Kryeministri Edi Rama ka mbërritur sot në Pallatin Apostolik të Vatikanit. Rama është pritur nga Prefekti i Shtëpisë Papnore dhe Zotërinj të Shenjtërisë së Tij.
Kreu i qeverisë ndodhet që prej ditës së djeshme në Vatikan, ndërsa do të pritet në audiencë nga Papa Leoni XIV.
Gjithashtu Rama, i shoqëruar nga bashkëshortja, do të vizitojnë vendvarrimin e Papa Françeskut në bazilikën Santa Maria Maggiore.
Pjesë e kësaj vizite do të jenë edhe disa takime të tjera mes të cilave takimi me Kardinalin Pietro Parolini, sekretar shteti i Vatikanit. /kb
Popullsia gjermane është mbi mesataren e moshës, dhe sigurisht kjo vlen edhe për tregun e punës. Kjo është dramatike, veçanërisht duke pasur parasysh të ardhmen e sistemit të pensioneve.
Në asnjë shtet tjetër anëtar të Bashkimit Evropian, popullsia punëtorenuk është aq e moshuar sa në Gjermani. Në vitin 2024, nga rreth 40.9 milionë të punësuar, 9.8 milionë prej tyre ishin midis moshës 55 dhe 64 vjeç, njoftoi këtë të martë Zyra Federalee Statistikave.
Kjo korrespondon me një përqindje prej pothuajse një së katërtës (24.0 përqind) – “vlera më e lartë ndër të gjitha vendet e BE-së”, siç u tha. Për krahasim: mesatarja e BE-së për këtë grupmoshë është 20.1 përqind.
Shtyhet gjithnjë e më shumë mosha e daljes në pension
Pjesa e dytë më e madhe në BE pas Gjermanisë regjistrohet nga Italia: atje, njerëzit e moshës 55 deri në 64 vjeç përbëjnë 23.0 përqind të të punësuarve.
Në Bullgari kjo përqindje është gjithashtu e lartë në 22.3 përqind. Sipas këtyre të dhënave, Malta ka numrin proporcionalisht më të vogël të personave të punësuarmë të moshuar në BE: vetëm afërsisht një në nëntë të punësuar (10.8 përqind) është midis moshës 55 dhe 64 vjeç.
Edhe në Luksemburg (12.8 përqind) dhe Poloni (15.2 përqind), kjo grupmoshë përbën një pjesë relativisht të vogël të të punësuarve.
Shkaqet e moshës më të lartë
“Arsyeja kryesore për përqindjen e lartë të personave të punësuar më të moshuar në Gjermaniështë plakja gjithnjë e më e theksuar e popullsisë”, shpjegojnë statisticienët. “Plus, njerëzit në këtë vend po dalin në pension gjithnjë e më vonë.”
Mosha mesatare e daljes në pension për gratë dhe burrat në vitin 2024 ishte 64.7 vjeç. Në vitin 2004, ishte 63.0 vjeç për gratë dhe 63.1 vjeç për burrat. Një nga arsyet e rritjes është rritja graduale e moshës ligjore të daljes në pension në 67 vjeç deri në vitin 2029.
Gjithashtu, sipas të njëjtave deklarata, heqja e dy modeleve të pensioneve të hershme të pleqërisë, të cilat mund të përdoren pjesërisht që nga mosha 60 vjeç, luajti gjithashtu një rol. Sistemi i pensioneve ndodhet nën presion.
Çelësi për zgjidhjen e problemit
Organizata e për bashkëpunimin ekonomik dhe zhvillimin, OECD, pret barrë të konsiderueshme ndaj sistemit gjerman të pensioneve. Popullsia në moshë pune do të tkurret gjatë 40 viteve të ardhshme, sipas një studimi të publikuar në fund të vitit 2025. “Zgjatja e jetës së punës do të jetë çelësi për financimin e pensioneve në të ardhmen”, këshillon OECD.
Kështu, mosha ligjore e daljes në pension mund të lidhet me jetëgjatësinë. Në të njëjtën kohë, modelet e daljes në pension të parakohshëm duhet të bëhen më pak tërheqëse.
Kancelari gjerman Friedrich Merz njoftoi ndryshime drastike në sistemin e sigurimeve të pensioneve në fillim të javës. Në të ardhmen, pensionet do të orientohen gjithnjë e më shumë drejt pjesës private të sigurimeve bazuar në investime kapitali./ DW/kb
Kryeministri Edi Rama ka vizituar bazilikën e famshme të Zojës së Këshillit të Mirë gjatë vizitës së tij zyrtare në Vatikan. Mëngjesin e kësaj të enjteje, ai ka ndarë në rrjetet e tij sociale disa momente nga vizita e tij, duke e shoqëruar bashkë me një mesazh ku i drejtohet me lutje nënës Mari.
“O Mari, Nënë e ëmbël e Këshillit të Mirë, kaq e dashur për bijtë e Shqipërisë në atdhe dhe jashtë atdheut! Sot po vijmë tek ti, edhe një herë, të ta besojmë popullin tonë, familjet tona, rininë tonë. Ti që je Zojë e Shkodrës dhe e mbarë Shqipërisë, na udhëhiq në rrugën e së mirës, na jep dritë në dyshime dhe ngushëllim në provat e jetës. Nën mbrojtjen tënde kërkojmë strehë, o Virgjër e bekuar.
Mbroje Shqipërinë, ndriço mendjet tona dhe na bëj të jemi gjithmonë besnikë ndaj Birit tënd, Jezusit. O Zoja e Këshillit të Mirë, lutu për ne!”, shkruan Rama.
Sjellim ndërmend se kyeministri ka mbërritur në Vatikan ditën e djeshmë, më 4 shkurt, i shoqëruar nga bashkëshortja, Linda Rama, dhe djali i tij, Zaho. Ndalesën e parë ai e bëri në bazilikën e famshme në Genazzano. Siç u shpreh ai, prej vitit 1467, aty nuk ka shkelur asnjë kryetar shteti apo qeverie shqiptare./kb
Disa vdekje mbyllin një biografi, si kapak i rëndë që vihet mbi një jetë të përfunduar. Disa të tjera, përkundrazi, hapin një epokë dyshimi, duke lënë pas pyetje që vazhdojnë të gumëzhijnë në kohë. Vdekja e Stenli Kubrikut – regjisorit të famshëm të Hollivudit, – i përket qartazi kategorisë së dytë. Jo sepse faktet zyrtare janë të paqarta; përkundrazi, ato janë të thjeshta, administrative, pothuajse të thata. Dyshimi lind diku tjetër. Ai lind nga vetë natyra e veprës së Kubrikut. Filmat e tij nuk ishin rrëfime për t’u konsumuar, por struktura mendore për t’u përjetuar me shqetësim. Kubriku nuk tregonte histori melodramash dhe as nuk kërkonte empati të lehtë; ai ndërtonte sisteme frike, pushteti dhe heshtjeje, ku individi gjendej gjithmonë përballë forcave më të mëdha se vetvetja. Bota e tij kinematografike ishte një laborator i ftohtë, ku shoqëria, morali dhe autoriteti analizoheshin pa iluzione. Pikërisht për këtë arsye, vdekja e Kubrikut nuk mund të lexohet si një fakt i shkëputur nga vepra. Ajo mbart peshën simbolike të një fundi që duket se vjen në çastin kur autori kishte shtyrë më larg se kurrë kufijtë e asaj që mund të shihej dhe të kuptohej. Çdo përpjekje për ta interpretuar këtë vdekje jashtë universit së tij artistike mbetet e mangët, sepse Kubrik vetë na mësoi se, për të kuptuar fundin, duhet së pari të lexosh sistemin që e prodhoi atë…
…Ky shkrim nuk synon të prodhojë akuza, por të ndërtojë një analizë psikologjike dhe kulturore, ku vepra e Kubrikut lexohet si hartë mendore e elitave të padukshme, një hartë që, dekada më vonë, gjen një pasqyrim tronditës në atë që njihet sot si “dosja Epstajn”.
“Eyes Wide Shut” dhe psikologjia e ritualit të pushtetit
Filmi i fundit i Kubrikut nuk është një film erotik. Në fakt gjithçka e “Eyes Wide Shut”, që në shqip njihet si “Mbylli sytë fort” është e mbështetur mbi romanin “Traumnovelle” të shkrimtarit austriak Artur Shnitcler, dhe që njihet si “Historia e Ëndrrës”, apo dhe si “Ëndrra e dyfishtë”. Për këtë libër – që i përket periudhës së lëvizjes Dekadente në Vjenë në fillim të shekullit XX, – kritika thotë se është një eksplorim surreal i përmasave intime të martesës.
Por Kubrik e ktheu filmin si një studim klinik mbi seksin si instrument pushteti. Seksualiteti në “Eyes Wide Shut” nuk është spontan, as intim; ai është ritual, hierarki, kontroll. Nga këndvështrimi psikologjik, rituali shërben për të zhveshur individin nga identiteti personal dhe për ta futur në një strukturë kolektive ku përgjegjësia shpërndahet. Maskat nuk fshehin fytyrën; ato e çlirojnë ndërgjegjen nga faji. Në këtë kuptim, Kubriku portretizon një elitë që nuk vepron në errësirë nga turpi, por nga efikasiteti.
Kjo strukturë psikologjike është ajo që, vite më vonë, do të shfaqej në mënyrë brutale në dëshmitë rreth Xhefri Epstajnit: seks i organizuar, hierarki e rreptë, heshtje e garantuar dhe mbrojtje sistemike.
Maskat si mekanizëm mbijetese
Në psikologjinë sociale, maska është mjet adaptimi. Në “Eyes Wide Shut”, ajo bëhet mjet mbijetese juridike dhe morale. Askush nuk ka emër, sepse emri sjell përgjegjësi. Askush nuk ka fytyrë, sepse fytyra prodhon empati.
Në dosjen Epstajn, maskat janë reale, por të padukshme: emra që nuk publikohen, dëshmi që relativizohen, figura publike që mbrohen nga heshtja institucionale. Mekanizmi është i njëjtë: anonimiteti nuk është mungesë identiteti, por luks pushteti.
Kubriku e kuptonte këtë mekanizëm thellë. Psikologjikisht, ai sugjeron se elitat nuk janë amorale sepse janë të këqija, por sepse funksionojnë në një sistem ku morali është pengesë operative.
Kujtesa si kërcënim
Një nga temat qendrore të Kubrikut është kujtesa: ajo që duhet mbajtur mend dhe ajo që duhet harruar. Në “Eyes Wide Shut”, mesazhi është i qartë: të mbijetosh do të thotë të harrosh atë që ke parë. Nga pikëpamja psikologjike, harresa e imponuar është formë dhune. Ajo nuk fshin ngjarjen, por e zhvendos traumën në nënvetëdije. Dosja Epstajn, me viktimat e saj që për vite me radhë u detyruan të heshtin, funksionon mbi të njëjtin parim: kujtesa është armiku kryesor i sistemit. Kubriku, si autor, duket se paralajmëron se pushteti modern nuk ka nevojë të mohojë të vërtetën; mjafton ta bëjë atë psikologjikisht të padurueshme.
Paralelizmi i dy vdekjeve, narrativë e dyshimit
Vdekja e Kubrikut, pak ditë pas dorëzimit të filmit të tij më të errët, dhe vdekja e Epstajnit në burg, në rrethana që vazhdojnë të prodhojnë mosbesim, nuk janë të barazueshme në fakt. Por ato janë të krahasueshme në funksion narrativ.
Të dyja krijojnë një boshllëk, një ndjenjë se diçka mbetet e pathënë. Psikologjikisht, ky boshllëk është terreni ideal për lindjen e konspiracionit. Konspiracioni, në këtë kuptim, nuk është marrëzi kolektive, por reagim ndaj mungesës së transparencës.
Kubrik si diagnostikues, jo si komplotist
Lidhja më e ndershme midis Kubrikut dhe dosjes Epstajn nuk është faktike, por diagnostike. Kubriku nuk ekspozon individë; ai analizon struktura. Epstajni nuk është arkitekti i sistemit, por simptoma e tij më e dukshme.
Në këtë lexim, Kubriku del si një lloj psikoanalisti i shoqërisë moderne: ai identifikon mekanizmat e shtypjes, ritualet e pushtetit dhe mënyrat se si elitat racionalizojnë dhunën e tyre morale.
Pushteti, nënvetëdija dhe normalizimi i dhunës
Për ta thelluar leximin e Kubrikut, është e nevojshme të zhvendosemi nga niveli narrativ në atë teorik. Në këtë pikë, vepra e tij mund të lexohet në dialog të drejtpërdrejtë me disa prej mendimtarëve kryesorë të shekullit XX.
Mishel Fuko e koncepton pushtetin jo si pronë të një grupi të vetëm, por si rrjet marrëdhëniesh që prodhon norma, sjellje dhe heshtje. “Eyes Wide Shut” është një ilustrim vizual i këtij pushteti foucault-ian: askush nuk jep urdhra drejtpërdrejt, por të gjithë dinë çfarë nuk duhet bërë. Frika nuk imponohet; ajo internalizohet.
Nga ana tjetër, Karl Gustav Jung do ta quante botën e Kubrikut një manifestim të “hijes kolektive”. Elitat që veprojnë në errësirë nuk janë përjashtim moral i shoqërisë, por projekcion i impulseve të saj të shtypura. Rituali, maska dhe anonimiteti janë forma përmes të cilave hija merr legjitimitet social.
Hana Arendt, me konceptin e “banalitetit të së keqes”, ofron një tjetër çelës leximi. Në universin kubrickian, e keqja nuk kryhet nga monstra, por nga individë të zakonshëm që ndjekin rregullat e një sistemi. Në këtë kuptim, dosja Epstajn nuk trondit sepse zbulon monstruozitet, por sepse ekspozon normalitetin e tij funksional.
Psikoanaliza e ritualit, nga Erosi te Thanatosi
Zigmund Frojdi e shihte seksualitetin si energji jetike – Eros – por edhe si forcë që, kur kanalizohet në mënyrë patologjike, mund të lidhet me impulset shkatërruese – Thanatos. Në “Eyes Wide Shut”, Kubriku paraqet pikërisht këtë zhvendosje: seksi nuk prodhon lidhje, por disiplinë dhe frikë. Psikologjikisht, rituali seksual i elitave shërben për të transformuar dëshirën në instrument kontrolli. Viktima nuk është vetëm trupi i tjetrit, por edhe vetë subjekti, i cili humbet aftësinë për empati. Kjo dinamikë është qendrore edhe në dëshmitë e lidhura me Epstajnin, ku seksi shndërrohet në monedhë pushteti.
Kujtesa, trauma dhe harresa e detyruar
Në teorinë e traumës, kujtesa e shtypur nuk zhduket, por rikthehet në forma të fragmentuara: ankth, faj, heshtje. Kubriku e përdor këtë mekanizëm si strukturë narrative. Personazhet e tij nuk çlirohen nga e vërteta; ata mësojnë të bashkëjetojnë me të.
Shoqëria, në rastin e dosjes Epstajn, ndjek të njëjtën logjikë: skandali trajtohet si episod, jo si simptomë. Harresa kolektive bëhet mjet stabilizimi. Kjo është arsyeja pse Kubriku mbetet aktual: ai nuk flet për skandalin, por për pasojat psikike të mbulimit të tij.
Pse Kubrik vazhdon të na shqetësojë
Stenli Kubrik mbetet një figurë shqetësuese sepse nuk ofroi kurrë qetësim. Ai nuk besonte te pafajësia e pushtetit dhe as te shpëtimi përmes artit. Filmat e tij nuk kërkojnë të na bindin, por të na ç’ekuilibrojnë, të na nxjerrin nga zona e sigurisë morale ku zakonisht strehohemi si spektatorë.
Letërsia dhe kinemaja që e marrin seriozisht këtë instinkt nuk përpiqen ta denoncojnë, as ta moralizojnë. Ato vëzhgojnë. Dhe në atë vështrim të ftohtë, thuajse klinik, shfaqet paradoksi thelbësor: njeriu nuk shkatërrohet sepse dëshiron vdekjen, por sepse kërkon një qetësi absolute – një fund të tensionit, një pushim përfundimtar nga pasiguria e të jetuarit.
Dosja Epstein nuk e shndërron Kubrikun në profet. Ajo thjesht e bën më të dukshme se bota që ai ndërtoi në ekran nuk ishte fantazi paranojake, por një realitet i përmbledhur, i kondensuar në formë psikologjike. Një botë ku pushteti nuk shfaqet si aksident, por si strukturë; dhe ku e keqja nuk shpërthen, por funksionon.
Ryan Routh është dënuar me burgim të përjetshëm për tentativën për të vrarë presidentin Donald Trump në një fushë golfi në Florida, në shtator të vitit 2024.
BBC shkruan se 59 vjeçari u shpall fajtor vitin e kaluar për përpjekjen për të vrarë Trump-in, atëherë ende kandidat presidencial, në Trump International Golf Club në West Palm Beach.
Një agjent i Shërbimit Sekret të SHBA-ve në zonë pa grykën e një pushke që dilte nga shkurret dhe qëlloi ndaj Routh-it, i cili më pas u largua nga vendi i ngjarjes. Ai u arrestua aty pranë.
Në një memorandum për dënimin, gjykatësja Aileen Cannon tha se krimet e Routh-it “pa dyshim meritojnë një dënim me burgim të përjetshëm”.
“Ai ndërmori hapa për muaj të tërë për të vrarë një kandidat të madh presidencial, tregoi vullnetin për të vrarë këdo që i dilte përpara, dhe që atëherë nuk ka shprehur as pendesë e as keqardhje ndaj viktimave të tij,” shkroi ajo, citon BBC.
Avokati i Routh-it, Martin Ross, tha se ata do ta apelojnë çështjen.
Routh u vetëdeklarua i pafajshëm dhe vendosi të përfaqësonte vetveten gjatë gjyqit, i cili filloi më 8 shtator.
Me origjinë nga Karolina e Veriut dhe banues në Hawaii para arrestimit, Routh u soll shpesh në mënyrë të çrregullt gjatë seancave gjyqësore, duke sfiduar Trump-in në një lojë golfi dhe duke bërë referenca për Adolf Hitlerin dhe presidentin rus Vladimir Putin.
Pas shpalljes fajtor nga juria, Routh tentoi të godiste veten në qafë me një stilolaps, por marshallët amerikanë e nxorën me shpejtësi nga salla e gjyqit.
Edhe pse nuk besohet se Routh ka pasur ndonjë pamje të qartë ndaj Trump-it gjatë incidentit, agjentët federalë i thanë jurisë se më vonë gjetën një pushkë gjysmë-automatike me dylbi dhe karikator në vendin ku ai ishte fshehur.
Gjithashtu, jurisë iu tha se Routh kishte lënë një listë me vendet ku Trump kishte gjasa të shfaqej, si dhe një shënim për një mik ku e përshkruante incidentin si “një tentativë vrasjeje”.
Në deklaratën përmbyllëse gjatë gjyqit, Routh foli në vetën e tretë dhe preku një sërë temash të palidhura, përfshirë historinë e SHBA-ve, luftën Rusi-Ukrainë dhe synimin e tij për të blerë një varkë, gjë që e detyroi gjykatësen ta ndërpriste shpesh dhe ta largonte jurinë.
Prokurori kryesor i çështjes, John Shipley, tha se u paraqit një “mal provash” që tregonte “sa afër ishte ai për ta realizuar këtë”.
Incidenti në Florida ishte tentativa e dytë ndaj jetës së Trump-it në vitin 2024, pas një sulmi me armë në një tubim elektoral në Butler, Pensilvani, në korrik.
Ky sulm la një person të vdekur dhe disa të plagosur, përfshirë Trump-in. Sulmuesi, i identifikuar më vonë si 20-vjeçari Thomas Crooks, u vra nga oficerët në vendngjarje./kb
Gjatë viteve 1992–1996, Sarajeva nuk ishte thjesht një qytet në luftë; ajo ishte një burg nën qiell të hapur. Mes të gjitha tmerreve të atij rrethimi, emri “Markale” (tregu kryesor i qytetit) mbetet i skalitur si simboli i brutalitetit absolut kundër civilëve. Aty, buka dhe mbijetesa u paguan me gjak.
5 shkurt 1994, masakra e parë
Në një të shtunë të ftohtë dimri, tregu ishte plot me njerëz që tentonin të blinin ndonjë gjë të vogël për të ushqyer familjet e tyre. Në orën 12:10, një predhë mortaje 120 mm, e lëshuar nga pozicionet e ushtrisë serbo-boshnjake në kodrat përreth, ra direkt në mes të turmës.
Bilanci: 68 të vrarë dhe 144 të plagosur.
Pamjet e transmetuara në mbarë botën treguan një masakër të papërshkrueshme: tezga të përmbysura, trupa të pajetë mes mbetjeve të ushqimeve dhe një qytet që ulërinte për ndihmë.
Komuniteti ndërkombëtar u trondit, por hezitimi i OKB-së për të treguar me gisht fajtorin (pavarësisht raporteve teknike) lejoi që rrethimi të vazhdonte.
Përsëritja e tragjedisë
Edhe pse teksti yt fokusohet në vitin 1994, historia e Markales ka edhe një kapitull të dytë po aq të përgjakshëm. Më 28 gusht 1995, pesë predha goditën sërish zonën e tregut, duke vrarë 43 persona dhe plagosur 75 të tjerë.
“Nuk ishte thjesht luftë; ishte gjueti njerëzish ku civilët ishin preja, ndërsa snajperët dhe artileria ishin gjuetarët.”
Nga indiferenca te ndërhyrja
Masakrat e Markales shërbyen si katalizatorë moralë. Pas sulmit të dytë, “vija e kuqe” u shkel përfundimisht. NATO braktisi politikën e neutralitetit dhe nisi fushatën e bombardimeve ajrore kundër pozicioneve të forcave serbe. Ky presion ushtarak, i kombinuar me ofensivat në terren, detyroi palët të uleshin në tryezën e bisedimeve, duke çuar në Marrëveshjen e Dayton-it.
Drejtësia dhe kujtesa
Gjykata Ndërkombëtare për Krimet në ish-Jugosllavi (ICTY) dënoi komandantët e lartë serbë, si Stanislav Galić dhe Dragomir Milošević, për fushatën e terrorit kundër Sarajevës, duke përfshirë specifikisht masakrat në Markale.
Sot, në murin e tregut Markale, emrat e viktimave janë të shkruar mbi një sfond të kuq, duke qëndruar si një plagë e hapur që kujton se paqja është e brishtë dhe se harresa është krimi i dytë pas vrasjes.
Një tragjedi e rëndë ka tronditur komunitetin e Rughit, një fshat në Piana di Lucca të Italisë, ku një familje shqiptare është gjetur e pajetë nga monoksidi i karbonit. Siç shkruajnë mediat italiane, viktimat janë babai 48-vjeçar, nëna 42-vjeçare, djali 23-vjeç dhe vajza më e vogël, vetëm 15 vjeç.
Sipas të dhënave të para, shkaku i vdekjes së tyre dyshohet të ketë qenë thithja e monoksidit të karbonit nga një sistem ngrohjeje i prishur. Ekspertët e zjarrfikësve do të kryejnë hetimet teknike për të saktësuar shkakun e ngjarjes.
Ngjarja u zbulua pasi familja nuk iu përgjigj telefonatave të një të afërmi. Vëllai i pronarit të shtëpisë shkoi për të kontrolluar dhe, duke kuptuar tragjedinë, njoftoi autoritetet. Në vendngjarje u dërguan zjarrfikësit, karabinierët dhe shërbimet e emergjencës. Fatkeqësisht, kur arritën, të katër anëtarët e familjes ishin tashmë të vdekur.
Tre ushtarë të Armatës, të cilët u përpoqën të shpëtonin familjen, u intoksikuan lehtë dhe u shtruan për kontrolle mjekësore, por gjendja e tyre është e stabilizuar. Edhe një i afërm i familjes, i cili ishte i pari që shkoi në vilë, u dërgua në spital.
Kryetari i bashkisë Leonardo Fornaciari shprehu ngushëllimet e tij: “Dhimbje e madhe, nuk ka fjalë për të shprehur atë që po ndjejmë në këtë moment. Duhet vetëm të mbështesim familjarët e tjerë.”
Monoksidi i karbonit është jashtëzakonisht i rrezikshëm dhe mund të shkaktojë dhimbje koke, marramendje, konfuzion, humbje të vetëdijes dhe vdekje, sidomos kur viktimat janë duke fjetur, gjë që e bën të vështirë zbulimin e rrezikut në kohë.
Hetimet për të përcaktuar shkakun e saktë të ngjarjes do të vazhdojnë në ditët në vijim./kb
I dërguari i posaçëm i Shtëpisë së Bardhë, Steve Witkoff, dhe ministri i Jashtëm i Iranit, Abbas Araghchi, do të takohen më 6 shkurt në përpjekje për arritjen e një marrëveshjeje që synon shmangien e luftës.
Presidenti amerikan, Donald Trump, ka dislokuar kapacitete të mëdha ushtarake në Gjirin Persik, ndërsa administrata e tij po shqyrton mundësinë e sulmeve kundër Teheranit.
Irani po përpiqet ta kufizojë fushëveprimin e bisedimeve vetëm te programi i tij bërthamor. Por, SHBA-ja po kërkon një marrëveshje që do të kufizonte po ashtu programin e raketave balistike të Teheranit dhe do t’i jepte fund mbështetjes së Republikës Islamike për grupet e armatosura në Lindjen e Mesme.
Trump dëshiron një marrëveshje sepse “ai e preferon atë në vend të një lufte me një shtet të madh si Irani”, tha Damon Golriz nga Universiteti i Shkencave të Aplikuara në Hagë.
“Nëse arrihet një marrëveshje, ajo do të jetë në interes të Republikës Islamike, edhe nëse një marrëveshje e tillë, në sytë e publikut, do të dukej se Republika Islamike është dorëzuar”, shtoi ai.
Për të arritur një marrëveshje, të dërguarit amerikanë dhe iranianë do të duhet të kapërcejnë disa pengesa kyç që kanë bërë që të dështojnë negociatat e mëparshme.
Pa uranium të pasuruar, pa rezerva
Shtetet e Bashkuara po kërkojnë që Irani ta ndalë plotësisht pasurimin e uraniumit dhe të heqë dorë nga rezervat e tij prej rreth 400 kilogramësh uranium të pasuruar në nivel të lartë, hapa që do ta pengonin Teheranin të krijonte një armë bërthamore.
Më parë, Teherani i kishte refuzuar këto kërkesa, por ekspertët thonë se mund të bëjë lëshime duke pasur parasysh pozitën e tij të dobët në negociata.
Udhëheqja klerikale e Iranit ndodhet në pikën më të dobët në dekada, pasi po përballet me trazira të paprecedentë dhe kolaps ekonomik brenda vendit dhe me një grumbullim masiv të ushtrisë amerikane pranë kufijve të shtetit.
Trump: Teherani po bisedon seriozisht me Uashingtonin
Programi bërthamor i Iranit është gjithashtu në gjendje të rëndë. Shtetet e Bashkuara bombarduan objektet kryesore nëntokësore të pasurimit të uraniumit në Fordo dhe Natanz gjatë luftës 12-ditore mes Iranit dhe Izraelit në qershor të vitit të kaluar.
Një pengesë e mundshme është rikuperimi i rezervave iraniane të uraniumit të pasuruar në nivel të lartë, i cili është “i përzier me rrënojat” pas sulmeve ajrore amerikane mbi objektet nëntokësore vitin e kaluar, tha Tariq Rauf, ish-shef për verifikimin në Agjencinë Ndërkombëtare për Energjinë Bërthamore (IAEA), që është organizata mbikëqyrëse për çështje bërthamore e Kombeve të Bashkuara.
Rauf theksoi po ashtu se një nga bombat amerikane, që mund të depërtojë thellë nëntokë, që u përdor gjatë bombardimeve të qershorit, nuk ka shpërthyer.
“Ende ka mbi 2.000 kilogramë eksplozivë të fuqishëm atje poshtë në Natanz… të cilët mund të jenë shumë të paqëndrueshëm dhe mund të shpërthejnë nëse preken”, i tha ai Radios Farda të Radios Evropa e Lirë.
Një mënyrë për ta trajtuar çështjen e pasurimit të uraniumit është rikthimi te një propozim i majit të vitit 2025, një konsorcium rajonal për pasurimin që do t’i lejonte Iranit të vazhdonte pasurimin e uraniumit, por vetëm në nivele të ulëta, që janë të përshtatshme për qëllime civile të prodhimit të energjisë.
Por, për këtë propozim mund të ketë një pengesë teknike, tha Rauf.
Një konsorcium zakonisht krijohet në një vend që tashmë ka një program bërthamor. I vetmi vend në Lindjen e Mesme që zyrtarisht kanë program bërthamor janë Emiratet e Bashkuara Arabe, por ky shtet i Gjirit ka hequr dorë nga e drejta për të pasuruar uranium dhe e importon karburantin bërthamor nga jashtë vendit.
Raketat dhe bashkëpunëtorët e Iranit
SHBA-ja po ashtu dëshiron të vendosë kufizime mbi rrezen e veprimit dhe numrin e raketave balistike të Iranit, gjë që do ta bënte të pamundur që Teherani të godiste Izraelin.
Aktualisht, Irani ka një limit prej 2.000 kilometrash për rrezen e veprimit të raketave të tij. Raketat me rreze të mesme veprimi mund të godasin Izraelin, ndërsa raketat me rreze të shkurtër mund të sulmojnë bazat ushtarake amerikane në rajonin e Gjirit Persik.
Nuk dihet numri i raketave me rreze të mesme veprimi që ka Irani. Izraeli ka sulmuar objektet e prodhimit të raketave dhe lëshuesit e raketave gjatë luftës së qershorit. Por, besohet se Irani ende ka disa mijëra raketa balistike me rreze të shkurtër veprimi.
Irani ka refuzuar në mënyrë kategorike çdo kufizim mbi programin e tij të raketave, duke thënë se ai është thelbësor për mbrojtjen e tij.
Republika Islamike gjithashtu ka refuzuar të heqë dorë nga bashkëpunëtorët e armatosur dhe grupet militante që mbështet në Liban, Irak dhe Jemen. Irani e konsideron të ashtuquajturin bosht të rezistencës si pjesë kyç të mbrojtjes së tij kundër agresionit izraelit dhe amerikan.
Ky rrjet bashkëpunëtorësh rajonalë gjerësisht qëndroi i heshtur gjatë fushatës ajrore të Izraelit në qershorin e kaluar, por analistët sugjerojnë se ai mund të ndërhyjë për të ndihmuar Iranin nëse bisedimet dështojnë dhe shpërthen lufta me SHBA-në. /Kb
Bilanci tregtar i Shqipërisë për produktet e shportës po dëshmon një varësi gjithnjë e më të theksuar nga importet jashtë vendit.
Sipas të dhënave të INSTAT nga tregtia e jashtme, kategoria “Produkte bulmetore, vezët dhe mjalti” ka pësuar një rritje të fortë të vlerës së importit, duke u ngjitur nga 6.8 miliardë lekë në vitin 2024, në rreth 7.7 miliardë lekë në vitin 2025.
Ky zgjerim prej rreth 14% brenda një viti kalendarik dhe 62% që nga viti 2021, po tregon se prodhimi vendas po humbet terren me shpejtësi përballë produkteve që vijnë kryesisht nga vendet e Rajonit dhe Bashkimit Evropian.
Kjo rritje e importeve vjen si pasojë e drejtpërdrejtë e një krize strukturore që ka mbërthyer sektorin e blegtorisë në Shqipëri. Prej vitesh, numri i krerëve në blegtori po pëson rënie sistematike, e nxitur nga braktisja e fshatit, plakja e popullsisë rurale dhe mungesa e interesit të të rinjve për të trashëguar fermat familjare.
Nga ana tjetër kostoja e prodhimit vendas është shtrenjtuar për shkak të rritjes së çmimeve të inputeve bujqësore dhe bazës ushqimore. Blegtorët shqiptarë po e gjejnë veten të pafuqishëm për të konkurruar me prodhuesit e huaj, të cilët mbështeten nga skema subvencionimi dhe teknologji më efikase.
Sakaq, tregu po reagon duke u orientuar drejt mbushjes së vakumit të krijuar nga prodhimi vendas përmes importeve. Ndërsa konsumi i brendshëm mbetet relativisht i qëndrueshëm dhe kërkesa nga sektori i turizmit po rritet vit pas viti, mungesa e qumështit dhe nënprodukteve të tij “Made in Albania” po plotësohet nga fabrikat e huaja.
Forcimi i monedhës vendase e ka bërë importin e djathit, qumështit apo gjalpit nga vendet e Bashkimit Evropian shumë më të lirë sesa vitet e kaluara. Për një tregtar, sot është me më leverdi të sjellë një maune me qumësht nga Italia apo Hungaria, sesa të grumbullojë sasi të vogla qumështi nëpër fshatrat e Shqipërisë me kosto logjistike të lartë. Leku i fortë po godet rëndë prodhuesin vendas që nuk konkurron dot me çmimet e huaja.
Kjo situatë krijon një rreth vicioz ku, sa më shumë rriten importet, aq më shumë ulet presioni mbi institucionet për të mbështetur blegtorinë lokale, duke e lënë këtë të fundit në mëshirë të fatit dhe të zhvlerësuar përballë konkurrencës rajonale.
Ekspertët e fushës paralajmërojnë se nëse kjo tendencë e reflektuar në shifrat e vitit 2025 do të vijojnë me të njëjtat ritme. Shqipëria rrezikon të humbasë sovranitetin ushqimor në produktet bazë. Rritja e importeve me plot 10 milionë euro brenda një viti po tregon se politikat e subvencionimit nuk kanë arritur të frenojnë tkurrjen e stallave. /Monitor/kb
Alex Pretti kishte guxim dhe empati. Pikërisht kjo – jo koncepti i Maga-s për fuqinë mashkullore – është ajo që duhet t’u mësojmë të rinjve.
Alexander Hurst*
Gjëja e parë që më tërhoqi te kënga e vitit 2011 e grupit Rapture, It Takes Time to be a Man, ishte dridhja e paqëndrueshme, analoge, e riff-it të përsëritur të kitarës dhe pianos. Pasi kjo më kapi, ajo që më mbajti duke dëgjuar ishin vargjet, ku maskuliniteti dhe empatia lidhen në një martesë të vështirë. Në strofën e fundit, Luke Jenner na thotë: “Epo, tani ka vend në zemrën tënde që përsosmëria të ngrihet më këmbë Dhe ka lot që duhet të derdhen është e gjitha pjesë e planit.”
Gjatë vitit të fundit, zëra të së djathtës kanë shpallur luftë ndaj empatisë. Sipas Elon Musk-ut, empatia është “dobësia themelore e qytetërimit perëndimor”. Të tjerë shkojnë edhe më tej, duke e quajtur “toksike”, “vetëvrasëse” madje edhe “mëkatare”. Sigurisht, krahu macho i së djathtës Maga nuk sheh asnjë vend për të, mes keqpërdorimit të historisë dhe imazherisë mesjetare që shfaqet kudo: nga boja në fytyrë dhe kapelja me brirë e “shamanit të QAnon”, i dënuar për rolin e tij në sulmin ndaj Kapitolit amerikan, deri te krahët e tatuazhuar dhe trupi i sekretarit të luftës së Donald Trump-it, Pete Hegseth.
E megjithatë, mjafton të mendosh idealin e kalorësisë që mbanin kalorësit mesjetarë: bujari dhe mosbesim ndaj fitimit, mirësjellje, ndershmëri dhe mbajtje fjale, mikpritje, respektim të rregullave të luftimit dhe dhënie mëshire ndaj kundërshtarit – jetën e të cilit një kalorës e merrte vetëm si mjet të fundit. Nuk e them këtë sepse mendoj se kalorësi mesjetar duhet të jetë standardi i ri për burrat modernë, por për të theksuar se burrat Maga do të dështonin, dhe do të dështonin keq, për t’u përmbajtur edhe vetë idealeve të tyre.
Por më 24 janar, pranë bordurës së ngrirë të Nicollet Avenue në Minneapolis, u shfaq një kuptim tjetër i burrërisë. Ishte një vizion i maskulinitetit që i përket burrave që kanë marrë kohën për të kuptuar se burrëria jeton në empatinë e thellë të atij që, si Alex Pretti, vendos trupin e vet përballë shtypjes së një dhunuesi, dhe jo në shërbim të saj.
Nuk e di se çfarë mendonte Pretti, nëse mendonte ndonjë gjë, për mosdhunën. Fakti që mbante armë sugjeron se, nëse kjo ishte etika e tij, ajo vlente vetëm deri në një pikë të caktuar. Minesota është një shtet ku vlejnë ligjet e mbajtjes së fshehtë të armëve, dhe mund të argumentohet se një person në situatën e Pretti-t mund të përfundonte me arsye se po sulmohej nga një milici e armatosur dhe të nxirrte armën që e mbante ligjërisht.
Në fakt, lobistët amerikanë të armëve e kanë mbrojtur me zë të lartë të drejtën e Pretti-t për të mbajtur armë, përballë sugjerimeve të administratës Trump se sjellja e një arme në protestë nënkuptonte qëllim të dhunshëm. Po ta kishte nxjerrë armën, do të ishte vënë në lëvizje një logjikë e parashikueshme. Akti i Kryengritjes mund të ishte aktivizuar dhe shtypja që do të pasonte do të ishte e shpejtë, brutale dhe e plotë.
Në vend të kësaj, reagimi i tij çoi në një sakrificë që mund ta ketë përkulur historinë dhe ndryshuar kursin e rezistencës. Pavarësisht nëse e bëri apo jo këtë llogari në mendjen e tij në atë moment, ai u mohoi autoriteteve çdo justifikim për shtypje masive.
Në fund, nga empatia për protestuesin tjetër, që ishte shtyrë dhe rrëzuar përtokë – dhe jo nga agresioni ndaj agjentëve federalë të emigracionit – ai rrezikoi jetën (ose, thjesht, jetën) në një akt kujdesi, jo në një akt dhune. Psikoanalistja dhe filozofja franceze Anne Dufourmantelle ka shkruar për këtë lloj pranimi të pangopur të rrezikut në librin e saj të vitit 2011 Éloge du risque (Lavdërim i rrezikut). “Ndoshta rrezikimi i ‘jetës së dikujt’ qëndron në kuptimin se ajo është absolutisht unike dhe, megjithatë, jo plotësisht e jona,” shkruan Dufourmantelle, e cila vdiq tragjikisht gjashtë vjet më vonë, duke rrezikuar jetën për të shpëtuar dy fëmijë që po mbyteshin në bregun jugor të Francës. “Ndoshta është vetë jeta ajo që rrezikon veten mbi ne.”
Ekziston një keqkuptim i zakonshëm se mosdhuna do të thotë pasivitet. E di që kjo nuk është e vërtetë, sepse jam rritur mes njerëzve që besonin thellësisht në një etikë të rezistencës aktive dhe jo të dhunshme. Këta ishin njerëz që e organizonin jetën e tyre rreth pasojave – sakrificave – që rridhnin nga përkushtimi për t’i parë të tjerët siç shohim veten, për një komunitet moral përtej një komuniteti identiteti. Si adoleshent, pretendoja se ky ishte edhe përkushtimi im. Si i rritur, mendoj se mosdhuna mund të jetë një zgjedhje aktive vetëm kur balanca e pushtetit mes palëve është e barabartë. Dhe nuk e di nëse, përballë zgjedhjes së Pretti-t, do të kisha guximin të rrezikoja dëmtimin tim. Por ky është lloji i guximit që duhet mësuar; dhe kërkon kohë për t’u mishëruar.
Vite më parë, më ra ndër mend se ajo që i shtyn kaq shumë të rinj të atomizuar dhe të zhgënjyer të kthehen drejt sharlatanëve të ekstremit të djathtë, që shesin versione të rreme dhe të fryra të asaj se çfarë do të thotë të jesh burrë, është fakti se shoqëria – veçanërisht shoqëria amerikane – u ka treguar vetëm një koncept të vetëm të fuqisë në botë.
Si rezultat, ata janë, siç shkruante antropologu francez Philippe Bourgois për të rinjtë që iu bashkuan bandave të drogës në Harlem në vitet 1980, në kërkim të respektit, në kërkim të të qenit të parë.
Unë pata fatin të më shërbehej një imazh tjetër. Fëmijëria ime ishte plot me darka të përbashkëta në Catholic Worker House, seminare për padrejtësitë shoqërore dhe protesta kundër luftës. Dëgjoja nënën time duke u lutur “Ati ynë, Nëna jonë, që je në qiell” pranë meje në meshë. Kisha miqësi të ngushta me gra dhe burra që më mësuan të jem emocionalisht i cenueshëm. U familjarizova me dyer të hapura dhe zemra të hapura, dhe me gatishmërinë për sakrificë që përkufizon komunitetin e vërtetë, ndryshe nga imitimet e tij të cekëta që gjenden online.
Ne, si shoqëri, duhet të ndryshojmë me zë të lartë historitë që u tregojmë djemve dhe të rinjve për llojin e burrit që kërkon kohë për t’u bërë. Alex Pretti kishte guxim dhe gjithçka që mitet dhe tregimet thonë se burrat duhet të synojnë. Ai i kishte këto sepse kishte empati, sepse kishte një etikë kujdesi. Xhelatët e tij kishin vetëm performancën e maskulinitetit – atë lloj që fitohet duke ushtruar dhunë dhe duke terrorizuar komunitete.
Në një rrugë të Minneapolis-it, u përplasën dy versione të maskulinitetit. Njëri i ankoruar te frika, tjetri te kujdesi. Për të rinjtë që hezitojnë se çfarë lloj burri të bëhen, me fjalët e Rapture: “Epo, ec ngadalë dhe ma merr dorën.”
*Alexander Hurst është kolumnist i Guardian Europe. Kujtimet e tij/ Përgatiti për botim: L.Veizi
Shqipëria renditet ndër vendet me barrën më të lartë të shpenzimeve direkte për shëndetin, duke dëshmuar gjithashtu dëshmon mungesë stabiliteti në mbrojtjen financiare që shteti u ofron familjeve për shërbimet bazë, sipas rezultateve të anketës “Securimetri 2025” nga Këshilli i Bashkëpunimit Rajonal.
Sipas shifrave zyrtare të anketimit, rreth 57% e familjeve shqiptare deklarojnë se shpenzojnë midis 1% dhe 10% të të ardhurave të tyre totale për vizita mjekësore dhe barna. Ky grup përfaqëson shumicën dërrmuese të popullsisë dhe shënon nivelin më të lartë në të gjithë Ballkanin Perëndimor për këtë kategori.
Ndërsa në vendet fqinje si Bosnja apo Serbia, një pjesë më e madhe e qytetarëve arrijnë të mbulohen nga skemat publike me kosto minimale, në Shqipëri duket se çdo kontakt me sistemin shëndetësor shoqërohet me një faturë që rëndon mbi buxhetin e të sëmurëve.
Edhe më shqetësues është fakti se 27% e familjeve shqiptare detyrohen të alokojnë më shumë se 10% të të ardhurave të tyre për shëndetin. Ky prag konsiderohet kritik nga organizatat ndërkombëtare si OBSH, pasi shpenzime të këtij niveli shpesh çojnë në varfërim të mëtejshëm të shtresave të mesme dhe të ulëta.
Ndonëse vende si Serbia (34%) apo Kosova (32%) kanë përqindje më të larta në këtë kategori ekstreme, struktura e shpenzimeve në Shqipëri tregon një shtrirje më të gjerë të barrës financiare në të gjithë shoqërinë.
Ajo që e bën situatën në Shqipëri unike në rajon është numri shumë i ulët i atyre që nuk paguajnë. Vetëm 9% e familjeve arrijnë të mbajnë shpenzimet shëndetësore nën nivelin 1%. Ky është treguesi më i ulët në Ballkan (ku mesatarja rajonale është 13%), duke sugjeruar se mbulimi “falas” mbetet më shumë një premtim sesa një realitet i prekshëm për pjesën më të madhe të shqiptarëve.
Analistët sugjerojnë se ky trend reflekton nevojën urgjente për një rishikim të listës së barnave të rimbursueshme dhe përmirësimin e menaxhimit të sistemit parësor.
Në kushtet kur pagat po përballen me një inflacion të lartë, fakti që mbi 84% e popullsisë duhet të paguajë shuma të ndjeshme nga xhepi për shëndetin (kategoritë 1-10% dhe mbi 10% së bashku), e vendos sigurinë sociale të vendit në një pozicion mjaft vulnerabël. Kostoja e shëndetit do të vijojë të mbetet një nga pengesat kryesore për rritjen e mirëqenies së familjeve shqiptare në vitet e ardhshme./ Monitor/kb
Ditën e enjte vendi ynë do të vijojë të ndikohet nga kushte atmosferike të paqëndrueshme.
Moti parashikohet me intervale afatshkurtra të herëpashershme me kthjellime dhe alternime vranësirash mesatare deri të dendura, të cilat do të shoqërohen me reshje të herëpashershme shiu me intensitet të ulët ndërsa lokalisht mesatar në formë shtrëngatash në zonën perëndimore.
Në relievet e larta malore në verilindje-juglindje të vendit reshje bore me intensitet të ulët.
Era do të fryjë me drejtim kryesor juglindje-jugperëndim me shpejtësi mesatare 7m/s, ndërsa në male, lugina e bregdet era pritet të arrijë shpejtësi 15m/s. Valëzimi në det do të jetë i forcës 2-4 ballë. /Kb
E enjtja do të jetë mjaft pozitive, ku Venusi do të ketë ndikim tranzit dhe do e bëjë dashurinë mjaft të favorizuar. Ky është momenti i duhur për të shprehur idetë dhe projektet tuaja. Në punë do të ketë mundësi të shumta, por kjo gjë do ju tensionojë.
Demi
Në dashuri do të ketë momente tensioni. Kujdes duhet të tregoni me të lindurit e shenjës së luanit dhe ujorit, ku mund të hasni në probleme. Yjet do të jenë mjaft të favorshme në punë, ku do të ketë mundësi rikuperimi dhe rimarrje në dorë të situatës.
Binjakët
Mundohuni që të gjeni një moment për tu relaksuar. Dashuria do të jetë mjaft pozitive, ku do të keni mundësi që të bëni projekte premtuese. Kujdes duhet të tregoni me punën, dhe mos lejoni që problemet e saj të ndikojnë në sferat e tjera të jetës tuaj.
Gaforrja
Dashuria do të jetë mjaft e favorshme. Ky është momenti i duhur si për dashuritë e reja, edhe për rikuperimin e një raporti. Në punë duhet të ruani qetësinë para se të merrni disa vendime.
Luani
Qielli favorizon dashurinë. Një histori do të ketë mundësi që të rikuperohet, ashtu sikundër mund të lindë një lidhje e re. Situata do të jetë mjaft e favorshme edhe në punë.
Virgjëresha
Prilli ishte një muaj mjaft i veçantë, ku mund ta keni gjetur veten në situata të dyjëzuara. Në dashuri duhet treguar kujdes, pasi mund të përfshiheni në dy histori njëkohësisht. Në punë do ju duhet të merrni vendime.
Peshorja
Nëse nuk i duroni dot më disa persona, mund të ndryshoni sjellje ose të jeni më pak të sjellshëm. Në dashuri ndiheni të qetë, pasi keni arritur në disa përfundime. Në punë mund të ketë zhvillime premtuese.
Akrepi
Mund të jeni përballur me probleme në çift kohëve të fundit, por tashmë do të ketë mundësi për përmirësim. Kujdes duhet treguar me financat, në mënyrë që të mos shpenzoni shumë gjatë kësaj periudhe. Po ashtu mund të përballeni me lodhje, ndaj duhet të gjeni një moment për tu relaksuar.
Shigjetari
Ky është momenti ideal për të zgjeruar rrethin miqësor dhe kontaktet, duke pasur njohje të reja, shkruan noa.al. Mërkuri do të ketë ndikim të favorshëm në financa. Edhe në punë, do të arrini që të fitoni diçka më shumë.
Bricjapi
E enjtja do të jetë nën ritmin e duhur. Në dashuri gjërat do të ecin më mirë, por ju nuk do të jeni të qetë me veten. Mundohuni që të mos mendoni për gjëra që kanë ndodhur shumë kohë më parë dhe fokusohuni tek e tashmja. Në punë duhet qetësi, ndaj shmangni problemet. Do të keni dëshirë për ndryshim.
Ujori
Dashuria do të jetë mjaft e favorizuar pasi Venusi do të jetë në anën tuaj. Në punë, diçka do të lëvizë dhe më në fund do të merrni atë që dëshironi. Disa gjëra kanë nevojë për ndryshim radikal.
Peshqit
E enjtja do të jetë e mbushur me nervozizëm dhe dyshime. Në dashuri gjërat vijojnë që të jenë tejet të komplikuara, ndaj mundohuni që të ruani qetësinë dhe të mos bëni asgjë të nxituar. Puna do të ecë më së mirë, ku problemet e lindura së fundmi mund të zgjidhen./kb
Në fillim të vitit 1941, vëmendja e botës ishte e përqendruar në Evropë, por në bririn e Afrikës po luhej një nga kapitujt më përcaktues për fatin e kontrollit britanik mbi Detin e Kuq dhe rrugët furnizuese drejt Indisë. Beteja e Kerenit nuk ishte thjesht një përplasje ushtarake; ishte testi suprem i qëndrueshmërisë në një nga terrenet më armiqësore në planet.
Kështjella natyrore e Kerenit
Keren nuk ishte një qytet i zakonshëm. I rrethuar nga një kurorë malesh të larta dhe të thepisura, ai shërbente si një “portë” natyrore që bllokonte rrugën drejt kryeqytetit të Eritresë, Asmarës. Për forcat italiane, ky qytet ishte vija e fundit e mbrojtjes.
Terreni: Majat si Mount Sanchil dhe Brig’s Peak dominonin luginën, duke u dhënë italianëve një pamje të qartë dhe fushë zjarri mbi çdo lëvizje të aleatëve.
Strategjia: Kush kontrollonte lartësitë, kontrollonte fatin e Afrikës Lindore Italiane.
Shkurt – Mars 1941: Përballja e Titanëve
Ofensiva britanike filloi në shkurt, por ajo që u mendua si një përparim i shpejtë, u shndërrua në një luftë rrënimi. Forcat e Komonuelthit — ku përfshiheshin divizione indiane, sudaneze dhe trupa të “Francës së Lirë” — u gjendën përballë një rezistence të papritur.
Mbrojtësit italianë, veçanërisht Grenadierët e Savojës dhe njësitë elitë Alpini, luftuan me një trimëri që befasoi komandantët britanikë. Së bashku me ushtarët vendas eritreanë (Askari), të cilët njiheshin për besnikërinë dhe njohjen e shkëlqyer të terrenit, ata arritën të zmbrapsnin sulme të njëpasnjëshme përgjatë Grykës së Dongolaas.
Shënim historik: Luftimet ishin aq të afërta sa shpesh përfundonin në përleshje brutale me bajoneta dhe granata dore nëpër shpate ku as kafshët e ngarkesës nuk ngjiteshin dot.
Bilanci dhe thyerja e mbrojtjes
Pas javësh bombardimesh të rënda dhe manovrash të guximshme anësore, britanikët arritën të shpërthenin bllokadën italiane në fund të marsit 1941. Kostoja ishte e lartë për të dyja palët:
Të vrarë / Të plagosur (përafërsisht)
Forcat Britanike & Aleatët 3,800 total (1,000 të vrarë)
Forcat Italiane & Askari12,000 total (mbi 2,000 të vrarë)
Humbja italiane nuk erdhi vetëm nga mungesa e trimërisë, por nga izolimi. Pa mbështetje ajrore dhe me rezerva municioni që po shteroheshin, garnizoni i Kerenit nuk mund të përballonte më makinerinë logjistike britanike.
Rënia e një perandorie
Rënia e Kerenit më 27 mars 1941, shkaktoi një efekt domino. Me marrjen e kësaj nyjeje, rruga drejt Asmarës dhe portit të rëndësishëm të Massawa-s ishte e hapur.
Siguria Detare: Fitorja eliminoi kërcënimin italian ndaj flotës aleate në Detin e Kuq, duke siguruar furnizimet për fushatën e Afrikës Veriore.
Fundi i AOI: Ishte fillimi i fundit për Africa Orientale Italiana. Brenda pak muajsh, prania italiane në Afrikën Lindore u shpërbë pothuajse plotësisht.
Sot, Keren kujtohet si vendi ku u zhvillua një nga betejat më të “pastra” ushtarakisht, por edhe më të përgjakshmet e asaj fronti, duke u konsideruar shpesh si “Monte Cassino e Afrikës”.
Drejtori i Institutit, Christian Berg Harpvikken, deklaroi se nëse rezulton se Jagland ka marrë përfitime të konsiderueshme financiare nga Epstein gjatë kohës që drejtonte Komitetin, kjo do të përbënte shkelje të kodit të etikës. Ai theksoi, megjithatë, se Instituti nuk ka ndërmend të nxjerrë përfundime pa dëgjuar versionin e tij të ngjarjeve.
Sipas gazetës norvegjeze VG, Instituti do të shqyrtojë me kujdes si dokumentet e publikuara së fundmi nga autoritetet amerikane, ashtu edhe sqarimet që Jagland ka dhënë ose do të japë.
Harpvikken tha: “Na intereson të lexojmë dhe të vlerësojmë seriozisht shpjegimin që ai jep lidhur me dokumentet.”
Ai gjithashtu nënvizoi se, nëse kontaktet e përshkruara nga mediat përputhen me realitetin, bëhet fjalë për marrëdhënie që duhej të ishin deklaruar dhe regjistruar në kohë.
Sipas tij, ky lloj kontakti nuk ishte i njohur as nga Instituti Nobel dhe as nga anëtarët e Komitetit gjatë asaj periudhe.
Në kuadër të zhvillimeve të fundit, Instituti Nobel i Norvegjisë njoftoi se do të kryejë një rishikim të ri të politikave dhe procedurave të brendshme, duke theksuar nevojën për kujdes të shtuar dhe transparencë në funksionimin e Komitetit Nobel për Paqen./mxh
Qëndrimi i Ludo Lee në shtëpinë e Big Brother VIP Kosova 4 është shoqëruar me tensione të vazhdueshme, ku artisti ka qenë subjekt i fyerjeve dhe kërcënimeve nga disa banorë. Situata ka sjellë reagimin e menjëhershëm të familjes dhe menaxhmentit të tij, të cilët kanë shprehur shqetësim serioz për trajtimin ndaj artistit.
Në një deklaratë zyrtare të publikuar së fundmi, ata theksojnë se sjellje të tilla janë të papranueshme dhe cenojnë rëndë integritetin personal dhe profesional të Ludo Lee. Sipas tyre, rasti po trajtohet me prioritet dhe po shqyrtohen të gjitha mundësitë ligjore për të ndërmarrë veprime konkrete ndaj personave përgjegjës.
Menaxhmenti ka bërë të ditur se ndodhet në komunikim të vazhdueshëm me produksionin e formatit, me qëllim sqarimin e plotë të rrethanave dhe marrjen e informacionit të saktë për ngjarjet e ndodhura brenda shtëpisë.
Gjithashtu, ata kanë theksuar pritshmërinë që produksioni të reagojë në mënyrë të përgjegjshme, duke ndërmarrë masa për të garantuar një ambient të sigurt, të drejtë dhe respektues për të gjithë banorët, në përputhje me standardet etike të një programi me ndikim të gjerë publik.
Në fund të reagimit, familja dhe menaxhmenti i Ludo Lee kanë siguruar ndjekësit se do të vazhdojnë t’i mbajnë të informuar për çdo zhvillim të mëtejshëm, duke falënderuar njëkohësisht publikun për mbështetjen e treguar ndaj artistit./mxh
Partizani do të përballet me Bylisin në transfertë me disa mungesa të rëndësishme.
Kapiteni David Atanaskoski vijon rikuperimin nga një frakturë në brinjë dhe nuk do të jetë i gatshëm për këtë ndeshje.
Mbrojtësi i majtë pritet të mungojë edhe në çerekfinalen e Kupës ndaj Elbasanit. Rikthimi i tij parashikohet për derbin ndaj Tiranës në javën e gjashtë të kampionatit.
Edhe Marçelino Preka nuk do të jetë në dispozicion për sfidën me Bylisin. Albers Keko vazhdon rikuperimin pas dëmtimit në ligamentin kruçiat.
Ndërkohë, Andi Janjeva rikthehet pas pezullimit për kartonë. Xhuliano Skuka do të mungojë për shkak të kartonit të katërt të verdhë./mxh
Miliarderi amerikan Elon Musk u bë personi i parë me një pasuri prej 800 miliardë dollarësh, pas integrimit të sipërmarrjes së tij për inteligjencë artificiale dhe media sociale, xAI, brenda kompanisë së tij të hapësirës dhe aviacionit, SpaceX.
Sipas revistës Forbes, marrëveshja midis SpaceX-it dhe xAI-së rriti pasurinë e Muskut për 84 miliardë dollarë, duke e çuar atë në 852 miliardë dollarë, ndërsa vlera totale e kompanisë së bashkuar vlerësohet në 1,25 trilion dollarë.
Para marrëveshjes, Musk zotëronte rreth 42 për qind të SpaceX-it dhe rreth 49 për qind të xAI-së. Pas bashkimit, ai zotëron 43 për qind të aksioneve të kompanisë së bashkuar, me vlerë 542 miliardë dollarë.
Këto shifra tregojnë se SpaceX mbetet pasuria më e çmuar e Muskut, ndërsa ai gjithashtu ka 12 për qind aksione në Tesla dhe opsione aksionesh me vlerë 124 miliardë dollarë.
Pasuria e Muskut më parë arriti në 500 miliardë dollarë në tetor 2025, 600 miliardë dollarë në dhjetor pas vlerësimit të SpaceX-it, dhe 700 miliardë dollarë katër ditë më pas.
Sipas Forbesit, Musk e kaloi Larry Pagein, bashkëthemeluesin e kompanisë Google, me 578 miliardë dollarë, duke u afruar një hap më shumë drejt të qenit trilioneri i parë në botë./mxh
Kancelari gjerman, Friedrich Merz tha sot se Gjermania po kërkon partneritete më të ngushta në rajonin e Gjirit për të mbrojtur pozicionin e saj në një rend global që ndryshon me shpejtësi, përpara udhëtimit të tij në Arabinë Saudite, Katar dhe Emiratet e Bashkuara Arabe.
Ai tha se Gjermania dëshironte të zgjeronte dialogun strategjik me tre shtetet në rajonin e pasur dhe strategjikisht të rëndësishëm me qëllim forcimin e sigurisë afatgjatë, lidhjeve ekonomike dhe zinxhirëve të furnizimit, duke përfshirë naftën dhe gazin.
“Ne kemi nevojë për partneritete të tilla më shumë se kurrë në një kohë kur fuqitë e mëdha po formësojnë gjithnjë e më shumë politikën globale”, tha Merz para se të nisej për në kryeqytetin saudit, Riad.
“Ne do të jemi më të aftë të ruajmë dhe rrisim lirinë, sigurinë dhe prosperitetin tonë në planin afatgjatë nëse kemi partneritete të tilla”, tha Merz.
“Partnerët nuk ndajnë domosdoshmërisht të njëjtat vlera dhe interesa. Por ata ndajnë të njëjtin mirëkuptim se ne kemi nevojë për një rend në të cilin mund të mbështetemi në marrëveshje dhe të trajtojmë njëri-tjetrin me respekt”, tha ai.
Berlini synon të reduktojë varësitë
Që nga marrja e detyrës majin e kaluar, Merz ka vizituar aleatët në Evropë dhe Amerikën e Veriut dhe ka marrë pjesë në samite në Afrikën e Jugut dhe Brazil. Ai udhëtoi në Indi muajin e kaluar.
Ky është udhëtimi i tij i parë në rajonin e Gjirit. Ndalesa e parë është Arabia Saudite, e ndjekur nga Katari dhe Emiratet e Bashkuara Arabe.
Berlini po përpiqet të reduktojë varësinë e tij nga superfuqitë si, Kina për eksporte dhe lëndë të para, dhe Shtetet e Bashkuara të Amerikës për mbrojtje, gaz natyror të lëngshëm dhe tregti.
“Partneriteti me Arabinë Saudite, Katarin dhe Emiratet e Bashkuara Arabe do t’i lejonte Gjermanisë të diversifikonte zinxhirët e saj të furnizimit me naftë dhe gaz”, tha Merz përpara largimit të tij.
Merz gjithashtu vuri në dukje planet e modernizimit të Arabisë Saudite nën drejtimin e Princit të Kurorës Mohammed bin Salman, duke thënë se kjo e bëri të vetmin vend të Grupit të 20 (G20) në Gjirin një partner tërheqës për industrinë gjermane.
“Kompanitë gjermane janë tashmë të përfshira në projekte infrastrukturore në të gjithë vendin, ndërsa fondet sovrane saudite të pasurisë kanë bërë investime të konsiderueshme në Gjermani”, shtoi ai.
Shtetet e Gjirit shihen si strategjikisht të rëndësishme
Që nga kryengritjet e Pranverës Arabe të vitit 2011, qendrat tradicionale të pushtetit në botën arabe si Kajro dhe Damasku janë zhvendosur drejt Gjirit.
Shtetet e Gjirit janë bërë lojtare me ndikim në frontin diplomatik, duke përfshirë luftën e Rusisë kundër Ukrainës dhe konfliktin e Izraelit me Hamasin në Rripin e Gazës.
Në Abu Dabi, kryeqytetin e Emirateve të Bashkuara Arabe, një raund i ri bisedimesh midis Rusisë dhe Ukrainës nën ndërmjetësimin e SHBA-së pritet të zhvillohet.
Katari luan një rol qendror në konfliktin e Gazës dhe gjithashtu po ndihmon Gjermaninë të riatdhesojë kriminelët e dënuar në Afganistan përmes kontakteve të saj me talebanët islamistë./mxh
Login
