •  
  • ↗
↗

Studimi: Punonjësit nga shtresat me të ardhura më të ulëta negociojnë më pak për pagën

✇Revista Monitor
By: Deada Hyka

Punonjësit që vijnë nga shtresa me status më të ulët ekonomik kanë më pak gjasa të negociojnë për pagën, përfitimet apo ngritjen në detyrë. Edhe kur vendosin të negociojnë, ata mund të përballen me reagime më negative nga punëdhënësit.

PĂ«rfundimi vjen nga njĂ« studim i ri, i publikuar nĂ« revistĂ«n shkencore “Proceedings of the National Academy of Sciences” dhe i analizuar mĂ« 3 gusht nga “Harvard Business Review”.

Studimi përfshiu pesë kërkime me mbi 11 mijë pjesëmarrës. Rezultatet treguan se prejardhja ekonomike ndikon si te gatishmëria për të negociuar, ashtu edhe te mënyra se si kërkesa pritet nga drejtuesit.

Në një eksperiment me 1,133 profesionistë të burimeve njerëzore, kandidatët me prejardhje më modeste u vlerësuan më negativisht se kandidatët e shtresave më të larta, megjithëse kishin paraqitur të njëjtën kërkesë për pagën.

Pasojat financiare mund të bëhen të konsiderueshme. Mes të diplomuarve MBA të përfshirë në studim, personat që nuk negociuan pagën fillestare përfituan mesatarisht 6,450 dollarë më pak në vit. Duke llogaritur një rritje page prej 5% në vit, diferenca mund të arrijë rreth 779 mijë dollarë gjatë një karriere 40-vjeçare.

Autorët rekomandojnë që kompanitë të mos e mbështesin shpërblimin vetëm te aftësia e punonjësve për të kërkuar më shumë. Rregullat për pagat, promovimet dhe negociatat duhet të jenë të qarta, ndërsa vendimet duhet të kontrollohen për paragjykime të mundshme./HBR

The post Studimi: Punonjësit nga shtresat me të ardhura më të ulëta negociojnë më pak për pagën appeared first on Revista Monitor.

  •  
  • ↗
↗

Çmimet e larta tĂ« energjisĂ« nxjerrin nĂ« pah dobĂ«sinĂ« e RumanisĂ« dhe BE-sĂ«

✇Revista Monitor
By: Deada Hyka

Rritja e fundit e çmimeve të energjisë në Rumani ka nxjerrë në pah një nga dobësitë kryesore ekonomike të vendit dhe të Europës: varësinë nga importet e lëndëve djegëse fosile, sipas studiuesve të Romanian Economic Monitor (RoEM), një projekt i Fakultetit të Shkencave Ekonomike dhe Administrimit të Biznesit (FSEGA) të Universitetit Babes-Bolyai (UBB) në Cluj-Napoca.

Ata vërejnë se çmimi mesatar i energjisë elektrike në Rumani është trefishuar krahasuar me periudhën para pandemisë, i ndikuar nga goditjet në tregun e energjisë dhe paqëndrueshmëria gjeopolitike. Në të njëjtën kohë, rënia e kostove të teknologjive të energjisë së rinovueshme po i bën investimet në energjinë e gjelbër më tërheqëse, duke e kthyer tranzicionin energjetik në një mundësi për të forcuar sigurinë dhe konkurrueshmërinë.

Balazs Marko, nga RoEM-UBB FSEGA, shpjegon se rritja e fortë e çmimeve të energjisë, e cila solli uljen e konsumit, u shkaktua nga disa faktorë: rimëkëmbja e fuqishme e kërkesës pas pandemisë, reduktimi i eksporteve ruse të gazit pas luftës në Ukrainë dhe paqëndrueshmëria në Lindjen e Mesme, e cila u intensifikua pas vitit 2023. Këto zhvillime prekën si familjet, ashtu edhe kompanitë. Skemat e kufizimit të çmimeve ushtruan gjithashtu presion mbi buxhetin e shtetit përmes kompensimeve ndaj furnizuesve, duke kontribuar në zgjerimin e deficitit fiskal. Nëse fragmentimi gjeopolitik thellohet, paqëndrueshmëria e tregut të energjisë mund të mbetet e lartë edhe në vitet e ardhshme, paralajmëron Balazs Marko.

Eksperti thekson se luhatshmĂ«ria e çmimeve tĂ« energjisĂ« elektrike Ă«shtĂ« rritur ndjeshĂ«m nĂ« Rumani dhe nĂ« tregjet e tjera europiane. Çmimi mesatar i energjisĂ« elektrike nĂ« Rumani u trefishua, duke u rritur nga 45 euro/MWh nĂ« periudhĂ«n 2019-2020 nĂ« 136 euro/MWh gjatĂ« viteve 2021-2025. NĂ« tĂ« njĂ«jtĂ«n periudhĂ«, çmimi i naftĂ«s bruto Brent u rrit nga 53 dollarĂ« nĂ« 80 dollarĂ« pĂ«r fuçi.

Në vitin 2025, Rumania importoi rreth 5 miliardë euro më shumë energji nga sa eksportoi, ndërsa importet totale të energjisë të BE-së i tejkaluan eksportet me rreth 300 miliardë euro, afërsisht 1-2% e PBB-së në të dyja rastet.

The post Çmimet e larta tĂ« energjisĂ« nxjerrin nĂ« pah dobĂ«sinĂ« e RumanisĂ« dhe BE-sĂ« appeared first on Revista Monitor.

  •  
  • ↗
↗

X ndryshon mënyrën e pagesës së krijuesve, do të shpërblejë përmbajtjen origjinale

✇Revista Monitor
By: Deada Hyka

Platforma X po ndryshon mĂ«nyrĂ«n se si paguan krijuesit e pĂ«rmbajtjes. Kompania do tĂ« mbyllĂ« programin aktual tĂ« ndarjes sĂ« tĂ« ardhurave dhe do ta zĂ«vendĂ«sojĂ« me njĂ« skemĂ« tĂ« re tĂ« quajtur “Original Content Rewards”.

X nuk do të pranojë më pjesëmarrës të rinj në programin ekzistues, ndërsa krijuesit aktualë do të vazhdojnë të fitojnë deri më 7 shtator. Nga 8 shtatori, ata mund të aplikojnë në skemën e re.

PĂ«r t’u kualifikuar, krijuesit duhet:

  • tĂ« jenĂ« abonentĂ« nĂ« njĂ« nga paketat Premium tĂ« X;
  • tĂ« kenĂ« tĂ« paktĂ«n 500 ndjekĂ«s tĂ« verifikuar;
  • tĂ« kenĂ« siguruar 500 mijĂ« shikime nĂ« faqen kryesore nga pĂ«rdorues tĂ« verifikuar gjatĂ« 90 ditĂ«ve tĂ« fundit.

Programi i ri do të përqendrohet te origjinaliteti. Përmbajtje e pranueshme do të konsiderohen raportimet dhe analizat origjinale, fotografitë dhe videot e realizuara nga vetë përdoruesi, si dhe memet apo materialet grafike të krijuara prej tij. Edhe komentet mbi materiale të të tjerëve mund të kualifikohen, por vetëm nëse shtojnë vlerë të dukshme dhe origjinale.

Postimet e kopjuara, materialet e shkarkuara nga një llogari dhe të publikuara sërish, si dhe ripostimet pa ndryshime domethënëse nuk do të shpërblehen.

X pranoi se programi i mĂ«parshĂ«m kishte krijuar stimuj tĂ« gabuar, duke nxitur disa llogari tĂ« maksimizonin pagesat pĂ«rmes materialeve tĂ« grumbulluara ose titujve “clickbait”. Sipas kompanisĂ«, skema e re synon t’i motivojĂ« krijuesit tĂ« sjellin pĂ«rmbajtje tĂ« re nĂ« platformĂ«, nĂ« vend qĂ« tĂ« fokusohen vetĂ«m te rritja e tĂ« ardhurave./TECH CRUNCH

The post X ndryshon mënyrën e pagesës së krijuesve, do të shpërblejë përmbajtjen origjinale appeared first on Revista Monitor.

  •  
  • ↗
❌