Një raport i ri zbulon se aplikacioni Fitbit mund t’ju ndjekë edhe kur nuk jeni duke ushtruar. Nëse keni një smartwatch në dorë ose përdorni pajisje të tjera për të regjistruar aktivitetet tuaja fizike, ka gjasa që të keni një ose dy aplikacione fitnesi në smartfonin tuaj. Ato mund të jenë të dobishme për të regjistruar vrapet, seritë me pesha apo pedalimet, por sipas një studimi të ri nga…
Në vitin 1960, ndërsa vëmendja e njerëzimit ishte e përqendruar gjithnjë e më shumë te gara për hapësirën dhe ëndrra për të prekur Hënën, një tjetër ekspeditë po sfidonte kufijtë e së panjohurës – jo lart në qiell, por thellë nën sipërfaqen e oqeaneve. Në një mision që do të hynte në histori, batiskafi amerikan USS Trieste realizoi zhytjen më të thellë të bërë ndonjëherë nga njeriu, duke arritur në rreth 10.911 metra nën nivelin e detit, në gropën e Marianës, pika më e thellë e njohur e oqeaneve të Tokës.
Më 23 janar 1960, Trieste u zhyt në Oqeanin Paqësor perëndimor, pranë ishullit Guam. Në bord ndodheshin dy burra: Jacques Piccard, shkencëtar zviceran dhe bir i pionierit të batiskafëve Auguste Piccard, dhe Don Walsh, toger i Marinës së Shteteve të Bashkuara. Ata u mbyllën brenda një kapsule çeliku me diametër rreth dy metra, të projektuar për t’i rezistuar një presioni ekstrem prej mbi një mijë atmosferash – një forcë që do të shtypte çdo mjet të zakonshëm në çast.
Zbritja zgjati afro pesë orë. Ndërsa batiskafi fundosej ngadalë, drita e diellit zhdukej plotësisht dhe temperatura binte. Në errësirën absolute të thellësisë Challenger, vetëm dritat artificiale dhe instrumentet shkencore lejonin orientimin. Gjatë zbritjes, ekuipazhi përjetoi momente tensioni, përfshirë një krisje të fortë në një nga xhamat e jashtëm mbrojtës – një tingull që, në atë thellësi, mund të kishte paralajmëruar katastrofë. Megjithatë, struktura kryesore e kapsulës qëndroi e paprekur.
Pasi arritën në fundin e oqeanit, Trieste qëndroi rreth 20 minuta në thellësinë më ekstreme të planetit. Përmes dritareve të vogla, Piccard dhe Walsh panë një shtrat detar të mbuluar me baltë dhe, sipas dëshmisë së tyre, edhe shenja jete – një vëzhgim që sfidonte bindjet e asaj kohe se jeta nuk mund të ekzistonte në kushte kaq ekstreme presioni dhe errësire.
Kjo zhytje shënoi një moment të papërsëritshëm në historinë e eksplorimit shkencor. USS Trieste u bë mjeti i parë i drejtuar nga njerëzit që arriti në thellësinë Challenger, duke e vendosur njeriun në një territor po aq misterioz sa sipërfaqja e Hënës. Ndryshe nga eksplorimet hapësinore, kjo arritje u zhvillua larg kamerave dhe entuziazmit masiv, por rëndësia e saj shkencore ishte e jashtëzakonshme.
Misioni i Trieste-s hapi perspektiva të reja për oqeanografinë, gjeologjinë detare dhe biologjinë e thellësive. Ai tregoi se fundi i oqeanit nuk ishte një zonë e pajetë, por një mjedis kompleks që meritonte studim të mëtejshëm. Edhe sot, më shumë se gjysmë shekulli më vonë, zhytja e vitit 1960 mbetet një pikë referimi, një dëshmi e guximit njerëzor dhe e bindjes se eksplorimi nuk njeh kufij – as në hapësirë, as në errësirën e thellë të deteve.
Përgatiti: L.Veizi
Kërkimi i Nature e lidh rritjen e paqëndrueshmërisë me ndryshimet klimatike dhe paralajmëron për rreziqe shëndetësore e ekonomike
Luhatjet ekstreme të temperaturës nga një ditë në tjetrën janë shtuar ndjeshëm në dekadat e fundit, veçanërisht në rajonet me gjerësi të ulëta dhe të mesme gjeografike, ku jeton shumica e popullsisë së botës, sipas një studimi të botuar në revistën Nature.
Studimi, i kryer nga shkencëtarë të Universitetit të Nanjingut dhe Akademisë Kineze të Shkencave, analizoi të dhëna klimatike nga viti 1961 deri në 2020 dhe projeksione deri në vitin 2100.
Ai zbuloi se ndryshimet e papritura dhe të mëdha të temperaturës nga një ditë në tjetrën, një formë e nënvlerësuar e motit ekstrem, po bëhen më të shpeshta, më intensive dhe më të mëdha në amplitudë.
Studimi ia atribuon këtë prirje kryesisht emetimeve të gazeve serrë, duke identifikuar tokat më të thata dhe paqëndrueshmërinë e rritur të presionit të ajrit dhe lagështisë së tokës si faktorë kyç.
Ndërsa rajonet me gjerësi të larta gjeografike kanë përjetuar më pak këto luhatje, zonat me gjerësi të ulëta dhe të mesme në të dy hemisferat tregojnë një rritje të qartë dhe përshpejtuese.
Rritjet më të forta janë regjistruar në SHBA-në perëndimore, Kinën lindore, pjesë të Amerikës së Jugut dhe pellgun e Mesdheut.
Në periudha 10-vjeçare, intensiteti i rritjes arriti 11.1°C në SHBA-në perëndimore, 9.4°C në Kinën lindore, 12.4°C në Amerikën e Jugut dhe 7.1°C në Mesdhe.
Në vitin 2022 u shënuan rekorde, me Kinën lindore që përjetoi një ndryshim 22.9°C dhe SHBA-në perëndimore 20.3°C.
Deniz Demirhan nga Universiteti Teknik i Stambollit tha se ngrohja globale po rrit paqëndrueshmërinë ditore të temperaturave në gjerësi të mesme, ndërsa e ul atë në rajonet polare.
Kjo ndodh sepse ndryshimet klimatike alterojnë retë, lagështinë dhe qarkullimin atmosferik, duke krijuar kontraste më të forta mes ditës dhe natës në zonat më të ngrohta.
Ajo paralajmëroi se luhatjet e papritura të temperaturës mund të dobësojnë sistemin imunitar, të nxisin sëmundje kardiovaskulare e të frymëmarrjes dhe të rrisin vdekshmërinë.
Në ekonomi, ato shkaktojnë humbje në bujqësi, rritje të papritura të kërkesës për energji dhe ndërprerje të aktivitetit ekonomik.
Sipas projeksioneve për periudhën 2050–2100, frekuenca e këtyre ngjarjeve mund të rritet me 17%, madhësia mesatare me 3% dhe ngarkesa vjetore e nxehtësisë me 20%, duke i bërë këto luhatje një tipar gjithnjë e më të zakonshëm të motit ditor në shumë rajone të populluara. / AA.com
The post Studimi: Rritje e fortë e luhatjeve ekstreme ditore të temperaturës në mbarë botën appeared first on Revista Monitor.
Javën e ardhshme, Neptuni kalon në shenjën e Dashit dhe kjo lëvizje do të ndryshojë tërësisht marrëdhëniet tuaja romantike.
Neptuni udhëheq ëndrrat, romancën dhe shpresën. Në shenjën e Dashit energjia e këtij planeti bëhet edhe më e përqendruar. Kjo mund të ndihmojë marrëdhënien tuaj, por gjithashtu mund t’ju bëjë të veproni në mënyrë të nxituar. Edhe pse kjo javë mund të jetë sfiduese për disa marrëdhënie, disa shenja do të mund të forcojnë lidhjet e tyre.
1. Peshorja
Kini kujdes ku dhe për çfarë angazhoheni, Peshore. Të hënën, më 26 janar, Neptuni kalon në Dash, ku do të qëndrojë deri në vitin 2039. Neptuni sjell energji pozitive në marrëdhënien tuaj, por në Dash, ai vjen me një paralajmërim. Nëse tashmë jeni në një marrëdhënie, ruani kufijtë tuaj dhe jini të vëmendshëm se si dhe kur trajtoni çështjet që janë pak të ndjeshme. Pritja ose sakrifikimi i nevojave tuaja mund të sjellë tension më vonë. Veproni në kohë ndaj sfidave dhe zbuloni se ku jeni të gatshëm t’i lejoni disa lëshime dhe ku jo.
Kjo energji do të ketë më shumë ndikim te beqarët, të cilët mund të jenë në kërkim të një romance të re. Neptuni mund t’ju bëjë të shihni vetëm anën më të mirë të dikujt, por përpara se të dilni në takime sigurohuni të mos shpërfillini as ato gjëra që mund të jenë shqetësuese. Sigurohuni që ata të investojnë po aq energji sa ju në marrëdhënie.
2. Shigjetari
Çështjet në lidhje me romancat do të ndihen edhe më të vërteta për ju javën e ardhshme. Neptuni mund t’ju bëjë të ndiheni sikur keni gjetur personin e duhur, por gjithashtu mund të zbukurojë realitetin duke ju bërë të anashkaloni disa detaje që janë të rëndësishme për një marrëdhënie afatgjatë. Kjo është një kohë e mirë për të manifestuar marrëdhënien që dëshironi, por sigurohuni që vendimet të bazohen vetëm te e vërteta juaj.
Mos bëni premtime që nuk mund t’i mbani. Edhe pse kjo është koha perfekte për të qenë sa më të hapur ndaj romancave, tregohuni të zgjuar dhe merreni procesin me qetësi.
Nëse jeni beqarë, ky nuk është momenti i flirteve kalimtare, mund të gjeni dikë me të cilin/ën do të doni të krijoni jetën që aq shumë e kishit ëndërruar. Magjia për ju fillon sapo Saturni hyn në Dash më 13 shkurt. Deri atëherë, reflektoni mbi dashurinë e ëndrrat tuaja dhe kuptoni çfarë duhet për të ndërtuar një marrëdhënie të qëndrueshme.
3. Luani
Krijoni një jetë që e doni së bashku, Luan. Të martën, më 27 janar, Mërkuri bashkohet me Afërditën në Ujor, duke ju ndihmuar që së bashku me partnerin/en të planifikoni mbi të ardhmen. Komunikimi do të jetë në qendër të vëmendjes, ndaj sigurohuni të krijoni hapësirë për biseda domethënëse. Kjo do t’ju ndihmojë të reflektoni mbi atë që doni për veten dhe do ta shihni se si, së bashku, do të krijoni një jetë që e doni të dy.
Nëse jeni beqarë, daljet e takimet do të shpeshtohen. Kjo energji mund t’ju ndihmojë të njihni një person të ri ose të jeni ju ata që hidhni hapin e parë. Kjo është një periudhë e favorshme, ndaj shfrytëzojeni këtë energji dhe hapeni zemrën drejt një romance të re.
4. Binjakët
Marrëdhënia juaj përmirësohet pas të mërkurës, më 28 janar, kur Marsi formon një bashkim me Plutonin në Ujor. Kjo energji do të transformojë jetën tuaj romantike dhe lajmëron ndryshime të mëdha. Në vend që të përpiqeni të kontrolloni marrëdhënien, lejoni partnerin/en të vendosë për veten dhe përqendrohuni te dëshirat tuaja.
Kjo energji e re kërkon veprim. Nëse kishit menduar të zhvendoseshit ose të bënit një udhëtim, ky është momenti i duhur për t’i realizuar këto mendime. Mos lejoni që frika t’ju mbajë larg marrjes së vendimeve.
5. Peshqit
Hartoni një plan mbi atë që dëshironi, Peshq. Më 30 janar do të keni mundësinë të planifikoni të ardhmen dhe të kapërceni sfidat.
Kjo është një mundësi për të shprehur gjërat që zakonisht do t’i mbanit për vete. Shfrytëzojeni energjinë e kësaj kohe për të lënë pas frikërat tuaja dhe për të krijuar një marrëdhënie të shëndetshme plot përkushtim.
Nëse keni qenë në kërkim të dashurisë ose duke shijuar jetën si beqarë, kësaj periudhe mund t’i vijë fundi pasi do të mund të krijoni një lidhje të rëndësishme me një person të ri, por edhe me dikë nga e kaluara.
Përpiquni të mësoni nga e shkuara, dëgjoni zërin tuaj të brendshëm dhe thoni po ndaj mundësive për romancë sapo ato të shfaqen./K.M
Imazhi i një qeni me kokën jashtë dritares së makinës është një klasik dhe është subjekt i shumë të qeshurave dhe fotove nga kujdestarët. Veshë që tundin, gjuhë që varet nga gëzimi dhe sy të mbushur me entuziazëm. Por pas kësaj sjelljeje në dukje të thjeshtë dhe të lezetshme fshihen shumë arsye që lidhen me biologjinë, shqisat dhe psikologjinë e qenve.
Për të kuptuar pse qentë pëlqejnë kaq shumë të nxjerrin kokën nga dritarja, duhet ta shohim botën përmes shqisave dhe nevojave të tyre.
Fuqia e aromës
Arsyeja më e rëndësishme është padyshim nuhatja. Qentë e perceptojnë botën kryesisht përmes hundës. Ata kanë deri në 300 milionë receptorë nuhatës, krahasuar me rreth 5-6 milionë që kanë njerëzit. Kur makina është në lëvizje, ajri që kalon nëpër dritare mbart aroma të panumërta nga vende të ndryshme. Aroma nga njerëz, kafshë, bimë, ushqim, lagështi dhe madje edhe “gjurmë” të ngjarjeve që kanë ndodhur orë më parë.
Për një qen, kjo breshëri aromash është ekuivalente me leximin e qindra “lajmeve” njëherësh. Duke nxjerrë kokën nga dritarja, ai rrit shumë sasinë dhe shumëllojshmërinë e informacionit që mbledh.
Përveç kësaj, lëvizja e ajrit luan një rol të rëndësishëm. Kur ajri rrjedh shpejt rreth hundës së një qeni, ai krijon kushte ideale për analizimin e aromave. Qentë kanë aftësinë të ndajnë aromat edhe në përzierje komplekse. Kështu, një udhëtim me makinë shndërrohet në një udhëtim emocionues, shumë më të “pasur” dhe argëtues sesa një shëtitje e thjeshtë rreth të njëjtit bllok.
Përtej nuhatjes, ekziston edhe elementi i eksitimit dhe kënaqësisë. Qentë janë kafshë që i duan stimujt e rinj. Makina ofron një ndryshim të vazhdueshëm pamjesh, tingujsh dhe ndjesish. Zhurma e rrugës, kalimtarëve, pemëve dhe ndërtesave që kalojnë shpejt para syve të tyre krijojnë një përvojë plot tension dhe interes. Nxjerrja e kokës jashtë u lejon atyre të marrin pjesë më drejtpërdrejt në këtë përvojë, në vend që të jenë thjesht vëzhgues pas dritares së mbyllur.
Lidhja me përvoja pozitive
Shumë qen e shoqërojnë makinën me aktivitete të këndshme, të tilla si shëtitjet, ekskursionet, vizitat në parqe ose në plazh. Nxjerrja e kokës jashtë është një mënyrë për të shprehur entuziazmin e tyre dhe për të shijuar momentin në maksimum. Është një sjellje që shpesh shoqërohet me një qëndrim të relaksuar dhe një shprehje “të qeshur”, shenja që tregojnë se qeni ndihet mirë.
Nga një perspektivë evolucionare, kjo sjellje mund të ketë rrënjë edhe në nevojën e paraardhësve të qenve për të monitoruar mjedisin e tyre. Ujqërit dhe qentë e egër mbështeteshin në shqisat e tyre për të gjetur ushqimin, rrezikun dhe anëtarët e tjerë të tufës, duke mbledhur informacione nga distanca më të mëdha.
Faktori i temperaturës
Në disa raste, veçanërisht në ditët e nxehta, qeni mund ta nxjerrë kokën nga dritarja për t’u freskuar. Qentë nuk djersiten si njerëzit, por ata e rregullojnë temperaturën e tyre nëpërmjet frymëmarrjes dhe putrave. Ajri i freskët që i godet fytyrën mund të ofrojë lehtësim, megjithëse kjo zakonisht nuk është arsyeja kryesore pse një qen do ta nxjerrë kokën nga dritarja.
Pavarësisht sa më sipër, është e rëndësishme të theksohet se një qen që nxjerr kokën nga dritarja nuk është plotësisht i padëmshëm. Pluhuri, objektet e vogla, insektet apo edhe zhavorri mund t’i dëmtojnë sytë, fytyrën. Për më tepër, era e fortë mund të shkaktojë acarim në veshë, veçanërisht racat që janë më të prirura ndaj infeksioneve të veshit.
Gjithashtu, frenimi i papritur mund të shkaktojë lëndime serioze. Kjo është arsyeja pse shumë ekspertë rekomandojnë përdorimin e rripave të posaçëm të sigurimit për qentë dhe kufizimin e hapjeve të dritareve në mënyrë që ai të mund të shijojë aromat pa u ekspozuar ndaj rrezikut.
The post Pse qentë pëlqejnë të nxjerrin kokën nga dritaret e makinave? appeared first on iconstyle.al.
Shkencëtarët e kanë lidhur djegien e lëndëve djegëse fosile me acidifikimin e vazhdueshëm të oqeanit.
Peshkaqenët janë grabitqarët më të frikshëm në det dhe mbijetesa e tyre varet nga dhëmbët e frikshëm që rigjenerohen gjatë gjithë jetës së tyre. Por ndryshimet në kiminë e oqeanit mund t’i vënë këto armë në rrezik.
Ky është përfundimi i një studimi të kryer nga një grup shkencëtarësh gjermanë që testuan efektet e një oqeani më acid në dhëmbët e peshkaqenëve. Shkencëtarët kanë lidhur aktivitetet njerëzore, duke përfshirë djegien e qymyrit, naftës dhe gazit, me acidifikimin e vazhdueshëm të oqeanit.
Ndërsa oqeanet bëhen gjithnjë e më acidikë, dhëmbët e peshkaqenëve mund të bëhen strukturisht më të dobët dhe më të prirur të thyhen, zbuluan shkencëtarët. Kjo mund të ndryshojë statusin e peshqve të mëdhenj në krye të zinxhirit ushqimor të oqeanit.
Oqeani nuk do të popullohet me peshkaqenë pa dhëmbë brenda natës, thotë autori kryesor i studimit, Maximilian Baum, një biolog detar në Universitetin Heinrich Heine në Düsseldorf. Por mundësia e dhëmbëve më të dobët është një rrezik i ri për peshkaqenët që tashmë përballen me ndotje, peshkim të tepërt, ndryshime klimatike dhe kërcënime të tjera./mxh
Last Updated on 20/01/2026 by EL
Një studim ndërkombëtar e renditi këtë simbol të famës në fund të listës së atraksioneve botërore, duke rrëzuar mitin e glamurit që e shoqëron prej dekadash
Nëse ndonjëherë e keni imagjinuar Hollywood-in si një vend të glamurit të përjetshëm, shkëlqimit dhe magjisë filmike, ndoshta ka ardhur koha që kjo pamje të zbresë pak në tokë. Një nga atraksionet turistike më të njohura në Shtetet e Bashkuara të Amerikës është shpallur së fundmi si atraksioni turistik më i keq në botë.
Bëhet fjalë për Hollywood Walk of Fame.
Shtetet e Bashkuara të Amerikës janë plot me hite turistike – nga rrokaqiejt e Nju Jorkut dhe lokacionet e famshme nga filmat, te parqet kombëtare spektakolare, e deri te plazhet me diell të Floridës dhe Havait. Megjithatë, sipas një studimi të ri të kompanisë turistike Stasher, pikërisht Hollywood Walk of Fame ka përfunduar në fund të listës së atraksioneve më të njohura botërore, transmeton Telegrafi.
Pse u shpall më e keqja?
Studimi ka përfshirë 101 atraksione turistike më të njohura në botë. Në vlerësim janë marrë parasysh: nota mesatare në Google, siguria e destinacionit, largësia nga aeroporti, cilësia e akomodimit lokal dhe prania në rrjetet sociale, veçanërisht në TikTok.
Rezultatet treguan se popullariteti nuk garanton domosdoshmërisht përvojë cilësore. Hollywood Walk of Fame mori vlerësimin mesatar më të ulët në Google, si dhe nota shumë të dobëta për sa i përket sigurisë. Si minus shtesë përmendet edhe fakti se ndodhet rreth 37 kilometra larg aeroportit Los Angeles International Airport.
Hollywood Walk of Fame shtrihet përgjatë Hollywood Boulevard dhe Vine Street, dhe përbëhet nga më shumë se 2.800 yje të vendosura në trotuar. Çdo yll u kushtohet personaliteteve që kanë lënë gjurmë në film, televizion, muzikë, radio dhe artet skenike, si edhe emrave të rëndësishëm të historisë dhe kulturës, mes tyre edhe Neil Armstrong.
Përshtypjet e turistëve, pa iluzione
Një pamje e ngjashme vërehet edhe në Tripadvisor, ku Walk of Fame ka një vlerësim mesatar 3.4 nga pesë yje dhe renditet vetëm në vendin e 64-të ndër aktivitetet turistike në Los Angeles.
Një vizitor ka shkruar se ky vend është larg glamurit që shfaqet shpesh në filma dhe televizion, dhe se e gjithë zona i është dukur e pasigurt, ndaj nuk do ta rekomandonte për vizita me fëmijë të vegjël.
Të tjerë kanë qenë më të butë në vlerësim, por pa pritshmëri të mëdha:
“Po, është paksa e vjetruar, por nëse je turist, pse jo. Është interesante të shohësh emrat e të famshmëve dhe dyqanet e suvenireve. U pa dhe u hoq nga lista.”
Ka edhe nga ata që mendojnë se Walk of Fame ia vlen të vizitohet të paktën një herë në jetë, thjesht për simbolikën dhe faktin se prej dekadash është një nga shenjat dalluese të Hollywood-it. Megjithatë, pothuajse të gjithë bien dakord për një gjë: nuk duhet pritur një përrallë filmike. Në vend të tapetit të kuq, vizitorët përballen me një lagje mesatare urbane, me turma njerëzish dhe dyqane suveniresh të shtrenjta.
Dhjetë atraksionet turistike më të këqija në botë
Dhjetë atraksionet turistike më të mira në botë
Popullariteti nuk garanton përvojë, dhe imazhet që shohim në filma apo rrjete sociale shpesh kanë pak lidhje me realitetin. Hollywood Walk of Fame mbetet një simbol, por gjithnjë e më shpesh, një simbol që zhgënjen ata që prisnin magji. /ET
Last Updated on 20/01/2026 by EL
apet mundësia për të rezervuar një dhomë në hotelin e parë në Hënë – pagesa paraprake 1 milion dollarë.
Një startup me bazë në Kaliforni po sjell një ëndërr të shkencës-fantastikës në realitet: një hotel në Hënë.
Kompania GRU Space, e themeluar nga Skylar Chan, ka nisur të pranojë depozita deri në 1 milion dollarë për ata që duan të jenë ndër udhëtarët e parë që do të qëndrojnë në sipërfaqen hënore.
Hoteli i parë në botë në Hënë pritet të hapë dyert deri në vitin 2032, megjithëse çmimi përfundimtar i dhomave ende nuk është konfirmuar, por pritet të kalojë 10 milionë dollarë.
Pagesa paraprake mund të jetë midis 250 mijë dhe 1 milion dollarë, sipas paketës së zgjedhur, raporton odditycentral.
GRU Space ka një qasje të veçantë ndaj ndërtimit: në vend që të transportojë materiale të rënda nga Toka, kompania planifikon të përdorë robotë dhe blloqe të krijuara nga dheu hënor për të ngritur strukturat e hotelit, të përshtatura për kushtet ekstreme të Hënës.
Nëse gjithçka shkon sipas planit, ndërtimi i hotelit do të fillojë në vitin 2029, duke shënuar një hap historik në turizmin hapësinor dhe duke ofruar mundësinë e rrallë për një eksperiencë unike në një planet tjetër. /et
Deri në tre në 10 persona ( 10-30%) , kryesisht nga vendet perëndimore, kanë mungesë magnezi në një masë më të madhe ose më të vogël. Siç shpjegon Hazel Flight, drejtuese e Programit të Ushqyerjes dhe Shëndetit në Universitetin Edge Hill, është një nga mikronutrientët e nevojshëm që sigurojnë funksionimin e duhur të trupit, duke ndihmuar më shumë se 300 enzima të kryejnë procese të shumta kimike në trup, të tilla si prodhimi i proteinave, mbështetja e kockave, kontrolli i sheqerit dhe presionit të gjakut, si dhe ruajtja e funksionit dhe shëndetit të zemrës, muskujve dhe sistemit nervor.
Simptomat dhe grupet e rrezikut
Diagnostikimi i mungesës së magnezit nuk është një detyrë e lehtë; nga njëra anë, nivelet e tij në gjak nuk pasqyrojnë sasinë e ruajtur nga qelizat, dhe nga ana tjetër, shenjat e mungesës do të shfaqen vetëm pasi ajo të jetë vendosur dhe simptoma të tilla si dobësi, lodhje, ulje e oreksit, të përziera dhe tendencë për të vjella .
Mungesa e magnezit shumëfishon rrezikun e sëmundjeve të rënda kronike, siç janë sëmundjet kardiovaskulare, osteoporoza, diabeti i tipit 2, migrena dhe sëmundja e Alzheimerit. Faktorët që identifikojnë dhe identifikojnë grupet me rrezik të shtuar përfshijnë:
Mosha (fëmijë dhe adoleshentë, të moshuar dhe gra në postmenopauzë)
Historia shëndetësore. Sëmundja celiake dhe sëmundjet inflamatore idiopatike të zorrëve që pengojnë marrjen e lëndëve ushqyese pavarësisht nga një dietë e shëndetshme, diabeti mellitus i tipit 2 dhe alkoolizmi.
Medikamente. Sëmundjet kronike dhe ilaçet me recetë për t’i trajtuar ato (p.sh. diuretikë dhe antibiotikë që ulin nivelet e magnezit)
Dieta. Konsumi i lartë i ushqimeve të përpunuara, së bashku me ilaçet e mësipërme, është shkaku kryesor i mungesës së magnezit për shumicën dërrmuese të njerëzve në vendet e zhvilluara.
Burimet dietike të magnezit
Doza e rekomanduar ditore e magnezit varet nga mosha dhe shëndeti, me rregullin e përgjithshëm që rekomandon 400-420 mg për burrat e moshës 19-51 vjeç dhe 310-320 mg për gratë, vëren Hazel Flight. Edhe pse shumë veta përdorin suplemente magnezi, ajo argumenton se përdorimi i tyre duhet të bëhet kryesisht nga grupe të tilla si të moshuarit dhe njerëzit me sëmundje të caktuara, gjithmonë në konsultim me mjekun që ndjek, pasi marrja e tepërt mund të shkaktojë diarre, të përziera, të vjella, dobësi dhe hipotension, ndërsa magnezi mund të zvogëlojë efektivitetin e disa ilaçeve.
Për këtë arsye, është e preferueshme ta konsumoni atë përmes ushqimeve (mundësisht të plota) si arra, bishtajore, drithëra të plota, fasule, perime me gjethe jeshile (si lakra ose brokoli), qumësht, kos dhe disa ushqime të tjera që tejkalojnë nevojat tona për magnez.
The post Magnezi: Simptomat që tregojnë se keni mungesë të tij appeared first on iconstyle.al.
Një stuhi jashtëzakonisht e fuqishme rrezatimi diellor, e lëshuar nga Dielli, po i drejtohet Tokës dhe pritet të shkaktojë shfaqje të forta të aurorës në zona të pazakonta, si dhe të ndikojë në komunikimet satelitore dhe saktësinë e sistemeve GPS.
Sipas Qendrës së Parashikimit të Motit Hapësinor (SWPC), pjesë e Shërbimit Kombëtar të Motit, stuhia është klasifikuar në nivelin S4 nga pesë shkallë të ashpërsisë, duke u konsideruar si më e madhja e këtij lloji në mbi dy dekada.
“Një stuhi e fortë rrezatimi diellor S4 është aktualisht në zhvillim. Kjo është stuhia më e madhe e rrezatimit diellor në më shumë se 20 vjet. Herën e fundit që u regjistruan nivele të tilla ishte në tetor të vitit 2003. Efektet e mundshme prekin kryesisht misionet hapësinore, aviacionin dhe operacionet satelitore,” njoftoi SWPC.
Stuhitë hapësinore të tetorit 2003 shkaktuan ndërprerje të energjisë elektrike në Suedi dhe dëmtime serioze të transformatorëve në Afrikën e Jugut, duke rritur shqetësimet për ndikimet e mundshme edhe këtë herë.
Ekspertët paralajmërojnë se, kur stuhitë e rrezatimit diellor arrijnë në Tokë, ato mund të rrisin rrezikun e ekspozimit ndaj rrezatimit për astronautët në orbitën e ulët të Tokës, përfshirë ata në Stacionin Ndërkombëtar Hapësinor, si dhe për pasagjerët e fluturimeve që ndjekin rrugë polare.
Përveç ndikimeve teknologjike, stuhitë diellore mund të shkaktojnë shfaqje spektakolare të aurorës në hemisfera të ndryshme të globit. SWPC ka njoftuar linjat ajrore, NASA-n, Administratën Federale të Aviacionit, Agjencinë Federale të Menaxhimit të Emergjencave dhe operatorë të tjerë kritikë të infrastrukturës për t’u përgatitur ndaj pasojave të mundshme.
“Kemi ndërmarrë të gjitha kontaktet e nevojshme për t’u siguruar që operatorët e infrastrukturës teknologjike kritike janë të informuar për situatën aktuale,” deklaroi SWPC./kb
Palmarola nuk ka qytet dhe as rrugë. Nuk ka energji elektrike, nuk ka mbulim telefonie celulare dhe as terminal tragetesh. Shumicën e ditëve, e vetmja mënyrë për të arritur në ishull është me varkë të vogël nga Ponza, pesë milje larg përtej Detit Tirren.
Shtrihet në perëndim të Romës, mjaftueshëm afër sa mund të arrihet me një udhëtim njëditor, por mjaftueshëm larg saqë trafiku, turmat dhe lëvizja e vazhdueshme e kryeqytetit italian ndihen si një planet fqinj. Ndërsa forumet, shatërvanët dhe sheshet e Romës tërheqin miliona vizitorë, Palmarola mungon kryesisht në itineraret. Shumë turistë nuk dëgjojnë kurrë për të. Shumë romakë nuk shkojnë kurrë atje.
Ajo që i tërheq njerëzit që e bëjnë kalimin nuk është infrastruktura apo komoditeti, por mungesa e të dyjave. Palmarola ngrihet nga uji në shkëmbinj vullkanikë, të thyer nga shpella detare dhe gjire të ngushta. Ka një plazh të vetëm, një rrjet shtigjesh këmbësorësh që të çojnë në brendësi të vendit dhe pak shenja të zhvillimit modern.
Arritja në ishull nga Roma përfshin një tren për në portin e Anzios, një traget për në Ponza dhe më pas negocimin me një peshkatar ose pronar privat varke për një udhëtim në të dyja drejtimet. Pa banorë të përhershëm, Palmarola është një destinacion i formësuar më shumë nga moti, gjeologjia dhe stinët sesa nga turizmi.
Ekziston një restorant, O’Francese, që shërben peshk të freskët dhe jep me qira një numër të kufizuar dhomash. Vizitorët rezervojnë muaj më parë dhe qëndrojnë në dhoma që fillojnë nga 150 euro ose 175 dollarë.
Shtigjet për këmbësorë të çojnë në brendësi të vendit nga plazhi, duke u ngjitur drejt rrënojave të një manastiri mesjetar dhe mbetjeve të një vendbanimi prehistorik.
Pronësia e ishullit daton që nga shekulli i 18-të, kur familjeve napolitane të dërguara për të kolonizuar Ponzën iu lejua ta ndanin Palmarolën midis tyre. Sot, ishulli është në pronësi private, i ndarë në parcela të shumta që mbahen nga familje që ende jetojnë në Ponzë.
Lart në shkëmbinj, shpella të vogla janë shndërruar në banesa të thjeshta private, disa të lyera me të bardhë dhe blu. Peshkatarët historikisht i kanë përdorur ato si strehimore gjatë stuhive dhe shumë pronarë ende i mbajnë të mbushura me furnizime në rast se moti pengon kthimin në Ponza./ kb
E hëna, 19 janar, njihet shpesh si “E hëna Blu” dhe konsiderohet dita më e trishtuar e vitit. Megjithatë, nuk ka prova shkencore që e vërtetojnë këtë pohim, dhe ai mbetet më shumë një koncept popullor sesa një fakt i bazuar në kërkime.
Termi “E hëna Blu” u krijua për herë të parë në vitin 2005 nga psikologu Cliff Arnall për kompaninë britanike të udhëtimeve Sky Travel, si një mënyrë për të promovuar pushimet dimërore.
Arnall e llogariti këtë datë, zakonisht të hënën e tretë të janarit duke kombinuar disa faktorë, si moti dimëror, borxhet pas festave, koha që ka kaluar që nga Krishtlindjet, nivelet e motivimit dhe vendimet e Vitit të Ri. Megjithatë, formula e tij nuk ka mbështetje shkencore dhe konsiderohet më shumë një ide marketingu sesa një matje reale e lumturisë. Pavarësisht nga kjo, stina e dimrit dhe fundi i vjeshtës shpesh sjellin një “sezon blu” më të gjerë, që mund të ndikojë te humori dhe energjia e njerëzve, duke e bërë perceptimin e “E hënës Blu” më të kuptueshëm në kontekstin e ndryshimeve sezonale të motit dhe aktivitetit shoqëror.
Shumë njerëz përjetojnë trishtimin dimëror, një ulje sezonale dhe e përkohshme e humorit dhe energjisë gjatë stinës së ftohtë dhe më të errët.
Simptomat më të zakonshme përfshijnë:
Humor të ulët
Vështirësi përqendrimi
Ndjenjë lodhjeje
Humbje interesi për aktivitetet që zakonisht i shijojnë.
Shkaku i saktë i ÇAS nuk është plotësisht i njohur, por ekspertët e lidhin me mungesën e dritës natyrore, e cila ndikon te kimikatet e trupit, si serotonina dhe melatonina, të cilat rregullojnë humorin dhe energjinë.
Si të përmirësojmë gjendjen gjatë dimrit
Sipas Stephanie Davies, eksperte e lumturisë, për të kapërcyer trishtimin dimëror nuk duhen ndryshime drastike, por veprime të vogla dhe të qëllimshme që mbështesin mirëqenien mendore.
Këshilla praktike:
Dalja për shëtitje jashtë
Telefonata ose biseda me miq
Ushtrime të rregullta (edhe 20 minuta në ditë janë të mjaftueshme)
Ekspozimi ndaj dritës natyrore
Mbajtja e një ore gjumi të rregullt (7–9 orë)
Ambient sa më i ndriçuar dhe, kur është e mundur, terapia me dritë.
Bashkëveprimi shoqëror është gjithashtu një antidot i fuqishëm kundër izolimit dhe ndjenjës së trishtimit gjatë muajve të ftohtë. Një bisedë e shkurtër, një mesazh ose telefonatë mund të përmirësojnë ndjeshëm humorin.
Përfundimi
Edhe pse “E hëna Blu” është më shumë një koncept marketingu, ndikimi i dimrit te humori i njerëzve është real. Veprime të thjeshta si lëvizja, ekspozimi ndaj dritës natyrore dhe lidhja me të tjerët ndihmojnë në ruajtjen e energjisë dhe mirëqenies mendore gjatë muajve më të errët./Kb
Shkencëtarët kanë identifikuar zyrtarisht lulen më të madhe të fosilizuar të gjetur ndonjëherë në qelibar, një ekzemplar pothuajse 40 milionë vjeçar, i ruajtur me një përpikmëri mahnitëse në rrëshirën e ngurtësuar të pyjeve parahistorike. Studimi, i botuar në revistën Scientific Reports, i jep fund një enigme shkencore që kishte zgjatur më shumë se një shekull e gjysmë dhe hap një dritare të re në…
Krishtlindjet dhe Viti i Ri mbaruan, jashtë është ftohtë dhe errësirë dhe është koha që t’i ktheheni punës intensive.
E hëna blu, e njohur si dita më depresive e vitit, ka qenë në trend online prej vitesh.
Sipas TikTok, numri i postimeve të etiketuara me këtë term është rritur nga viti në vit në 68,600, një rritje prej 35%.
Edhe pse nuk fshihet asgjë shkencore pas saj, emri thuhet se u shpik nga psikologu Cliff Arnall në vitin 2004, dhe kjo ditë bie të hënën e tretë të janarit çdo vit.
Kjo është kundërshtuar nga të tjerë gjatë viteve.
Ai e shpiku atë pasi një kompani pushimesh i kërkoi një “formulë shkencore” për trishtimin e janarit.
Dr. Philip Clarke, lektor në psikologji thotë se ka filluar të flasë kundër “Të hënës blu” kur pa që kompanitë po përpiqeshin të shisnin produkte duke e përdorur këtë ditë si justifikim.
“Mund ta kuptoj pse njerëzit ndihen keq në janar, sapo ke kaluar festat, duke kaluar shumë kohë me familjen, duke u kënaqur shumë dhe tashmë gjithçka duket shumë më e errët. Gjëja kryesore për t’u mbajtur mend është se “E hëna Blu” nuk është provuar shkencërisht, nuk ka asnjë provë që janari sheh një rritje të referimeve për shëndetin mendor, megjithëse mund të duket kështu”, tha ai.
Megjithatë, ai mendon se një “përfitim vërtet i fortë” i konceptit është se i bën njerëzit të zhvillojnë ato “biseda të vështira” rreth depresionit dhe ankthit dhe “çfarë mund të bëjnë në të vërtetë për të ndihmuar me këtë”.
Ka pasur sugjerime për ta shndërruar “Të hënën Blu” në “Hënën e Breë”, me organizatën bamirëse të shëndetit mendor në Amerikë që inkurajon një bisedë me familjen dhe miqtë mbi bisedat virtuale.
Edhe pse Philip mendon se është e rëndësishme të mos e ngatërroni ndjenjën e depresionit me depresionin, ai ka këshilla që të gjithë mund t’i përdorin për një shëndet më të mirë mendor.
– Ushtrime fizike
“Ushtrimet fizike janë një gjë fantastike që njerëzit mund të bëjnë, pasi çlirojnë endorfina dhe kimikate të lumtura. Nuk ka pse të jetë ushtrim në palestër sepse kjo mund të jetë e bezdisshme për disa njerëz”, tha ai.
“Bëhet fjalë vetëm për rritjen e aktivitetit tuaj fizik.”
– Vlerësoni qëllimet tuaja të Vitit të Ri
“Shumë njerëz dështojnë në përmbushjen e qëllimeve të Vitit të Ri brenda dy ose tre javësh”, vuri në dukje ai.
“Por nëse keni dështuar, shikoni pse dhe përdoreni atë si një përvojë mësimi.
“Kjo u jep njerëzve shpresë se ata ende mund të punojnë drejt një qëllimi për vitin dhe të mos e qortojnë veten për këtë.”
– Vullnetarizëm
“Një arsye pse njerëzit e duan Krishtlindjen nuk është domosdoshmërisht marrja, por kënaqësia që marrin duke ndihmuar njerëzit”, shtoi ai.
“Kjo mund të jetë një mënyrë e mirë për të marrë një shtysë lumturie pa pasoja financiare.”
The post E hëna blu: Miti i ditës më depresive të vitit appeared first on Gazeta Si.
Kuzhina italiane është një shpikje e kohëve të fundit dhe shumë e transmetuar në televizion: historiani i ushqimit Alberto Grandi shpërndan mitin e shefave tanë të kuzhinës.
Ne italianët jemi mësuar me luksin në tryezë. Nuk është rastësi që çdo festë italiane shoqërohet me pjatën e vet tradicionale: lazanja dhe kanelloni të dielave, kotekino dhe thjerrëza në natën e Vitit të Ri, apo panetone për Krishtlindje. Megjithatë, kur kthehemi pas në kohë, historia na tregon se për shekuj me radhë dieta italiane ishte e kufizuar dhe e vështirë për shumicën. Shumë pjata tipike të kuzhinës tonë ishin ekskluzivisht për një pakicë të privilegjuar.
Pavarësisht kësaj të kaluarës së vështirë, ne sot jemi bërë vendi i ushqimit të mirë, i dietës mesdhetare dhe i recetave rajonale të eksportuara në mbarë botën. Gjithashtu, jemi kombi i shfaqjeve të gatimit çdo orë, i librave me receta dhe, mbi të gjitha, i shefave të kuzhinës shumë të kërkuar në internet dhe në televizion.
Por si arritëm deri këtu? A kemi qenë gjithmonë një komb gastronomësh, shefash kuzhine dhe degustuesish? Përgjigjen mund ta gjeni në librin e fundit të Alberto Grandit, L’invenzione del cuoco (Mondadori), profesor i Historisë së Ushqimit në Universitetin e Parmës. Një libër që ndonjëherë shqetëson, veçanërisht kur mendon për reputacionin tonë të shkëlqyer. A e meritojmë?
Në realitet, është një mit. Por një mit shumë produktiv. Të flasësh për “kuzhinën italiane” para shekullit të 20-të është anakronike: nuk kishte shtet të unifikuar, as treg të përbashkët, as gjuhë të përbashkët, as infrastrukturë për të qarkulluar përbërës dhe receta. Mungonin gjithashtu kushtet ekonomike për zhvillimin e një kuzhine të larmishme. Italianët hanin të njëjtat gjëra, të kufizuara nga stinët dhe disponueshmëria lokale.
Ideja e hershme e “kuzhinës italiane” u shfaq midis shekujve 19 dhe 20 dhe më vonë u “nacionalizua” nga televizioni, industria agro-ushqimore dhe turizmi. Ky mit nuk është vetëm një gënjeshtër historike: është një makinë narrative që ndihmoi në ndërtimin e një identiteti kolektiv rreth ushqimit, duke edukuar turistët dhe banorët rreth një modeli të përbashkët shijeje. Në fund të fundit, kur hamë spageti ose pica jashtë Italisë, ne konsumojmë një ide dhe një histori, jo vetëm një traditë të pastër.
Në shekujt e kaluar, a kishte shefa kuzhine që ndikuan në modën gastronomike të kohës së tyre? Po, por ata punonin në mënyrë krejtësisht tjetër. Para televizionit dhe mediave sociale, shefat e kuzhinës shërbenin një oborri mbretëror ose një elite. Ata nuk flisnin drejtpërdrejt me njerëzit, por formonin shijet e pakicës, të cilat më pas përhapen ngadalë në pjesën tjetër të vendit.
Këta shefa ishin “këshilltarë të shijes” për të fuqishmit: fama e tyre kalonte në libra gatimi për pak lexues ose përmes jehonës së oborreve mbretërore, pa ndikim të menjëhershëm në media. Idetë për shefë kuzhine që ndërtojnë një imazh kombëtar janë të fundit të shekullit të 20-të. Më parë, ndikimi i tyre përhapej ngadalë, si një valë nga një pellg i vogël, duke prekur vetëm atë që i paguante dhe ndonjëherë shoqërinë në tërësi. Sot, përhapja është e menjëhershme, globale dhe vizuale: një video ose postim viral është i mjaftueshëm për të formësuar shijet.
Petronilla, pseudonimi i Dr. Amalia Moretti Foggia, ishte një fenomen mediatik para kohës së saj. Nga viti 1929 deri në 1943, ajo botoi receta në Domenica del Corriere, duke iu drejtuar grave italiane në një vend në ndryshim: urbanizim, forma të reja konsumimi, kufizime autarkie dhe luftë.
Forca e saj qëndronte te normaliteti: receta të lira, të thjeshta dhe të adaptueshme për përbërës të rrallë. Ajo mësoi grave një gjuhë të unifikuar kulinare, siç kishte bërë Artusi para saj. Petronilla vepronte në një shkallë të gjerë: gatimi nuk ishte vetëm ushqim, por menaxhim shtëpie dhe edukim për modernitetin, duke krijuar ndjenjën e komunitetit kombëtar. Nëse do të lindte sot, ajo do të kishte miliona ndjekës dhe ndoshta reklama dhe një emision radiofonik të përditshëm.
Bumi ekonomik solli frigoriferët, kuzhinat moderne, supermarketet dhe produktet industriale në duart e italianëve. Televizioni, i prezantuar në vitin 1954, nuk e transformoi menjëherë gatimin në spektakël, por solli një revolucion: miliona njerëz panë të njëjtat gjeste, të njëjtat produkte dhe idenë e “italianitetit gastronomik”.
Gatimi u bë njëkohësisht edukim dhe marketing popullor. Audienca u homogenizua, duke filluar të mendonte për trendet, markat ushqimore dhe produktet sezonale, madje edhe para se t’i blinte ato.
Në vitin 1957, Mario Soldati solli dokumentarin e tij “Udhëtimi përgjatë Luginës së Po”, që kombinonte letërsinë, kulturën dhe kuzhinën rajonale. Shefat e kuzhinës nuk ishin ende yje, por publiku filloi t’i ndiqte historitë e shijeve dhe vendeve.
Në vitet 1960 dhe 1970, shfaqje si “A tavola alle 7” me Ave Ninchi dhe Luigi Veronelli sollën një çift të kulturuar, ironik dhe komunikues që diskutonte përbërës, verëra dhe tradita. Reklamat e Carosello ndërtonin një botë gastronomike paralele me produkte ikonike dhe heronj të përkryer të shtëpisë. Ushqimi u bë kulturë dhe argëtim, pa shefa të famshëm ende.
Në vitet 1990, televizioni konsolidoi një kanun me shefa si Vissani ose La prova del cuoco. Kuzhina italiane e sotme që shitet në botë është produkt audiovizual, me receta, gjeste dhe imazhe të krijuara për syrin dhe kujtesën kolektive.
Në fund të viteve 1990 dhe fillim të viteve 2000, ndikimi i modelit anglo-sakson (Gordon Ramsay, Jamie Oliver, Nigella Lawson) arriti në Itali: La prova del cuoco transformoi kuzhinierin në një personazh të famshëm; Gambero Rosso Channel krijoi një komunitet entuziastësh; MasterChef revolucionarizoi rregullat. Kuzhinieri u bë udhëheqës kulturor dhe influencues, gatuante identitete, dëshira dhe aspirata shoqërore, intelektuali i ri publik me audiencë dhe sponsorë të mëdhenj.
Burimi: focus.it/ Përgatiti: L.Veizi
NASA ka zhvendosur raketën e saj më të lartë dhe më të fuqishme, Artemis II, nga ndërtesa e montimit në platformën e lëshimit, duke shënuar një nga arritjet kryesore të agjencisë, arritjen në Hënë.
Lëshimi në platformë u lejon inxhinierëve të fillojnë integrimin përfundimtar, testimin dhe provat e plota të lëshimit, duke përfshirë simulimet e furnizimit me karburant dhe procedurat e numërimit mbrapsht, përpara se raketa të jetë e autorizuar për fluturim.
Çelësi i misionit është Sistemi i Lëshimit Hapësinor, ose SLS, një raketë me ngarkesë të rëndë e projektuar për të dërguar astronautë dhe ngarkesa të mëdha përtej orbitës së ulët të Tokës./Kb
Ekziston një ide e përhapur se sauna sjell përfitime për shëndetin e lëkurës dhe ka gjithmonë avantazhe dhe këshilla që duhen marrë parasysh para se ta përdorni rregullisht:
Rrit qarkullimin e gjakut dhe shkëlqimin e lëkurës
Nxehtësia e saunës zgjeron enët e gjakut, duke përmirësuar qarkullimin. Kjo mund t’i japë lëkurës një shkëlqim të shëndetshëm dhe të ndihmojë pastrimin e poreve përmes djersitjes, e cila ndihmon në largimin e papastërtive dhe mund të reduktojë aknet.
Absorbim më i mirë i produkteve të kujdesit
Pas një seance në saunë, lëkura mund të jetë më e gatshme për të marrë përfitimet e produkteve hidratante dhe serumeve, sepse poret janë të hapura dhe qarkullimi është më i mirë.
Mbështetje dermatologjike, por me kujdes
Dermatologët shpesh mbështesin përdorimin e saunës si pjesë të një rutine të kujdesit të lëkurës, nëse bëhet si duhet dhe në përputhje me tipin e lëkurës. Megjithatë, ata këshillojnë të kërkohet mendim profesional para përdorimit nëse keni lëkurë shumë të ndjeshme, të thatë, rosacea ose dermatit aktiv.
Mos e teproni
Përdorimi shumë i shpeshtë ose pa kujdes mund të shkaktojë afriditje, djersitje të tepruar, tharje të lëkurës ose ndjeshmëri të shtuar. Gjithashtu, ekziston një rrezik i vogël i zgjerimit të enëve të vogla të gjakut nëse qëndroni shumë gjatë në saunë.
Sa herë është e mjaftueshme?
Dermatologët sugjerojnë se 1 deri në 3 seanca sauna në javë janë zakonisht të mjaftueshme për të vërejtur përfitime si lëkurë më e pastër, hidratim dhe me pore të pastruara, sidomos pas disa javësh përdorimi të qëndrueshëm./Kb
Duke buzëqeshur, duke rrudhur vetullat, duke shfaqur dhëmbët në një kërcënim, primatët, përfshirë njerëzit, përdorin vazhdimisht fytyrat e tyre për të komunikuar por deri më tani, mënyra se si truri koordinon muskujt e fytyrës për të prodhuar këto gjeste ishte e panjohur.
Një studim i ri i botuar në revistën Science tregon se shprehjet e fytyrës nuk janë thjesht shpërthime automatike emocionale, por më tepër produkt i një rrjeti të shpërndarë kortikal që vepron me një hierarki kohore, disa rajone përpunojnë informacion të shpejtë dhe dinamik për të kontrolluar lëvizjen moment pas momenti, ndërsa të tjerët mbajnë përfaqësime të qëndrueshme, të cilat mund të pasqyrojnë kontekstin shoqëror.
Studimi, i udhëhequr nga Geena Ianni e Universitetit të Pensilvanisë, regjistroi aktivitetin e qindra neuroneve në katër rajone të trurit të dy makakëve, ndërsa kafshët prodhuan spontanisht tre lloje gjestesh: lëvizje buzësh (si një buzëqeshje), kërcënim dhe përtypje. Rezultatet përmbysin idenë klasike se ekziston një ndarje e rreptë midis qarqeve të trurit: një lateral për lëvizjet vullnetare dhe një medial, i cili kalon vijën e mesit të trurit, për shprehjet emocionale.
“Ajo që kemi zbuluar është se të gjitha rajonet motorike kortikale të fytyrës janë të përfshira në të gjitha llojet e gjesteve”, shpjegon Ianni. Me fjalë të tjera, të gjitha zonat që më parë mendoheshin të ishin të ndara për lloje të ndryshme gjestesh përmbajnë neurone që i përgjigjen si gjesteve socio-emocionale ashtu edhe lëvizjeve vullnetare.
Për të zbuluar se si funksionojnë këto rajone së bashku, studiuesit përdorën teknika të imazherisë me rezonancë magnetike të kombinuara me implante mikroelektrode. Çelësi ishte të regjistrohej aktiviteti i trurit njëkohësisht në të katër zonat, ndërsa kafshët bashkëvepronin me stimuj socialë, video të personave të ngjashëm, avatarë interaktivë ose takime ballë për ballë, që nxisnin gjeste natyrore pa trajnim paraprak.
Zbulimi më i habitshëm ishte se rajonet e trurit nuk janë të organizuara sipas një hierarkie klasike hapësinore, nga zonat më të ulëta në ato më të larta, por sipas një hierarkie kohore.
Rezultatet gjithashtu sfidojnë idenë se shprehjet e fytyrës janë thjesht reflekse. Aktiviteti nervor i ndau llojet e ndryshme të gjesteve shumë kohë para se të fillonte lëvizja, deri në një sekondë më parë, duke treguar përgatitje dhe qëllimshmëri. Për më tepër, rrugët nervore për secilin gjest nuk mbivendoseshin kurrë, madje as gjatë periudhave të pushimit të fytyrës, duke sugjeruar që truri tashmë po përgatit gjestin specifik që do të pasojë.
“Gjetjet e Ianni-t dhe kolegëve të saj kanë implikime të jashtëzakonshme për të kuptuar evolucionin dhe funksionin e shprehjeve të fytyrës”, shkruajnë Bridget Ëaller dhe Jamie Ëhitehouse, studiues në Departamentin e Psikologjisë në Universitetin e Nottingham-it (Mbretëria e Bashkuar), në një koment në të njëjtën revistë.
“Pikëpamja klasike, se shprehjet e fytyrës sinjalizojnë një gjendje të brendshme emocionale, sugjeron që ndarja e emocioneve të ndjera është adaptive evolucionare dhe është përzgjedhur për të lehtësuar ndërveprimet shoqërore me të tjerët. Kjo mund të jetë e vërtetë deri diku, por nëse shprehjet e fytyrës janë të planifikuara, atëherë vë në pikëpyetje se sa saktë ato përfaqësojnë gjithmonë lexime të ndershme të gjendjes së brendshme”, shtojnë ata.
Me fjalë të tjera, kur buzëqeshim ose kërcënojmë, truri ynë po kryen një simfoni nervore komplekse në të cilën pjesë të ndryshme të orkestrës, të shpejta dhe të ngadalta, dinamike dhe të qëndrueshme, bashkëpunojnë për të prodhuar gjestin e saktë në momentin e saktë shoqëror.
Ignacio Morgado, profesor i Psikobiologjisë në Institutin e Neuroshkencave të Universitetit të Barcelonës, i cili nuk mori pjesë në studim, vëren se “risia kryesore qëndron në faktin se rajonet e korteksit frontal të trurit që kontrollojnë muskujt e shprehjeve vullnetare të fytyrës dhe ato që kontrollojnë shprehjet emocionale të fytyrës kodojnë të dy llojet e shprehjeve”.
Megjithatë, ai shton një shënim kujdesi në lidhje me implikimet: “Hulumtimi është me interes më neurologjik sesa psikologjik, pasi nuk ka informacion të ri në lidhje me rolin shoqëror të shprehjeve të fytyrës”.
Sipas autorëve të tij, puna ka implikime të mundshme klinike. Të kuptuarit se si funksionon truri ynë kur gjeneron shprehjet tona mund të përdoret në hartimin e ndërfaqeve tru-kompjuter për të rivendosur këto funksione tek pacientët me dëmtime në tru.
The post Pse buzëqeshim? Truri orkestron shprehjet e fytyrës si një simfoni appeared first on Gazeta Si.
Shkencëtarët kanë bërë një zbulim të pabesueshëm në Arabinë Saudite. Janë gjetur gepardë të mumifikuar që varionin nga 130 deri në mbi 1,800 vjeç, brenda shpellave.
Studiuesit gërmuan dhe gjetën shtatë kufoma të tëra së bashku me kockat e 54 gepardëve të tjerë në një vend pranë qytetit të Arar.
Procesi i mumifikimit parandalon dekompozimin e një kufome, duke e mbajtur trupin praktikisht të paprekur.
Ndërsa mumjet egjiptiane janë ndoshta më të famshmet, për shkak të ritualeve të lashta, procesi mund të ndodhë edhe natyrshëm në vende si akullnajat, shkretëtirat dhe kënetat./K.M
Një ketër albino është parë të mërkurën, më 14 janar, në National Mall në Washington DC të SHBA-së.
Pamjet treguan ketrin me lesh tërësisht të bardhë duke lëvizur mbi bar, ndërsa ketra të tjerë mblidheshin pranë tij.
Anëtarë të Gardës Kombëtare gjithashtu u panë duke ushqyer ketrat në zonë.
Albinizmi është një gjendje gjenetike e rrallë që shkakton humbje të pjesshme ose të plotë të pigmentimit dhe ndodh te ketrat rreth një në 100 mijë lindje.
Shkencëtarët vlerësojnë se vetëm rreth 20 ketra albino ekzistojnë mes gati dy milionë ketrave në SHBA. /ET
Login