Tharja e rrobave në hapësira me ventilim të dobët mund të rrisë sasinë e mykut që rritet në shtëpi, dhe ky myk është i lidhur me probleme të shëndetit dhe, në disa raste, mund të shkaktojë edhe vdekje, shkruan Science Alert.

Tharja e rrobave në hapësira me ventilim të dobët mund të rrisë sasinë e mykut që rritet në shtëpi, dhe ky myk është i lidhur me probleme të shëndetit dhe, në disa raste, mund të shkaktojë edhe vdekje, shkruan Science Alert.

Kur myku rritet në shtëpi, ai mund të krijojë njolla të zeza ose të gjelbra nëpër mure dhe zakonisht lëshon erë të pakëndshme. Kjo nuk duhet të injorohet, sepse ekspozimi ndaj mykut për periudha të gjata mund të ketë pasoja të rënda për shëndetin.

Myk është një term i gjerë që përfshin një grup kërpudhash që prodhojnë pjesë të vogla të quajtura spora. Këto kërpudha prodhojnë spora kur kushtet janë të përshtatshme për rritjen e tyre, siç janë temperaturat më të ulëta dhe lagështia e lartë. Kjo është arsyeja pse myku shpesh gjendet në tavane të banjave ose mure të lagura, ku ka më shumë ujë që mundëson rritjen e sporave të kërpudhave.

Ekzistojnë shumë lloje të mykut. Llojet më të zakonshme që shkaktojnë probleme në shtëpitë me lagështi janë penicillium dhe aspergillus. Vlerësohet se njerëzit përmes frymëmarrjes thithin një numër të vogël sporash nga këto kërpudha çdo ditë.

Fatmirësisht, sistemi imunitar i njeriut është shumë i mirë për të zbuluar dhe vrarë sporat e kërpudhave, duke kufizuar numrin e infeksioneve të mushkërive nga kërpudhat, edhe pse ne ekspozohemi vazhdimisht ndaj tyre. Qelizat imune të quajtura makrofagë ndodhen brenda hapësirave të ajrit në mushkëri (të quajtura alveola), dhe këto qeliza përthithin gjithçka që hyn në organizëm me frymëmarrje, përfshirë sporat e kërpudhave.

Rreziqet që përbën myku për njerëzit me imunitet të dobët

Megjithatë, ka shumë njerëz, sistemet imunitare të të cilëve nuk mund t’i largojnë sporat e kërpudhave, dhe në këto raste, kërpudhat mund të shkaktojnë infeksione të rrezikshme, ose probleme të tjera shëndetësore si astma.

Njerëzit që kanë sisteme imunitare të dobëta janë më të rrezikuar nga infeksionet e rënda të kërpudhave. Kërpudha të tilla si aspergillus shkaktojnë infeksione te pacientët me funksion të kufizuar të imunitetit, ose që kanë dëmtime të mushkërive nga sëmundje si astma, fibroza cistike dhe sëmundja pulmonare obstruktive kronike (COPD) që është e lidhur me konsumimin e tepërt të duhanit.

Te njerëzit me astmë, sistemi imunitar reagon tepër ndaj stimujve (përfshirë sporat e kërpudhave), duke shkaktuar inflamacion në mushkëri. Ky inflamacion e bën më të vështirë frymëmarrjen duke ngushtuar rrugët e frymëmarrjes.
Në raste shumë ekstreme, sporet e kërpudhave jo vetëm që shkaktojnë inflamacion, por mund të pengojnë rrugët e frymëmarrjes dhe t’i bllokojnë ato, duke shkaktuar gjakderdhje në mushkëri. Kjo ndodh kur sporet bëhen të gjalla dhe formojnë projeksione të gjata, të ngjashme me merimangat, të quajtura mikcelium, që krijojnë mpiksje që bllokojnë rrugët e frymëmarrjes dhe dëmtojnë indet e ndjeshme të mushkërive.

Rritja e rezistencës ndaj ilaçeve

Infeksionet nga aspergillus trajtohen me ilaçe antifungale të quajtur azole, të cilat parandalojnë që qelizat kërpudhore të formohen. Azole janë shumë efektivë, por janë raportuar gjithnjë e më shumë raste të rezistencës ndaj tyre në aspergillus, një shqetësim i madh.

Kemi një gamë të kufizuar ilaçesh antifungale për të trajtuar infeksionet nga kërpudhat, dhe kur zhvillohet rezistenca, kjo mund të ulë në mënyrë drastike opsionet që një pacient ka për trajtim.

Rezistenca ndaj ilaçeve si azole mund të zhvillohet te pacientët që i përdorin këto ilaçe për periudha të gjata, por studimet e fundit kanë treguar se rezistenca zhvillohet më shpesh në mjedise ku gjenden kërpudhat. Kjo do të thotë se, edhe para se një pacient të diagnostikohet me një infeksion nga aspergillus, mund të jetë tepër vonë që ilaçet antifungale apo antikërpudhore të jenë efektive.

Zhvillimi i rezistencës ndaj ilaçeve në kërpudhat mjedisore është lidhur me përdorimin e azole dhe ilaçeve të tjera antifungale në bujqësi. Infeksionet kërpudhore janë një problem i madh për bimët, dhe ato kanë nevojë për mbrojtje nga këto infeksione njësoj si njerëzit. Fatkeqësisht, të njëjtat ilaçe që përdoren për njerëzit, përdoren edhe në bujqësi.

Ndryshimi i klimës mund shtyjë gjithashtu rezistencën ndaj ilaçeve te kërpudhat mjedisore. Ekspozimi ndaj temperaturave të larta është zbuluar së fundmi si një faktor që ndihmon kërpudhat të zhvillojnë rezistencë ndaj ilaçeve antifungale të zakonshme.

Dëmet shëndetësore që shkaktohen nga ekspozimi ndaj mykut

Ndërsa një sistem imunitar i shëndetshëm do të thotë që ekspozimi tipik ndaj sporave të kërpudhave nuk do të shkaktojë probleme shëndetësore, ekspozimi ndaj sasive shumë të mëdha të sporave të kërpudhave mund të jetë fatal, edhe për ata që nuk kanë probleme shëndetësore parësore.

Në vitin 2020, një foshnje e quajtur Awaab Ishak ka vdekur si rezultat i ekspozimit të lartë ndaj sporave të kërpudhave, të shkaktuara nga lagështia dhe myku i tepruar në shtëpi.

Vdekja e foshnjës çoi në një ndryshim në ligjin britanik (Ligji Awaab), i cili kërkon që pronarët e shtëpive të reagojnë menjëherë ndaj lagështisë në shtëpitë ku jetojnë, për të siguruar që qiramarrësit të mos ekspozohen ndaj niveleve të tepërta të sporave të kërpudhave që mund të ndikojnë në shëndetin e tyre fizik dhe mendor.

Si të parandalohet myku në shtëpi

Për të mbajtur shtëpinë pa myk, është shumë e rëndësishme të ketë ventilim të mirë dhe të merren masa të tjera për të reduktuar lagështinë, si përdorimi i një tharësi të ajrit ose investimi në një tel me ngrohje për të tharë rrobat brenda gjatë dimrit.

Sinjali – aty ku e vërteta flet para lajmit!

/GazetaSinjali/

The post Myk dhe lagështi: Rreziku nga tharja e rrobave brenda shtëpisë appeared first on Sinjali.

Nga Gazeta “SI”- Ditët e para të janarit shpesh shoqërohen me stres: detyra të mbetura nga fundi i vitit, qëllime të reja për vitin e ri dhe presion për një fillim të shkëlqyer. Ekspertët sugjerojnë disa strategji të thjeshta, të mbështetura nga studimet shkencore, për të përballuar këto ditë më qetësisht.

Organizimi i ditës dhe menaxhimi i kohës

Vendosja e prioriteteve dhe ndarja e detyrave në hapa të vogla ndihmon në reduktimin e stresit. Burime si American Psychological Association rekomandojnë fokusimin vetëm tek disa gjëra kryesore dhe shmangien e mbingarkesës.

Aktiviteti fizik

Studimet tregojnë se aktiviteti fizik ul nivelet e kortizolit, hormoni i stresit, dhe rrit endorfinat, duke përmirësuar mirëqenien. Shëtitjet, vrapi, joga apo sportet e lehta janë mënyra të thjeshta për të lehtësuar tensionin e ditëve të para të vitit.

Gjumi i mjaftueshëm

Gjumi i mirë është themelor për përballimin e stresit. Hulumtimet tregojnë se mungesa e gjumit rrit nervozizmin dhe ul aftësinë për t’u rikuperuar nga ngarkesa psikologjike. Rekomandohet të flemë 7–8 orë natën dhe të mbajmë një rutinë të rregullt gjumi.

Teknikat e menaxhimit të stresit

Meditimi, frymëmarrja e thellë dhe journaling (shkrimi i ndjenjave dhe mendimeve) janë metoda të provuara për të ulur stresin dhe për të përmirësuar fokusin. Studimet shkencore tregojnë se këto praktika reduktojnë simptomat e ankthit dhe përmirësojnë gjumin.

Kontrolli i pritshmërive

Nuk është e nevojshme që fillimi i vitit të jetë perfekt. Vendosja e qëllimeve të vogla dhe të realizueshme ndihmon në uljen e presionit dhe rrit shanset për sukses afatgjatë.

Ekspertët theksojnë se kombinimi i këtyre strategjive është më efektiv. Organizimi i ditës, aktiviteti fizik, gjumi i mirë dhe teknikat e menaxhimit të stresit mund të ndihmojnë çdo person të nisë vitin e ri me më pak tension dhe më shumë qetësi.

The post Si të menaxhojmë stresin e ditëve të para të janarit? appeared first on Gazeta Si.

Viti i ri është një kohë kur shumë njerëz përpiqen të fillojnë zakone të mira dhe të angazhohen për përmirësimin e shëndetit dhe mirëqenies.

Por vendimet, sado të mira që mund të jenë, mund të bëhen shpejt të frikshme me të gjitha këshillat dhe ndonjëherë informacionet kontradiktore që ju vijnë nga lajmet, reklamuesit, ndikuesit, miqtë dhe madje edhe politikanët.

Por nuk duhet të jenë të tilla dhe ekspertët kryesisht thonë që gjithçka është më e thjeshtë.

Ndërsa vjen viti 2026, çfarë mund të humbisni, çfarë duhet t’i kushtoni vëmendje dhe si të merrni informacion të besueshëm kur përballeni në mënyrë të pashmangshme me pretendime më konfuze vitin e ardhshëm.

Proteinat dhe fibrat janë të rëndësishme, por ndoshta nuk keni nevojë të paguani më shumë

Kur bëhet fjalë për dietën tuaj, ekspertët thonë se shumica e njerëzve mund ta anashkalojnë shtimin e dietës. Nëse hani mjaftueshëm, ndoshta po merrni proteina të mjaftueshme dhe nuk keni nevojë për produkte që premtojnë ndonjë nxitje të madhe.

Është e vërtetë që shumë njerëz mund të përfitojnë nga më shumë fibra në dietat e tyre. Megjithatë, ekspertët paralajmërojnë kundër tendencave ekstreme të “konsumimit maksimal të fibrave” dhe në vend të kësaj rekomandojnë marrjen e fibrave nga ushqime të plota si frutat, perimet, fasulet dhe drithërat e plota.

Një rutinë e mirë për kujdesin e lëkurës nuk është e shtrenjtë ose e komplikuar

Ajo rutinë për kujdesin e lëkurës me 20 hapa dhe serumi prej 200 eurosh që ju shiti TikTok-u?

Dermatologët këmbëngulin se nuk keni nevojë për të. Qëndroni larg kremrave që kushtojnë dhe në vend të kësaj lyejeni me një krem ​​të mirë mbrojtës nga dielli, thonë ata.

Dhe i njëjti rregull për thjeshtësi vlen edhe për atë dush njëorësh “gjithçka”. Dushet më të mira janë të thjeshta dhe të shkurtra, thonë dermatologët, nuk kërkohet “pastrim i dyfishtë”. Dhe kjo është gjithashtu shumë më mirë për mjedisin!

Ka shumë mënyra të thjeshta për ta bërë atë stërvitje

Nëse palestra dhe të gjitha pajisjet e saj ju duken frikësuese, mund ta hiqni dorë nga ideja se keni nevojë për materiale shtesë për një stërvitje të mirë. Këtë vit, fokusi është përsëri në stërvitjet pa shumë detaje, me peshën e trupit, të cilat mund t’i bëni praktikisht kudo, veçanërisht në rehatinë e shtëpisë tuaj.

Kini kujdes nga trendet dhe trajtimet e mirëqenies- ato shpesh janë shumë të mira për të qenë të vërteta.

Edhe nëse mendoni se ka të ngjarë të pini shumë alkool këto ditë, ndihma është afër. Mjekët thonë se mund të bëni pa “terapi intravenoze”, e cila ka vitamina që mund t’i merrni më lehtë dhe më lirë në formë pilule. Por nuk ka gjasa që të keni nevojë për suplemente nëse keni një dietë të ekuilibruar.

E njëjta gjë vlen edhe për produktet e fokusuara në “mirëqenie”, si kompletet e testimit të mikrobiomës që gjenerojnë informacione mbi të cilat mjekët nuk mund të veprojnë në të vërtetë. Dhe nëse nuk keni diabet, ka pak prova që ju nevojitet një monitor i vazhdueshëm i glukozës.

Për të përmirësuar shëndetin tuaj, kthehuni te bazat

Ideja e një pilule, produkti ose rutine për të gjitha sëmundjet mund të jetë joshëse. Por shkenca tashmë di shumë se si të përmirësohet shëndeti mendor dhe fizik, dhe ato janë të provuara dhe të vërteta:

Pavarësisht nëse jeni në qytet apo në fshat, ecni më shumë. Hulumtimet tregojnë se ecja është e shkëlqyer për shëndetin fizik dhe mendor. Është aq e mirë për ju, sa mjekët po u përshkruajnë pacientëve të tyre kohë në natyrë.

Merrni hapa për të kontrolluar disa metrika shëndetësore, si presioni i lartë i gjakut, i cili shpesh nuk diagnostikohet dhe dihet se shkakton një sërë problemesh shëndetësore në të ardhmen. Jepini përparësi gjumit të mjaftueshëm dhe sigurohuni që edhe familja juaj ta bëjë këtë. Mos hani vetëm siç duhet, hani më ngadalë.

Kujdesuni edhe për mendjen tuaj. Vendosni kufij më të mirë me teknologjinë tuaj dhe rifitoni e rikualifikoni hapësirën tuaj të vëmendjes. Ndërtoni rrjetet tuaja sociale dhe investoni në të gjitha format e dashurisë për njerëzit përreth jush.

Këto ndryshime në stilin e jetës nuk ju bëjnë të ndiheni më mirë vetëm në moment. Hulumtimet tregojnë se ato ndikojnë në jetën tuaj për vitet që vijnë, duke ulur rrezikun e demencës dhe shumë problemeve të tjera shëndetësore.

Nuk dini kujt t’i besoni? Filloni me mjekun tuaj

Mund të jetë e vështirë të dini se kë të dëgjoni për shëndetin tuaj, përballë historive personale bindëse në mediat sociale nga njerëz që betohen se diçka ka funksionuar për ta, ose marketingut dhe reklamave të zgjuara nga kompani që ju trembin ose premtojnë një zgjidhje të lehtë.

Edhe pse sistemi mjekësor nuk është perfekt, mjeku juaj mbetet personi më i mirë për të folur rreth parandalimit, shqetësimeve shëndetësore dhe trajtimeve të mundshme.

The post Cilat këshilla shëndetësore ia vlen të ndiqen në vitin 2026 appeared first on Gazeta Si.

Gazeta Si – Me festën e fundvitit, që po trojet, zgjedhja e menusë ushqimore kërkon shqyrtim të kujdesshëm.

Intolerancat dhe alergjitë nuk janë e njëjta gjë: të kuptuarit e dallimeve është thelbësore për gatim të sigurt dhe mbrojtje të të gjithëve.

Reagimet, simptomat dhe rreziqet ndryshojnë, ashtu si edhe masat paraprake që duhen marrë në tryezë, veçanërisht kur ndahen pjatat tradicionale. Sëmundja celiake, është gjithashtu një çrregullim autoimun që kërkon rregulla specifike në tryezë.

Dallimet midis intolerancave dhe alergjive

Intolerancat ushqimore, para së gjithash, mund të shkaktohen nga mekanizma të ndryshëm, siç është mungesa e enzimave për të metabolizuar një ushqim, mbindjeshmëria ndaj molekulave ose aditivëve në ushqime (si histamina në disa peshq, tiramina në djathërat e vjetëruar, glutamati në kubet e supës ose sulfitet në verë), ose një reagim jonormal ndaj një përbërësi ushqimor, siç është përgjigja e shkaktuar nga gluteni që shkakton sëmundjen celiake.

Simptomat janë kryesisht gastrointestinale, siç janë të përzierat, dhimbja, fryrja dhe diarreja. Megjithatë, në rastin e një alergjie, ekziston një reaksion imunitar jonormal ndaj një përbërësi ushqimor, i njohur si “i rrezikshëm” edhe nëse nuk është.

Sistemi imunitar aktivizohet që në kontaktin fillestar me ushqimin, duke çuar në sensibilizim me formimin e antitrupave që më pas shkaktojnë një përgjigje të shpejtë dhe të rëndë alergjike pas kontaktit të mëvonshëm, madje edhe në gjurmë minimale të ushqimit ndaj të cilit individi është bërë alergjik.

Përgjigja është e menjëhershme dhe përfshin simptoma tipike, jo vetëm gastrointestinale, por edhe respiratore (duke përfshirë rinitin, kollën dhe vështirësinë në frymëmarrje ose dispnenë) dhe probleme të lëkurës si urtikarie, skuqje të lëkurës dhe angioedemë, deri në reaksione shumë serioze si anafilaksi.

Testimi dhe diagnoza e saktë

Ndërsa intolerancat mund të lidhen me sasinë e ushqimit të konsumuar, kështu që zakonisht ekziston një dozë pragu që nuk shkakton simptoma, ushqimi ndaj të cilit jeni alergjik, duhet të eliminohet nga dieta juaj.

Si alergjitë, ashtu edhe intolerancat varen nga ndjeshmëritë individuale, dhe për t’i identifikuar ato saktë, nëse dyshoni se keni një alergji ose intolerancë, përveç diskutimit me mjekun tuaj të familjes ose pediatrin, mund të konsultoheni edhe me një alergolog, gastroenterolog, dietolog/nutricionist ose internist.

Vetëm një mjek mund të urdhërojë testet e duhura dhe më pas të bëjë një diagnozë të saktë të intolerancës ose alergjisë; gjithashtu mund të jetë e dobishme të mbani një ditar ushqimor të ushqimeve të konsumuara dhe çdo simptomë të lidhur me të, në mënyrë që t’i jepni mjekut tuaj informacionin më të saktë të mundshëm gjatë vizitës së parë.

“Intolerancat dhe alergjitë ndonjëherë mund të shkaktojnë simptoma dhe shenja të ngjashme, prandaj shumë njerëz i ngatërrojnë ato”, shkruajnë ekspertët amerikanë.

Megjithatë, ndërsa alergjitë ushqimore mund të jenë kërcënuese për jetën, intolerancat ndikojnë vetëm në traktin tretës dhe shkaktojnë probleme më pak serioze.

Më e rëndësishmja, ngrënia e sasive të vogla të ushqimit të prekur mund të mos shkaktojë ndonjë shqetësim dhe në disa raste, është madje e mundur që gradualisht të “ristërviteni” për ta toleruar atë.

Përshtati: Gazeta “Si”

The post Intolerancë ushqimore apo alergji? Si ta menaxhoni menunë gjatë fundvitit appeared first on Gazeta Si.

Gazeta Si – Titulli menjëherë zgjon kuriozitetin: “7 Pyetjet që duhet t’i bëni vetes për një Vit të Ri më të lumtur”.

Artikulli i Jancee Dunn në “New York Times”, rishikon lojën e vjetër të premtimeve të Vitit të Ri në një mënyrë më delikate dhe introspektive, duke u ofruar lexuesve të gazetës kryesore amerikane një perspektivë të re mbi dilemat e mëdha me të cilat përballet secili prej nesh.

Analiza propozon të fillojë me një shqyrtim të ndershëm të vitit që po mbaron, në mënyrë që të nxirren mësime të dobishme për vitin që vjen.

Artikulli fillon: “Dr. Wiens më tha të pyes veten: Çfarë ia vlen të kujtohet për vitin 2025?” Ja një “gjë e vogël” që për mua ishte më e madhe nga sa dukej: çdo dy javë, nëna ime ka një takim te mjeku që zgjat disa orë. Babai im e shoqëron atë, pastaj vjen në shtëpinë time dhe hamë drekë së bashku.

Gjatë asaj kohe, fillova ta njihja babanë tim në një mënyrë që nuk e njihja kurrë si fëmijë. E lashë të provonte receta të reja – supa me salçiçe dhe elb ishte një sukses i madh – dhe bisedonim për gjëra të zakonshme.

Ndonjëherë ai ndërhyn në ndonjë artikull që po shkruaj, ose sjell çantën e veglave për të shtrënguar një dorezë dere të lirshme.

Vizitat tona janë bërë një ritual – dhe e kanë bërë vitin tim më të mirë”.

Pyetje për t’u bërë

Jancee Dunn vazhdon: “U kërkova disa ekspertëve më shumë pyetje reflektimi që mund të ofrojnë një kornizë për të menduar për vitin që vjen.  Zgjidhni një ose dy që ju pëlqejnë, shkruani për to në një ditar ose flisni për to me një mik”.

Kur u ndjetë më të gëzuar dhe më të qetë?

Valerie Tiberius, një profesoreshë filozofie në Universitetin e Minesotës, sugjeron të pyesni veten se kur u ndjetë vërtet të lumtur këtë vit.

Duke vepruar kështu, thotë ajo, mund t’ju ndihmojë të kuptoni se si dëshironi ta kaloni kohën tuaj në të ardhmen.

A ishte me njerëz specifikë apo në një vend që e adhuroni? “Për mua, ishte kur isha në natyrë, si në bregun verior të Liqenit të Madh”, – tha ajo.

Çfarë ju dha energji-dhe çfarë jo?

Një vit nuk ka të bëjë vetëm me atë që ju ndodhi, por edhe me mënyrën se si iu reaguat, tha Deepika Chopra, një psikologe klinike dhe autore e librit që do të dalë së shpejti “Fuqia e Optimizmit të Vërtetë”.

“Dy njerëz mund ta përjetojnë të njëjtën ngjarje dhe të dalin prej saj shumë ndryshe”, tha ajo.

Pra, të kuptuarit se çfarë ju ushqeu dhe çfarë ju shteroi, mund t’ju ndihmojë të planifikoni për më shumë energji pozitive në vitin e ardhshëm.

Për Dr. Chopra, gjërat që dhanë energji, ishin dëgjimi i muzikës live, hapja e një klubi mahjong, leximi për kënaqësi dhe zhvillimi i “bisedave të thella dhe kuptimplote me njerëz që u besoj”.

Pengesa që dukeshin të pamundura për t’u kapërcyer

Çfarë dukej e pamundur – por ju e bëtë gjithsesi?

Duke kujtuar sfidat e së kaluarës, tha Dr. Chopra, ju jep prova të qëndrueshmërisë suaj, ndërkohë që forcon edhe vetëefikasitetin: besimin se mund të kapërceni pengesat e së ardhmes.

Dhe hulumtimet sugjerojnë se ky besim është një tregues i fuqishëm i vetëbesimit, motivimit dhe optimizmit, shtoi ajo.

Vetëefikasiteti “ndërtohet me prova, jo me pohime”, tha ajo. “E kam parë këtë në jetën time gjatë kohërave vërtet të pasigurta, kur rruga përpara ishte e paqartë. Nuk ishte pozitiviteti që më mbështeti, por kujtimi i momenteve të së kaluarës kur u përshtata, mësova dhe u rikuperova”.

Lëreni telefonin dhe bëni një shëtitje

Cili zakon, nëse do ta praktikonit më vazhdimisht, do të kishte një ndikim pozitiv në jetën tuaj?

Ndonjëherë, ndërsa afrohet një vit i ri, “ne përqendrohemi në bërjen e gjërave të reja, por harrojmë se ndoshta po bëjmë tashmë gjëra të mira, thjesht në mënyrë jokonsistente”, tha Anil Chacko, drejtor i Departamentit të Psikologjisë së Aplikuar në NYU Steinhardt.

Disa shembuj, tha ai, mund të jenë përpjekja për të lënë mënjanë telefonin tuaj kur ktheheni në shtëpi nga puna dhe qëndrimi në kontakt të rregullt me ​​miqtë.

Një zakon që ai dhe gruaja e tij planifikojnë ta bëjnë më të qëndrueshëm në vitin 2026, është “një shëtitje pas darkës, e cila duhet të ndihmojë në rregullimin e niveleve të sheqerit në gjak dhe përmirësimin e tretjes”.

Çfarë keni qenë duke u përpjekur të kontrolloni që në të vërtetë ishte jashtë kontrollit tuaj?

“Një nga mënyrat më të shpejta për të zvogëluar ngarkesën mendore”, tha Dr. Chopra, “është të hiqni dorë nga gjërat që nuk mund të shpresoni t’i kontrolloni.

Një shembull klasik? Reagimet e njerëzve të tjerë”. “Mund të përgatiteni me kujdes, të komunikoni qartë dhe të veproni me integritet, por nuk mund të kontrolloni se si dikush interpreton ose përgjigjet”, – tha ajo.

Mendoni për diçka që nuk mund ta kontrollonit këtë vit – dhe pastaj lëreni të shkojë.

Arti i faljes

A ka dikë që duhet ta falni në vitin 2026?

Mbajtja e zemërimit dhe pakënaqësisë mund të kërkojë energji mendore dhe emocionale, tha Anthony Chambers, psikolog dhe drejtor akademik i Institutit të Familjes në Universitetin Northëestern.

Vendimi për të falur, shtoi ai, nuk do të thotë të harrosh. Përkundrazi, është një “zgjedhje për të ndaluar së lejuari një veprim të kaluar të kontrollojë emocionet tona të tanishme”, tha ai dhe mund të jetë e dobishme për shëndetin mendor.

Për të ndihmuar pacientët e tij të fillojnë, Dr. Chambers shpesh rekomandon librin “Forgiveness Is a Choice” nga Robert Enright.

“Falja ju lejon të ecni përpara duke u ndjerë më të lirë dhe më të përmbushur, në vend që të jeni të mbushur me hidhërim”, tha ai.

“Dhe çfarë mënyre do të ishte më e mirë për të hyrë në vitin 2026, sesa me një ndjenjë lirie?”.

Dhe së fundmi, ja një pyetje e fundit që babai im më sugjeroi gjatë një dreke të kohëve të fundit: Sa herë e kam telefonuar në vitin 2025 dhe si mund ta bëja edhe më shumë vitin tjetër? (Pak humor baba.)

Përshtati: Gazeta “Si”

The post Kur u ndjetë më të qetë? Çfarë iu dha energji? 7 pyetje për një vit më të lumtur appeared first on Gazeta Si.

Studimet vazhdojnë të tregojnë përfitimet shëndetësore të kafesë, duke vënë në pah se koha më e mirë për ta konsumuar atë është mëngjesi.

Sipas studiuesve, kafeja mund të ulë rrezikun nga sulmi në tru dhe zemër, të ndihmojë në ruajtjen e masës muskulore dhe madje lidhet me jetë më të gjatë, për sa kohë që nuk shtoni shumë sheqer në çdo filxhan.

Studimet kanë treguar se nuk ka rëndësi vetëm sa kafe pini, por edhe kur i pini, ka raportuar AOL.

Studimi i publikuar në European Heart Journal ka analizuar lidhjen mes kohës së pirjes së kafesë dhe jetëgjatësisë. Studimi ka përfshirë mbi 40 mijë të rritur në SHBA, të cilët raportuan çka dhe kur konsumonin ushqime dhe pije, përfshirë kafen.

Të dhënat u krahasuan me shkaqet e vdekjeve gjatë një periudhe 9-10 vjeçare.

Rezultatet kanë treguan se personat që pinin kafe në mëngjes kishin:
– 16 për qind rrezik më të ulët për vdekje nga çdo shkak
– 31 për qind rrezik më të ulët për vdekje nga sëmundjet e zemrës

Në krahasim, ata që pinin kafe gjatë gjithë ditës nuk kishin ulje të rrezikut krahasuar me personat që nuk pinin fare kafe.

Përfitimet u panë si te ata që pinin dy deri në tre filxhanë në mëngjes, ashtu edhe te ata që pinin më shumë se tre. Ndërsa personat që pinin vetëm një filxhan ose më pak përfitonin më pak.

Sipas autorit kryesor të studimit, profesorit Lu Qi, rëndësi nuk ka vetëm fakti nëse pini kafe apo sasia që pini, por edhe koha e ditës kur e konsumoni.

Ai ka theksuar se udhëzimet ushqimore zakonisht nuk flasin për kohën e konsumimit, por ndoshta kjo duhet të ndryshojë në të ardhmen.

Kafeja përmban antioksidantë, si acidet fenolike dhe flavonoidet, të cilat ndihmojnë në mbrojtjen e trupit nga dëmtimet qelizore dhe proceset inflamatore. Ajo gjithashtu ndikon pozitivisht në humor dhe energji.

Sipas mjekëve, pirja e kafesë në mëngjes lidhet me përfitime më të mëdha sepse respekton ritmin natyror të trupit. Konsumimi i kafeinës më vonë gjatë ditës mund të prishë gjumin dhe prodhimin e melatoninës, çka mund të zbehë përfitimet shëndetësore.

Studime të tjera kanë treguar se gjumi i dobët ose mungesa e gjumit lidhen me rrezik më të lartë për probleme shëndetësore dhe vdekje të parakohshme, sidomos te personat e moshës së mesme dhe të moshuarit.

Sinjali – aty ku e vërteta flet para lajmit!

/GazetaSinjali/

The post Cila është koha më e mirë e ditës për të pirë kafe? appeared first on Sinjali.

Gazeta Si – Çfarë duhet të bëni nëse ju kap një grip “i keq” ose Covid dhe nuk mund ta gjeni mjekun tuaj të familjes gjatë festave?

Kur është vërtet e nevojshme të shkoni në urgjencë? Cilat janë simptomat e gripit të vitit 2025?

Si mund ta mbroni veten për të shmangur infeksionin? A ka ende kohë për t’u vaksinuar? Ja çfarë duhet të dini.

Një variant i ri, më i rrezikshëm?

Kulmi i gripit, i pritur pas festave, nuk është arritur ende, falë rritjes së grumbullimeve dhe shoqërimit gjatë periudhës së Krishtlindjeve.

Në këtë fazë të sezonit të gripit, “nënvarianti K” është qartësisht i përhapur brenda “variantit 2a.3a.1” më të gjerë, siç është vënë re nga ekspertët mjekësorë, të cilët specifikojnë: “Të dhënat epidemiologjike të disponueshme deri më sot, tregojnë se nuk është vërejtur asnjë rritje në ashpërsinë e manifestimeve klinike”.

Shmangni antibiotikët pa këshillën e mjekut

Gripi fillon me temperaturë të lartë, dhimbje muskujsh dhe lodhje, si dhe simptoma të frymëmarrjes (ngjirje zëri, kollë, hundë të bllokuara ose me rrjedhje).

Zakonisht zgjat pesë ditë. Në shumicën e rasteve, sëmundja zhduket brenda këtij afati kohor, por është më mirë të pushoni, të qëndroni ngrohtë dhe të qëndroni të hidratuar duke pirë shumë lëngje.

Ata që nuk kanë ndonjë problem të rëndësishëm shëndetësor mund ta trajtojnë veten me ilaçe tradicionale, të njohura mirë pa recetë, siç janë antipiretikët për temperaturën; nëse keni ftohje, mund të përdorni një nebulizator ose vazokonstriktorë nazalë (pika ose sprej) për të përmirësuar frymëmarrjen; nëse keni dhimbje fyti, mund të merrni anti-inflamatorë; nëse keni kollë, shurupet mund të zvogëlojnë simptomat.

Është e rëndësishme të mbani mend se antibiotikët nuk duhet të merren përveç nëse përshkruhen nga mjeku juaj i familjes, i cili duhet të konsultohet gjithmonë.

Nëse nuk e gjeni mjekun tuaj të familjes

Nëse gripi nuk zhduket, duhet të kontaktoni gjithmonë mjekun tuaj të familjes. Por çfarë duhet të bëni nëse keni ethe, kollë dhe ftohje gjatë këtyre festave dhe nuk mund ta gjeni mjekun tuaj?

Mbani mend se mjeku juaj i familjes është i disponueshëm gjatë ditëve të javës nga ora 8:00 e mëngjesit deri në orën 8:00 të mbrëmjes; megjithatë, gjatë ditëve të javës natën – nga ora 8:00 e mbrëmjes deri në orën 8:00 të mëngjesit – dhe gjatë festave, nëse keni probleme shëndetësore për shkak të gripit ose COVID-19, ose sëmundjeve të tjera, ose nëse papritmas ndiheni keq, duhet të telefononi shërbimin e urgjencës mjekësore me numrin e telefonit 127.

Duhet të kujtoni urgjenca duhet të përdoret vetëm në raste emergjente.  Megjithatë, nëse personi që sëmuret me grip të rëndë është i moshuar ose i dobët për shkak të sëmundjeve të tjera para-ekzistuese, ose, në përgjithësi, dikush ka probleleme të frymëmarrjes – domethënë, nuk mund të marrë frymë – dhe as një mjek familjeje dhe as një shërbim mjekësor urgjence nuk janë në dispozicion, ai duhet të shkojë në Dhomën e Urgjencës.

Parandalimi, këshilla për të gjithë

Disa masa paraprake të thjeshta mund të ndihmojnë në parandalimin e infeksionit, të tilla si:

-larja e duarve rregullisht dhe shpesh,

-mbajtja e maskës në vende të mbushura me njerëz dhe nëse keni ftohje,

-kollitja ose teshtitja në bërryl.

Edhe në tavolinë, gjatë darkës së Krishtlindjeve, nëse jeni gati të kolliteni ose teshtini, është mirë ta bëni këtë në bërryl dhe pastaj të lani duart.

Nëse është e mundur, veçanërisht kur keni të bëni me njerëz të prekshëm, është mirë të ngriheni nga tavolina dhe të shkoni të kolliteni ose teshtini në një dhomë tjetër, pastaj të lani duart.

Nëse dyshoni se keni Covid (simptomat më të zakonshme janë: faringodinia (dhimbje fyti me ngjirje të mundshme të zërit, bllokim nazal, dobësi dhe dhimbje muskujsh, dhimbje koke), rekomandohet të testoheni para drekës së Krishtlindjeve nëse hasni anëtarë të familjes që janë “të prekshëm” për shkak të moshës ose sëmundjeve të mëparshme.

Ashtu si me të gjitha sëmundjet e frymëmarrjes, nëse keni simptoma të frymëmarrjes si kollë dhe ethe, është mirë të qëndroni në shtëpi për trajtim dhe të shmangni infektimin e njerëzve në rrezik të sëmundjeve serioze, siç janë të moshuarit, pacientët me kancer dhe individët me imunitet të kompromentuar.

Ekzistojnë vaksina kundër gripit (dhe Covid-19), që mund të parandalojnë format e rënda të sëmundjes.

Ende ka kohë për t’u vaksinuar duke pasur parasysh kulmin që pritet në ditët në vijim dhe është më mirë ta bëni këtë tani: mund të duhen deri në disa javë që mbrojtja e vaksinës të fillojë të veprojë.

The post Gripi gjatë festave: simptomat, kurat dhe ç’duhet bërë nëse nuk gjeni mjekun e familjes appeared first on Gazeta Si.

Shumica e njerëzve kanë qejf të plaken mirë, të ruajnë shëndetin fizik dhe mendor edhe në të 80-at, 90-at apo 100-at. Sigurisht, gjenet luajnë rol. Por edhe nëse nuk dikush nuk ka fituar “lotarinë gjenetike”, mënyra e jetesës mund ta rrisë dukshëm shansin për plakje të shëndetshme.

Këtë vit, shkencëtarët dhe njerëz të njohur si “super pleqtë”, persona mbi 80 vjeç me kujtesë dhe aftësi mendore sa një 20 apo 30-vjeçar, ndanë disa mësime të vlefshme për jetën e gjatë, ka shkruar The Washington Post.

1. Ushqehu thjeshtë dhe me mend

Marion Nestle, 89 vjeçe dhe një nga ekspertet më të njohura të ushqimit, ka thënë se i qëndron besnike motos së Michael Pollanit, i cili thotë: “Hani ushqim të vërtetë, jo shumë, kryesisht bimor”.

“Kur them ushqim, e kam fjalën për ushqim të papërpunuar ose sa më pak të përpunuar. Jo ushqim ultra të përpunuar. Unë ha gjithçka, por në sasi të vogla. Me moshën, metabolizmi bie dhe unë nuk kam më shumë metabolizëm për të shpenzuar”, ka thënë Nestle.

Maria Branyas Morera, e cila ka jetuar deri në 117 vjeç, ka ndjekur dietë tipike mesdhetare.

“Ajo hante shumë lehtë. Shumë peshk, vaj ulliri dhe fruta. Në 10 vitet e fundit të jetës hante çdo ditë tre tasa kos të thjeshtë”, ka thënë shkencëtari Manel Esteller.

2. Ji i rregullt me aktivitetin fizik

Emma Maria Mazzenga është 92 vjeçe dhe mban disa rekorde botërore në vrapim për moshën e saj. Ajo vrapon dy ose tre herë në javë dhe ecën ditët e tjera.

Këshilla e saj është e thjeshtë: njih kufijtë e trupit, këshillohu me mjekun dhe qëndro i rregullt.

Jeannie Rice, 77 vjeçe, ka thyer rekorde botërore në maratonë dhe ka formë fizike sa një 25-vjeçare. Ajo vrapon rreth 80-120 kilometra në javë dhe dhe bën ushtrime me peshëngritje tri herë në javë.

“Është provë që nuk është kurrë vonë për të nisur të ushtrohesh”, ka thënë profesori Bas Van Hooren.

Kardiologu Eric Topol shton se ushtrimet fizike janë e vetmja ndërhyrje që ka treguar se ngadalëson procesin e plakjes.

“Ecja, biçikleta, noti, çfarëdo që ju pëlqen, të paktën 30 minuta në ditë. Dhe ushtrimet me pesha janë jashtëzakonisht të rëndësishme për plakje të shëndetshme”, ka thënë ai.

3. Rri i lidhur me njerëzit dhe shijo jetën

Studimet tregojnë se izolimi shoqëror rrit rrezikun për demencë, ndërsa lidhjet e forta sociale ndihmojnë shëndetin e trurit.

Maria Morera socializohej me banorët e tjerë dhe priste vizitorë. Jeannie Rice, përveç vrapimit, shkon edhe të kërcejë.

“Shumë vrapues janë tepër seriozë. Unë dua të argëtohem. Jam e fundit që largohem nga festa,” thotë ajo.

“Një jetë e mirë nuk varet nga momentet e mëdha, por nga sa shpesh përjetojmë gjëra të vogla pozitive. Këto duhet të bëhen zakon”, ka shpjeguar profesori Nicholas Epley.

4. Mos u dorëzo pas vështirësive

Plakja nuk është domosdoshmërisht rrugë vetëm drejt përkeqësimit. Studimet kanë treguar se edhe pas problemeve shëndetësore, shumë njerëz mbi 60 vjeç mund të rikthehen në formë.

Florene Shuber kishte filluar të rrëzohej shpesh në moshën 82-vjeçare.

“Isha shumë e frikësuar dhe e kuptova që duhej të bëja diçka”, ka treguar ajo. Filloi të stërvitej rregullisht në palestër. Sot, në moshën 91-vjeçare, ajo ka thënë se ndihet më e fortë se një dekadë më parë.

“Mund të përmirësohesh, por duhet punë dhe qëndrueshmëri”, ka thënë ajo.

5. Mbaj qëndrim pozitiv

Si Liberman është 101 vjeç dhe ka kaluar sëmundje, aksidente dhe luftë.

Megjithatë, ai beson se qëndrimi pozitiv ka qenë vendimtar për të.

“Nuk kam qenë kurrë keq me disponim. Nëse jam keq, mendoj se do të kalojë. Gjithmonë kam besuar se ditë më të mira do të vijnë. Qëndrimi pozitiv është shumë i nënvlerësuar, por jashtëzakonisht i rëndësishëm”, ka thënë ai.

Sinjali – aty ku e vërteta flet para lajmit!

/GazetaSinjali/

The post Pesë sekretet për një jetë të gjatë dhe të shëndetshme appeared first on Sinjali.

Me fillimin zyrtar të sezonit të festave, është e pashmangshme të mendosh për gotën e shampanjës për të festuar vitin e ri, gotën e verës së nxehtë për t’u ngrohur në tregjet e Krishtlindjeve, ose një gotë birrë për të ngrënë dolli me miqtë e vjetër.

Por pyetja e përhershme mbetet: sa duhet të pimë?

Organizata Botërore e Shëndetësisë (OBSH) deklaron se, kur bëhet fjalë për alkoolin, asnjë nivel alkooli nuk është i sigurt për konsumim.

Agjencia shëndetësore e ka klasifikuar alkoolin si kancerogjen të Grupit 1, grupi me rrezikun më të lartë, i cili qëndron përkrah rrezatimit dhe duhanit.

Bashkimi europian është rajoni me konsumin më të lartë të alkoolit në botë dhe ku kanceri është tani edhe shkaku kryesor i vdekjes, sipas OBSH-së.

Në vitin 2023, konsumi vjetor i alkoolit për frymë në të gjitha vendet anëtare të Organizatës për bashkëpunim dhe zhvillim ekonomik (OECD) ishte mesatarisht 8.5 litra alkool.

Letonezët, Portugezët dhe Rumunët pinë mbi 11.5 litra në vit dhe gati një e treta e vendeve regjistruan konsum për frymë prej 10 litrash ose më shumë.

“Rajoni Europian i OBSH-së nuk mund të lejojë iluzionin se konsumi i alkoolit është i padëmshëm”, tha Gundo Ëeiler, drejtor për parandalimin dhe promovimin e shëndetit në OBSH.

Megjithatë, jo të gjithë ekspertët pajtohen me këto vlerësime.

Një studim i kohëve të fundit nga Shoqata Amerikane e Zemrës (AHA) sugjeroi që pirja e lehtë e alkoolit nuk përbën rrezik për sëmundje koronare, goditje në tru ose dështim të zemrës. Madje tha se sasi të ulëta të alkoolit mund të zvogëlojnë rrezikun e sëmundjes së arteries koronare.

Megjithatë, shoqata amerikane thotë: “nëse nuk pini alkool, mos filloni. Nëse zgjidhni të pini alkool, kufizoni sasinë e alkoolit që pini”.

Shoqata shton se, ndërsa disa kërkime sugjerojnë se nuk ka efekt ose madje nuk ka rrezik të reduktuar për sëmundjet e zemrës dhe goditjen në tru nga pirja e moderuar, të gjitha provat së bashku nuk mbështesin përfitimet për popullatën e përgjithshme.

“Ne fakt, për disa njerëz, edhe një deri në dy pije në ditë mund të rrisin tensionin e gjakut”, shkruan shoqata, duke shtuar se AHA nuk këshillon askënd të pijë për arsye që sjellin përfitime për shëndetin e tyre.

Sa alkool është “i sigurt”?

Ndërsa ekspertët bien dakord se pirja e tepërt dëmton trupin, ata nuk bien dakord se cila sasi, nëse ka, mund të konsiderohet “me rrezik të ulët”.

Shërbimi Ekzekutiv i Shëndetit(HSE), i cili mbikëqyr shërbimet e shëndetit publik në Irlandë, deklaron në udhëzimet e saj se njerëzit nuk duhet të pinë më shumë se 11 pije standarde në javë për gratë dhe 17 për burrat.

Organizata deklaron një pije standarde si një që ka 10g alkool të pastër. Kjo mund të jetë një gotë verë 100ml, ose 1 gotë birrë.

Organi irlandez rekomandon shpërndarjen e pijeve gjatë javës, duke pasur të paktën dy deri në tre ditë pa alkool në javë dhe duke shmangur më shumë se gjashtë pije në çdo rast të vetëm.

Estonia dhe Polonia e vendosin limitin në 40g alkool në ditë për burrat – ekuivalent me katër birra të vogla – dhe 20g për gratë.

Ministria spanjolle e Shëndetësisë është më e kujdesshme dhe rekomandon jo më shumë se 10g alkool në ditë për gratë, ekuivalent me një gotë, gjysmë gote verë ose një birrë të vogël dhe dyfishin e sasisë për burrat.

Letonia dhe Lituania shkojnë edhe më tej, duke këshilluar kundër konsumit të alkoolit në tërësi.

The post Sa alkool duhet të pini për festa? Shtetet japin kufij të ndryshëm appeared first on Gazeta Si.

Sezoni i festave mund të jetë intensiv. Njerëzit udhëtojnë, presin familjen dhe miqtë dhe shkojnë në evente, ndërkohë që mbajnë përgjegjësi të tjera të punës dhe familjes.

I gjithë ky aktivitet na bën të mendojmë për rëndësinë e mbajtjes së sistemit tonë imunitar të shëndetshëm. Cilat janë disa zakone që të gjithë duhet të përvetësojnë, të tilla si të flenë mirë, të ushqehen mirë dhe të ushtrohen rregullisht? Nga ana tjetër, a ka disa zakone që njerëzit duhet të marrin në konsideratë të ndalojnë për shkak të ndikimeve të tyre negative në sistemin imunitar?

Për të ndihmuar në zgjidhjen e këtyre pyetjeve, ekspertja e mirëqenies së CNN, Dr. Leana Wen u përgjigjet disa pyetjeve se si mund të qëndrosh i shëndetshëm në një periudhë festash.

Pse është veçanërisht e rëndësishme ta mbajmë sistemin tonë imunitar të shëndetshëm?

Leana Wen: Sistemet tona imunitare janë mbrojtja natyrale e trupit tonë kundër viruseve, baktereve dhe patogjenëve të tjerë të mundshëm. Sistemet imunitare të forta dhe të shëndetshme zvogëlojnë rrezikun e prekjes nga sëmundje infektive dhe të sëmurjes rëndë prej tyre. Sistemi imunitar është gjithashtu i implikuar në disa sëmundje kronike.

Imuniteti ndikohet nga shumë faktorë, disa prej të cilëve janë nën kontrollin tonë. Marrja e vaksinave të rekomanduara, për shembull, ndihmon në ndërtimin e imunitetit kundër sëmundjeve të caktuara. Përtej vaksinave, ka disa faktorë të stilit të jetesës që hulumtimet tregojnë se gjithashtu forcojnë funksionin imunitar të trupit tonë.

Çfarë zakonesh duhet të përvetësojnë njerëzit nëse duan të forcojnë funksionin e tyre imunitar?

Wen: Ka tre zakone të rëndësishme që njerëzit duhet të marrin në konsideratë. Së pari, qëndroni fizikisht aktivë. Përveç zvogëlimit të mundësisë për të zhvilluar sëmundje kronike si diabeti, kanceri dhe sëmundjet e zemrës, ushtrimet stimulojnë sistemin imunitar. Të qenit fizikisht aktiv mund të ulë mundësinë e vdekjes nga gripi ose pneumonia, sipas Qendrave Amerikane për Kontrollin dhe Parandalimin e Sëmundjeve.

Së dyti, zvogëloni konsumin e ushqimeve të ultrapërpunuara. Këto “ushqime të dëmshme” përmbajnë sasi të larta kimikatesh si konservues dhe ngjyrues artificialë. Konsumi i sasive më të larta të ushqimit të ultrapërpunuar mund të shkurtojë jetëgjatësinë me më shumë se 10%. Këto ushqime janë lidhur gjithashtu me inflamacion.

Mungesa e aktivitetit fizik dhe konsumi më i lartë i ushqimit të ultrapërpunuar shoqërohen të dyja me obezitetin, i cili lidhet me funksionin imunitar të dëmtuar. Njerëzit duhet të synojnë të paktën 150 minuta në javë ushtrime me intensitet të moderuar deri në të lartë dhe duhet të përpiqen të kenë një dietë që thekson ushqimet e plota si perimet, mishrat, fasulet, drithërat dhe arroret.

Së treti, synoni një gjumë më të mirë. Studimet kanë treguar se mungesa e gjumit shkakton ndryshime imunitare që rrisin rrezikun e sëmundjeve të ndryshme. Dhe njerëzit që flenë rregullisht më pak se shtatë orë në natë kanë një gjasë më të lartë për të zhvilluar presion të lartë të gjakut, diabet dhe obezitet.

Ekzistojnë disa metoda që mund të ndihmojnë në përmirësimin e gjumit. Shumë njerëz kanë vështirësi sepse thjesht nuk kanë kohë të mjaftueshme në shtrat. Mundohuni të jepni përparësi të paktën tetë orëve në shtrat dhe synoni të shkoni në shtrat dhe të zgjoheni afërsisht në të njëjtën kohë çdo ditë. Elementë të tjerë të higjienës së mirë të gjumit përfshijnë mos përdorimin e ekraneve para gjumit dhe optimizimin e mjedisit tuaj të gjumit me një vend të freskët, të qetë dhe të errët.

A ka zakone që njerëzit duhet t’i lënë në konsideratë për të përmirësuar sistemin e tyre imunitar?

Wen: Po. Më të rëndësishmet janë shmangia e pirjes së duhanit dhe alkoolit të tepërt.

Shumë studime e kanë lidhur pirjen e duhanit me efektet afatshkurtra dhe afatgjata në imunitet, duke përfshirë dëmtimin e aftësisë së trupit për të luftuar infeksionet virale dhe bakteriale. Disa nga këto efekte përmbysen me ndërprerjen e pirjes së duhanit. Konsumi i tepërt i alkoolit gjithashtu mund të dobësojë përgjigjen e sistemit imunitar.

Festat mund të jenë një kohë e vështirë për të ulur konsumin e alkoolit, por njerëzit duhet të përpiqen të shmangin pirjen e tepërt dhe të qëndrojnë brenda udhëzimeve për pirjen me moderim (dy pije ose më pak në ditë për burrat dhe një pije ose më pak në ditë për gratë në ditët kur konsumohet alkool).

Çfarë duhet të bëjnë personat e rrezikuar për të zvogëluar rrezikun e sëmundjes gjatë festave?

Wen: Ata duhet të përpiqen të shmangin vendet e mbushura me njerëz ku shumë njerëz bërtasin dhe flasin me zë të lartë. Mos harroni të lani duart shpesh dhe mirë me sapun dhe ujë. Nëse po organizoni një aktivitet, merrni në konsideratë t’u kërkoni atyre që kanë shenja të infeksionit të frymëmarrjes si ethe dhe kollë të qëndrojnë në shtëpi.

Dhe ju lutem shijoni festat! Vetmia dhe ndjenja e izolimit në fakt mund të dëmtojnë sistemin imunitar. Festat mund të jenë të lodhshme dhe stresuese, por të qenit së bashku me ata që doni, qoftë familja apo miqtë, mund të sjellë shumë përfitime për shëndetin tuaj emocional dhe fizik.

The post Tre zakone që u forcojnë sistemin imunitar gjatë festave appeared first on Gazeta Si.

Në studion e Abc së Mëngjesit, inxhinieri elektrik Azmer Dulevic ngriti alarmin për rreziqet elektrike që i kanosen banesave gjatë ditëve të pushimeve, kur shtëpia mbetet bosh. Mbingarkesat dhe shkëndijat elektrike janë ndër shkaqet kryesore të dëmtimeve apo zjarreve, sidomos në impiante të vjetra ose të pa certifikuara.

Sipas tij, nuk është gjithmonë e nevojshme të fiket energjia totale, por patjetër duhet të shkëputen nga priza pajisjet e panevojshme. Pajisje si ngrohëset, bojleri, mikrovala, lavatriçja dhe karikuesit duhen hequr gjithmonë nga rrjeti.

Dulevic paralajmëron se nga ora 18:00 deri në 22:00 është ora e “pikut”, kur nuk rekomandohet vënia në punë e të gjitha pajisjeve njëkohësisht. “Rrezikoni të dëmtoni linjën e furnizimit, sidomos në pallate ku përdoret tel 4 mm, që është shumë i hollë për ngarkesa të mëdha”, shprehet ai. Nëse automati nuk është i duhuri, rreziku i shkëndijave elektrike rritet ndjeshëm. Zgjidhja, sipas inxhinierit, është shpërndarja e ngarkesës dhe kontrolli profesional i impiantit.

Në ditët me shi dhe mot të keq, pajisjet duhet të hiqen menjëherë nga priza nëse vërehen luhatje të energjisë. Vetëm pasi rryma stabilizohet, pajisjet më të nevojshme duhen rikthyer gradualisht në punë.

Përtej profesionit, Azmer Dulevic është edhe njeriu pas peticionit që ndryshoi përshkrimin e Skënderbeut në Muzeun e Vjenës. Brenda dy muajsh, një tabelë e re e prezanton qartë heroin si udhëheqës shqiptar, me identitet dhe origjinë të plotë historike. “

Në ditëlindjen e tij të 70-të, në vitin 1905, Mark Twain mbajti një fjalim mbi sekretin e plakjes së suksesshme. (Nëse 70 nuk ju duket moshë e madhe, duhet të keni parasysh se për shkak të shkallës së lartë të vdekshmërisë infantile, jetëgjatësia mesatare për dikë të lindur para vitit 1850 ishte më pak se 40 vjet.) “Kam arritur 70 vjet në mënyrën e zakonshme,” deklaroi ai sipas një raporti në The New York Times, “duke iu përmbajtur rreptësisht një skeme jetese që do të vriste çdo tjetër person.” Maksima që ai ofroi ishte kjo: “Nuk mund të arrijmë moshën e tretë duke ndjekur rrugën e dikujt tjetër.”

Tipike për Twain-in, kjo ishte urtësi popullore e fortë e mbështjellë në një shaka. Sekreti i një jete të gjatë dhe të lumtur padyshim nuk është pirja e duhanit, alkoolit dhe shfrenimi. Por ai ka të drejtë kur thotë se nuk ka një formulë universale që funksionon për të gjithë. Brenda parametrave të qartë, secili prej nesh duhet të eksperimentojë me ide të ndryshme dhe mënyra specifike të jetesës, një propozim që unë e kam diskutuar më parë. Disa njerëz janë më të shëndetshëm duke ndjekur një dietë vegjetariane; të tjerët duke konsumuar ushqime të stilit Mesdhetar. Disa janë më të lumtur duke jetuar në një metropol të madh si Nju Jorku apo Los Anxhelos; të tjerët e gjejnë jetën e tyre më të mirë në fshat.

Përveç këtyre detajeve, disa zakone të përgjithshme kanë rëndësi. Nuk do t’ju lodh me këshillat e zakonshme për shëndetin që mund t’i dëgjoni nga mjeku juaj: lëreni duhanin dhe dilni për një shëtitje, për hir të Zotit. Dua të tërheq vëmendjen tuaj tek disa modele të sjelljes që nuk janë kaq të dukshme, por që ndihmojnë të shpjegojnë pse të moshuarit zakonisht janë më të lumtur se të rinjtë. Sa më shpejt të mësoni dhe të adoptoni këto rregulla të jetesës së mirë, aq më shpejt mund të përfitoni nga frytet e tyre.

Pa dyshim, do të ndeshni disa të moshuar të mërzitur dhe të pakënaqur, por mesatarisht në Shtetet e Bashkuara, të rriturit më të moshuar kanë një nivel mirëqenieje ndjeshëm më të lartë se të rinjtë. Të moshuarit përjetojnë më pak stres psikologjik dhe emocione negative, dhe më shumë emocione pozitive. Kam shkruar më parë se të moshuarit zakonisht përjetojnë ndryshime pozitive në personalitet: mirësjellja dhe ndërgjegjshmëria rriten me moshën; neurotizmi zvogëlohet. Shpjegimi i këtij modeli nuk është menjëherë i qartë. Pa dyshim, urtësia e fituar me përvojë luan një rol: të moshuarit kanë më shumë të dhëna nga jeta dhe bëjnë më pak gabime. Por tre modele të veçanta sjelljeje që shfaqin të moshuarit kanë rëndësi të madhe.

I pari lidhet me rrjetet sociale. Në fillim të jetës, ndoshta ju këshilluan të zhvilloni një gamë të gjerë miqësish me njerëz të ndryshëm, për hir të lumturisë suaj. Kjo ishte këshillë e mirë sepse mësonit mënyra të reja të të menduarit dhe jetuarit nga njerëz jashtë rrethit tuaj social tipik. Por kjo nuk do të thotë se duhet të shpenzoni përpjekje të veçanta për të ruajtur lidhje me shumë njerëz me të cilët keni marrëdhënie sipërfaqësore. Kjo thjesht do t’ju mbushte kohën e lirë me ndërveprime pa shpërblim. Megjithatë, kjo lloj shoqërie e gjerë por e cekët karakterizon shumë të rinj. Të moshuarit ngushtojnë në mënyrë selektive rrethin e tyre social për të përqendruar energjitë tek ata me të cilët ndajnë pasione të përbashkëta, përjetojnë emocione pozitive dhe marrin kënaqësi. Njëkohësisht, njohjet rastësore që nuk përmbushin këto kritere mbeten pas.

Kjo mund të duket egoiste, por njerëzit në fakt bëhen më altruistë me moshën, modeli i dytë i sjelljes që rrit lumturinë e të moshuarve krahasuar me të rinjtë. Në një studim të vitit 2021 mbi altruizmin e vetë-raportuar dhe sjelljen e vëzhguar bamirëse, katër psikologë zbuluan se nga 16 studime të shqyrtuara, 14 treguan se të moshuarit janë më të përqendruar tek të tjerët se të rinjtë. Në një demonstrim veçanërisht i zgjuar, studiuesit i kërkuan të rriturve të moshave të ndryshme të shtypin një pajisje matëse të forcës së duarve, dinamometër, për të fituar shpërblime për veten ose për të tjerët. Të rinjtë shtypnin më fort për shpërblime për veten; të moshuarit shtypnin më fort për të fituar shpërblime për të tjerët.

Modeli i tretë lidhet me mënyrën se si të moshuarit reagojnë ndaj ngjarjeve të vështira në jetë. Me moshën, zakonisht njerëzit mësojnë të shmangin dhe të përballojnë stresin. Një studim i vitit 2023 me gati 3,000 të rritur nga 25 deri 74 vjeç gjeti se 70-vjeçarët përjetonin stres në 40% më pak ditë se 25-vjeçarët. Pjesërisht kjo ndodh sepse të moshuarit i ekspozohen më pak ngjarjeve stresuese, por edhe sepse reagojnë më pak ndaj situatave stresuese. Disa nga këto përfitime lidhen me rrethanat e jetës: pensionistët nuk kanë më detyrime pune të ngarkuara. Por një faktor tjetër është se kur të moshuarit përballen me një situatë stresuese, ata thjesht e injorojnë atë. Vendimi për të reaguar ndaj një ngjarjeje sfiduese mund të mos duket i vetëdijshëm, por në fakt mund të jetë dhe kur stresi është i pashmangshëm, të moshuarit reagojnë më pak duke u shqetësuar më pak.

Ndërsa shkruaja këtë ese, më erdhi në mend një përvojë që forcoi këto pika, nga një takim dy-ditor në Romë rreth 25 vjet më parë për një organizatë të madhe bamirëse ndërkombëtare. Konferenca mblodhi një grup të vogël specialistësh të mirëqenies disa shumë të rinj (si unë atëherë), disa më të moshuar dhe më të famshëm. Mes tyre ishte një grua 60-vjeçare me reputacion global në fushën e saj. Duke u ndjerë i nderuar të isha pranë saj, vura re sjelljen e saj me vëmendje. Në atë kohë dukej pak e çuditshme; tani nuk duket më.

Ajo kishte udhëtuar gjatë natës për të marrë pjesë në takim, pa kompensim, dhe kishte marrë pjesë në çdo sesion. Por kur erdhi puna tek darka e fundit luksoze e konferencës që për mua ishte një përfitim i madh ajo hyri në bistro dhe deklaroi: “Ky vend është shumë i zhurmshëm” dhe u largua. Kjo grua e jashtëzakonshme po shfaqte të tre modelet e lumturisë: kalonte kohë profesionalisht me njerëz që ndanin pasionin e saj për një kauzë, bënte përpjekje personale dhe dhuronte ekspertizën e saj, dhe thoshte jo ndaj diçkaje që nuk ia vlente për stres dhe sakrificë.

Në moshën 36-vjeçare, më habiti që nuk shkoi në darkë. Sot, në 61, ndjek shembullin e saj: përpiqem shumë të shërbej për kauza që më interesojnë dhe të diskutoj çështje me rëndësi shpirtërore ose shkencore për orë të tëra. Por biseda e rastësishme në një bar të zhurmshëm? S’ka shanse!

Pra, tre rregulla të përgjithshme që kam mësuar nga të moshuarit për një jetë më të mië janë:

1. Futu thellë ose ik.
Përpiqem që marrëdhëniet e mia shoqërore ato vullnetare dhe me kohë të lirë të përqendrohen vetëm tek aspektet e jetës që kanë rëndësi: dashuria, besimi, filozofia, virtyti, kultura, estetika. Nuk dua të flas për pushimet e mia në plazh apo të tuat, përveç nëse ka ndodhur një çudi e madhe.

2. Shërbe më shumë.
Një kanal unik i mirëqenies është shërbimi ndaj të tjerëve në kauza që më interesojnë. Kjo mund të nënkuptojë dhurimin e kohës dhe parave, sigurisht. Por gjithashtu përfshin testimin e rregullt të veprimtarisë së punës time: A ndihmon ky aktivitet të tjerët dhe i ngre ata?

3. Shqetësohu më pak.
Mendoj për gjërat që më mbajtën zgjuar si të ri, konfliktet në punë, shqetësimet për para dhe tund kokën. Tani, kur diçka më shqetëson ose më shkakton stres, pyes veten nëse do të më shqetësojë edhe pas një jave. Nëse përgjigjja është jo, përpiqem të filloj menjëherë të mos kujdesem.

Si satirist, Twain preferonte të tallë të gjithë biznesin e të moshuarve që u japin këshilla të rinjve, siç bëri në esenë e tij të vitit 1882 “Advice to Youth”: “Nëse dikush të ofendon dhe ke dyshime nëse ishte me qëllim, mos merr masa ekstreme; thjesht prisni rastin dhe goditeni me një tullë.”

Megjithatë, unë dyshoj fort se Twain ndiqte rregulla më të mira kur mbushi 70 vjeç. Duke mbyllur fjalimin e tij të ditëlindjes, piloti i vjetër i anijeve në lumin Mississippi tha se kishte ndjekur një kurs “drejt perëndimit të diellit me zemër të kënaqur” padyshim duke ndjekur parimet e lumturisë.

Shkruar nga Arthur C. Brooks, autor dhe akademik amerikan, për “The Atlantic”

The post Gjërat që do të doja t’i dija kur isha i ri appeared first on Gazeta Si.

Shkencëtarët ende nuk e dinë saktësisht pse shfaqet sëmundja e lëkurës e quajtur rosacea apo pse ajo përkeqësohet me kalimin e viteve, por kanë disa shpjegime të mundshme.

“Nëse keni rosacea, është e zakonshme që simptomat të përkeqësohen në të 40-at ose 50-at”, ka thënë për New York Times, dermatologia Julie C. Harper nga Alabama.

Skuqja e shpeshtë e fytyrës, puçrrat që duken si akne dhe enët e zgjeruara të gjakut janë shenja tipike të kësaj gjendjeje, e cila prek mbi 14 milionë njerëz vetëm në Shtetet e Bashkuara. Rosacea shfaqet më shpesh te gratë dhe te personat me lëkurë të çelët. Ajo mund të diagnostikohet në çdo moshë, por shumë njerëz nuk vërejnë simptoma deri pas moshës 30-vjeçare.

“Nuk ka shërim për rosacean, por ajo mund të menaxhohet shumë, shumë mirë”, ka thënë Harper.

Arsyet pse rosacea përkeqësohet me moshën

Rosacea shpesh trashëgohet dhe lidhet me reagim të tepruar të sistemit imunitar ndaj faktorëve të jashtëm.

“Këta faktorë përfshijnë diellin, ushqimet pikante, alkoolin, temperaturat e ulëta ose të larta, stresin, aktivitetin fizik dhe pijet e nxehta”, ka shpjeguar dermatologia Marie Leger.

Përveç skuqjes së vazhdueshme dhe enëve të dukshme të gjakut, rosacea mund të shkaktojë thatësi, ndjesi djegieje dhe shtrëngimi të lëkurës. Ajo mund të prekë edhe sytë, duke shkaktuar kruarje ose ndjesi sikur keni rërë brenda, si dhe të trashë lëkurën e hundës, thotë dermatologia Dina Elrashidy nga Chicago.

Simptomat zakonisht shfaqen dhe zhduken gjatë jetës, varësisht nga ekspozimi ndaj faktorëve nxitës.

“Mund të ketë shpërthime që zgjasin javë, muaj apo edhe më gjatë nëse rosacea nuk trajtohet”, ka shpjeguar Leger.

Nëse rosacea shfaqet herët, ajo shpesh përkeqësohet mes moshës 30 dhe 50 vjeç. Arsyeja nuk është plotësisht e qartë, por sipas Harper, ekspozimi i vazhdueshëm ndaj faktorëve nxitës krijon inflamacion kronik.

“Me kalimin e viteve, inflamacioni dobëson indet rreth enëve të gjakut, duke bërë që ato të zgjerohen dhe të mbeten të dukshme në mënyrë të përhershme”, ka shpjeguar ajo.

Sipas Elrashidyt, plakja natyrale e lëkurës dhe dëmtimet nga dielli bëjnë që kolagjeni të hollohet dhe lëkura të bëhet më e thatë, gjë që e bën skuqjen edhe më të dukshme. Ndërkohë, Leger ka theksuar se shumë gra gjatë periudhës së paramenopauzës dhe menopauzës përjetojnë përkeqësim të simptomave, edhe pse lidhja direkte me hormonet ende nuk është vërtetuar shkencërisht.

Si mund të menaxhohet rosacea?

Menaxhimi i rosaceas zakonisht kërkon disa hapa njëkohësisht:

Shmangni faktorët nxitës – Çdo person ka faktorë të ndryshëm që e përkeqësojnë rosacean. Identifikimi dhe shmangia e tyre, si alkooli apo ushqimet pikante, mund t’i reduktojë shpërthimet. Megjithatë, disa faktorë, si moti i ftohtë, janë të pashmangshëm. Për disa njerëz, edhe dielli apo era mund të jenë pjesë e stilit të jetës, nga të cilat nuk duan të heqin dorë.

Përdorni produkte të buta për lëkurën – Pastruesit hidratues me përbërës si glicerina ose dimetikoni ndihmojnë në qetësimin e lëkurës. Produktet me squfur kanë efekt kundër inflamacionit dhe mund t’i ulin simptomat. Duhet shmangur përdorimi i skrabeve dhe produkteve me aromë, pasi ato mund të irritojnë lëkurën.

Mbroni lëkurën nga dielli – Dielli është një nga shkaktarët kryesorë të rosaceas. Dermatologët këshillojnë përdorimin e kremit mbrojtës me SPF 30 ose më të lartë çdo ditë, dhe ripërdorimin e tij kur qëndroni jashtë. Kremrat me zink ose titan janë zakonisht më të butë dhe tolerohen më mirë nga lëkura e ndjeshme.

Përdorni trajtime mjekësore – Disa kremra me recetë ngushtojnë enët e gjakut dhe ulin skuqjen e përhershme. Të tjerë ndihmojnë në uljen e inflamacionit dhe puçrrave. Në disa raste, mjekët përshkruajnë edhe antibiotikë në doza të ulëta, të cilët mund të merren gjatë shpërthimeve ose për disa muaj rresht.

Trajtimi me laser – Laseri ndihmon në tkurrjen e enëve të gjakut dhe uljen e skuqjes. Zakonisht nevojiten një deri në tre seanca, dhe trajtimi përsëritet një ose dy herë në vit për mirëmbajtje.

“Nuk është asnjëherë herët apo vonë për t’u konsultuar me dermatologun”, ka thënë Harper. Sipas Leger, të kesh një plan të qartë trajtimi “i ndihmon pacientët të ndihen më në kontroll të lëkurës së tyre”.

Sinjali – aty ku e vërteta flet para lajmit!

/GazetaSinjali/

The post Arsyeja pse skuqja e fytyrës rritet me kalimin e viteve tek personat me rosacea appeared first on Sinjali.

Një analizë e re që po qarkullon gjerësisht në rrjet ka ndezur diskutimet rreth mënyrës se si meshkujt e formojnë mendimin e tyre për një partner të mundshëm. Sipas raportit, brenda rreth 112 ditësh të njohjes, shumica e burrave kuptojnë nëse një grua u duket një zgjedhje e qëndrueshme për të ardhmen. Ndryshe nga stereotipat […]

Gazeta Si – Kushdo që ka fëmijë në moshë shkollore do të duhet të vendosë përfundimisht se kur t’u japë një “smartphone”, ose telefon inteligjent.

Shumë familje përpiqen të presin sa më gjatë të jetë e mundur për shkak të efekteve të mundshme negative të përdorimit të telefonave inteligjentë – veçanërisht mediave sociale – në shëndetin e tyre mendor.

Në të njëjtën kohë, megjithatë, ata kanë frikë se mohimi i një telefoni inteligjent për fëmijët e tyre, veçanërisht kur bashkëmoshatarët e tyre fillojnë të marrin një (rreth klasës së katërt ose të pestë) dhe ta përdorin atë për të biseduar, mund t’i bëjë ata të ndihen të izoluar, me pasoja negative.

Për të gjetur një kompromis, ndonjëherë ata fillojnë t’u japin fëmijëve të tyre një telefon më të vjetër, një që nuk ka qasje në internet, ndoshta që në shkollën fillore (midis moshës 6 dhe 11 vjeç).

Ose, siç shpjegoi Ian Bogost, profesor i Inxhinierisë dhe Shkencave Kompjuterike në Universitetin e Uashingtonit në St. Louis (Missouri), dhe një ekspert në studimet e medias dhe lojërave, në një artikull në “The Atlantic”, ata mund t’u japin atyre një “smartwatch” ose orë inteligjente.

“Një orë inteligjente duhet të bëjë më pak dëm sesa një telefon inteligjent, – thotë ai, – ndoshta mund t’u bëjë edhe ndonjë dobi”.

Bogost nuk është i pari që e mbështet këtë teori: dhënia e një ore inteligjente fëmijëve që presin telefonin e tyre inteligjent, është një zgjidhje gjithnjë e më popullore midis prindërve të tjerë.

Ekzistojnë modele ore inteligjente të projektuara posaçërisht për fëmijë, me karakteristika të ndryshme në varësi të grupmoshës së tyre.

Në përgjithësi, ato janë pak më të mëdha, më shumëngjyrëshe dhe më të lehta për t’u përdorur, sesa ato të projektuara për të rritur: disa kanë funksione bazë, si një orë dhe pedometër dhe kushtojnë disa dhjetëra euro, ndërsa të tjerat ju lejojnë të bëni thirrje, të shkëmbeni mesazhe dhe të luani lojëra, ose edhe të vendosni detyra për të përfunduar, duke shfrytëzuar mekanizmat e gamifikimit, por nuk lejojnë akses në internet.

Meqenëse ato mbahen në kyçin e dorës, ka më pak të ngjarë të humbasin. Megjithatë, sipas Bogost, shumë orë inteligjente për fëmijë janë lodra me softuer të dobët që mbron përdoruesit nga mekanizmat potencialisht të dëmshëm të rrjeteve sociale dhe aplikacioneve të mesazheve, por funksionimi i të cilave kontrollohet ende nga prindërit (të cilët mund të vendosin me kë mund të bisedojnë dhe të monitorojnë lëvizjet e tyre nëpërmjet GPS) pa i ndihmuar vërtet fëmijët t’i qasen mjeteve digjitale në një mënyrë të informuar.

Kjo është arsyeja, pse ai thotë se zgjodhi një orë inteligjente për të rritur më të shtrenjtë për vajzën e tij 10-vjeçare, e cila i lejon asaj të bëjë telefonata, të përdorë aplikacione mesazhesh dhe email, duke e ndihmuar atë të bëhet më e vetëdijshme për atë që do të thotë të kesh një telefon inteligjent dhe të jesh vazhdimisht i lidhur.

Orët inteligjente për të rritur lejojnë dërgimin e mesazheve, por më pak lehtësisht sesa me një telefon inteligjent, kështu që ka më pak rrezik që fëmijët të kalojnë orë të tëra duke biseduar.

Bogost, tha gjithashtu se edhe pse mund të gjurmonte lëvizjet e vajzës së tij me GPS, ai shpejt e kuptoi se pothuajse kurrë nuk kishte nevojë ta bënte këtë dhe se në fakt kjo do të shkonte kundër qëllimit të tij kryesor, i cili ishte ta bënte atë më të pavarur dhe të përgjegjshme.

Bogost thotë se rezultati, sipas përvojës së tij, është se pavarësisht këtyre kufizimeve, vajza e tij ndihet pjesë e botës teknologjike që ndahet nga bashkëmoshatarët dhe të rriturit e saj, por e lirë nga ankthet që lidhen me mediat sociale, forumet e tyre të mesazheve dhe algoritmet.

Ai shton se ajo është bërë më e mirë në shkrimin e mesazheve dhe në përgjigjen e shpejtë (më parë e bënte këtë nga një iPad, por shpesh shikonte video në të, kështu që dërgimi i mesazheve ishte një bezdi për të).

Për më tepër, thotë ai, ajo është inkurajuar të komunikojë me të tjerët, përfshirë të afërmit që ndryshe nuk do t’i kontaktonte.

Sipas psikologut të njohur social amerikan, Jonathan Haidt, aftësia për të pasur internetin në majë të gishtave të saj ditë e natë, ka ndikuar në përvojat e përditshme dhe proceset zhvillimore të adoleshentëve në shumë mënyra, nga miqësitë te gjumi, nga studimi te seksualiteti.

Gjatë 15 viteve të fundit, është demonstruar se përdorimi i hershëm i telefonave inteligjentë dhe rrjeteve sociale mund të zvogëlojë përqendrimin, të kontribuojë në rritjen e ankthit dhe depresionit dhe gjithashtu të rrisë ekspozimin ndaj ngacmimit në internet dhe përmbajtjes mizogjine, ndonjëherë me pasoja shumë serioze.

Për këto arsye, Bogost beson se orët inteligjente mund të përdoren për të ndihmuar vajzat dhe djemtë të menaxhojnë gradualisht komunikimet online, në një kontekst relativisht të mbrojtur: do të ishte jorealiste, thotë ai, të mendohej se ato do të ishin në gjendje të përdornin një telefon inteligjent vetë në një mënyrë të sigurt, të shëndetshme dhe të përgjegjshme pa përdorur ndonjëherë një pajisje të ngjashme.

Aktualisht, studimet shkencore mbi këtë temë janë të kufizuara dhe nuk ka prova të mjaftueshme për të përcaktuar nëse dhënia e një ore inteligjente fëmijëve është e dëmshme apo jo, apo edhe edukative.

Ndër shqetësimet e përhapura, janë shqetësimet për privatësinë dhe sigurinë, si dhe mundësia që orët inteligjente mund t’i shpërqendrojnë fëmijët në shkollë, t’i bëjnë më të vështira ndërveprimet ballë për ballë ose t’i bëjnë fëmijët të ndihen tepër të kontrolluar nga prindërit e tyre.

Përshtati: Gazeta “Si”

The post Jepuni ‘smartwatch’ fëmijëve që duan një telefon inteligjent appeared first on Gazeta Si.

Me rënien e temperaturave, shumë njerëz po kërkojnë mënyra natyrale për t’u mbrojtur nga i ftohti – nga veshjet me shtresa e deri te pijet e ngrohta. Por ekspertët tregojnë se një pjesë e zgjidhjes mund të gjendet fare lehtë në ushqimin tonë të përditshëm.

Një përbërës i thjeshtë mund të ndikojë në përmirësimin e qarkullimit të gjakut, të ndihmojë në rregullimin e presionit të gjakut dhe kështu t’i japë trupit ndjesi natyrale ngrohtësie. Ndjenja e të ftohtit në duar dhe këmbë lidhet shpesh me qarkullimin e dobët të gjakut, ndërsa sipas Fondacionit Britanik të Zemrës, indet e trupit kanë nevojë për furnizim të vazhdueshëm me oksigjen dhe lëndë ushqyese. Kur rrjedha e gjakut kufizohet, gjymtyrët janë të parat që ndjejnë pasojat.

Trupi funksionon përmes një mekanizmi inteligjent të rregullimit të temperaturës: kur ka nxehtësi të tepërt, enët e gjakut pranë lëkurës zgjerohen për të lëshuar nxehtësinë, ndërsa në kushte të ftohta ato ngushtohen për të ruajtur energjinë dhe për të mos humbur nxehtësinë e brendshme.

Zgjidhja natyrale për qarkullim më të mirë

Për të mbajtur gjymtyrët ngrohtë, përmirësimi i funksionit të enëve të gjakut është kyç. Një nga mënyrat më efektive është konsumimi i ushqimeve të pasura me nitrate. Këto nitrate shndërrohen në oksid nitrik – një përbërës që relakson dhe zgjeron enët e gjakut, duke rritur qarkullimin dhe furnizimin me oksigjen të indeve. Ky proces është jashtëzakonisht i dobishëm për shëndetin kardiovaskular.

Panxhari – aleati i dimrit

Panxhari është një nga burimet më të njohura natyrore të nitrateve. Ai përmban gjithashtu kalium dhe hekur, minerale esenciale që ndihmojnë në mbajtjen e qarkullimit të shëndetshëm të gjakut dhe rregullimin e presionit të gjakut. Kjo perime rrënjore është në sezon gjatë muajve të dimrit, ndërsa përfitimet e saj shëndetësore mund të shfrytëzohen gjatë gjithë vitit.

Shoqata Amerikane e Zemrës thekson se panxhari është i pasur me antioksidantë që kontribuojnë në riparimin e ADN-së dhe ruajtjen e shëndetit të qelizave – një arsye më shumë pse ky ushqim duhet të jetë pjesë e dietës dimërore.

Sinjali – aty ku e vërteta flet para lajmit!

/GazetaSinjali/

The post Keni duar e këmbë të ftohta në dimër? – Ky ushqim mund t’ju ndihmojë të ngroheni natyrshëm appeared first on Sinjali.

Infertiliteti prek një në gjashtë persona të moshës riprodhuese në mbarë botën, tha sot Organizata Botërore e Shëndetësisë (OBSH), teksa publikoi një udhëzues të ri global që përmban rekomandime për përmirësimin e aksesit në parandalim, diagnozë dhe trajtim.

OBSH-ja tha se qasja në kujdesin për fertilitetin mbetet “jashtëzakonisht e kufizuar” pavarësisht përmasës së problemit. Në shumë vende, testet dhe trajtimet paguhen kryesisht nga vetë pacientët, duke i lënë ata me barrë të madhe financiare.

Në disa vende, një cikël i vetëm i fertilizimit in vitro (IVF) mund të kushtojë “dyfishin e të ardhurave mesatare vjetore të një familjeje”.

“Infertiliteti është një nga sfidat më të anashkaluara të shëndetit publik të kohës sonë dhe një çështje madhore barazie në nivel global”, ka thënë Drejtori i Përgjithshëm i OBSH-së, Tedros Adhanom Ghebreyesus.

“Miliona njerëz e përballojnë këtë udhëtim të vetëm — të përjashtuar nga kujdesi për shkak të kostos, të shtyrë drejt trajtimeve më të lira por të paprovuara, ose të detyruar të zgjedhin mes shpresës për të pasur fëmijë dhe sigurisë së tyre financiare”, ka deklaruar ai.

Udhëzuesi, i pari i OBSH-së për infertilitetin, përmban 40 rekomandime që mbulojnë rrugët klinike për diagnostikimin e shkaqeve të zakonshme të infertilitetit dhe udhëzime se si mund të përparojë trajtimi — nga këshillimi dhe këshillat për kohëzgjatjen e marrëdhënieve, deri te procedurat si inseminimi intrauterin apo IVF.

Agjencia e shëndetësisë tha se infertiliteti mund të shkaktojë stigmatizim të madh, shqetësim emocional dhe vështirësi financiare. Ajo bëri thirrje për më shumë investime në parandalim, përfshirë informacione rreth fertilitetit, faktorëve të lidhur me moshën dhe infeksioneve seksualisht të transmetueshme të patrajtuara, shkruan atsh.

Për personat që planifikojnë ose përpiqen të mbeten shtatzënë rekomandohen masa të stilit të jetesës, si dieta e shëndetshme, aktiviteti fizik dhe ndërprerja e përdorimit të duhanit.

Udhëzuesi theksoi gjithashtu nevojën për mbështetje psikosociale.

“Parandalimi dhe trajtimi i infertilitetit duhet të mbështeten në barazi gjinore dhe të drejta riprodhuese”, ka thënë Pascale Allotey, drejtoresha e departamentit të OBSH-së për shëndetin seksual, riprodhues, maternal, të fëmijës dhe adoleshentëve dhe plakjen.

Sinjali – aty ku e vërteta flet para lajmit!

/GazetaSinjali/

The post OBSH: Infertiliteti prek një në gjashtë persona në botë appeared first on Sinjali.

Një trend viral në TikTok më ka bërë të përjetoj shumë ankth. Sa herë që një partnere shtatzënë vendos fshehurazi kamerën e telefonit për të kapur momentin kur do t’i tregojë partnerit se pa një zog, unë mbaj frymën në pritje të së vërtetës. Sepse reagimi ndaj këtij komenti të thjeshtë, i njohur si “teoria e zogut”, është bërë një test i fshehtë për vëmendjen e partnerit dhe shëndetin e marrëdhënies.

Teoria e zogut, e formuluar fillimisht nga psikologu John Gottman në vitet 1990, thotë se mënyra se si një partner reagon ndaj përpjekjeve të vogla për t’u lidhur si p.sh. ndarja e një vëzhgimi të thjeshtë tregon shumë për besimin dhe komunikimin brenda çiftit. Këto komente të vogla quhen “përpjekje për lidhje.” Ato janë mundësi që çiftet të vëzhgojnë gjërat e vogla që i bëjnë të lumtur njëri-tjetrin dhe të japin mirënjohje dhe vlerësim. Dhe nuk është thjesht një trend viral: studimet tregojnë se çiftet që qëndrojnë të martuar pas gjashtë vitesh përgjigjen pozitivisht ndaj përpjekjeve të partnerit 86% të kohës, ndërsa ata që ndahen përgjigjen vetëm 33% të kohës.

Në rastin e teorisë së zogut, nëse partneri injoron komentimin për zogun ose e trajton si një shaka të panevojshme, mund të jetë shenjë e problemeve më të thella në komunikim. Ky fenomen është bërë mjaft popullor në rrjetet sociale, ku përdoruesit vëzhgojnë çiftet dhe shpesh hedhin komente si “lëre menjëherë!!!” vetëm pas njohjes për pak sekonda.

Pra, a është e drejtë të trajtojmë teorinë e zogut si një test të pakundërshtueshëm të marrëdhënies dhe të reagojmë kaq fuqishëm ndaj videove të veçanta të çifteve që “dështojnë”? Po dhe jo, thotë Audra Nuru, eksperte e komunikimit ndërpersonal dhe familjar. “Asnjë moment i humbur nuk do të thotë se një marrëdhënie është e dënuar. Shëndeti i një marrëdhënie nuk matet nga kalimi ose dështimi i një testi viral. Ai ndërtohet përmes vëmendjes së përsëritur dhe të përgjegjshme. Asnjë marrëdhënie nuk i arrin të gjitha momentet e ‘zogut’”, thotë ajo.

Nëse partneri yt injoron komentin tënd për zogun, mendohu nëse ishte një moment shpërqendrim apo një model i përsëritur. Studiuesit paralajmërojnë se sinjale të kuqe janë kur përgjigjja është armiqësore. “Kur përpjekjet e vogla për lidhje përballen me sarkazëm ose kritika të ashpra, nuk është një zakon i pafajshëm. Është një shenjë se diçka më e thellë ka nevojë për kujdes,” thotë Audra.

Momenti i madh i zogut mund të jetë një mundësi për reflektim dhe rritje brenda marrëdhënies. Por a ia vlen ta postosh? Duke qenë se ky test është intim, shpërndarja publike nuk është gjithmonë në interesin e marrëdhënies. “Sigurohu që të dy partnerët të jenë dakord për postimin; përndryshe mund të ndihet si shkelje besimi,” këshillon psikologia Kimberly Leonte.

Disa herë, postimi mund të jetë i dobishëm. Shikimi i videos së të tjerëve mund t’u ndihmojë njerëzve të kuptojnë se meritojnë një partner që i përgjigjet përpjekjeve të tyre për lidhje.

Merrni seriozisht teorinë e zogut – tregon se vëmendja ndaj gjërave të vogla ka rëndësi në marrëdhënie. Por mos e lejoni që të ju stresojë. Nëse vendosni ta ndani, bëjeni me kujdes dhe mos e surprizoni partnerin me një postim që ekspozon marrëdhënien tuaj. Këto video janë me të vërtetë magjepsëse!

Shkruar nga Annabel Iwegbue, redaktore në Cosmopolitan

The post Çfarë është teoria virale e ‘Zogut’ që tregon sa e shëndetshme është marrëdhënia juaj në çift appeared first on Gazeta Si.

Gazeta Si – Luftimi i një metabolizmi të ngadaltë dhe humbja e peshës mund të jetë gjithashtu çështje hormonesh.

Këto janë substancat që, duke përshpejtuar motorin e trupit tonë, e shtyjnë atë të konsumojë më shumë energji dhe për këtë arsye të djegë më shumë yndyrë në të gjitha aktivitetet tona të përditshme.

Kjo e bën më të lehtë mbajtjen e një peshe të shëndetshme ose arritjen e qëllimeve të humbjes së peshës.

Le të shohim se cilat hormone nxisin humbjen e peshës dhe si mund ta stimulojmë prodhimin dhe aktivitetin e tyre.

HORMONET E HUMBJES SË PESHËS – Para së gjithash, duhet sqaruar një gjë: vetë hormonet nuk na bëjnë të humbasim peshë, por ato mund të na ndihmojnë të krijojmë dhe të ruajmë deficitin e kalorive të nevojshëm për humbjen e peshës.

Mekanizmi që na shtyn të djegim energjinë që grumbullojmë me ushqim, ose anasjelltas, ta ruajmë atë si rezervë, është jashtëzakonisht kompleks dhe kuptimi i tij është përgjegjësi e specialistëve: për këtë arsye, përpara se të nisni një regjim humbjeje peshe, këshillohet të konsultoheni me një dietolog ose nutricionist.

Këtu, thjesht do të kujtojmë disa molekula që hyjnë në lojë kur bëhet fjalë për mobilizimin e rezervave të yndyrës për energji, domethënë kur bëhet fjalë për “çlirimin” e lipideve që ato përmbajnë nga qeliza dhjamore (adipociti) për përdorim.

Këto hormone përfshijnë glukagonin, GH (ose hormonin e rritjes), hormonet tiroide dhe adrenalinën.

Kjo e fundit, në veçanti, ndihmon që glukoza të jetë e përdorshme nga muskujt; hormoni i rritjes stimulon masën muskulore dhe nxit përdorimin e yndyrnave për energji; hormonet tiroide (T3 dhe T4) kontrollojnë shkallën e metabolizmit bazal, duke stimuluar prodhimin e proteinave dhe djegien e yndyrnave dhe sheqernave: një mungesë mund të ngadalësojë metabolizmin, ndërsa një tepricë mund ta përshpejtojë atë dhe të shkaktojë edhe humbje të padëshiruar në peshë.

Glukagoni, nga ana tjetër, është një hormon i prodhuar nga pankreasi që rrit nivelet e glukozës në gjak, duke vepruar kështu në të kundërt me insulinën; ai çlirohet kryesisht në përgjigje të një rënieje të sheqerit në gjak, si gjatë agjërimit, dhe stimulon mëlçinë për të shndërruar glikogjenin në glukozë, duke e bërë atë të disponueshëm në qarkullimin e gjakut.

Së fundmi, duhet të përmendim leptinën, një hormon proteinik i prodhuar nga indi dhjamor, i cili është përgjegjës për dërgimin e sinjalit të ngopjes në tru.

HORMONET QË PENGOJNË HUMBJEN E PESHËS – Ndër molekulat më të njohura përgjegjëse për efektin e kundërt, domethënë, shtyrjen e trupit për të ruajtur ose rimbushur energjinë, janë grelina, insulina dhe kortizoli.

Grelina njihet edhe si “hormoni i urisë”, sepse stimulon oreksin, me efektin e kundërt të leptinës; insulina, e cila normalisht ul nivelet e glukozës në gjak, në nivele të larta nxit ruajtjen e yndyrës në vend të djegies; kortizoli, ose hormoni i stresit, kur është i tepërt mund të ndërhyjë në metabolizmin e yndyrnave, karbohidrateve dhe proteinave, dhe të çojë në rritje të triglicerideve dhe kolesterolit.

SI TË PËRSHTATENI METABOLIZMIN TUAJ – Riaktivizimi i një metabolizmi të ngadalësuar, kërkon një përpjekje të kombinuar në disa fronte që çojnë në një stil jetese të shëndetshëm, duke filluar me një dietë me pak kalori, aktivitet fizik, hidratim të duhur dhe pushim.

Një dietë me pak kalori, por e ekuilibruar mirë që përfshin të gjithë lëndët ushqyese të nevojshme (karbohidrate komplekse, proteina të liga dhe yndyrna të shëndetshme), është hapi i parë për të shkaktuar deficitin e kalorive që do të çojë në humbje peshe, duke rikthyer lëvizjen në të gjithë mekanizmin.

Në tryezë – Favorizoni proteinat e të holla (peshk, pulë, bishtajore), yndyrnat e shëndetshme (vaj ulliri, arra, avokado, fara liri) dhe shumë fruta dhe perime.

Sheqernat e thjeshta, karbohidratet e rafinuara dhe yndyrnat e ngopura duhet të minimizohen.

Dietat tepër kufizuese gjithashtu kanë një efekt kundërproduktiv, i cili mund të shkaktojë “efektin e rikthimit”, i njohur edhe si efekti “rebound”.

Është e dobishme të hani vakte në intervale të rregullta për të mbajtur proceset metabolike aktive.

Aktiviteti fizik – Ushtrimet aerobike (ecja, vrapimi, noti ose çiklizmi), konsiderohen mënyra më e mirë për të djegur dhjamin.

Megjithatë, stërvitja e forcës nuk duhet nënvlerësuar, pasi është e dobishme për rritjen e masës muskulore, e cila është metabolikisht aktive.

Ushtrimet duhet të jenë të rregullta, me aktivitet fizik ditor. Rëndësia e aktiviteteve NEAT (Termogjeneza e Aktiviteteve Jo-Ushtruese), nuk duhet nënvlerësuar.

Këto aktivitete përfshijnë të gjitha ato që na vënë në lëvizje në jetën tonë të përditshme edhe nëse nuk ushtrohemi, siç është ecja, ngjitja e shkallëve, rregullimi i shtëpisë dhe të luajturit aktivisht me fëmijët.

Gjumi – Disa hormone, përfshirë leptinën, çlirohen natën, kur flemë. Të pushosh mjaftueshëm, rrit prodhimin e këtij hormoni, i cili na bën të ndihemi më të ngopur gjatë ditës, duke kufizuar efektet e antagonistit të saj, grelina.

Një gjumë i mirë natën gjithashtu ndihmon në uljen e niveleve të stresit dhe për rrjedhojë të kortizolit.

Menaxhimi i stresit – Ulja e niveleve të stresit është thelbësore, pasi stresi kronik ndikon negativisht në hormonet që lidhen me peshën.

Përveçse do të pushoni më shumë dhe më mirë, mund të jetë e dobishme të ngadalësoni ritmin e punës, të gjeni kohë për aktivitete të këndshme dhe të angazhoheni rregullisht në meditim ose praktika të vetëdijes.

Përshtati: Gazeta “Si”

The post Cilat hormone na ndihmojnë në humbjen e peshës? appeared first on Gazeta Si.

Nëse shpesh përjetoni fryrje ose gazra, kjo nuk do të thotë domosdoshmërisht se ka diçka që nuk shkon me tretjen.

Për të minimizuar gazrat dhe sikletin që kjo sjell, ekzistojnë disa metoda që ju vijnë në ndihmë menjëherë.

Provoni tërheqjen e muskujve

Tërheqja e muskujve mund të jetë shumë efektive në luftimin e fryrjes.

Kur ndiheni të fryrë, muskujt e shpinës dhe të stomakut janë të shtrënguara, sepse organet zgjerohen.

Prandaj tërheqja e tyre mund të jetë një mënyrë për të gjetur lehtësim.

Gjithashtu do të rrisni qarkullimin e gjakut, duke bërë që organet e tretjes të punojnë edhe më tepër.

Stërvituni

Stërvitja e rregullt ndihmon trupin tuaj të punojë në mënyrë më efikase.

Kjo metodë mund të ndihmojnë tonifikoni muret e zorrëve tuaja, duke lehtësuar kështu qarkullimin e mbetjeve nëpër to.

Edhe ushtrimet me ndikim të ulët si ecja, mund t’ju ndihmojnë.

Konsumoni më shumë ujë

Konsumi i mjaftueshëm i ujit ndihmon me problemet e tretjes që mund të çojnë në fryrje.

Jo vetëm uji por edhe ushqime të tilla si kastraveci, selinoja dhe shalqiri janë të pasura me ujë dhe ju vijnë në ndihmë.

Mund të provoni medikamentet pa recetë

Disa medikamente që reduktojnë gazrat dhe fryrjen e stomakut, kanë treguar efikasitet në provat shkencore.

Para se të provoni ndonjë medikament të tillë, konsultohuni fillimisht me mjekun tuaj.

Konsumoni mjaftueshëm fibra

Mos i hiqni fibrat nga regjimi juaj ushqimor, edhe nëse ato ju shkaktojnë pak fryrje.

Siç e dini, një regjim ushqimor i pasur me fibra është i rëndësishëm për punën e rregullt të sistemit tretës.

Durimi që mund t’ju duhet për të ndërtuar ngadalë tolerancën ndaj këtyre llojeve të karbohidrateve, ja vlen.

Filloni duke shtuar ushqime të pasura me fibra në sasi të vogla, të tilla si gjysmë filxhani ose më pak.

Sigurohuni të merrni lëngje në sasi të larta dhe të kryeni aktivitet fizik, pasi ato ndihmojnë në lëvizjen e ushqimeve përmes traktit tretës. /AgroWeb.org

Sinjali – aty ku e vërteta flet para lajmit!

/GazetaSinjali/

The post Cilat janë veprimet që mund të ndihmojnë në shfryrjen e stomakut? appeared first on Sinjali.