Bashkëpunimi global në shkallë të gjerë po dobësohet, ndërsa lidhjet në tregti, financë dhe teknologji po zhvendosen drejt grupeve më të vogla vendesh, të ndërtuara mbi interesa të përbashkëta, sipas Forumit Ekonomik Botëror (W) të quajtur Barometri i Bashkëpunimit Global (Global Cooperation Barometer).
Sistemi global i bashkëpunimit shumëpalësh po ngadalësohet pikërisht në një moment kur krizat po shumohen, megjithatë bashkëpunimi global, i matur në tregti, kapital, teknologji, klimë, shëndetësi dhe siguri, po tregohet më elastik sesa pritej.
Me fjalë të tjera, edhe pse bashkëpunimi në përgjithësi po vazhdon me një ritëm të qëndrueshëm, ai po ndodh gjithnjë e më shumë mes grupeve më të vogla të aleatësve, dhe jo mes shumë vendeve njëkohësisht.
âNdĂ«rsa po merr formĂ« njĂ« epokĂ« e re globale, multilateralizmi Ă«shtĂ« nĂ«n presion, edhe pse bashkĂ«punimi global vazhdon tĂ« japĂ« rezultate nĂ« disa fusha kyçe,â thuhet nĂ« raport.
Pavarësisht kësaj gjetjeje, përfundimi kryesor i raportit mbetet kryesisht optimist. Sistemi po gërryhet, por ende nuk është thyer.
Raporti argumenton se, edhe pse bashkĂ«punimi klasik shumĂ«palĂ«sh Ă«shtĂ« dobĂ«suar, koalicione alternative po mbushin boshllĂ«kun, shpesh nĂ« formate mĂ« tĂ« ngushta, tĂ« bazuara nĂ« interesa, tĂ« cilat janĂ« politikisht mĂ« tĂ« lehta pĂ«r tâu mbajtur.
Ky ndryshim është i dukshëm edhe në të dhënat e tregtisë. Në vend të një tërheqjeje të plotë nga tregtia globale, raporti përshkruan një rirregullim të rrjedhave të mallrave përgjatë linjave gjeopolitike më elastike. Megjithatë, vendet po përpiqen ende të diversifikojnë furnitorët dhe tregjet mes partnerëve tregtarë që i konsiderojnë më të sigurt.
âDistanca mesatare gjeopolitike e tregtisĂ« globale tĂ« mallrave ka rĂ«nĂ« me rreth 7% mes viteve 2017 dhe 2024. TĂ« marra sĂ« bashku, kĂ«to ndryshime sugjerojnĂ« se tregtia globale po rishpĂ«rndahet brenda rrjeteve tĂ« pĂ«rputhura, ndĂ«rkohĂ« qĂ« diversifikohet mes partnerĂ«ve,â vijon raporti.
Vendet në zhvillim dhe Kina përfitojnë
Nga rishpërndarja kanë përfituar gjithashtu vendet prodhuese dhe eksportuese në zhvillim.
Në vitin 2024, ekonomitë në zhvillim dhe Kina zgjeruan pjesën e tyre të eksporteve, sipas raportit, edhe pse ekonomitë e avancuara po ashpërsojnë politikat tregtare dhe po ndërtojnë barriera rreth sektorëve strategjikë.
âAto kanĂ« fituar njĂ« pjesĂ« mĂ« tĂ« madhe tĂ« eksporteve prodhuese: nĂ« vitin 2024, eksportet e tyre u rritĂ«n me 276 miliardĂ« dollarĂ«, ose me 5 pikĂ« pĂ«rqindje, nga tĂ« cilat Kina pĂ«rbĂ«nte mĂ« shumĂ« se gjysmĂ«n e rritjes totale.â
Sipas vlerësimit të raportit, goditjet tarifore të vitit 2025 nuk e shkatërruan tregtinë. Përkundrazi, ato përshpejtuan një riorganizim, me vëllime që vazhduan të rriten, por me modele që ndryshuan me shpejtësi, veçanërisht në importet e SHBA-së.
âPa dyshim, njĂ« seri njoftimesh pĂ«r tarifa nga SHBA-ja nĂ« vitin 2025 ngritĂ«n pikĂ«pyetje mbi tĂ« ardhmen e tregtisĂ«. Treguesit e hershĂ«m sugjerojnĂ« se, nĂ« vend qĂ« tĂ« çonin nĂ« tkurrje, kĂ«to njoftime kanĂ« nxitur njĂ« rikonfigurim,â shpjegon raporti.
Vëllimet e tregtisë vlerësohet se u rritën në vitin 2025 me rreth 2.4%, megjithëse pak më poshtë ritmit të rritjes reale të PBB-së prej 3.2%.
Ndërsa tregtia e mallrave po riformësohet, raporti sugjeron se flukset e kapitalit dhe shërbimeve vazhdojnë të rriten, shpesh të nxitura nga qeveritë që kërkojnë të sigurojnë njohuri teknike dhe të ndërtojnë kapacitete vendase në industri të ndjeshme.
Qendra e gravitetit po zhvendoset nga globalizimi i bazuar te efikasiteti drejt investimeve të fokusuara te qëndrueshmëria, një ndryshim që kompanitë tashmë po e reflektojnë në zinxhirët e tyre të furnizimit.
Investimet e huaja direkte të përqendruara te IA
Investimet po grumbullohen rreth sektorĂ«ve strategjikĂ« ose industrive qĂ« âformĂ«sojnĂ« tĂ« ardhmenâ. Raporti thekson njĂ« orientim mĂ« tĂ« fortĂ« drejt gjysmĂ«pĂ«rçuesve, infrastrukturĂ«s sĂ« inteligjencĂ«s artificiale, baterive dhe mineraleve kritike.
MegjithatĂ«, edhe pse kapitali dhe shĂ«rbimet vazhdojnĂ« tĂ« lĂ«vizin, raporti argumenton se treguesit âklasikĂ«â tĂ« bashkĂ«punimit shumĂ«palĂ«sh janĂ« nĂ« rĂ«nie, dhe askund kjo nuk Ă«shtĂ« mĂ« e dukshme sesa nĂ« ndihmĂ«n pĂ«r zhvillim.
Prioritetet e donatorëve janë ngushtuar ndërsa politika po ashpërsohet dhe presioni fiskal rritet, duke i lënë buxhetet e zhvillimit më të ekspozuara ndaj rishikimeve të brendshme.
âNdihma zyrtare pĂ«r zhvillim (ODA) pati rĂ«nien mĂ« tĂ« madhe nĂ« kĂ«tĂ« shtyllĂ«, me 10.8% nĂ« vitin 2024. VetĂ«m katĂ«r vende e tejkaluan objektivin e OKB-sĂ« prej 0.7% tĂ« tĂ« Ardhurave KombĂ«tare Bruto. PĂ«r vitin 2025, Organizata pĂ«r BashkĂ«punim dhe Zhvillim Ekonomik (OECD) vlerĂ«son njĂ« rĂ«nie tjetĂ«r prej 9â17% tĂ« ODA-sĂ«.â
Edhe emigracioni duket se po ndryshon drejtim. Pas vitesh rritjeje, raporti vëren shenja të hershme ngadalësimi në vitin 2024 dhe një tkurrje më të fortë në 2025, ndërsa destinacionet kryesore po tërhiqen. Flukset neto të emigracionit drejt SHBA-së dhe Gjermanisë ranë me rreth 65% dhe 39% në vit në 2025.
Rënie e paqes dhe sigurisë
Paralajmërimi më i fortë i raportit lidhet me paqen dhe sigurinë, ndërsa krizat po përhapen dhe zhvendosjet po rriten.
âNumri i rezolutave tĂ« KĂ«shillit tĂ« Sigurimit tĂ« OKB-sĂ« ra nga 50 nĂ« vitin 2023 nĂ« 46 nĂ« vitin 2024, dhe raporti i operacioneve shumĂ«palĂ«she tĂ« paqes ndaj konflikteve u ul me rreth 11% nga viti nĂ« vit,â thuhet nĂ« raport.
Ai argumenton se gjeopolitika po e bën më të vështirë ndërhyrjen e OKB-së dhe se misionet paqeruajtëse po shtrëngohen jo vetëm nga dinamika e vetos, por edhe nga buxhetet dhe mungesa e personelit.
Personeli i angazhuar në operacione shumëpalëshe ka rënë ndjeshëm gjatë dekadës së fundit.
âKĂ«shilli i Sigurimit i OKB-sĂ« nuk ka mandatuar asnjĂ« operacion tĂ« ri paqeruajtĂ«s qĂ« nga viti 2014. PĂ«r mĂ« tepĂ«r, shkurtimet buxhetore kanĂ« ushtruar presion mbi misionet ekzistuese, personeli i angazhuar nĂ« operacione shumĂ«palĂ«she tĂ« paqes ra me mĂ« shumĂ« se 40% mes viteve 2015 dhe 2024.â
Si rezultat, thuhet në raport, roli i OKB-së po zhvendoset larg dislokimeve të mëdha dhe drejt angazhimit diplomatik dhe kornizave rajonale, edhe pse rreziqet e konfliktit po rriten.
âNĂ« kĂ«tĂ« kontekst, roli i angazhimit tĂ« OKB-sĂ« ka evoluar, duke u mbĂ«shtetur mĂ« shumĂ« te misionet speciale politike dhe tĂ« dĂ«rguarit specialĂ«, paralelisht me rritjen e kornizave tĂ« drejtuara nĂ« nivel rajonal.â
Udhëheqësit e biznesit nuk e trajtojnë këtë si një çështje abstrakte gjeopolitike. Raporti konstaton se paqëndrueshmëria po depërton gjithnjë e më shumë në kushtet operative, nga sigurimet dhe rreziku i transportit detar te vendimet për investime dhe lëvizshmëria e talenteve.
Rritje e shpenzimeve për mbrojtjen
Ndërkohë, qeveritë po përgatiten për një të ardhme më të kontestuar duke rritur shpenzimet për mbrojtjen. Raporti thekson rritjen e përputhshmërisë brenda NATO-s dhe vëren se tashmë po diskutohen objektiva edhe më të larta.
âTĂ« 32 vendet anĂ«tare tĂ« NATO-s pĂ«rmbushĂ«n objektivin e shpenzimeve pĂ«r mbrojtjen prej 2% tĂ« PBB-sĂ« nĂ« vitin 2025, ndĂ«rsa mĂ« shumĂ« se 10 prej tyre kishin mbetur nĂ«n kĂ«tĂ« nivel njĂ« vit mĂ« parĂ«. Me rritjen e objektivit tĂ« shpenzimeve tĂ« NATO-s nĂ« 5% tĂ« PBB-sĂ« deri nĂ« vitin 2035, shpenzimet kombĂ«tare pĂ«r mbrojtjen pritet tĂ« rriten edhe mĂ« tej.â
Ky mund të jetë përfundimi më i qartë për tregjet dhe korporatat shumëkombëshe: bota nuk funksionon më mbi një sistem të vetëm operativ.
Bashkëpunimi po bëhet gjithnjë e më lokal, modular dhe kushtëzoues, një mozaik marrëveshjesh, korridore dhe koalicione që mund të mbajnë në lëvizje tregtinë dhe investimet, por që e kanë të vështirë të japin zgjidhje për problemet më të vështira kolektive.
Raporti sugjeron se bashkëpunimi global nuk po zhduket, ai po rindërtohet në fragmente. Rreziku është që bota të bëhet shumë e aftë në arritjen e marrëveshjeve selektive, ndërkohë që mbetet rrezikshëm e dobët në atë lloj veprimi shumëpalësh që parandalon përhapjen e krizave që në fillim. / Euronews
The post WEF: Bashkëpunimi global është zhvendosur në favor të grupeve më të vogla të aleatëve appeared first on Revista Monitor.
Login
