– Qiproja po merr drejtimin e BE-së në kohë të trazuara gjeopolitike. Përpjekjet për ta drejtuar bllokun drejt një autonomie më të madhe – duke mbetur e hapur ndaj botës – do të formësojnë prioritetet nga siguria dhe mbështetja për Ukrainën te zgjerimi, migracioni dhe buxheti i ardhshëm afatgjatë –
BRUKSEL, 6 janar /ATSH-enr/ – Qiproja sapo ka marrë përsipër presidencën e radhës të BE-së për herë të dytë, por bota ka ndryshuar që kur mbajti rolin e fundit 6-mujor në vitin 2012.
Duke marrë stafetën nga Danimarka, për gjashtë muajt e ardhshëm përfaqësuesit qipriotë do të kryesojnë takimet ministrore dhe do të ndërmjetësojnë në mosmarrëveshjet midis vendeve të BE-së.
Evropa tani “përballet me sfida të reja dhe të pashembullta që rrjedhin nga lufta e Rusisë kundër Ukrainës dhe situata në Lindjen e Mesme, në një mjedis global që ndryshon me shpejtësi dhe me paqëndrueshmëri në rritje”, tha Erato Kozakou-Markoulis, ministrja e Jashtme qipriote në vitin 2012.
Megjithatë, “Evropa nuk dorëzohet para krizave, nuk ka frikë nga sfidat. Përkundrazi, ajo i mirëpret ato si mundësi dhe evoluon”, tha presidenti qipriot Nikos Christodoulides në një ceremoni më 21 dhjetor, ku u prezantua programi dhe prioritetet e presidencës.
Christodoulides ishte zëdhënësi i presidencës së parë qipriote në vitin 2012.
Për të arritur “një Bashkim që mund të qëndrojë i fortë, i qëndrueshëm dhe i sigurt”, presidenca qipriote ka dalë me pesë shtylla kryesore: siguria, konkurrueshmëria, zgjerimi, autonomia dhe ekuilibri fiskal, sipas Christodoulides.
Fjala mbizotëruese është autonomia, në përputhje me moton e Nikozisë “Një bashkim autonom. I hapur ndaj botës”.
Emblema për gjashtë muajt e ardhshëm përmban qëndisje tradicionale qipriote që përfaqëson diellin mesdhetar.
“Zemra e logos është ideja e fillit: e brishtë më vete, por e fortë dhe kohezive kur është e ndërthurur me të tjera. Është një metaforë për forcën që vjen nga uniteti”, sipas qeverisë qipriote.
Siguria mbetet përparësi kryesore
Christodoulides tha se pushtimi rus i Ukrainës demonstroi në “mënyrën më të qartë të mundshme” nevojën për të forcuar arkitekturën evropiane të sigurisë dhe gatishmërinë e mbrojtjes. “Mbështetja për Ukrainën do të mbetet përparësia kryesore e presidencës qipriote”, shtoi ai.
Që nga fillimi, Qiproja dëshiron të bëjë përparim në mbështetjen financiare për Kievin, duke u bazuar në rezultatin e samitit të BE-së të muajit të kaluar, ku Bashkimi Evropian ra dakord për një kredi prej 90 miliardë eurosh (105.4 miliardë dollarë) për Ukrainën.
Më 14 shkurt, në përvjetorin e katërt të pushtimit në shkallë të plotë të Rusisë, presidenca qipriote shpreson të miratojë një paketë të mëtejshme sanksionesh kundër Rusisë, duke e bërë atë të 20-tën.
Vizioni qipriot është i një Bashkim Evropian të fortë që mbron kufijtë dhe interesat e tij strategjike, ndërsa ndërton partneritete dhe aleanca bazuar në vlerat demokratike dhe respektin për të drejtën ndërkombëtare.
Presidenca qipriote premton të zbatojë me shpejtësi Librin e Bardhë të vitit të kaluar për Mbrojtjen – një kornizë për të rritur investimet në mbrojtje – si dhe të ecë përpara me të gjitha iniciativat kryesore të mbrojtjes, duke përfshirë instrumentin financiar SAFE (Veprimi i Sigurisë për Evropën) dhe EDIP (Programi i Industrisë Evropiane të Mbrojtjes).
Qiproja e konsideron sigurinë një “koncept të gjerë, gjithëpërfshirës dhe shumështresor” që shkon përtej forcimit të mbrojtjes – duke i dhënë gjithashtu përparësi “menaxhimit efektiv” të migracionit, për shembull.
Pakti i BE-së për Migracionin dhe Azilin do të hyjë në fuqi më 12 qershor, duke premtuar menaxhim më të mirë të migracionit, kontrolle më efektive dhe kthime më të shpejta të azilkërkuesve të dështuar.
Tre rregullore të tjera për migracionin janë në proces miratimi: Rregullorja e Kthimit, Rregullorja e Vendit të Tretë të Sigurt dhe Rregullorja e Vendit të Sigurt të Origjinës, duke hapur rrugën për dëbimin e migrantëve që nuk kanë të drejtë të qëndrojnë në BE.
Të qëndrosh i lidhur dhe konkurrues
Vendndodhja strategjike e Qipros ka nxitur një tjetër përparësi: zbatimin e Paktit për Mesdheun, një iniciativë që synon thellimin e bashkëpunimit dhe forcimin e marrëdhënieve me partnerët jugorë të Mesdheut të BE-së.
Christodulides synon të paraqesë projektet kryesore në një samit informal të prillit në Qipro. Pjesëmarrësit pritet të përfshijnë 10 udhëheqësit e partnerëve të Fqinjësisë Jugore të BE-së, si dhe Presidentin turk Rexhep Tajip Erdogan.
Ishulli i Qipros është i ndarë në një pjesë jugore të qeverisur nga grekët qipriotë dhe një pjesë veriore të qeverisur nga turqit qipriotë, të cilët shpallën në mënyrë të njëanshme pavarësinë në vitin 1983 dhe njihen vetëm nga Turqia.
Një përparësi tjetër qipriote është forcimi i marrëdhënieve të BE-së me organizatat rajonale si Këshilli i Bashkëpunimit të Gjirit dhe Lidhja e Shteteve Arabe, pjesë e përpjekjeve të Nikozisë për të përforcuar lidhjet e bllokut me partnerët e saj në Lindjen e Mesme dhe Mesdheun lindor.
Kjo përfshin marrëveshjen kufitare të vetë Qipros me Libanin: Në nëntor, të dy vendet nënshkruan një marrëveshje që përcakton zonat e tyre ekskluzive ekonomike, me qëllim hapjen e tregtisë në lindje të detit Mesdhe.
Në përgjithësi, Qiproja dëshiron të shfrytëzojë sa më shumë pozicionin e saj: strategjik jo vetëm për flukset e migracionit dhe për marrëdhëniet rajonale, por edhe si një qendër e mundshme energjie në një kohë kur BE-ja po finalizon zëvendësimin e gazit dhe naftës ruse.
Lidhshmëria, veçanërisht për ishujt dhe rajonet periferike, është gjithashtu një gur themeli i Strategjive Portale dhe Detare Industriale që presidenca qipriote do të promovojë.
Zgjerimi i BE-së për paqe
Nikozia është në favor të zgjerimit si një mjet për të zgjeruar sferat e paqes, demokracisë, sigurisë dhe stabilitetit.
Ai thekson fuqinë transformuese të zgjerimit në vendet kandidate që janë të përkushtuara për reforma dhe për zgjidhjen e mosmarrëveshjeve të gjata të fqinjësisë bazuar në ligjin, vlerat dhe parimet evropiane.
Christodulides përmendi Ukrainën, Moldavinë dhe Ballkanin Perëndimor në veçanti, duke nënvizuar angazhimin e presidencës qipriote për përparim të prekshëm në proceset e pranimit të këtyre vendeve.
Megjithatë, aspiratat e anëtarësimit të Ukrainës janë në një bllokim, me Hungarinë që bllokon çdo përparim në negociata. Sipas rregullave të BE-së, çdo fazë e procesit të pranimit duhet të mbështetet nga të 27 vendet e BE-së.
Sfida e buxhetit afatgjatë
Një problem koke që rrezikon të lërë në hije presidencën qipriote është buxheti i ardhshëm afatgjatë i BE-së për vitet 2028-2034. Danimarka hartoi draftin e parë nën presidencën e saj, duke e lënë Qipron të bëjë përparim të konsiderueshëm në arritjen e një kompromisi.
Buxheti shtatëvjeçar mbulon të gjitha shpenzimet kryesore të BE-së, nga subvencionet bujqësore dhe fondet e kohezionit për rajonet më pak të zhvilluara, deri te ndërtimi i infrastrukturës së transportit dhe mbështetja e vendeve në zhvillim jashtë bllokut.
Presidenti i Këshillit Evropian, António Costa, synon të arrijë një marrëveshje mbi kornizën financiare shumëvjeçare (KFSH) deri në fund të vitit 2026. Ky afat kohor është thelbësor për të siguruar vazhdimësinë në programet e financimit të BE-së, tha kohët e fundit Costa.
Qëllimi i Nikozisë është të arrijë në një pozicion negociues deri në fund të qershorit, kur përfundon presidenca e saj – megjithëse miratimi i KFSH-së pritet të jetë sfidues.
Propozimi fillestar i Komisionit Evropian u kritikua menjëherë nga Parlamenti Evropian, veçanërisht duke pasur parasysh planet për të bashkuar fondet për fermerët dhe rajonet – të cilat përbëjnë rreth gjysmën e buxhetit të përgjithshëm të BE-së – në fonde të vetme të menaxhuara nga 27 kryeqytetet e bllokut.
Sipas sistemit aktual, rajonet luajnë një rol kyç në menaxhimin e fondeve.
Priten dy vjet negociata intensive.
Prioritete të tjera për gjashtë muajt e ardhshëm përfshijnë forcimin e sundimit të ligjit në të gjithë BE-në dhe zbatimin e Planit Evropian të Strehimit të Përballueshëm, si dhe forcimin e tregut të vetëm të BE-së dhe lidershipit të saj dixhital mes sfidave globale.
Ceremonia zyrtare e hapjes do të mbahet nesër në Nikozia ose Lefkosia siç e quajnë kryeqytetin qipriotët greqishtfolës./ a.jor.
The post ANALIZË – Autonomia, siguria dhe zgjerimi në qendër të presidencës qipriote të BE-së appeared first on Agjencia Telegrafike Shqiptare.