❌

Normal view

There are new articles available, click to refresh the page.
Today — 27 January 2026Main stream

Pse qumështi formulë po tërhiqet në të gjithë Europën

✇Gazeta Si
By: Sorgena Leka
27 January 2026 at 11:19

Nga Gazeta Si- Gjigantët globalë të qumështit vazhdojnë tërheqjen e qumështit formulë për foshnja mes skandalit të kontaminimit me cereulidë, ndërsa Franca heton vdekjen e dy foshnjave.

Pas një tërheqjeje globale të qumështit formulë për foshnje nga disa prej kompanive më të mëdha në botë, autoritetet franceze po hetojnë vdekjen e dy foshnjave që raportohet se kanë konsumuar formulë Nestle të prekura nga tërheqjet për shkak të kontaminimit me cereulidë.

Ministria Franceze e Shëndetësisë konfirmon se nuk është vërtetuar shkencërisht asnjë lidhje shkakësore.

Nestlé tha se vazhdon të ndjekë zhvillimet dhe po bashkëpunon me transparencë të plotë për të ofruar çdo informacion të kërkuar.

Qeveria në Belgjikë konfirmoi se një foshnjë u sëmur në janar 2026 pasi konsumoi formulë për foshnje Nestlé të kontaminuar.

“FĂ«mija villte dhe kishte diarre, por pĂ«r fat tĂ« mirĂ« u shĂ«rua plotĂ«sisht pas rreth 10 ditĂ«sh. NĂ«pĂ«rmjet mostrave tĂ« jashtĂ«qitjes nga foshnja, ne ishim nĂ« gjendje tĂ« konfirmonim se foshnja ishte sĂ«murĂ« pĂ«r shkak tĂ« kontaminimit me cereulidĂ« nga njĂ« produkt qumĂ«shti Nestle”, tha Joris Moonens, zĂ«dhĂ«nĂ«s i Departamentit tĂ« Kujdesit.

Ata konfirmuan se numri i serisë së produktit të qumështit që shkaktoi sëmundjen e foshnjës është pjesë e tërheqjes së formulës në të gjithë Belgjikën.

ÇfarĂ« Ă«shtĂ« cereulidi dhe cilat janĂ« efektet e tij tek foshnjat?

Cereulidi është një toksinë rezistente ndaj nxehtësisë e prodhuar nga bakteret Bacillus cereus që mund të rriten në ushqim.

Simptomat më të zakonshme të një infeksioni të mundshëm me cereulidë janë të vjellat dhe diarreja menjëherë pas gëlltitjes së qumështit midis 30 minutave dhe tre orësh, simptoma shumë të ngjashme me një grip stomaku.

Kur filloi kontaminimi?

Filloi në fillim të dhjetorit të vitit të kaluar. Më 10 dhjetor, Nestlé France njoftoi tërheqjen e formulës për foshnje të prodhuar në fabrikën e saj në Nunspeet, Holandë, nën dyshimin për kontaminim me cereulidë.

Kontaminimi është gjurmuar te një furnizues i vetëm kinez i vajit ARA (acid arakidonik), një përbërës kritik në formulat premium për foshnje.

Të gjithë prodhuesit e formulës për foshnje në të gjithë botën që përdorin vaj ARA nga ky furnizues duhet të kryejnë analizën e tyre të riskut për të siguruar sigurinë e produkteve të tyre të gatshme, tha Ministria Franceze e Bujqësisë për Euroneës Health.

Në fillim të janarit 2026, Nestlé e zgjeroi tërheqjen në seri të tjera të formulës për foshnje në 60 vende, duke prekur marka të shumta si SMA, Beba, Guigoz dhe Alfamino.

Kompani të tjera të prekura

NĂ« janar, kompania franceze Lactalis kontaktoi autoritetet pĂ«r t’i informuar ata se po vlerĂ«sonte situatĂ«n, duke pasur parasysh mundĂ«sinĂ« qĂ« disa seri mund tĂ« kenĂ« pĂ«rfshirĂ« vaj arakidonik nga i njĂ«jti furnizues.

Pas përfundimit të analizës, Lactlis arriti në përfundimin se ekzistonte një rrezik i mundshëm i lidhur me disa grupe formulash për foshnje në treg dhe tërhoqi grupe të markës së saj të formulës për foshnje Picot, të shpërndara në 18 vende.

Grupet e prekura kanë qenë në shitje që nga janari 2025 me data skadimi deri në mars 2027.

Danone ka konfirmuar gjithashtu tërheqjet e grupeve të synuara për shkak të ndotjes së mundshme me cereulide në vajin ARA, kryesisht Aptamil dhe markat e lidhura në të gjithë Europën, Mbretërinë e Bashkuar dhe Azinë.

Dy kompani të tjera, Vitagermine dhe Hochdorf Swiss Nutrition, kanë tërhequr gjithashtu grupe të formulës për foshnje në Francë dhe Zvicër, përkatësisht.

The post Pse qumështi formulë po tërhiqet në të gjithë Europën appeared first on Gazeta Si.

Francë/Dhoma e Deputetëve miraton projektligjin që ndalon aksesin në rrjetet sociale nën moshën 15 vjeç

✇Gazeta Si
By: Sorgena Leka
27 January 2026 at 09:48

Nga Gazeta Si- Dhoma e ulët e Parlamentit francez ka miratuar një projektligj që ndalon aksesin në rrjetet sociale për të miturit nën 15 vjeç, me qëllim mbrojtjen e shëndetit të tyre. I mbështetur nga qeveria dhe i miratuar nga Asambleja Kombëtare me 130 vota pro dhe 21 kundër, projektligji do të kalojë tani për shqyrtim në Senat.

Nëse miratohet përfundimisht, Franca do të ishte vendi i parë europian që vendos një kufi të tillë moshe për përdorimin e rrjeteve sociale.

Kjo masĂ« Ă«shtĂ« njĂ« prioritet pĂ«r presidentin Emmanuel Macron, i cili e cilĂ«soi votimin si njĂ« “hap tĂ« rĂ«ndĂ«sishĂ«m”.

The post Francë/Dhoma e Deputetëve miraton projektligjin që ndalon aksesin në rrjetet sociale nën moshën 15 vjeç appeared first on Gazeta Si.

Yesterday — 26 January 2026Main stream

Dhoma e Avokatisë kundër shkrirjes së Kadastrës së Vlorës: Cenon aksesin e qytetarëve, të anulohet vendimi

✇Gazeta Si
By: Sorgena Leka
26 January 2026 at 19:52

Nga Gazeta Si- Dhoma e Avokatisë Vlorë ka reaguar ashpër kundër mbylljes së Kadastrës.

Në një deklaratë, Dhoma e Avokatisë shprehet se zhvendosja drejt Tiranës është i papranueshëm, cenim i aksesit të qytetarëve në shërbime, goditje direkte ndaj profesionit të avokatit dhe funksionit të drejtësisë, si edhe diskrimin i hapur territorial që favorizon centralizimin në Tiranë.

Ndërkaq, Dhoma e Avokatisë bën thirrje të rishikohet vendimi dhe të ndërpritet largimi i institucioneve nga Vlora.

“Ky veprim nuk Ă«shtĂ« njĂ« rast i izoluar, por vazhdim i njĂ« politike sistematike tĂ« zbrazjes institucionale tĂ« VlorĂ«s, e cila ka arritur kulmin me largimin e GjykatĂ«s Administrative dhe GjykatĂ«s sĂ« Apelit, duke e shndĂ«rruar qytetin nĂ« njĂ« periferi institucionale pa peshĂ« nĂ« hartĂ«n e drejtĂ«sisĂ« shqiptare”, thuhet nĂ« reagimin e DhomĂ«s sĂ« AvokatisĂ«.

Largimi i institucioneve shtetërore nga Vlora sipas Dhomës së Avokatisë përbën cënim të rëndë të aksesit në drejtësi dhe shërbime publike për mijëra qytetarë, goditje direkte ndaj profesionit të avokatit, funksionimit të sistemit të drejtësisë dhe sigurisë juridike, diskriminim territorial të hapur, që favorizon centralizimin ekstrem në Tiranë dhe braktis qytetet historike e strategjike të vendit.

“Vendime tĂ« tilla, tĂ« marra pa konsultim me komunitetin juridik dhe pa asnjĂ« analizĂ« reale tĂ« pasojave, pĂ«rbĂ«jnĂ« shkelje tĂ« parimeve tĂ« shtetit tĂ« sĂ« drejtĂ«s dhe decentralizimit administrative”.

Dhoma Vendore e Avokatisë Vlorë kërkon rishikimin e menjëhershëm dhe anulimin e vendimit për zhvendosjen e Agjencisë Shtetërore të Kadastrës, ndërprerjen e politikës së largimit të institucioneve nga Vlora, rikthimin e funksioneve gjyqësore dhe administrative.

Nëse kjo prirje vazhdon, Dhoma Vendore e Avokatisë Vlorë thotë se ka të drejtën të ndërmarrë çdo veprim institucional dhe ligjor, në bashkëpunim me aktorë të tjerë vendorë dhe kombëtarë, për të mbrojtur interesin public.

“Vlora nuk do tĂ« heshtĂ« dhe nuk do tĂ« pranojĂ« tĂ« zhvishet nga institucionet e saj”.

The post Dhoma e Avokatisë kundër shkrirjes së Kadastrës së Vlorës: Cenon aksesin e qytetarëve, të anulohet vendimi appeared first on Gazeta Si.

Interpol shkatërron rrjetin e trafikut njerëzor! Rreth 4 mijë të arrestuar, 27 në Shqipëri

✇Gazeta Si
By: Sorgena Leka
26 January 2026 at 19:42

Nga Gazeta Si- Një operacion global i koordinuar nga INTERPOL ka çuar në shpëtimin e 4,414 viktimave të mundshme të trafikimit të qenieve njerëzore dhe zbulimin e 12,992 emigrantëve të parregullt në 119 vende.

Operacioni Liberterra III (10 deri më 21 nëntor 2025) pa arrestimin e 3,744 të dyshuarve, përfshirë më shumë se 1,800 për vepra penale të trafikimit të qenieve njerëzore dhe kontrabandës së migrantëve, bazuar në raportimet fillestare nga vendet pjesëmarrëse.

Pjesë e megaoperacionit ishte edhe Shqipëria ku u goditen 2 grupe aktive në veprimtaritë kriminale dhe u arrestuan 27 persona.

Gjithashtu u sekuestruan 6 automjete dhe rreth 20 000 euro, të përfituara nga këto veprimtari kriminale.

Në operacion u identifikuan 94 emigrantë dhe 3 viktima të trafikimit të qenieve njerëzore.

“Rrjetet kriminale po evoluojnĂ«, duke shfrytĂ«zuar rrugĂ« tĂ« reja, platforma dixhitale dhe popullata tĂ« cenueshme. Identifikimi i kĂ«tyre modeleve u lejon zbatuesve tĂ« ligjit tĂ« parashikojnĂ« kĂ«rcĂ«nimet, tĂ« prishin rrjetet mĂ« herĂ«t dhe tĂ« mbrojnĂ« mĂ« mirĂ« viktimat”, thotĂ« Sekretari i PĂ«rgjithshĂ«m i INTERPOL-it, Valdecy Urquiza.

Skemat mashtruese të nxitura nga trafikimi mbeten një shqetësim serioz në Azi dhe Afrikë dhe ndërsa shfrytëzimi seksual mbetet shumë i raportuar, puna e detyruar dhe kriminaliteti i detyruar po rriten.

Rastet që përfshijnë viktima nga Amerika dhe Azia në Afrikë tregojnë për ndryshimin e dinamikës së trafikimit, në kontrast me modelet e vëzhguara historikisht të viktimave afrikane që trafikohen jashtë vendit.

Ndërkohë, trafikimi i qenieve njerëzore dhe kontrabanda e migrantëve vazhdojnë të jenë të lidhura ngushtë me krime të tilla si mashtrimi me dokumente, pastrimi i parave dhe trafikimi i drogës.

Autoritetet kryen kontrolle në Azi, veçanërisht në Mianmar, ku një bastisje e vetme zbuloi rreth 450 punëtorë në një kompleks. U sekuestruan pajisje elektronike të lidhura me aktivitetin e mashtrimit, duke përfshirë 18,800 telefona celularë dhe më shumë se 300 kompjuterë.

NĂ« AfrikĂ«, autoritetet nĂ« Benin, Burkina Faso, Kongo, Bregun e FildishtĂ«, GanĂ«, Senegal dhe Sierra Leone raportuan veprime kundĂ«r rrjeteve tĂ« trafikimit tĂ« qenieve njerĂ«zore, duke çuar nĂ« shpĂ«timin e mĂ« shumĂ« se 200 viktimave dhe ndĂ«rprerjen e qendrave tĂ« shumta tĂ« rekrutimit dhe shfrytĂ«zimit. KĂ«to skema, specifike pĂ«r AfrikĂ«n Qendrore dhe PerĂ«ndimore, pĂ«rfshijnĂ« rekrutimin e viktimave nĂ«n pretekste tĂ« rreme pĂ«r punĂ« jashtĂ« vendit, duke ngarkuar “tarifa rekrutimi” tĂ« tepruara, dhe mĂ« pas duke i detyruar ata tĂ« rekrutojnĂ« miq ose anĂ«tarĂ« tĂ« familjes nĂ« kĂ«mbim tĂ« kushteve tĂ« pĂ«rmirĂ«suara.

The post Interpol shkatërron rrjetin e trafikut njerëzor! Rreth 4 mijë të arrestuar, 27 në Shqipëri appeared first on Gazeta Si.

‘Strehuam iranianĂ«t’, Rama nĂ« Izrael: PĂ«r pak na shkatĂ«rruan infrastrukturĂ«n digjitale, kemi ndĂ«rprerĂ« çdo lidhje me ta

✇Gazeta Si
By: Sorgena Leka
26 January 2026 at 17:16

Nga Gazeta Si- Në vijim të fjalës së tij në Parlamentin e Izraelit, kryeministri Edi Rama është shprehur se Shqipëria njësoj siç strehoi hebrenjtë gjatë Luftës II Botërore, strehoi edhe iranianët e rrezikuar nga regjimi i Ajatollahut, të cilët janë ende në Shqipëri.

Rama shtoi se duke strehuar iranianët, Shqipëria ka marrë edhe kosto, ku sipas tij për pak u shkatërrua infrastruktura digjitale e vendit si pasojë e sulmeve kibernetike.

“Siç strehuam hebrenjtĂ« e kemi bĂ«rĂ« dhe me kombe tĂ« tjera. Kjo Ă«shtĂ« arsyeja qĂ« i kemi dhĂ«nĂ« dhe mijĂ«ra iranianĂ«ve strehim dhe mbrojte. Nuk Ă«shtĂ« diçka qe e kemi bĂ«rĂ« pa risk dhe nuk Ă«shtĂ« pa risk edhe sot. TĂ« strehosh njĂ« qenie tjetĂ«r njerĂ«zore qĂ« Ă«shtĂ« nĂ« rrezik, nuk Ă«shtĂ« njĂ« veprim qĂ« nuk paraqet rrezik, pĂ«rkundrazi”, tha Rama, duke shtuar se ShqipĂ«ria i rezistoi sulmeve tĂ« egra qĂ« pĂ«r pak shkatĂ«rruan infrastrukturĂ«n digjitale.

“U kĂ«shilluam nga miqtĂ« tanĂ« tĂ« mĂ«dhenj, qĂ« mos tĂ« reagojmĂ« nĂ« mĂ«nyrĂ« tĂ« nxituar ndaj Iranit sepse ata janĂ« tĂ« mĂ«dhenj”, tha Rama, duke shtuar se vendi ynĂ« ka ndĂ«rprerĂ« edhe lidhjen mĂ« tĂ« hollĂ« sa njĂ« fije flokĂ« me regjimin e Khomeneit.

The post ‘Strehuam iranianĂ«t’, Rama nĂ« Izrael: PĂ«r pak na shkatĂ«rruan infrastrukturĂ«n digjitale, kemi ndĂ«rprerĂ« çdo lidhje me ta appeared first on Gazeta Si.

Rama në parlamentin izraelit: Xhelati është Hamasi! Derisa të çarmatoset, Gaza nuk do ketë qetësi

✇Gazeta Si
By: Sorgena Leka
26 January 2026 at 16:48

Nga Gazeta Si- Gjatë vizitës së tij në Izrael, Kryeministri Edi Rama foli edhe në Parlamentin izraelit ku përmendi konfliktin në Gaza. Rama tha se xhelati i palestinezëve është vetë Hamasi dhe Gaza nuk do të gjejë qetësi derisa Hamasi të çarmatoset dhe të çmontohet. Pa këto, sipas Ramës nuk do të ketë paqe.

 “Xhelati Ă«shtĂ« Hamasi dhe askush tjetĂ«r. Ideologjia e tij e terrorit kundĂ«r njerĂ«zve tĂ« tij dhe kundĂ«r kombit hebre. Derisa Hamasi tĂ« çarmatoset dhe tĂ« çmontohet asnjĂ« paqe nuk do zgjasĂ« dhe tĂ« arrihet”, tha Rama.

Ndërkohe qe kreu i qeverise shqiptare shpreh se e konsideronte si një nder të veçantë pritjen në parlamentin izraelit, duke theksuar se respekti i treguar nuk i përket atij personalisht, por Shqipërisë dhe qytetarëve të saj.

Rama tha se vendi që përfaqëson ka bërë më shumë se shumë kombe të tjera për popullin hebre.

“Jam i sigurt se ShqipĂ«ria qĂ« unĂ« pĂ«rfaqĂ«soj, si pak tĂ« tjerĂ« qĂ« bĂ«nĂ« pĂ«r popullin hebre, duhet tĂ« gĂ«zojnĂ« respekt nga shteti i Izraelit”, u shpreh Rama.

Rama tha se kĂ«to shembuj historik do t’i sjellĂ« pĂ«r tĂ« siguruar ata qĂ« mbajnĂ« njĂ« pikĂ«pamje komplet ndryshe nga e tija pĂ«r GazĂ«n, se shqiptarĂ«t sjellin njĂ« mĂ«sim shumĂ« tĂ« mirĂ« se çfarĂ« Ă«shtĂ« e aftĂ« tĂ« sjellĂ« ideologjia.

“Ka njĂ« histori qĂ« lidh dy popujt tanĂ«. TrashĂ«gimia jonĂ« lidhet dhe daton shekuj mĂ« parĂ«, qĂ«kur refugjatĂ«t izraelitĂ« kĂ«rkonin strehim nĂ« tokĂ«n tonĂ«. GjatĂ« Holokaustit, kur nazistĂ«t dĂ«rguan zyrtarĂ«t e tyre, dĂ«rguan Nombaherin te populli shqiptar, shqiptarĂ«t thanĂ«: ‘Na merrni floririn, por jo hebrenjtë’. Kjo nuk Ă«shtĂ« njĂ« legjendĂ«â€, tha ndĂ«r tĂ« tjera Rama.

The post Rama në parlamentin izraelit: Xhelati është Hamasi! Derisa të çarmatoset, Gaza nuk do ketë qetësi appeared first on Gazeta Si.

Gramsh/ Kamioni bie në humnerë, një i vdekur dhe dy në gjendje kritike

✇Gazeta Si
By: Sorgena Leka
26 January 2026 at 14:22

NjĂ« aksident i rĂ«ndĂ« ka ndodhur nĂ« aksin rrugor Kabash–Porocan, nĂ« Gramsh, pranĂ« fshatit Bardhan.

Mësohet se një person ka humbur jetën, ndërsa dy të tjerë ndodhen në gjendje shumë të rëndë.

Një mjet tip kamion ka rënë në humnerë, ku në të udhëtonin një mësuese, një infermiere dhe drejtuesi i mjetit, pjesë e personelit të shërbimit në fshatra.

Infermierja 40 vjeçare ka ndërruar jetë në vend, ndërsa mësuesja dhe shoferi ndodhen në gjendje të rëndë.

The post Gramsh/ Kamioni bie në humnerë, një i vdekur dhe dy në gjendje kritike appeared first on Gazeta Si.

Gjirokastër, dyshohet se abuzoi seksualisht me vajzën e mitur të partneres, pranga njerkut

✇Gazeta Si
By: Sorgena Leka
26 January 2026 at 12:59

ËshtĂ« arrestuar nga Policia e GjirokastrĂ«s K. K., 39 vjeç, nga Dibra me banim tĂ« pĂ«rkohshĂ«m nĂ« GjirokastĂ«r.

Ai është arrestuar sepse dyshohet se ka abuzuar seksualisht me një vajzë 12-vjeçare, e cila është e bija e bashkëjetueses së 39-vjeçarit në Gjirokastër.

Nga hetimet rezulton se 39-vjeçari ka qenĂ« i arrestuar pesĂ« ditĂ« mĂ« parĂ« nĂ« njĂ« aksion blic nga Policia e DibrĂ«s dhe ajo e GjirokastrĂ«s, pasi ai, sĂ« bashku me tĂ« vĂ«llanĂ« binjak, dyshohet tĂ« jenĂ« autorĂ« tĂ« njĂ« vrasjeje tĂ« ndodhur nĂ« DibĂ«r nĂ« vitin 2018 por u la ‘arrest shtĂ«pie’ nĂ« seancĂ«n e vlerĂ«simit tĂ« masĂ«s sĂ« arrestit.

The post Gjirokastër, dyshohet se abuzoi seksualisht me vajzën e mitur të partneres, pranga njerkut appeared first on Gazeta Si.

Mbipesha shkakton demencë të lidhur me enët e gjakut

✇Gazeta Si
By: Sorgena Leka
26 January 2026 at 12:52

Demenca është një sfidë globale në rritje e shëndetit publik, për të cilën aktualisht nuk ka kurë. Një studim i kohëve të fundit zbuloi se njerëzit me një BMI gjenetikisht më të lartë kishin një rrezik dukshëm më të lartë të demencës vaskulare.

Obeziteti është lidhur prej kohësh me një rrezik më të lartë të demencës vaskulare, një sëmundje progresive e trurit që shkakton dëmtim të qelizave nervore.

Megjithatë, deri më tani ka qenë e paqartë nëse pesha e tepërt e nxit drejtpërdrejt sëmundjen apo thjesht pasqyron probleme të tjera themelore shëndetësore që rrisin rrezikun e demencës.

Hulumtuesit në Mbretërinë e Bashkuar dhe Danimarkë analizuan të dhënat nga më shumë se 500,000 pjesëmarrës në të dy vendet dhe zbuluan se një indeks më i lartë i masës trupore (BMI) rrit drejtpërdrejt mundësinë e demencës vaskulare.

Demenca vaskulare është forma e dytë më e zakonshme e demencës pas sëmundjes së Alzheimerit.

“Ky studim tregon se pesha e lartĂ« trupore dhe presioni i lartĂ« i gjakut nuk janĂ« vetĂ«m shenja paralajmĂ«ruese, por shkaqe tĂ« drejtpĂ«rdrejta tĂ« demencĂ«s”, tha nĂ« njĂ« deklaratĂ« Ruth Frikke-Schmidt, autore e studimit.

Ekipi i hulumtimit përdori një metodë të quajtur randomizim Mendelian, e cila krahason njerëzit që lindin me gjene që i predispozojnë ata për një BMI më të lartë me ata që nuk janë.

Ai zbuloi se njerëzit me një BMI gjenetikisht më të lartë kishin një rrezik dukshëm më të lartë të demencës vaskulare.

Hulumtuesit gjithashtu shqyrtuan pse pesha e tepërt rrit rrezikun e demencës. Ata zbuluan se presioni i lartë i gjakut shpjegonte një pjesë të konsiderueshme të efektit.

Gjetjet sugjerojnë se mbajtja e një peshe të shëndetshme dhe kontrollimi i presionit të gjakut mund të jenë hapa të rëndësishëm në uljen e rrezikut të demencës më vonë në jetë.

 “Trajtimi dhe parandalimi i BMI-sĂ« sĂ« lartĂ« dhe presionit tĂ« lartĂ« tĂ« gjakut pĂ«rfaqĂ«sojnĂ« njĂ« mundĂ«si tĂ« pashfrytĂ«zuar pĂ«r parandalimin e demencĂ«s”, tha Frikke-Schmidt.

Demenca është një sfidë globale në rritje e shëndetit publik dhe çdo vit ka gati 10 milionë raste të reja në të gjithë botën.

Njerëzit me demencë përjetojnë një rënie të rëndë të aftësive mendore, duke përfshirë kujtesën, të menduarit dhe arsyetimin.

The post Mbipesha shkakton demencë të lidhur me enët e gjakut appeared first on Gazeta Si.

75 milionë vite jetë të humbura: shëndeti i grave, viktimë e nënfinancimit global

✇Gazeta Si
By: Sorgena Leka
26 January 2026 at 12:18

Nga Gazeta Si- Së bashku, gratë humbasin afërsisht 75 milionë vjet jetë të shëndetshme çdo vit, ekuivalente me një javë shëndet të humbur për grua çdo vit, sipas një raporti të ri.

Gratë dhe vajzat përbëjnë 49 për qind të popullsisë globale dhe, ndërsa jetojnë më gjatë se burrat, ato kalojnë 25 për qind më shumë të jetës së tyre me shëndet të dobët ose me aftësi të kufizuara.

Megjithatë, investimi në shëndetin e grave mbetet në mënyrë disproporcionale i ulët dhe i përqendruar ngushtë vetëm në një numër të vogël fushash terapeutike.

Shëndeti i grave merr vetëm gjashtë për qind të totalit të investimeve private në kujdesin shëndetësor dhe kompanitë e përqendruara ekskluzivisht në shëndetin e grave tërheqin më pak se një për qind, sipas një raporti të ri nga Forumi Ekonomik Botëror (WEF) dhe Grupi Konsultativ i Bostonit (BCG).

“Barazia gjinore ka pĂ«rparuar, megjithatĂ« hendeku midis rezultateve shĂ«ndetĂ«sore pĂ«r burrat dhe gratĂ« mbetet i konsiderueshĂ«m”, shkruan nĂ« raport Trish Stroman nga BCG dhe Shyam Bishen nga ËEF.

Në teknologjinë shëndetësore, hendeku është më i gjerë. Një analizë nga firma ndërkombëtare e shërbimeve financiare Alantra zbuloi se kompanitë e shëndetit të grave kapën vetëm dy për qind të 41.2 miliardë dollarëve në financimin e teknologjisë shëndetësore në vitin 2023.

Një barrë disproporcionale e sëmundjeve

Shumë sëmundje prekin gratë në mënyrë unike, të ndryshme dhe disproporcionale. Gratë vuajnë nga gjendje specifike gjinore, të tilla si endometrioza, menopauza, sindroma e vezoreve policistike dhe disa lloje kanceri.

Së bashku, gratë humbasin rreth 75 milionë vjet jetë të shëndetshme çdo vit, ekuivalente me një javë shëndet të humbur për grua, në vit, sipas raportit.

PesĂ« gjendje specifike pĂ«r gjininĂ« – endometrioza, shĂ«ndeti i nĂ«nĂ«s, sindroma paramenstruale (PMS), menopauza dhe kanceri i qafĂ«s sĂ« mitrĂ«s – pĂ«rbĂ«jnĂ« 14 pĂ«r qind tĂ« barrĂ«s sĂ« sĂ«mundjeve femĂ«rore, por kanĂ« marrĂ« mĂ« pak se njĂ« pĂ«r qind tĂ« fondeve pĂ«rkatĂ«se kĂ«rkimore nĂ« vitet e fundit.

Gratë në periferi të financimit të kujdesit shëndetësor

Ekziston një mospërputhje e qartë midis flukseve të financimit të sektorit privat dhe barrës së sëmundjeve, thotë raporti i ri.

Midis viteve 2020 dhe 2025, financimi total i sektorit privat të kujdesit shëndetësor arriti në 2.45 trilionë euro. Nga kjo, shëndeti i grave mori 149 miliardë euro, gjashtë për qind.

Financimi mbetet shumë i përqendruar në shëndetin riprodhues, kancerin e grave dhe kujdesin ndaj nënës, të cilat përbëjnë afërsisht 80 për qind të ngjarjeve të identifikuara të financimit dhe 90 për qind të kapitalit të identifikuar midis viteve 2020 dhe 2025.

Në të kundërt, gjendjet me prevalencë të lartë, specifike për gratë, të tilla si endometrioza, menopauza, sindroma e vezoreve policistike dhe shëndeti menstrual, përfaqësojnë më pak se dy për qind të buxhetit të identifikuar të shëndetit të grave.

Kur merren në konsideratë fushat terapeutike që prekin gratë në mënyra të ndryshme dhe në mënyrë disproporcionale, duke përfshirë shëndetin mendor, gjendjet endokrine dhe kardiovaskulare, pabarazia është edhe më e qartë.

Në të gjitha këto fusha të kombinuara, vetëm afërsisht një për qind shkuan për shëndetin e grave.

The post 75 milionë vite jetë të humbura: shëndeti i grave, viktimë e nënfinancimit global appeared first on Gazeta Si.

Durrës, babai plagos me thikë vajzën e tij dhe një person tjetër

✇Gazeta Si
By: Sorgena Leka
26 January 2026 at 10:15

Nga Gazeta Si- Një ngjarje e rëndë ka ndodhur mëngjesin e kësaj të hëne në Durrës, ku babai ka goditur me thikë vajzën e tij dhe një djalë.

Ngjarja ka ndodhur në lagjen 12 të qytetit bregdetar rreth orës 10:03.

M. N., 56 vjeç, në rrethana ende të paqarta, ka plagosur në rrugë me thikë vajzën e tij, Xh. N., 24 vjeçe.

I plagosur ka mbetur edhe O. M., kalimtar i rastit, i cili ka ndërhyrë në momentin që babai ka plagosur vajzën.

Të dëmtuarit ndodhen në Spitalin e Durrësit jashtë rrezikut për jetën ndërkohë që autori ende nuk është arrestuar.

Në përditësim


The post Durrës, babai plagos me thikë vajzën e tij dhe një person tjetër appeared first on Gazeta Si.

Lezhë, kreu 11 vjedhje dhe dogji makinën e ish-vjehrrës, pranga 30-vjeçarit

✇Gazeta Si
By: Sorgena Leka
26 January 2026 at 09:56

Nga Gazeta Si- Policia ka arrestuar E. N., alias E. Ll., si autor i dyshuar i 11 vjedhjeve, ku ndër to 7 nën kërcënimin e armës.

Gjithashtu, 30-vjeçari dyshohet se ka djegur pjesërisht një automjet në Tiranë dhe ka kanosur ish-vjehrrën e tij.

Në momentin e ndalimit, 30-vjeçari ka qenë në shoqërinë e G. D., 42 vjeç, lindur në Mamurras dhe banues në Tiranë, ku gjatë kontrollit të banesës së tij janë gjetur dhe sekuestruar, në cilësinë e provës materiale, armë gjahu, fishekë të kalibrave të ndryshëm dhe aparat celular.

The post Lezhë, kreu 11 vjedhje dhe dogji makinën e ish-vjehrrës, pranga 30-vjeçarit appeared first on Gazeta Si.

Before yesterdayMain stream

Fëmijët me aftësi të kufizuara pa mbështetje psiko-sociale në shkollë: Nuk zbatohet ligji

✇Gazeta Si
By: Sorgena Leka
24 January 2026 at 12:45

Nga Gazeta Si- Mbi 4 mijĂ« e 500 nxĂ«nĂ«s me aftĂ«si tĂ« kufizuara ndjekin shkollĂ«n pa mbĂ«shtetjen minimale psiko-sociale, pavarĂ«sisht se kjo Ă«shtĂ« e garantuar me ligj. TĂ« dhĂ«nat e auditimit nga KLSH pĂ«r vitin shkollor 2023–2024 tregojnĂ« nxĂ«nĂ«sit me aftĂ«si tĂ« kufizuara nuk marrin asnjĂ« formĂ« tĂ« strukturuar shĂ«rbimi psiko-social, njĂ« situatĂ« qĂ« vĂ« nĂ« pikĂ«pyetje funksionimin e arsimit gjithĂ«pĂ«rfshirĂ«s nĂ« vend.

Sipas ligjit, institucionet arsimore janë të detyruara të shtojnë një punonjës psiko-social për çdo 10 nxënës me aftësi të kufizuara. Megjithatë, auditimi evidenton se ky standard nuk zbatohet në praktikë. 50 Zyra Vendore të Arsimit Parauniversitar (ZVAP), ndonëse kanë mbi 10 nxënës me aftësi të kufizuara, nuk kanë të punësuar asnjë punonjës shtesë të shërbimit psiko-social, siç parashikohet në aktin nënligjor.

Mbështetje e pjesshme dhe jo profesionale

Në mungesë të specialistëve, mbështetja për nxënësit me aftësi të kufizuara mbetet e fragmentuar dhe jo e specializuar. Në shumicën e rasteve, ajo realizohet nga mësues ndihmës apo mësues të klasës, të cilët, ndonëse përpiqen të plotësojnë boshllëkun, nuk kanë formimin e nevojshëm për të ofruar ndërhyrje psiko-sociale të strukturuara.

Kjo situatë cenon drejtpërdrejt jo vetëm mirëqenien emocionale dhe sociale të fëmijëve me aftësi të kufizuara, por edhe përfshirjen e tyre reale në procesin mësimor, duke i ekspozuar ndaj rrezikut të izolimit, stigmatizimit dhe dështimit shkollor.

Arsimi gjithëpërfshirës, vetëm në letër

Ligji nr. 69/2012 “PĂ«r sistemin arsimor parauniversitar” parashikon qartĂ« garantimin e mbĂ«shtetjes psiko-sociale pĂ«r nxĂ«nĂ«sit, veçanĂ«risht pĂ«r kategoritĂ« vulnerabĂ«l. MegjithatĂ«, gjetjet e auditimit tregojnĂ« se arsimi gjithĂ«pĂ«rfshirĂ«s pĂ«r fĂ«mijĂ«t me aftĂ«si tĂ« kufizuara mbetet kryesisht deklarativ.

Mungesa e burimeve njerëzore, planifikimi jo i duhur dhe moszbatimi i akteve nënligjore kanë krijuar një realitet ku ligji ekziston, por nuk përkthehet në shërbim konkret për fëmijët që kanë më shumë nevojë për të.

Për shumë fëmijë me aftësi të kufizuara, punonjësi social është figura kyçe që mund të ndërmjetësojë mes fëmijës, familjes dhe shkollës, të identifikojë shenja ankthi, traume apo bullizimi dhe të parandalojë përjashtimin e heshtur nga sistemi arsimor.

Mungesa e këtij shërbimi nuk është thjesht një problem administrativ, por një problem që rrezikon të thellojë pabarazitë dhe të mohojë të drejtën për arsim cilësor dhe dinjitoz për mijëra fëmijë me aftësi të kufizuara.

Gjithashtu, mbulimi i shkollave me punonjës psiko-social mbetet i pabarabartë në nivel kombëtar.

PavarĂ«sisht rritjes sĂ« numrit tĂ« punonjĂ«sve psiko-socialĂ«, nĂ« disa ZVAP, si Finiq–Dropull, mungon plotĂ«sisht stafi psiko-social, ndĂ«rsa nĂ« zona tĂ« tjera si SelenicĂ« dhe TepelenĂ« – Memaliaj, njĂ« punonjĂ«s mbulon pĂ«rkatĂ«sisht 18 dhe 14 shkolla. NĂ« ZVAP BulqizĂ« dhe DibĂ«r, njĂ« punonjĂ«s mbulon deri nĂ« 3.2 shkolla, nĂ« tejkalim tĂ« ndjeshĂ«m tĂ« mesatares kombĂ«tare prej 1.7 shkolla pĂ«r punonjĂ«s. Kjo mbingarkesĂ« Ă«shtĂ« veçanĂ«risht e theksuar nĂ« zonat rurale, malore dhe me popullatĂ« tĂ« shpĂ«rndarĂ«, duke kufizuar ndjeshĂ«m aksesin e nxĂ«nĂ«sve nĂ« mbĂ«shtetjen psiko-sociale dhe duke ndikuar negativisht nĂ« cilĂ«sinĂ« dhe barazinĂ« e shĂ«rbimit arsimor.

TĂ« dhĂ«nat e auditimit evidentojnĂ« se, pĂ«r vitin shkollor 2023-2024 rreth ÂŒ e shkollave nĂ« rang vendi nuk kanĂ« pasur shĂ«rbim psiko-social dhe rreth 92,991 nxĂ«nĂ«s nuk kanĂ« marrĂ« mbĂ«shtetjen e nevojshme psiko-sociale.

The post Fëmijët me aftësi të kufizuara pa mbështetje psiko-sociale në shkollë: Nuk zbatohet ligji appeared first on Gazeta Si.

A shĂ«non vdekja e Valentinos fundin e ‘Made in Italy’?

✇Gazeta Si
By: Sorgena Leka
23 January 2026 at 15:54

Nga Gazeta Si- Valentino Garavani, si stilist dhe si biznesmen, ishte njĂ« nga figurat e pakta tĂ« mbetura qĂ« hapĂ«n rrugĂ«n pĂ«r epokĂ«n e artĂ« tĂ« modĂ«s italiane, e cila pĂ«rcaktoi luksin global. Vdekja e tij ngre pyetjen nĂ«se modeli i modĂ«s “Made in Italy” mund tĂ« lulĂ«zojĂ« nĂ« njĂ« treg global nĂ« ndryshim.

PĂ«r shumĂ« njerĂ«z, vdekja e “Perandorit tĂ« Fundit” shihet si fundi natyror i njĂ« brezi tĂ« tĂ«rĂ« stilistĂ«sh mode. VetĂ«m pak muaj mĂ« parĂ«, vdiq Giorgio Armani, njĂ« tjetĂ«r gjeni italian tashmĂ« i hmubur.

Paola Fendi është anëtarja e fundit e mbetur e një grupi krijuesish që e bënë stilin italian të njohur në të gjithë botën. Ai përfshinte emra të tillë si Gianni Versace, Moschino, Missoni dhe shumë të tjerë.

Fundi i viteve ‘80, i njohur edhe pĂ«r “bumin” ekonomik tĂ« ItalisĂ«, ishte epoka e artĂ« e tĂ« ashtuquajturave markave tĂ« modĂ«s “Made in Italy”. Milano ishte vendi i nxehtĂ«, tĂ« gjithĂ« donin tĂ« visheshin atje dhe asnjĂ« nga shtĂ«pitĂ« mĂ« tĂ« mĂ«dha tĂ« modĂ«s nuk ishte blerĂ« ende nga investitorĂ« tĂ« huaj.

ÇfarĂ« duhet tĂ« bĂ«jmĂ« me faktin se ky brez ka marrĂ« fund? A ka mbaruar pĂ«rsosmĂ«ria “italiane” nĂ« modĂ« dhe çfarĂ« e pret tĂ« ardhmen?

Sipas Carlo Fei, konsulent ndërkombëtar në strategjinë e markave dhe profesor në Universitetin Luiss ku ai jep mësim në industritë e Modës, nuk ka arsye për panik.

â€œĂ‡Ă«shtja nuk Ă«shtĂ« nĂ«se njĂ« markĂ« Ă«shtĂ« italiane apo jo, por mĂ« tepĂ«r aftĂ«sia pĂ«r tĂ« kuptuar se si funksionojnĂ« tregjet”, tha ai pĂ«r EuroneĂ«s.

“Nuk mendoj se vdekja e kĂ«tyre figurave ikonike do tĂ« pĂ«rcaktojĂ« fundin e markĂ«s Made in Italy, veçanĂ«risht nĂ« modĂ«â€, tha ai. “Dhe nuk e besoj narrativĂ«n sipas sĂ« cilĂ«s, fakti qĂ« disa nga kĂ«to shtĂ«pi mode janĂ« blerĂ« nga investitorĂ« tĂ« huaj dobĂ«son atraktivitetin e markave italiane”.

‘Stili duhet tĂ« zgjasĂ« dhe tĂ« mos i bindet trendeve sezonale’

Fei beson se kjo ka më shumë të bëjë me mënyrën se si menaxhohet një markë mode.

“Tregu i luksit personal vlen 360 miliardĂ« euro dhe duhet tĂ« mbrohet”, shtoi ai. “Valentino ishte njĂ« vizionar qĂ« e kuptoi qĂ« nĂ« fillim se stili duhet tĂ« zgjasĂ« dhe nuk iu bind trendeve sezonale. Popullariteti i veshjeve tĂ« dorĂ«s sĂ« dytĂ« kĂ«to ditĂ« Ă«shtĂ« provĂ« e kĂ«saj”.

Sipas ekspertit tĂ« modĂ«s, kryqĂ«zimi midis investimeve tĂ« huaja dhe markave italiane â€œĂ«shtĂ« njĂ« skenar fitimprurĂ«s pĂ«r tĂ« dyja palĂ«t”.

“Ata kanĂ« mbĂ«shtetur markat nĂ« njĂ« kohĂ« krize. Grupet e mĂ«dha franceze ndihmuan disa marka italiane tĂ« rriteshin. Ata nuk do tĂ« kishin qenĂ« nĂ« gjendje ta bĂ«nin kĂ«tĂ« vetĂ«â€.

Një raport nga Istituto Marangoni i vitit 2024 konfirmoi se, pavarësisht pasigurisë gjeopolitike, grupet italiane si Prada dhe Moncler i tejkaluan gjigantët francezë si Lvmh dhe Kering.

“Ka kaq shumĂ« marka italiane qĂ« ende po ecin shkĂ«lqyeshĂ«m”. Tha Fei. “Merrni Prada, Brunello Cucinelli, Moncler dhe Tod’s, por nuk ka rĂ«ndĂ«si se kush e zotĂ«ron markĂ«n, gjithçka varet nga mĂ«nyra se si po menaxhohen”.

Industria e modës sigurisht që ka ndryshuar që nga kulmi i modës italiane, kërkesat e klientëve nuk janë më të njëjta dhe tregu po evoluon me shpejtësi.

“NĂ« njĂ« klimĂ« tĂ« tillĂ«, ku besueshmĂ«ria e njĂ« marke ka mĂ« shumĂ« rĂ«ndĂ«si sesa njĂ« shfaqje e thjeshtĂ«, ata qĂ« kuptojnĂ« se si t’i shohin ndryshimet e tilla do tĂ« rriten. KompanitĂ« qĂ« kanĂ« pĂ«rfituar nga shitja nĂ«n etiketĂ«n Made in Italy duhet tĂ« jenĂ« gjithashtu ato qĂ« e mbrojnĂ« atĂ«â€, pĂ«rfundoi Fei.

The post A shĂ«non vdekja e Valentinos fundin e ‘Made in Italy’? appeared first on Gazeta Si.

Komiteti i Helsinkit: Qeveria të mos fajësojë qytetarët për përmbytjet, të marrë përgjegjësitë e saj!

✇Gazeta Si
By: Sorgena Leka
23 January 2026 at 14:24

Nga Gazeta Si- Komiteti Shqiptar i Helsinkit vlerĂ«son se pĂ«r pĂ«rmbytjet e ndodhura nĂ« vend mĂ« 6 janar, shteti duhet tĂ« marrĂ« pĂ«rsipĂ«r pĂ«rgjegjĂ«sitĂ« e veta e jo t’i lĂ«rĂ« gjithĂ« fajin qytetarĂ«ve.

Pas përmbytjeve masive që preken disa qytete të Shqipërisë më 6 janar, një grup vëzhguesish të Komitetit Shqiptar të Helsinkit (KShH) realizuan një monitorim të pjesshëm në Durrës për të verifikuar situatën dhe pasojat e këtyre fatkeqësive.

Autoritetet lokale referojnĂ« si shkaktarin kryesor tĂ« pĂ«rmbytjeve hedhjet pa kriter tĂ« mbeturinave qĂ« qytĂ«tarĂ«t kanĂ« bĂ«rĂ« apo ndĂ«rhyrjet nĂ« infrastrukturĂ«n e sistemit tĂ« kanalizimeve por KShH vlerĂ«son se pĂ«r tĂ« arritur nĂ« njĂ« konkluzion objektiv, nevojitet njĂ« verifikim gjithĂ«pĂ«rfshirĂ«s, duke mbikqyrur edhe realizimin e detyrave nga institucionet e ngarkuara me pastrimin dhe mirĂ«mbajtjen e sistemit tĂ« kanalizimit, si dhe institucionet qĂ« kanĂ« tĂ« detyrĂ« tĂ« mbrojnĂ« mjedisin, konform parimit “ndotĂ«si paguan”.

“Shteti nuk mund tĂ« ngarkojĂ« tĂ« gjithĂ« fajin tek banorĂ«t, por duhet tĂ« marrĂ« pĂ«rsipĂ«r edhe pĂ«rgjegjĂ«sitĂ« e tij duke informuar nĂ«se autoritetet vendore kanĂ« realizuar me pĂ«rpikmĂ«ri detyrat e pĂ«rgjegjĂ«sitĂ« e tyre nĂ« kĂ«tĂ« drejtim”, thuhet nĂ« deklaratĂ«n pĂ«r shtyp.

KShH pĂ«rmend edhe ligjin “PĂ«r vetĂ«qeverisjen vendore”, ku bashkitĂ« janĂ« pĂ«rgjegjĂ«se pĂ«r mbledhjen, largimin dhe trajtimin e  ujĂ«rave tĂ« shiut dhe mbrojtjen nga pĂ«rmbytjet nĂ« zonat e  banuara, ndĂ«rtimin, rehabilitimin dhe mirĂ«mbajtjen e rrugĂ«ve vendore, mbledhjen, largimin dhe trajtimin e mbetjeve tĂ« ngurta dhe shtĂ«piake si dhe kujdesen pĂ«r parandalimin e ndĂ«rhyrjeve tĂ« paligjshme nĂ« rrjetin e furnizimit me ujĂ« tĂ« pijshĂ«m dhe kanalizimeve tĂ« ujĂ«rave.

Gjithashtu, KShH thotë se një pjesë e qytetarëve të pyetur nuk ishin të informuar për procedurat që duhet të ndiqnin pranë autoriteteve lokale me qëllim përfitimin e dëmshpërblimi përkatës.

Pjesës tjetër të banorëve që kishin dorëzuar kopje të dokumentacionit të kërkuar për vlerësimin e dëmeve, nuk ju ishte vendosur në dispozicion një kopje e procesverbalit të mbajtur nga komisioni në terren për konstatimin e dëmeve si dhe nuk ishin në dijeni se si do të vijonte procesi i dëmshpërblimeve më tej.

“QytetarĂ«t duhet tĂ« ndĂ«rgjegjĂ«sohen konform parimit tĂ« barazisĂ«, mbi procedurat qĂ« duhet tĂ« ndjekin pĂ«r kĂ«rkimin e dĂ«meve”.

KShH vlerëson gjithashtu se paraqitja e grupeve të punës në terren, të ngritura nga Bashkia, me distancë kohore nga momenti kur kanë ndodhur përmbytjet, mund të ndikojë në objektivitetin e vlerësimit të dëmeve për secilën banesë, qoftë duke ndikuar në uljen apo edhe shtimin e vlerës reale të tyre.

The post Komiteti i Helsinkit: Qeveria të mos fajësojë qytetarët për përmbytjet, të marrë përgjegjësitë e saj! appeared first on Gazeta Si.

Provimet e maturës, aplikimet për lëndët me zgjedhje hapen me 2 shkurt

✇Gazeta Si
By: Sorgena Leka
23 January 2026 at 13:24

Nga Gazeta Si- Më dy shkurt nis periudha e aplikimeve për formularët A1 dhe A1Z nga të gjithë maturantët.

Maturantët në këto formularë do të përcaktojnë edhe lëndët me zgjedhje.

Ndërkohë theksohet se për maturantët e viteve të kaluara të cilët duan të bëhen pjesë e Maturës Shtetërore 2026, aplikimi do të jetë më 10-11 shkurt.

Në fillim të këtij muaji u publikuan edhe datat e provimeve të maturës ku provimi i gjuhës së huaj do të jetë më 2 qershor, më 9 qershor i gjuhës shqipe, provimi i matematikës do të jetë më 16 qershor dhe ai i lëndës me zgjedhje më 23 qershor.

Për përgatitjen e maturantëve, testet model për provimet e ardhshme janë shpërndarë në të gjitha shkollat, duke i orientuar nxënësit për formatin dhe kërkesat e provimeve.

The post Provimet e maturës, aplikimet për lëndët me zgjedhje hapen me 2 shkurt appeared first on Gazeta Si.

Robotët bëjnë paradë në rrugët e Davos

✇Gazeta Si
By: Sorgena Leka
23 January 2026 at 11:56

Rrugët e Davosit u shndërruan në një shfaqje teknologjike live, ndërsa një grup robotësh dolën në rrugë gjatë Forumit Ekonomik Botëror që po zhvillohet, duke magjepsur njerëzit.

Robotët parakaluan nëpër rrugët e Davosit, Zvicër përpara Samitit Teknologjik të Davosit, një ngjarje teknologjike e planifikuar të zhvillohet për herë të parë në fillim të korrikut.

Samiti Teknologjik i Davosit, i titulluar “Prekja e InteligjencĂ«s”, do tĂ« zhvillohet nĂ« korrik dhe do tĂ« bashkojĂ« udhĂ«heqĂ«s nga industria, shkenca dhe politika pĂ«r tĂ« diskutuar se si robotĂ«t e pĂ«rparuar bashkĂ«veprojnĂ« me botĂ«n fizike.

The post Robotët bëjnë paradë në rrugët e Davos appeared first on Gazeta Si.

Dërgimi i foshnjave në çerdhe riformëson plotësisht mikrobiomën e tyre

✇Gazeta Si
By: Sorgena Leka
23 January 2026 at 11:52

Nga Gazeta Si- Një analizë ka zbuluar se një pjesë e madhe e mikrobiomës në zhvillim të një foshnje vjen nga bashkëmoshatarët e tyre në çerdhe, madje edhe pas vetëm një muaji frekuentimi.

Studimi, i botuar në Nature, analizoi mikrobiomet e zorrëve të foshnjave gjatë vitit të tyre të parë në çerdhe. Sasia e mikroorganizmave që transmetoheshin midis foshnjave u rrit gjatë gjithë vitit. Pas katër muajsh, foshnjat në një çerdhe ndanin tashmë 15-20% të specieve të tyre mikrobike.

“Kjo ishte mĂ« e lartĂ« se pĂ«rqindja e tĂ« gjitha mikrobeve qĂ« ata kishin fituar qĂ« nga lindja deri nĂ« atĂ« pikĂ« nga familja”, thotĂ« Nicola Segata, mikrobiologe nĂ« Universitetin e Trentos nĂ« Itali.

Disa nga ndryshimet në mikrobiomat e fëmijëve janë për shkak të dietës që ata kishin në çerdhe, por studimi tregon se transmetimi i llojeve mikrobike midis foshnjave është i gjerë gjatë vitit të parë të çerdhes dhe tregon se ndërveprimet shoqërore në këtë fazë janë çelësi për ndërtimin e një mikrobiome të larmishme dhe të shëndetshme, shton Segata.

Transmetimi i mikrobeve

Ndërsa një fetus është ende në mitër, mikrobioma e tij mendohet të mos ekzistojë në shtatzënitë e shëndetshme, por ajo fillon të zhvillohet shpejt pas lindjes, kryesisht përmes transmetimit mikrobik nga nëna. Hulumtimet kanë treguar se njerëzit që jetojnë së bashku fillojnë të ndajnë lloje mikrobike. Por, mënyra se si ndryshon mikrobiota në zhvillim gjatë viteve të para të jetës nuk është studiuar mirë.

Për të mbushur boshllëkun e njohurive, Segata dhe kolegët e tij shqyrtuan mikrobiomet e 43 foshnjave me një moshë mesatare prej 10 muajsh në fillim të studimit. Ata i ndoqën ata para, gjatë dhe pasi ndoqën vitin e tyre të parë të çerdhes në Trento, Itali.

“Ne regjistruam foshnjat qĂ« takoheshin pĂ«r herĂ« tĂ« parĂ«, nĂ« ditĂ«n e parĂ« tĂ« kujdesit ditor,” thotĂ« Segata. “Kjo Ă«shtĂ« njĂ« dritare kohore nĂ« tĂ« cilĂ«n zorra e tyre Ă«shtĂ« shumĂ« mĂ« e prirur pĂ«r tĂ« marrĂ« lloje nga foshnjat e tjera dhe nga tĂ« rriturit, sepse sistemi imunitar nuk Ă«shtĂ« ende i trajnuar mirĂ«.”

Ekipi analizoi mostrat fekale nga foshnjat, si dhe nga 10 punonjës të çerdhes dhe individë që jetonin në të njëjtat shtëpi me fëmijët: 39 nëna, 30 baballarë, 7 vëllezër e motra, 3 qen dhe 2 mace.

Pasi fëmijët filluan çerdhen, studiuesit vazhduan të merrnin mostra çdo javë deri në pushimet e Krishtlindjeve, dhe për disa foshnje kjo vazhdoi deri në korrik. Të gjithë pjesëmarrësve iu morën mostra pasuese në korrik dhe një vit pas fillimit të studimit.

Pasuria mikrobike

Analiza zbuloi transmetim të gjerë të mikrobiomës nga foshnja në foshnjë vetëm një muaj pasi foshnjat filluan çerdhen, i cili vazhdoi të rritej gjatë vitit të çerdhes. Nëse një foshnjë kishte një vëlla/motër, ata merrnin më shumë mikrobe nga vëllai/motra sesa nga prindërit e tyre, ata kishin tendencë të kishin një mikrobiotë më të larmishme në përgjithësi dhe merrnin më pak lloje bakteriale nga bashkëmoshatarët e çerdhes.

Studimi gjithashtu hartëzoi transmetimin e specieve individuale mikrobike midis individëve. Segata jep një shembull të asaj që ndodhi me një lloj bakteri të quajtur Akkermansia muciniphila.

“Kemi njĂ« shembull tĂ« njĂ« lloji qĂ« kalon nga nĂ«na tek foshnja. Foshnja nĂ« çerdhe mĂ« pas ia transmetoi atĂ« njĂ« foshnje tjetĂ«r, e cila ua transmetoi tĂ« dy prindĂ«rve mĂ« pas.”

Madje kishte shenja se kafshët shtëpiake dhe foshnjat shkëmbenin lloje bakteriale.

“ËshtĂ« interesante se kjo ishte vetĂ«m pĂ«r foshnjat dhe jo pĂ«r tĂ« rriturit. Pra, ndoshta ka ndĂ«rveprime mĂ« ‘intime’ midis foshnjave dhe kafshĂ«ve shtĂ«piake”, thotĂ« Segata.

Megjithatë, efekti më drastik në mikrobiotën tek foshnjat erdhi nga përdorimi i antibiotikëve. Trajtimi me antibiotikë gjatë vitit të parë të jetës uli ndjeshëm numrin e llojeve bakteriale në mikrobiotën e zorrëve të foshnjave, por kjo u pasua nga një rikuperim i shpejtë i ndihmuar nga një fluks i gjerë i llojeve të reja.

“PĂ«r mua ishte njĂ« surprizĂ« tĂ« shihja se si nĂ«nat gjithashtu merrnin baktere nga familje tĂ« tjera pĂ«rmes fĂ«mijĂ«ve tĂ« tyre”, thotĂ« Maria Carmen Collado, bioteknologe ushqimore.

“Mendoj se Ă«shtĂ« njĂ« punĂ« vĂ«rtet e mirĂ« qĂ« mbush njĂ« boshllĂ«k nĂ« njohuritĂ« rreth transmetimit tĂ« mikrobiomĂ«s”, thotĂ« Collado.

“Mendoj se kjo do tĂ« hapĂ« mundĂ«si tĂ« reja, jo vetĂ«m nĂ« lidhje me mikrobiomĂ«n, por edhe me kuptimin tonĂ« se si pĂ«rhapen patogjenĂ«t.”

Ndikimet afatgjata shëndetësore të ekspozimit ndaj llojeve të tjera mikrobike në çerdhe në mikrobiomat e zorrëve të foshnjave nuk dihen. Ndoshta është një kombinim i dietës dhe stilit të jetesës që ruan diversitetin e baktereve në mikrobiotën e zorrëve më vonë në jetë, thotë Segata. Duke pasur parasysh se llojet e fituara rishtazi ishin ende aty në fund të vitit, është e mundur që ato të qëndrojnë edhe në moshë madhore.

“Ndoshta pas 20 vjetĂ«sh, do tĂ« zbulojmĂ« se njerĂ«zit ende duhet t’i falĂ«nderojnĂ« miqtĂ« e tyre nĂ« çerdhe pĂ«r mikrobet qĂ« morĂ«n kur ishin atje”, thotĂ« ai.

Burimi: Nature. PĂ«rshtati: Gazeta Si.

The post Dërgimi i foshnjave në çerdhe riformëson plotësisht mikrobiomën e tyre appeared first on Gazeta Si.

A është marrëveshja SHBA-TikTok një realitet i ri për kampionët e teknologjisë së Kinës?

✇Gazeta Si
By: Sorgena Leka
23 January 2026 at 10:35

Një në shtatë njerëz në botë përdorin TikTok. Megjithatë, për kompaninë që qëndron pas një fenomeni të tillë, vitet e fundit kanë qenë një rrëmujë e vërtetë.

Shqetësimet në lidhje me aplikacionin u shfaqën për herë të parë më shumë e pesë vite më parë, duke e shtyrë Presidentin Trump, në mandatin e tij të parë, të nënshkruante një urdhër ekzekutiv që synonte heqjen e TikTok nga Amerika.

Ligjvënësit ishin të shqetësuar se qeveria kineze mund të hynte në të dhënat e përdoruesve të 200 milionë amerikanëve që përdorin aplikacionin dhe ndoshta të manipulonte burimet e tyre.

PĂ«r t’iu pĂ«rgjigjur kĂ«tyre shqetĂ«simeve, kompania mĂ«mĂ« e TikTok, ByteDance, nisi Projektin Texas, duke ruajtur tĂ« dhĂ«nat e pĂ«rdoruesve amerikanĂ« nĂ« servera vendas tĂ« drejtuar nga Oracle nĂ« pronĂ«si amerikane. Kompania gjithashtu zhvendosi selinĂ« e saj nĂ« Singapor dhe Los Angeles, pjesĂ«risht pĂ«r t’u distancuar nga rrĂ«njĂ«t e saj kineze.

Këto u panë si lëshime të rëndësishme në atë kohë. Por përsëri, në vitin 2024 Kongresi miratoi një ligj që kërcënonte ta ndalonte plotësisht aplikacionin, përvec nëse Byte Dance që nënshkruan një marrëveshje për të ndarë aplikacionin amerikan nga pjesë tjetër e biznesit të saj global nën një numër të ri kompanish që përfshinte edhe Oracle.

TikTok mbetet aktiv në një treg kritik, por kushtet nënvizojnë kompromiset dhe kufizimet me të cilat ByteDance, dhe ndoshta firma të tjera kineze të teknologjisë, mund të përballen ndërsa përpiqen të zgjerohen globalisht.

Si arritëm deri këtu?

Rivaliteti SHBA-Kinë ka bërë që Uashingtoni dhe Pekini të godasin firmat e njëri-tjetrit për shkak të shqetësimeve për sigurinë kombëtare.

MegjithatĂ«, nĂ« luftĂ«n mĂ« tĂ« fundit tregtare, TikTok u bĂ« “frut” qĂ« Kina mund tĂ« ofronte nĂ« kĂ«mbim tĂ« lĂ«shimeve tĂ« tjera tĂ« rĂ«ndĂ«sishme, si produktet bujqĂ«sore amerikane.

Marrëveshja i lejon Kinës ta paraqesë rezultatin si një fitore, duke eksportuar teknologji sipas kushteve të veta, ndërsa fiton ndikim në negociatat më të gjera tregtare.

ByteDance do të ruajë aksesin në 200 milionë përdoruesit dhe 7.5 milionë bizneset e Amerikës, por humbet kontrollin mbi algoritmin dhe të dhënat e TikTok.

NĂ« vend tĂ« kĂ«saj, kompania do t’ia licencojĂ« algoritmin entitetit tĂ« ri amerikan, nĂ« njĂ« marrĂ«veshje qĂ« administrata Trump e ka vlerĂ«suar nĂ« 14 miliardĂ« dollarĂ«.

“Fuqia e TikTok qĂ«ndron nĂ« grafikun e pĂ«rmbajtjes sĂ« tij, njĂ« algoritĂ«m qĂ« mĂ«son nga mijĂ«ra sinjale pĂ«rdoruesish pĂ«r tĂ« ofruar video hiper-relevante dhe shumĂ« problematike”, tha Kelsey Chickering, analiste.

“Me njĂ« sipĂ«rmarrje tĂ« pĂ«rbashkĂ«t amerikane qĂ« ritrajnon atĂ« algoritĂ«m mbi tĂ« dhĂ«nat vendase, pĂ«rvoja do tĂ« ndryshojĂ« dhe njĂ« gjĂ« Ă«shtĂ« e sigurt: TikTok nĂ« AmerikĂ« nuk do tĂ« jetĂ« i njĂ«jtĂ«.”

Ky ndryshim mund të ketë efekte anësore për reklamuesit dhe krijuesit për shkak të ndryshimeve.

Krijuesit mund tĂ« shohin qĂ« angazhimi i tyre tĂ« tkurret, veçanĂ«risht sepse viraliteti global do tĂ« pĂ«sojĂ« njĂ« goditje dhe pĂ«rmbajtja e mĂ«parshme qĂ« u pĂ«rhap nĂ« njĂ« rajon mund tĂ« bĂ«hej popullore nĂ« SHBA organikisht. NjĂ« algoritĂ«m vetĂ«m pĂ«r SHBA-nĂ« mund ta dobĂ«sojĂ« kĂ«tĂ«, duke i detyruar markat tĂ« ristrukturojnĂ« marrĂ«veshjet dhe ndoshta t’u duhet tĂ« paguajnĂ« mĂ« shumĂ« pĂ«r ekspozimin nĂ« SHBA.

Të ardhurat globale të TikTok u vlerësuan të ishin 20-26 miliardë dollarë në vitin 2024, afërsisht 10 miliardë dollarë nga të cilat erdhën nga SHBA-ja, me reklamat që përbëjnë një pjesë të madhe.

Ndryshimet ka tĂ« ngjarĂ« tĂ« dĂ«mtojnĂ« rezultatin financiar tĂ« TikTok nĂ« SHBA, por ByteDance mban njĂ« pjesĂ« prej 19.9% ​​dhe pĂ«r kĂ«tĂ« arsye njĂ« pjesĂ« tĂ« fitimeve.

Ritrajnimi i algoritmit mund të ketë gjithashtu pasoja për zhvillimin teknologjik të ByteDance.

Funksionimi i algoritmeve të ndara në SHBA dhe globalë, ndarja e fuqisë punëtore dhe qeverisja paralele shtojnë kostot e inxhinierisë, ngadalësojnë inovacionin dhe shtojnë kompleksitetin operacional, thotë Charlie Dai, analist.

Përvoja në Indi

ByteDance është përballur me pengesa politike dhe rregullatore më parë.

Humbja e IndisĂ« nĂ« vitin 2020, atĂ«herĂ« tregu mĂ« i madh i TikTok, me 200 milionĂ« pĂ«rdorues, ishte njĂ« pengesĂ« shumĂ« mĂ« e madhe se çdo ndĂ«rprerje e mundshme nĂ« SHBA, thotĂ« Chris Stokel-Ëalker, autor i “TikTok Boom: The Inside Story of the Ëorld’s Favourite App”.(Bumi i TikTok, historia e aplikacionit tĂ« preferuar).

Por, thotĂ« ai, edhe “pengesa” e IndisĂ« nuk ishte njĂ« pengesĂ« e madhe.

“Ata kanĂ« vazhduar tĂ« tregojnĂ« rritje pavarĂ«sisht kĂ«tyre sfidave.”

Vështirësitë si në SHBA ashtu edhe në Indi kanë një fije të përbashkët: ato u shkaktuan nga tensionet gjeopolitike.

Ndalimi i Indisë, megjithatë, nuk kishte për qëllim vetëm TikTok, ai synonte Kinën më gjerësisht, me afërsisht 200 aplikacione të bllokuara në të gjithë vendin. Dhe ndërsa ky ndalim hapi derën për shfaqjen e platformave vendase, asnjëra nuk i është afruar suksesit të TikTok.

Për disa, marrëveshja me TikTok në mënyrë të pashmangshme sjell krahasime me Huaëei, një tjetër kampion kinez i teknologjisë, ambiciet globale të të cilit janë riformësuar nga gjeopolitika.

Por ka dallime të mëdha, Huaëei është bllokuar në mënyrë efektive nga tregjet perëndimore pasi sanksionet amerikane ndërprenë aksesin në infrastrukturën kritike 5G.

Në të kundërt, TikTok është lejuar të mbetet, megjithëse me kushte kufizuese për ByteDance.

Chris Stokel-Ëalker thotĂ« se kjo pasqyron njĂ« ndryshim nĂ« mĂ«nyrĂ«n se si qeveritĂ« po i pĂ«rgjigjen kompanive kineze tĂ« teknologjisĂ«.

Disa janë përjashtuar krejtësisht; të tjerave u lejohet të operojnë, por vetëm brenda kufijve politikë dhe rregullatorë të përcaktuar mirë.

Një kampion vendas

Ndërsa TikTok po riformësohet jashtë vendit, ai ka kontroll të plotë mbi Douyin, aplikacionin e tij simotër kinez, i cili është jashtëzakonisht i suksesshëm në vetvete brenda Kinës.

Douyin formon një shtyllë thelbësore të biznesit të ByteDance pasi është fitimprurës, i lidhur politikisht dhe i aftë të mbizotërojë sepse është përgjegjës për trajnimin e algoritmit mbi të dhënat në të cilat ka akses të plotë.

Por ByteDance po kujdeset gjithashtu për të ardhmen, duke investuar në qendra të dhënash, cloud dhe Inteligjencë Artificiale, duke nënvizuar përpjekjet e kompanisë për të diversifikuar përtej aplikacioneve të konsumatorëve të udhëhequra nga reklamat.

Chris Stokel-Ëalker argumenton se gjendja e vĂ«shtirĂ« e TikTok nuk ka tĂ« bĂ«jĂ« mĂ« me sigurinĂ« e tĂ« dhĂ«nave, por me atĂ« se kush kontrollon fjalĂ«n, kulturĂ«n dhe ndikimin nĂ« SHBA.

Trump nuk e ka pëlqyer kurrë që Kina mund të jetë duke formësuar kulturën amerikane, thotë ai.

Realiteti është se ByteDance do të vazhdojë të operojë TikTok në SHBA, por me kufizime të dallueshme. Dhe kjo mund të përhapet në tregje të tjera në të cilat planifikon të zgjerohet, me rregullatorët që kërkojnë më shumë kontroll mbi teknologjinë kineze.

Ekspertë të tjerë kanë thënë se aspekti i licencimit të marrëveshjes mund të formojë një model për mënyrën se si kompanitë e tjera kineze të teknologjisë zgjerohen globalisht në një mjedis me mosbesim në rritje ndaj Pekinit.

The post A është marrëveshja SHBA-TikTok një realitet i ri për kampionët e teknologjisë së Kinës? appeared first on Gazeta Si.

Nuk kanë marrë ende rrogën e dhjetorit, Shoqata e Infermierëve: Punonjësit heshtin nga frika e presionit

✇Gazeta Si
By: Sorgena Leka
22 January 2026 at 14:54

Nga Gazeta Si- Pa asnjë njoftim dhe pa asnjë justifikim, Infermierët thonë se nuk kanë marrë ende pagën e dhjetorit, një vonesë që sipas tyre është ekstreme.

Në një njoftim për mediat, Shoqata e Infermierëve thotë se edhe pse është data 22 Janar, paga e muajit Dhjetor ende nuk ju është dhënë punonjësve të Shëndetësisë.

“MĂ« e turpshme se kjo Ă«shtĂ« dhe heshtja qĂ« ka kapluar çdo individ, punonjĂ«s dhe institucion e pĂ«r mĂ« tepĂ«r sindikatat inekzistente nĂ« ShqipĂ«ri qĂ« reagojnĂ« vetĂ«m kur kanĂ« interesa personale apo politike pĂ«r marrje kuotash ose fondesh por qĂ« punonjĂ«sit i shohin si pĂ«rfitim e jo si individ pĂ«r ti pĂ«rfaqĂ«suar”, shkruhet nĂ« njoftimin e ShoqatĂ«s.

MĂ« tej, shoqata shton se e rĂ«ndĂ« Ă«shtĂ« edhe heshtja e vetĂ« punonjĂ«sve qĂ« dhe kur s’ju japin hakun e merituar, heshtin nga frika e presioneve tĂ« vazhdueshme qĂ« ju bĂ«hen me largime nga puna. “Dhe qershia mbi tortĂ« Ă«shtĂ« heshtja e vetĂ« MinistrisĂ« lidhur me kĂ«tĂ« shqetĂ«sim duke mos bĂ«rĂ« asnjĂ« reagim e pĂ«r mĂ« tepĂ«r duke premtuar rritje page nĂ« formĂ« lĂ«moshe ose si formĂ« pĂ«r t’ju mbyllur gojĂ«n”, thotĂ« Shoqata e InfermierĂ«ve.

The post Nuk kanë marrë ende rrogën e dhjetorit, Shoqata e Infermierëve: Punonjësit heshtin nga frika e presionit appeared first on Gazeta Si.

❌
❌