Grupi Parlamentar i Partisë Demokratike, përfaqësuar nga kryetari Gazment Bardhi, depozitoi të hënën në SPAK kallëzimin penal ndaj Kryeministrit Edi Rama dhe ministrit të Turizmit, Kulturës dhe Sportit, Blendi Gonxhja, për veprat penale të “Shpërdorimi i detyrës” dhe “Shkelja e barazisë së pjesëmarrësve në tendera apo ankande publike”.
Grupi i PD-së i referohet financimit të rreth 4 milion euro të qeverisë për koncertin e këngëtarit Kanye West.
Përmes një akti normativ, me propozimin e ministrit Gonxhja, Këshilli i Ministrave vendosi financimin e pjesshëm të organizimit dhe mbarëvajtjes së koncertit të artistit të njohur ndërkombëtar, Kanye West (YE), që u mbajt të shtunën e javës që kaloi, në masën e 4.2 milionë Eurove.
Në kallëzimin penal të depozituar nga grupi parlamentar i PD theksohet se “mbi bazën e një operatori ekonomik privat, shtetasi Blendi Gonxhja, me detyrë Ministër i Turizmit, Kulturës dhe Sportit ka iniciuar procedurën për miratimin e aktit normativ, me qëllim që këtij operatori t’i akordohej një fond prej 4.2 milionë Euro, duke shfrytëzuar fondin rezervë të Buxhetit të Shtetit. Ky i fundit, referuar dispozitave ligjore të mësipërme, mund të përdoret vetëm për shpenzime të cilat nuk njihen dhe janë të pamundura të parashikohen, siç mund të jenë rastet e fatkeqësive natyrore, përmbytjeve, tërmeteve, epidemive dhe emergjencave civile”.
Në rastin konkret, sipas PD, nuk jemi përpara asnjërit prej këtyre rasteve, pasi koncerti muzikor ishte një ngjarje e planifikuar në kohë, dhe operatori ekonomik privat kishte mundësi që të aplikonte me përpara për të përfituar një fond të caktuar për realizimin e këtij aktiviteti, në përputhje me procedurat ligjore
“Duke vepruar kështu, shtetasit Edi Rama dhe Blendi Gonxhja nga njëra anë ka cënuar fondin rezervë, që përbën një grupeve kryesore të shpenzimeve të Buxhetit të Shtetit, ashtu si edhe ka cënuar parimet e konkurrencës së lirë dhe mosdiskriminimit, pasi një mundësi e tillë nuk ka qenë e parashikuar për operatorët e tjerë ekonomikë, që po ashtu mund të aplikonin për të përfituar mbështetje financiare për realizimin e këtij koncerti apo të ngjashëm me të”, thuhet në kallëzimin e PD
Nga sa me sipër, grupi parlamentar del në përfundimin se si Rama ashtu edhe Gonxhja kanë vepruar “në kundërshtim me ligjin sa i përket shfrytëzimit të fondit rezervë për të mbështetur një aktivitet muzikor privat, duke dëmtuar interesat e ligjshme të shtetit”
Në ditën e 23-të të protestës, mënyra se si kryeministri Edi Rama iu përgjigj zhvillimeve në Tiranë ndryshoi dukshëm.
Në tri javët e para të ‘revolucionit flamingo’, Rama e ndërtoi reagimin e tij publik kryesisht mbi narrativën se protesta nuk ishte thjesht një zhvillim i brendshëm qytetar, por një lëvizje e ndikuar nga faktorë të jashtëm, duke e kornizuar atë si pjesë e një loje më të gjerë gjeopolitike.
Debati, që deri atëherë ishte zhvilluar rreth qëllimeve të protestës, nisi të marrë një tjetër drejtim: nga pyetja “çfarë kërkojnë protestuesit?”, te pyetja “kush janë protestuesit?”.
Rasti Goxhaj: kthesa e parë në narrativë
Në qendër të reagimit u vendos sakaq personi që i lexoi ato.
Dritan Goxhaj u bë protestuesi i parë që Rama përmendi me emër, duke e cilësuar si “zëdhënës të interesave të Iranit” dhe duke risjellë në vëmendje deklarata të tij të mëparshme për Hezbollahun.
Në një reagim të mëvonshëm, kryeministri Edi Rama publikoi një letër të firmosur nga një prej ish drejtuesve të UÇK, Xheladin Gashi, në të cilën hidheshin poshtë pretendimet e Goxhajt, sipas të cilave ai ka qenë luftëtar i UÇK në Kosovë.
Në qëndrimin e tij, Rama e etiketoi Goxhajn “si gjysmë mitoman dhe gjysmë taleban” që sipas tij përdor emrin e UÇK-së për qëllime politike, teksa citonte se, “kemi të bëjmë me një ndërhyrje agresive të Iranit.”
Në vijimin e reagimeve për të kontestuar rolin e tij në protestë, Rama publikoi një tjetër video, në të cilën një person lexoi dokumentin sipas të cilit thuhej se, “Goxhaj dhe i ati i tij, ishin ushtarakë të paguar dhe jo vullnetarë”.
Kryeministri iu referua Goxhajt si ‘komandant me pagesë’ dhe ngriti publikisht pyetjen se në shërbim të kujt po vepronte ai, duke rikthyer narrativën e ndërhyrjes nga faktorë të jashtëm, konkretisht nga Irani.
Ky ndryshim kursi nuk mbeti i kufizuar vetëm te Dritan Goxhaj.
Ikballe Huduti, zgjerimi i narrativës përmes një rasti të ri
Në ditët që pasuan, e njëjta logjikë komunikimi u shtri edhe ndaj figurave të tjera të lidhura me protestën, duke e zhvendosur gjithnjë e më shumë debatin nga kërkesat e saj te identiteti i personave që i artikulonin.
Mes tyre ishte edhe aktivistja nga Kosova, Ikballe Huduti.
Më 25 qershor, në një reagim në Facebook kryeministri Edi Rama publikoi foto të Ikballe Hudutit nga protesta, si dhe një tjetër imazh të saj me ish-presidentin iranian Mahmoud Ahmadinejad.
Rama e përshkroi Hudutin si një figurë që, sipas tij, predikon urrejtje duke e vendosur në qendër të narrativës për ndikime të huaja në protestë. “Shikojini vetë dy fotot. Është i njëjti personazh i ardhur me karvanin e ‘diasporës’ së shtirur, që në emër të Allahut predikon urrejtje, thërret për kryengritje ndaj qeverisë së Shqipërisë, kërkon hakmarrje ndaj Amerikës për vëllaun e vrarë, kasapin e regjimit të Teheranit, gjeneralin famëkeq Kasem Sulejmani. Dhe po, personazhi në krah të saj është Ahmedinegjadi dora vetë, kryeshërbëtori famëkeq i ajatollahëve të errësirës”, shkruante Rama.
Ai e përdori këtë rast për të argumentuar se protestuesit ishin shoqëruar nga individë që, sipas tij, nuk përfaqësonin kërkesat e qytetarëve, por qëndrime politike ekstreme dhe të importuara nga jashtë.
Denoncimi ndaj saj nuk mbeti vetëm në nivelin e retorikës politike pasi qeveria e ktheu atë edhe në një çështje institucionale.
Më herët, kryeministri Edi Rama kishte etiketuar se një nga 13 firmëtarët e kërkesave zyrtare të protestës kishte qenë i proceduar tetë herë për rrahje dhe vjedhje të energjisë.
Ndalimi i përfaqësuesve të VLEN-it në Qafë Thanë
Më 8 korrik, debati për trajtimin e personave të lidhur me protestën u zhvendos edhe në pikën kufitare të Qafë Thanës, ku tre përfaqësues të koalicionit VLEN nga Maqedonia e Veriut, përkatësisht deputeti dhe koordinatori i grupit parlamentar të VLEN-it Bekim Qoku, deputeti Adnan Azizi dhe zëvendëssekretari i përgjithshëm i Qeverisë, Hasim Murtezani, u ndaluan për rreth një orë në pikën kufitare të Qafë Thanës, teksa po udhëtonin drejt Tiranës për t’iu bashkuar protestës.
Sipas një deklarate të VLEN, tre zyrtarët ishin të pajisur me pasaporta diplomatike por nga policia kufitare u është bërë me dije jozyrtarisht se ndaj tyre ekzistonte një ndalesë hyrjeje në Shqipëri.
Megjithatë, sipas VLEN, atyre nuk u është paraqitur asnjë dokument apo vendim ligjor që të justifikonte masën.
Sipas Policisë Kufitare, tre zyrtarët e VLEN nuk kishin asnjë pengesë për të hyrë në Shqipëri dhe ndalimi lidhej me një person të katërt që udhëtonte me ta, për shkak të parregullsive në dokumentacionin e tij.
Autoritetet shqiptare deklaruan se përfaqësuesit e VLEN ishin të lirë të vijonin udhëtimin, por zgjodhën të ktheheshin bashkë me personin e katërt.
Ngjarja ka sjellë versione të ndryshme mbi atë çfarë ndodhi në pikën kufitare, ndërsa deri në kohën e shkrimit të këtij artikulli nuk ka një reagim zyrtar nga Ministria e Jashtme e Shqipërisë.
Episodi i Qafë Thanës shtoi një tjetër element në debatin mbi përfshirjen e aktorëve jashtë Shqipërisë rreth protestës.
Ndërkohë, qëndrimi i kryeministrit Edi Rama ka vijuar të mbështetet te ideja se protesta, përtej kërkesave të saj fillestare, ka marrë një dimension të gjerë politik, ku sipas tij janë shfaqur bollshëm edhe ndikime të jashtme.
Si e lexon Rama protestën
Pikërisht një ditë më vonë, më 9 korrik, në një intervistë për gazetën italiane Corriere della Sera, kryeministri Edi Rama riktheu një nga linjat kryesore të argumentimit të tij që nga nisja e protestës: idenë se ajo ka ndryshuar natyrë gjatë rrugës.
Sipas Ramës, protesta nisi si një reagim qytetar ndaj çështjeve mjedisore, por më pas mori një dimension politik, duke u shoqëruar, sipas tij, edhe me përfshirjen e faktorëve të jashtëm.
Kryeministri argumentoi se ajo që fillimisht ishte një shqetësim për mbrojtjen e mjedisit u shndërrua sipas tij në një përballje më të gjerë politike ndaj qeverisë, ku referuar tij, janë përfshirë edhe aktorë me interesa jashtë Shqipërisë.
“Me kalimin e javëve protesta ka ndryshuar në thelb. Sot nuk është më vetëm një shqetësim qytetar për mjedisin. Është edhe një protestë politike, e marrë në dorë nga një koalicion opozitash, aktorësh politikë dhe rrjetesh nga jashtë, të cilët kanë një objektiv të përbashkët: të godasin qeverinë. Dhe këtu ekziston edhe një dimension global”, thotë Rama për Corriere.
Ky qëndrim është në vijim të narrativës së ndërtuar prej tij gjatë javëve të para të protestës, ku Rama e ka paraqitur lëvizjen jo vetëm si një shprehje të pakënaqësisë qytetare, por si një terren ku mund të ndërthuren interesa të brendshme politike dhe ndikime të huaja.
“Kudo që shfaqet emri Trump, aktivizohen automatikisht ushtri politike, mediatike dhe digjitale, pro dhe kundër tij. Shqipëria, për shkak të këtij projekti, është shndërruar papritur në një arenë të vogël ku përplasen anti-Trumpistët globalë me Trumpin, ndërsa debati i vërtetë shqiptar mbi mjedisin, zhvillimin dhe ligjin shpesh mbytet nga kjo zhurmë e importuar. Kjo nuk e zhvlerëson asnjë qytetar të sinqertë që proteston. Por unë kam detyrimin të dalloj mes qytetarit që shqetësohet për natyrën dhe fabrikave të histerisë që përpiqen ta përdorin Shqipërinë si skenë për betejat e tyre”, vijon ai.
Kjo intervistë shënoi një rikthim te një tezë që Rama e kishte artikuluar edhe më herët: se protesta nuk mund të lexohej vetëm përmes kërkesave të saj fillestare, por edhe përmes aktorëve dhe ndikimeve që, sipas tij, i kishin dhënë asaj një dimension të ri politik.
Ky qëndrim e zhvendos debatin edhe te efekti që kanë etiketimet ndaj figurave të veçanta të protestës dhe mënyra se si ato ndikojnë në ndarjet brenda opinionit publik.
Analiza
Etiketimet si ‘pro iranian’, ‘ekstremist’, ‘kriminel’ ndaj figurave të caktuara të protestës, sipas analistit politik Mentor Nazarko, kanë një ndikim të drejtpërdrejtë në mënyrën se si perceptohet lëvizja dhe në thellimin e ndarjeve brenda opinionit publik.
“Është e vërtetë që ndikojnë në polarizim, brenda dhe jashtë protestës”, vëren Nazarko, duke argumentuar se përballë një goditjeje të fortë ndaj legjitimitetit të tij politik, Rama ka zgjedhur të reagojë ashpër ndaj disa prej zërave që janë shfaqur në krye të protestës.
Sipas Nazarkos, kjo qasje do të prodhonte një polarizim edhe më të madh nëse do të ishte i vetmi regjistër komunikimi i kryeministrit.
Megjithatë, ai vëren se Rama ka ndërthurur sulmet ndaj disa figurave me mesazhe dialogu dhe mirëkuptimi ndaj asaj që ai e konsideron si “pjesa e shëndetshme” e protestës.
“Nëse Rama do të fliste vetëm në këtë regjistër sulmues, me siguri polarizimi do të ishte ekstrem, por Rama lëshon edhe mesazhe dialogu, mirëkuptimi me pjesën e shëndetshme, – sipas tij- , të protestës. Është dhe betejë për kohën, ndonëse është e qartë se Rama ka humbur shumë në legjitimitetin e tij”, shprehet Nazarko.
“Më shumë taktikë se sa strategji”
Për analistin Mentor Nazarko, përqendrimi i Ramës te figura të veçanta të protestës nuk duhet lexuar domosdoshmërisht si një strategji e mirëfilltë, por më shumë si një taktikë komunikimi e përdorur në përballje me një lëvizje të gjerë dhe heterogjene.
“Rama është i vetëdijshëm dhe shumë i informuar për masivitetin e protestës, spontanitetin, apo natyrshmërinë e saj, laramaninë apo laraganinë e saj, që është burim kryesor i fuqisë së saj në fakt.
Është një protestë që frymëzohet nga ndenja e pabarazisë së përgjithshme shoqërore, politike, ekonomike, pasojë e padrejtësisë dhe arbitraritetit.
Ndërkohë do të ishte thjeshtëzuese të mos mendoje se në kurrizin e madh popullor, madhështor të protestës që ka këtë lajtmotiv kryesor, të mos kenë hipur për përfitime politike, për destabilizim, aktorë të brendshëm politikë, apo ndërkombëtarë, që nga sheshet e Tiranës, ndërkombëtarizojnë betejat e tyre jashtëshqiptare, me karakter global”, vëren ai për Faktoje.
Në këtë kontekst, Nazarko e vendos qasjen e Ramës brenda një modeli të njohur të komunikimit politik të kryeministrit, i cili zgjedh të përballet drejtpërdrejt me kundërshtarët dhe publikun.
Sipas tij, synimet e kësaj taktike ku evidentohen disa figura të protestës mund të lidhen me disa objektiva:
“Synimet e supozueshme të kësaj taktike ramiane janë: dekurajim i publikut të gjerë, pjesës gri të popullsisë që është në protestë apo e sheh me simpati atë; balancimi i narrativës pozitive të raportuar në mediat ndërkombëtare rreth protestës; konfirmim i pretendimeve të mëparshme si aluzione për ndërhyrje të aktorëve të jashtëm, dekurajim i figurave të sulmuara për rol protagonist; nxitje të përçarjes brenda protestës mes grupeve të ndryshme, properëndimore, me ato sovraniste, proislamike, futje në mendime të kancelarive të përfshira në protestë që janë kritike ndaj tij, etj.”
Përhapja vertikale e narrativës në radhët e PS-së
Në ditët që pasuan, narrativa e Ramës për të “reduktuar” protestën në disa figura të identifikueshme, u përhap vertikalisht edhe brenda radhëve të Partisë Socialiste.
Kryetari i grupit parlamentar i PS-së, Taulant Balla, në një deklaratë për gazetarët pas seancës plenare të 2 korrikut, pretendoi (duke cituar me emër) se një person i denuar me 20 vjet burg dhe i shpallur në kërkim nga autoritetet e drejtësisë kishte qenë i pranishëm në protestë.
Qasjen e njëjtë të eksponentëve të mazhorancës Nazarko nuk e sheh rastësore, por si pjesë e një përpjekjeje për të mbajtur nën kontroll narrativën publike dhe për të kundërshtuar perceptimin e një kryeministri të vetmuar përballë protestës.
Ai argumenton se përfshirja e figurave të tjera të kabinetit erdhi pas një faze të parë ku Rama u përball vetë me reagimin ndaj protestës dhe e mori në dorë debatin publik.
Sipas tij, kjo ndodhi brenda një modeli komunikimi ku kryeministri, siç ka bërë edhe më herët, tentoi të monopolizojë debatin publik, për mirë apo për keq.
“Kjo qasje krijoi idenë e vetmisë së akullt rreth e rrotull tij dhe të skenarëve se si do të rrëzohej nga brenda”, argumenton analisti.
Në këtë kuptim, sipas Nazarkos, dalja në skenë e figurave të tjera pranë Ramës me të njëjtën qasje shërbeu edhe për të përcjellë një mesazh politik: se kryeministri nuk ishte i izoluar dhe se brenda Partisë Socialiste nuk kishte shenja çarjeje apo tërheqjeje.
“Ansambli pranë tij erdhi në skenë për të akredituar tezën se ai, tabela e qitjes së dhjetëra mijëra individëve në rrjete sociale, nuk është vetëm”, vëren Nazarko.
Dy ditë para koncertit të Kanye West në Tiranë, në rrjete sociale po bëhen thirrje për bojkot, ndërsa sot pati edhe një protestë para Ministrisë së Turizmit, Kulturës dhe Sportit kundër financimit të eventit me para publike.
Shkak u bë një kthesë në qëndrimin e qeverisë: koncerti që në maj u prezantua si event privat, pa fonde buxhetore shtesë, u mbështet më 6 korrik me 400 milionë lekë nga fondi rezervë i buxhetit të shtetit.
Ministria
Në informacionin zyrtar që shpërndau për mediat në 25 maj, ministria e Turizmit, Kulturës dhe Sportit e paraqiti eventin si “tërësisht privat”.
Sipas ministrisë, koncerti do të financohej dhe menaxhohej nga bashkëpunimi mes kompanisë ndërkombëtare Streetlife dhe partnerit Redcloud në Tiranë.
Në të njëjtin dokument thuhej se organizatorët do të mbulonin kostot për infrastrukturën e përkohshme, produksionin artistik dhe realizimin teknik të koncertit.
“Është e rëndësishme të theksohet se për këtë projekt nuk ka fonde buxhetore të angazhuara shtesë; angazhimi i shtetit mbetet në rrafshin e kontributeve institucionale dhe mbështetjes logjistike”, thuhej në informacionin e ministrisë.
Në atë fazë, ministria e paraqiste rolin e shtetit si mbështetje për koordinim, siguri, logjistikë dhe mbarëvajtje, jo si financues të eventit.
Çfarë tha Blendi Gonxhja?
Të njëjtën linjë mbajti edhe ministri i Turizmit, Kulturës dhe Sportit, Blendi Gonxhja. Më 1 maj, ai deklaroi publikisht se shteti nuk do të mbulonte kostot e organizimit të eventit.
“Asnjë fond i shtetit shqiptar nuk shkon për organizimin e eventit, skenën dhe gjithë logjistikën e koncertit. Mbështetja jonë është në kapacitete njerëzore, për pjesën jashtë dhe të mbarëvajtjes së eventit”, u shpreh Gonxhja.
Pas miratimit të aktit normativ, ministri pranoi se qëndrimi fillestar kishte ndryshuar.
“Ne nuk e kishim parashikuar me financim shtetëror në fillim, por ne jemi këtu, ne jemi prezentë, ne gjykojmë, ne shikojmë në rast se ka një kërkesë. Dhe kur kjo kërkesë vjen, ne shikojmë një rrezik, ne shikojmë një humbje dhe ne shikojmë që duhet ta garantojmë eventin, sepse të mirat që marrim nga eventi janë shumë më të mëdha sesa minusi”, tha ai në një intervistë televizive.
Gonxhja kundërshtoi cilësimin se paratë janë marrë nga fondi i emergjencave.
“Ky nuk është fond, le të themi, i fatkeqësive natyrore apo i fatkeqësive kombëtare. Ky është, fare thjesht, fondi rezervë i qeverisë shqiptare”, tha ministri.
Sipas tij, vendimi nuk prek fonde të spitaleve apo programeve të tjera.
“Nuk është prekur fondi i askujt spitali, i askujt programi, i askujt, në asnjë lloj forme”, deklaroi Gonxhja.
Çfarë vendosi qeveria?
Më 6 korrik 2026, Këshilli i Ministrave miratoi Aktin Normativ nr. 3, “Për financimin e pjesshëm të organizimit të një aktiviteti kulturor-turistik me përmasa ndërkombëtare”.
Akti normativ mbështetet në nenin 101 të Kushtetutës. Ky nen parashikon se Këshilli i Ministrave, “në rast nevoje dhe urgjence”, mund të nxjerrë akte normative me fuqinë e ligjit për marrjen e masave të përkohshme.
Në nenin 1 të aktit parashikohet financimi i pjesshëm i koncertit të Kanye West, që do të zhvillohet në Tiranë më 11 korrik 2026, në masën 400 milionë lekë.
Në nenin 2 përcaktohet se kjo shumë pakësohet nga fondi rezervë i buxhetit të shtetit dhe i shtohet Ministrisë së Turizmit, Kulturës dhe Sportit në zërin “Transferta të brendshme”, programi “Zhvillimi i turizmit”. Akti autorizon ministrinë të nënshkruajë marrëveshjen me kompaninë organizatore të eventit për disbursimin e fondit.
Relacioni
Relacioni shoqërues e justifikon aktin me nevojën dhe urgjencën. Sipas dokumentit, eventi ka ndikim në promovimin e turizmit dhe të imazhit të Shqipërisë.
Dokumenti pranon se organizatorët nuk kishin aplikuar më parë për mbështetje financiare sipas procedurave standarde të parashikuara në ligjet për artin, kulturën dhe turizmin. Sipas relacionit, kjo situatë e bëri të nevojshëm përdorimin e aktit normativ.
“Nevoja për ndërhyrje financiare ka lindur si pasojë e krijimit të një situate objektive dhe të paparashikueshme gjatë fazës së organizimit të aktivitetit, e cila ka sjellë rritje të konsiderueshme të kostove dhe nevojën për përmbushjen e disa detyrimeve kontraktore me rëndësi thelbësore për realizimin e tij”, thuhet në relacion.
Urgjenca e paraqitur nga qeveria nuk lidhet me rrezikun që koncerti të mos realizohej.
“Urgjencën e teston Gjykata Kushtetuese”
Konstitucionalistja Migena Leskoviku thotë se, nga ana formale, akti normativ ka bazë kushtetuese, pasi neni 101 i jep qeverisë kompetencën të nxjerrë akte normative me fuqinë e ligjit në raste nevoje dhe urgjence. Por, sipas saj, debati qëndron te mënyra si është interpretuar urgjenca në këtë rast.
Leskoviku sqaron fillimisht se fondi i përdorur nuk është fond emergjencash civile.
“Akti e ka cilësuar taksativisht: 400 milionë lekët merren nga fondi rezervë i buxhetit të shtetit, jo nga fondi i emergjencave”, shprehet ajo.
Sipas saj, fondi rezervë mund të përdoret për emergjenca apo për raste të veçanta, përfshirë aktivitete apo evente me rëndësi të caktuar, por kjo nuk e shmang pyetjen kryesore: a përbën ky rast “nevojë dhe urgjencë” në kuptimin kushtetues?
“I vetmi problem në këtë rast është interpretimi: a jemi në kushtet e nevojës dhe urgjencës? Kompetencën Këshilli i Ministrave e ka, por a është i vlefshëm ky akt në kuptimin e përmbajtjes dhe justifikimit të urgjencës, këtë mund ta thotë vetëm Gjykata Kushtetuese”, thotë Leskoviku.
Sipas saj, një ankimim në Gjykatën Kushtetuese do të ishte testi real për aktin, por edhe për shoqërinë civile dhe aktivistët që po e kundërshtojnë vendimin.
“Pa një vendim të Gjykatës Kushtetuese jemi në analizë. Një kërkesë në Gjykatën Kushtetuese do të kishte shumë vlerë për të parë si qeveria e përdor këtë kompetencë përjashtimore që i ka dhënë Kushtetuta”, përfundon Leskoviku.
Rama
Kryeministri Edi Rama e pranoi publikisht ndërhyrjen financiare të shtetit pas daljes së aktit normativ.
“Që në fillim ne kemi firmosur vetëm një letër gatishmërie si mikpritës, ku kemi garantuar përveç mikpritjes sigurisht, siguri dhe mbështetje logjistike, duke theksuar se nuk marrim përsipër asnjë angazhim financiar. Asnjë angazhim financiar!” deklaroi Rama.
Më pas, ai shpjegoi arsyen pse qeveria vendosi të ndërhyjë.
“Por si i bëhet kur je i detyruar ‘in extremis’, të ndërhysh siç bëmë faktikisht vetëm mbrëmë, me 4 milionë euro, për të mos lejuar anulimin e një koncerti të shumëpritur dhe turpërimin e Shqipërisë”, tha kryeministri.
Në një tjetër reagim publik, Rama shkroi se 4 milionë eurot u dhanë “në minutën e fundit” për të mos turpëruar Shqipërinë “në sytë e afro 25 mijë të huajve nga 80 shtete” që, sipas tij, kishin blerë bileta për koncertin. Sipas Ramës, eventi pritet të gjenerojë jo më pak se 100 milionë euro të ardhura.
Sa qëndron argumenti ekonomik?
Qeveria e ka justifikuar financimin publik me efektin ekonomik dhe turistik të koncertit. Por deri tani nuk është bërë publike një analizë kosto-përfitim që të tregojë sa bileta janë shitur në total, sa prej tyre janë blerë nga shtetas të huaj, sa net-qëndrime priten, sa shpenzime do të gjenerohen dhe sa të ardhura fiskale mund t’i kthehen buxhetit.
Në informacionin fillestar të ministrisë argumentohej se një projekt me 60 mijë spektatorë mund të gjeneronte një qarkullim ekonomik prej rreth 100 milionë eurosh, përmes efektit multiplikator.
Sipas ministrisë, nëse 60 mijë njerëz shpenzojnë mesatarisht 500-1000 euro, përfshirë biletën, fjetjen dhe ushqimin, shifra mund të arrijë në 30-60 milionë euro. Ministria argumentonte gjithashtu se çdo 1 euro e shpenzuar nga turistët mund të kthehet në 2-2.5 euro qarkullim total në ekonomi.
Revista ekonomike “Monitor” ka raportuar të dhëna që e vendosin këtë pritshmëri në pikëpyetje.
Sipas “Monitor”, kompania organizatore RedCloud kishte bërë të ditur se deri në fund të majit ishin shitur rreth 25 mijë bileta. Po sipas “Monitor”, pragu që koncerti të rezultonte ekonomikisht i leverdishëm ishte rreth 40 mijë bileta, ose 67% e kapacitetit.
Biletat për koncertin variojnë nga 120 deri në 339 euro, ndërsa organizatorët kanë deklaruar një çmim mesatar prej 240 eurosh. “Monitor” ka llogaritur se, në rast shitjeje të plotë, të ardhurat nga biletat do të arrinin rreth 14-15 milionë euro, ndërsa vetëm pagesa e artistit është deklaruar në rreth 7 milionë euro.
Sipas “Monitor”, interesi nga sponsorët vendas ka qenë i ulët, për shkak të paketave të sponsorizimit prej 250-300 mijë euro dhe hezitimit të kompanive për shkak të imazhit kontrovers të artistit.
Në terren, në sportelin pranë sheshit “Skënderbej”, çmimi më i ulët i biletës ishte 120 euro. Punonjësja e sportelit nuk kishte informacion mbi numrin e biletave të shitura apo të mbetura. Ajo tha se shitja do të vijonte edhe më 9 korrik, ndërsa nuk ishte e sigurt nëse sporteli do të qëndronte hapur edhe më 10 korrik, një ditë para koncertit. Sipas saj, qarkullonin informacione se çmimet mund të uleshin deri në momentin e fundit.
Argumentet
Ekspertja e ekonomisë, Irena Beqiraj, thotë se mbështetja financiare për aktivitete të artit, kulturës apo turizmit duhet të kalojë përmes procedurave standarde të vlerësimit dhe jo përmes një akti normativ të miratuar në ditët e fundit.
“Relacioni nuk ka asnjë matje të interesit publik, përfitimeve ekonomike, turistike dhe promovuese të aktivitetit. Mjaftohet me shprehjen pa asnjë kuptim ekonomik e financiar:‘efekt i theksuar turistik”, thotë Beqiraj.
Sipas saj, nëse qeveria do të kishte një përllogaritje reale për ndikimin ekonomik, ajo duhej të paraqitej në relacionin e aktit normativ.
“Nëse një llogaritje e ndikimit përfundimtar ekonomik do të ekzistonte, ajo do të shpjegohej me shifra në relacionin e aktit normativ, duke filluar me të dhënat e kapacitetit, përqindjen e vizitorëve jashtë qytetit dhe multiplikatorin ekonomik”, argumenton Beqiraj.
Për Beqirajn, shifra prej 100 milionë eurosh e përmendur nga kryeministri nuk është shifër zyrtare, për sa kohë nuk gjendet në dokumentacionin që shoqëron aktin.
“Ndërsa relacioni nuk përmban asnjë përllogaritje apo vlerësim sasior, qoftë edhe një shifër të vetme të ndikimit në ekonomi të këtij eventi, Kryeministri e deklaron atë në Facebook”, thotë ajo.
Turizmi
Përfaqësues të sektorit të turizmit japin vlerësime të ndryshme mbi efektin e koncertit.
Zak Topuzi, kryetar i Shoqatës së Operatorëve Turistikë, thotë se hotelet në Tiranë dhe Durrës kanë pasur prenotime për datat e koncertit dhe se interesi ka ardhur kryesisht nga rajoni.
“Janë interesuar dhe kanë prenotuar hotelet e Tiranës e Durrësit prej një muaji dhe ato data kanë qenë të zëna. Klientët kanë qenë nga Maqedonia e Veriut, Greqia dhe Kosova”, thotë Topuzi për Faktoje.
I pyetur nëse këto prenotime lidhen me koncertin apo me sezonin veror, Topuzi përgjigjet se datat ishin prenotuar përpara se hotelet të mbusheshin nga sezoni. Sipas tij, kjo lidhet me koncertin.
Operatori turistik Besnik Vathi thotë se nuk mund të nxirren përfundime pa të dhëna të plota.
“Në parim, çdo event është jashtëzakonisht me efekt për rritjen dhe diversifikimin e turizmit. Por nuk i kam të dhënat se sa është rritur prenotimi në hotele apo shërbimet e tjera”, thotë Vathi për Faktoje.
Sipas tij, për të matur efektin duhen të dhëna nga hotelet dhe një krahasim me javët e tjera.
“Nuk besoj se ka ndonjë që të nxjerrë konkluzione pa pasur shifra totale të Tiranës”, shton ai.
Ndryshimi i narrativës
Për pedagogun e komunikimit dhe ekspertin e hapësirës publike, Ervin Goci, problemi qëndron te ndryshimi i narrativës zyrtare.
“Narrativa mund të gjykohet nga pikëpamja e komunikimit kur ndryshon stili dhe forma e një mesazhi, por kur bëhet fjalë për të portretizuar realitetin dhe ripropozuar faktet, këtu kemi të bëjmë me manipulim”, thotë Goci për Faktoje.
Sipas tij, debati nuk lidhet vetëm me koncertin, por me raportin mes pushtetit, parasë publike dhe transparencës.
“Kjo aferë e radhës rikonfirmon që qeveria sot ekziston si hallkë e ndërmjetme e transferimit të punës dhe djersës së qytetarëve te klientët e tyre”, shprehet ai.
Si lexohet vendimi
Prof.Dr. Fatos Tarifa e lexon këtë vendim në kontekstin e mosbesimit të qytetarëve ndaj qeverisë.
“Kjo qeveri dhe ky kryeministër kanë humbur tërësisht besimin e publikut. Këtë besim e kanë humbur për shkak të sjelljes së tyre për një kohë të gjatë, duke dhënë premtime që nuk i mbajnë”, thotë Tarifa.
Sipas tij, financimi i koncertit me para publike në një periudhë protestash e rrit irritimin qytetar.
“Një gjë e panevojshme financohet nga shteti në një kohë kur vendi ka mungesa të shumta në fushën e shëndetit publik, në fushën e arsimit, ka pensione të vajtueshme për një pjesë të madhe të pensionistëve”, argumenton Tarifa për “Faktoje”.
Bojkot, reklama dhe bileta falas
Thirrjet për bojkot në rrjetet sociale u shoqëruan me kritika nga figura publike, gazetarë dhe aktivistë të shoqërisë civile, që kërkuan llogari për përdorimin e fondeve publike për një koncert në një periudhë protestash.
Në ditët e fundit para koncertit, krahas shitjes online dhe në sportel, në rrjete sociale kanë qarkulluar edhe mesazhe për shpërndarje biletash falas.
Në një screenshot të një mesazhi të shpërndarë në rrjet, thuhej se nxënësve me arritje të veçanta do t’u jepeshin bileta falas për koncertin e Kanye West.
Më 5 korrik, biznesmeni Gjergj Luca njoftoi shpërndarjen e 200 biletave falas për maturantë dhe nxënës të shkëlqyer nga Shkodra dhe Elbasani. Ai u bëri thirrje edhe miqve të tij të bënin të njëjtën gjë.
Në sportelin e shitjes së biletave pranë sheshit “Skënderbej”, punonjësja tha për Faktoje se kishte dëgjuar që mund të jepeshin bileta për nxënës të shkëlqyer, por nuk kishte informacion zyrtar mbi këtë praktikë.
Qarkullimi i këtyre mesazheve dhe rritja e dukshme e reklamimit të koncertit në ditët e fundit nuk provojnë në vetvete se shitjet kanë qenë të dobëta. Por, në mungesë të të dhënave zyrtare mbi numrin e biletave të shitura, ato shtojnë pyetjet mbi ecurinë reale të shitjeve dhe mënyrën e shpërndarjes së biletave.
Denoncimet publike për mungesën e analizave laboratorike për pacientët e Spitalit Psikiatrik “Sadik Dinçi” në Elbasan kanë rikthyer në vëmendje mënyrën se si sigurohen ekzaminimet mjekësore për personat e shtruar në këtë institucion.
Pas deklarimeve se pacientët nuk merrnin shërbime laboratorike prej gati tre vitesh, Ministria e Shëndetësisë dhe Mirëqenies Sociale i tha Faktoje se Spitali Psikiatrik Elbasan bashkëpunon me Spitalin Rajonal Elbasan për ekzaminimet laboratorike, konsultat e specializuara dhe shërbimet e tjera diagnostike të nevojshme për pacientët e shtruar.
Në përgjigjen zyrtare, ministria bëri me dije gjithashtu se në Spitalin Psikiatrik Elbasan po realizohet një investim që parashikon edhe krijimin e një laboratori të brendshëm. Deri në përfundimin e këtij investimi dhe vënien në funksion të plotë të laboratorit, sipas MSHMS-së, nevojat laboratorike dhe diagnostike të pacientëve do të vijojnë të mbulohen përmes bashkëpunimit me Spitalin Rajonal Elbasan.
Çështja u ngrit publikisht më 11 prill 2026, kur përfaqësuesi i shoqërisë civile Gentjan Sejrani deklaroi se “prej gati tre vitesh rreth 300 pacientë”, të shtruar kronikë në Spitalin Psikiatrik të Elbasanit, nuk merrnin shërbim analizash kur kishin sëmundje apo probleme të tjera shëndetësore.
Sipas Sejranit, pjesa më e madhe e këtyre pacientëve janë persona me sëmundje kronike të shëndetit mendor, ndërsa shumë prej tyre janë të braktisur nga familjet.
Ai e paraqiti mungesën e analizave si mungesë të kujdesit bazë për një kategori pacientësh që kanë nevojë për vëmendje të vazhdueshme.
Në të njëjtën datë, drejtori i Spitalit Psikiatrik “Sadik Dinçi” në Elbasan, Zenun Bullari, u shpreh se aktualisht pacientët shtrohen në spital pasi vijnë të shoqëruar me analiza biokimike. Sipas tij, vetëm në rastet urgjente analizat kryhen pranë Spitalit Rajonal Elbasan, pasi ky shërbim mungon në Spitalin Psikiatrik.
Denoncimi u përsërit më 26 prill 2026. Sejrani tha se informacionin për mungesën e analizave e kishte marrë nga punonjës të Spitalit Psikiatrik “Sadik Dinçi” në Elbasan, të cilët, sipas tij, nuk kishin guxim ta bënin publik. Ai deklaroi se personeli mjekësor e kishte kontaktuar dhe i kishte thënë se, në disa raste, punonjësit kishin paguar vetë që pacientët të kryenin analiza në laboratorë privatë.
“Nëse Ministria e Shëndetësisë më nxjerr një kontratë të nënshkruar midis saj dhe Spitalit Psikiatrik ‘Sadik Dinçi’ në Elbasan për të ofruar analiza për këta pacientë, unë mbaj përgjegjësi”, u shpreh Sejrani.
Çështja u përmend edhe më 19 prill 2026, gjatë një mbledhjeje të Partisë së Lirisë, ku folën deputetë dhe anëtarë të grupit parlamentar të kësaj force politike. Në takim, mjeku Gentian Çala deklaroi se Spitali Psikiatrik i Elbasanit ishte lënë jashtë koncesionit të laboratorëve.
“Spitali më i madh psikiatrik në vend nuk bënte analiza sepse ishte lënë jashtë koncesionit të laboratorëve”, tha Çala. Ai shtoi se kjo situatë kishte vënë në vështirësi edhe mjekët, pasi sipas tij nuk kishin mundësi t’u kryenin analiza pacientëve.
Çala solli edhe një shembull nga përvoja e tij, duke thënë se kur dërgonte pacientë nga Pogradeci në Elbasan, i dërgonte me analiza të kryera paraprakisht. Sipas tij, kjo bëhej sepse kolegëve në spital “u vinte keq” t’u kërkonin pacientëve t’i kryenin analizat në privat.
Për Faktoje, psikiatri Neli Demi e vendosi këtë çështje në kontekstin më të gjerë të funksionimit të shërbimeve të shëndetit mendor në vend. Ai tha se spitalet psikiatrike duhet të shërbejnë për stabilizimin e pacientëve në krizë dhe jo si vendqëndrim afatgjatë për persona me probleme kronike të shëndetit mendor.
Demi theksoi se, në sfondin e sëmundjeve mendore, problemet shëndetësore organike shpesh mund të kalojnë pa u vënë re dhe pa u ekzaminuar siç duhet. Duke iu referuar lajmeve të fundit në rrjetet sociale për mungesë kontrate të Spitalit Psikiatrik të Elbasanit me laboratorët prej tre vitesh, ai tha se, nëse kjo qëndron, do të përbënte një problem serioz administrativ dhe institucional.
“Lajmet e fundit në rrjetet sociale flasin për një mungesë kontrate të spitalit të Elbasanit me laboratorët prej tre vitesh, pra këta individë që shtrohen në spitalin e Elbasanit nuk marrin shërbime laboratorike. Për mendimin tim ky është një skandal jo vetëm administrativ”, tha Demi për Faktoje.
Faktoje iu drejtua Ministrisë së Shëndetësisë dhe Mirëqenies Sociale për të marrë një sqarim zyrtar mbi mënyrën se si sigurohen analizat laboratorike për pacientët e shtruar në Spitalin Psikiatrik të Elbasanit.
Në përgjigje, ministria tha se çështjet që lidhen me organizimin e brendshëm të shërbimeve, funksionimin e strukturave përkatëse dhe të dhënat specifike operative administrohen nga vetë Spitali Psikiatrik Elbasan dhe mund t’i adresohen drejtpërdrejt këtij institucioni.
Megjithatë, MSHMS sqaroi (pas ankimimit të kërkesës nga Faktoje) se Spitali Psikiatrik Elbasan bashkëpunon me Spitalin Rajonal Elbasan për sigurimin e ekzaminimeve laboratorike, konsultave të specializuara dhe shërbimeve të tjera diagnostike të nevojshme për pacientët e shtruar.
“Spitali Psikiatrik Elbasan bashkëpunon me Spitalin Rajonal Elbasan për sigurimin e ekzaminimeve laboratorike, konsultave të specializuara dhe shërbimeve të tjera diagnostike të nevojshme për pacientët e shtruar, duke garantuar vazhdimësinë dhe cilësinë e kujdesit shëndetësor”, thuhet në përgjigjen e ministrisë për Faktoje.
Ministria shtoi se, në kuadër të politikave për forcimin e kapaciteteve të institucioneve shëndetësore, aktualisht po realizohet një investim në Spitalin Psikiatrik Elbasan, i cili parashikon edhe krijimin e një laboratori të brendshëm.
“Deri në përfundimin e këtij investimi dhe vënien në funksion të plotë të laboratorit, nevojat laboratorike dhe diagnostike të pacientëve do të vijojnë të mbulohen nëpërmjet bashkëpunimit me Spitalin Rajonal Elbasan, në përputhje me procedurat dhe nevojat klinike të institucionit”, thuhet më tej në përgjigjen e MSHMS-së.
Investimi në Spitalin e ri Psikiatrik të Elbasanit u bë publik në gusht të vitit 2024 nga ministrja e Shendetësisë në atë kohë, Albana Koçiu. Ajo e përshkroi projektin si “një strukturë të re jo vetëm moderne, por edhe funksionale sipas koncepteve bashkëkohore të menaxhimit spitalor”.
Sipas njoftimit, godina do të ishte 3270 metra katrorë dhe do të akomodonte 70-80 pacientë, me 26 dhoma, 2 mensa dhe 2 dhoma rekreacioni.
“Mbetemi të angazhuar për të investuar në shëndetin, mirëqenien dhe dinjitetin e qytetarëve. Shëndeti mendor është një prioritet kritik për shoqërinë në tërësi”, deklaronte ministrja.
Nga përgjigjja e MSHMS-së për Faktoje rezulton se Spitali Psikiatrik i Elbasanit nuk ka ende një laborator të brendshëm në funksion të plotë. Ministria thotë se analizat laboratorike dhe shërbimet e tjera diagnostike për pacientët e shtruar mbulohen përmes bashkëpunimit me Spitalin Rajonal Elbasan, ndërsa laboratori i brendshëm pritet të vihet në funksion pas përfundimit të investimit.
MSHMS nuk iu përgjigj drejtpërdrejt pyetjes nëse Spitali Psikiatrik i Elbasanit ka mbetur jashtë koncesionit të laboratorëve dhe si janë kryer analizat e pacientëve gjatë periudhës së pretenduar në denoncimet publike.
Ministria nuk dha as të dhëna se sa analiza laboratorike janë raportuar si të kryera gjatë vitit të fundit për këtë spital dhe nuk specifikoi cilat lloje analizash kryhen brenda institucionit. Për të dhënat operative, ministria e referoi Faktojen tek vetë Spitali Psikiatrik Elbasan.
Në javën e gjashtë, protesta kundër projektit në Pishë Poro-Nartë hyn në një fazë më të lodhur, por më të ashpër: pjesëmarrja luhatet, kërkesat politike bëhen më të dukshme, çështja rikthehet në Parlamentin Europian, ndërsa tensionet me policinë dhe dilemat për mënyrën si duhet të vazhdojë lëvizja e bëjnë sheshin më të brishtë, por ende të pranishëm.
Nga Jona Cenameri
Në javën e gjashtë të protestës, dy të rinj që kanë qenë aty prej ditëve të para shihen rastësisht në sy dhe buzëqeshin.
Pa thënë shumë, si njerëz që e dinë se janë lodhur, por edhe se ende nuk janë dorëzuar.
Sepse pas 38 ditësh, protesta kundër planeve per nje resort turistik në zonën e mbrojtur të Pishë Poro-Nartës nuk matet më vetëm me numrin e njerëzve në shesh. Matet edhe me ata që vijnë vonë pas pune, me ata që qëndrojnë vetëm disa minuta, me ata që pyesin njëri-tjetrin “ishe dje?”, me ata që janë larguar jashtë vendit, por vazhdojnë ta mbështesin nga rrjetet sociale.
Kur protesta nisi më 31 maj, askush nuk mund ta parashikonte se korriku, në vend që t’i gjente shqiptarët plazheve, do t’i gjente ende në shesh.
Por në javën e gjashtë të saj, ajo që nisi si kundërshtim ndaj një projekti ende te pamiratuar në Zvërnec është kthyer në një revoltë më të gjerë kundër mënyrës se si merret vendimi publik, si trajtohet prona e përbashkët, si sillet shteti me qytetarët dhe si përgjigjet pushteti kur sfidohet.
“Ka ndryshuar shumë”, thotë një burrë i moshës së mesme, që e përmbledh protestën me një fjali: “Nga rezistencë ndaj një projekti, në një protestë të bindur kundër një modeli të shtrembër qeverisjeje”
Në fillim ishte Zvërneci.
Ishin pamjet e gardhit dhe të buldozerëve, përplasjet me banorë e aktivistë, tërheqja zvarrë e një banori te Zvërnecit nga policia private, në sy të Policisë së Shtetit.
FOTO NGA JONA CENAMERI
Tirana
Ishte debati për zonën e mbrojtur, ndryshimet ligjore, mungesa e transparencës dhe frika se një prej ekosistemeve më të rëndësishme të vendit po i hapej rrugë betonizimit.
Revolta më pas u zhvendos në Tiranë.
Filloi me 31 Majin, ndërsa më 1 qershor, në Ditën Ndërkombëtare të Fëmijëve, turma nisi e paqartë, e përzier me një protestë tjetër në Sheshin “Skënderbej”.
Pak nga pak, përmes thirrjeve dhe megafonit, u nda drejtimi: për Nartën, drejt Ministrisë së Mjedisit.
Për atë që protestuesit e shihnin si një “projekt që po avanconte pa transparencë dhe në dëm të pasurisë publike”.
Nuk kishte një lider të vetëm, nuk kishte një podium që kontrollonte turmën dhe nuk kishte as një mesazh të vetëm. Njerëzit kishin dalë për Zvërnecin, por flisnin edhe për korrupsionin, largimin nga vendi, pensionet, shëndetësinë, mungesën e perspektivës, mediat, policinë, qeverinë, opozitën.
Thirrja që e mbylli natën e parë ishte e thjeshtë:
“Nesër më shumë!”
Në ditët e para, protesta mori fytyrën e brezit Gen Z.
Në vend të pankartave tradicionale politike, në shesh u shfaqën meme, anime, batuta televizive, screenshot-e nga Spotify, ilustrime me inteligjencë artificiale dhe flamingo që u kthyen shpejt në simbol të lëvizjes.
Foto nga Jona Cenameri
TikTok-u, Instagram-i dhe protesta dukej sikur ishin shkrirë në një.
Një video bëhej story, një pankartë kthehej në meme, një mik ftonte një mik tjetër, një repost mblidhte dhjetëra njerëz të rinj në shesh.
Ishte e ashpër në thirrje, por e lehtë në formë. Kishte zemërim, por edhe lojë. Kishte patriotizëm, por edhe ironi. Kishte flamuj, daulle, këngë, pankarta dhe fotografi të pafundme nga telefonat e të rinjve.
“Protesta ka qenë madhështore tre ditët e para”, thotë një student 20-vjeçar nga Tirana.
Por sipas tij, diçka ndryshoi kur protesta nisi të marrë më shumë formë.
“Në momentin që u vendos fonia, u kthye në miting partie. Mos flasim për nivelin që dalin dhe flasin. Hiqni foninë, kthejeni protestën e njerëzve, jo të hierarkisë”, thotë ai, pa dashur të identifikohet më emër.
Foto nga Jona Cenameri
Debati
Ky është një nga debatet që vazhdon ta shoqërojë protestën nga brenda.
A duhet të vazhdojë të jetë një protestë që udhëheq vetveten? Apo duhet të ketë strukturë, kërkesa të artikuluara, folës dhe përfaqësim?
Në ditët e para, mungesa e një drejtuesi ishte forca e saj. Në javën e gjashtë, e njëjta mungesë është edhe dilemë.
Kërkesat
Që në ditët e para, protesta pati pesë kërkesa të artikuluara.
Protestuesit kërkuan dorëheqjen e qeverisë, shfuqizimin e statusit dhe të kuadrit ligjor që lidhet me investitorët strategjikë, anulimin e paketës së ashtuquajtur të “maleve”, anulimin e ndryshimeve në ligjin për zonat e mbrojtura, si dhe shfuqizimin e ndryshimeve në ligjin për trashëgiminë kulturore, të cilat sipas tyre rrezikojnë pasuritë natyrore dhe historike të vendit.
Në fillim, kërkesat ishin të lidhura me kauzën mjedisore, trashëgiminë kulturore dhe modelin e zhvillimit që protestuesit e shihnin si të orientuar drejt interesave private.
Por me kalimin e ditëve, ato u zgjeruan.
Foto nga Jona Cenameri
Platforma
Në ditën e 23-të të protestës, grupi organizator doli me kërkesa më të gjera politike, ku përfshihej dorëheqja e kryeministrit dhe e qeverisë, krijimi i një qeverie teknike tranzitore jopartiake me mandat 12-mujor, ndryshime kushtetuese dhe zgjedhore, ruajtja e kërkesave fillestare për ligjet e kontestuara, si dhe hartimi i një kontrate të re sociale mes qytetarëve dhe shtetit.
Ishte momenti kur protesta tentoi të përkthehej në një platformë më të plotë politike.
Pak ditë më vonë, një grup prej 13 firmëtarësh publikoi një ultimatum në emër të “Grupit Koordinues”.
Pikëpyetja
Por në shesh, kjo nuk e zgjidhi pyetjen e përfaqësimit.
Për shumë protestues, ultimatumi ekziston më shumë në rrjete sociale dhe në kronika mediatike sesa në përditshmërinë e protestës. Po t’i pyesësh në shesh, jo të gjithë e dinë që ekziston. Jo të gjithë dinë çfarë përmban. Jo të gjithë dinë kush e ka firmosur. Dhe jo të gjithë ndihen të përfaqësuar prej tij.
Në shesh, secili duket se vjen ende me hallin e vet.
Një banor flet për Zvërnecin, flet për frikën se një ditë mund të mos e njohë më vendin e tij.
Një aktivist flet për ligjin e zonave të mbrojtura, për ligje që ndryshojnë pa u dëgjuar qytetarët.
Një i ri kërkon dorëheqjen e Ramës, sepse nuk ndihet më i përfaqësuar.
Një qytetar përballë policisë flet për shtetin që duhet ta mbrojë, por që shumëkush në protestë e përjeton si mur.
Një tjetër kritikon mediat, sepse ndien se ajo që ndodh në shesh nuk tregohet siç shihet nga aty.
Një vajzë flet për motrën që nuk merr shërbimin shëndetësor që i duhet dhe për lodhjen e një familjeje.
Një prind flet për arsimin, për fëmijët dhe për pyetjen se çfarë vendi po u lihet pas.
Një pensionist flet për pamundësinë ekonomike dhe për një pleqëri pa dinjitet.
Prandaj edhe pse protesta ka tashmë kërkesa të shkruara, një platformë politike, një ultimatum dhe një grup firmëtarësh, ajo nuk është shndërruar ende në një trup të vetëm politik.
Organizatorët flasin në emër të protestës. Por sheshi vazhdon të flasë në shumë zëra.
Foto nga Jona Cenameri
Kërkesa që nuk ndryshon
Në mbrëmje, megjithatë, kërkesa që dëgjohet më fort mbetet dorëheqja e kryeministrit Edi Rama.
Ajo përsëritet nga fonia, nga turma, nga pankartat dhe nga grupet që marshojnë çdo natë para Kryeministrisë.
Zvërneci ishte shkëndija.
Por nuk është më e vetmja arsye pse njerëzit dalin.
Një e re, emigrante në vendet e Bashkimit Europian, thotë se duhet të largohet sërish në javën e tretë të korrikut. Por që prej nisjes së protestës ka lënë punët e saj dhe ka qëndruar në shesh pa afat.
Thotë se do të kthehet prapë.
Një tjetër i ri, content creator që jeton në Londër, vijon ta mbështesë protestën nga Instagrami pasi iu desh të largohej nga Shqipëria.
Një 30 e ca vjeçar nga Tirana e quajti veten “dezertor” sepse kishte ikur disa ditë me pushime.
Të tjerë vijnë një ditë po, një ditë jo. Disa nuk arrijnë dot në fillim dhe bashkohen më vonë. Disa qëndrojnë vetëm pak minuta.
Diaspora
Kulmi i pjesëmarrjes u ndie në fundjavën e 20 dhe 21 qershorit. Në ato ditë, sheshi ishte më i mbushur, energjia më e fortë dhe vëmendja ndërkombëtare më e dukshme.
Njerëz nga diaspora por edhe Kosova e Maqedoni e Veriut ishin aty për t’iu bashkuar protestës.
Eurodeputetët
Deputetë të Parlamentit Europian vizituan Shqipërinë, folën në protestë, takuan qytetarë dhe zhvilluan takime edhe me ministrin e Mjedisit. Në qershor, Parlamenti Europian miratoi një rezolutë për Shqipërinë ku kërkohej moratorium i menjëhershëm në Vjosë-Nartë dhe rishikimi i ndryshimeve ligjore për zonat e mbrojtura, duke shprehur shqetësim për zhvillimet në zonë.
Më 1 korrik, “Revolucioni i Flamingove” u rikthye sërish në Parlamentin Europian, këtë herë përmes një takimi diskutimi të organizuar nga eurodeputeti Pasquale Tridico, i grupit The Left, me titull “Demokracia, Shteti i së Drejtës dhe Pjesëmarrja qytetare në Shqipëri”. Në takim morën pjesë europarlamentarë, përfaqësues të partive të majta nga disa vende europiane dhe pjesëmarrës nga shqipëria. Çështja e Vjosë-Nartës u lidh aty me standardet demokratike, shtetin e së drejtës, pjesëmarrjen qytetare, emigrimin dhe raportin e Shqipërisë me procesin e integrimit europian.
Për disa ditë, dukej sikur Pishë Poro-Narta ishte kthyer në një test publik për raportin e Shqipërisë me mjedisin, demokracinë, Bashkimin Europian dhe interesin privat.
Luhajtjet
Por pas kulmit, pjesëmarrja pati luhatje.
Ishte fund qershori. Pastaj korrik. Vapë, sezon plazhi, pushime të planifikuara prej kohësh dhe lodhje e akumuluar.
Protesta ka kaluar muajin dhe ka hyrë në të dytin.
Nuk ka më çdo mbrëmje të njëjtin vrull të fillimit. Nuk ka më aq shumë pankarta me humor. Nuk ka më aq shumë njerëz që vijnë vetëm nga kurioziteti.
“Është shtuar dhuna”, thotë një profesioniste e re në të 20-at, kur pyetet si ka ndryshuar protesta.
Dhe korriku e ndryshoi tonin.
Foto nga Jona Cenameri
Përplasjet në Kuvend
Më 2 korrik, protesta e dytë pranë Kuvendit u shënua nga dhuna. Pas saj, pjesëmarrja u shtua sërish, këtë herë jo nga entuziazmi, por nga mllefi.
Për disa ditë, marshimi i protestuesve shkoi drejt Komisariatit nr. 3, ku mbaheshin protestuesit e ndaluar.
Në shesh, thirrjet ndaj policisë u ashpërsuan. Raporti mes qytetarëve dhe Policisë së Shtetit, problematik që prej nisjes së protestës, dukej se ishte thyer.
Në rrjete sociale u bë virale videoja e një qytetareje që qëndronte përballë një polici të rreshtuar pranë Kryeministrisë.
Në duar mbante një pankartë ku shkruhej: “Jam e zhgënjyer nga ju”
Përfaqësues nga mazhoranca e përdorën dhunën e 2 korrikut si provë se protesta “paqësore” kishte nxjerrë kokën.
Protestuesit, nga ana tjetër, e panë këtë si përpjekje për ta delegjitimuar të gjithë lëvizjen përmes një momenti të vetëm.
Kryeministri Edi Rama, që në fillim kishte shtrirë dorën për një takim publik me një grup protestuesish, më pas e ka mbrojtur projektin dhe ka sulmuar shpesh protestën, figurat që e mbështesin dhe personazhe të veçantë të saj.
Protesta e Zvërnecit nuk është vetëm përballje me shumeçka në vend. Është edhe një moment matjeje publike.
Kush foli? Kush heshti? Kush u pozicionua? Kush u tërhoq?
Dhe kujt do t’i mbahet mend kjo?
Më 4 korrik, në ditëlindjen e kryeministrit, protesta mori sërish formën e satirës.
Në shesh u sollën torta me simbolika të ndryshme. U kënduan këngë. U artikulua sërish kërkesa e përditshme për dorëheqje. Aty u shfaq edhe një arkivol politik për Ramën, një simbolikë që u kritikua ashpër nga përfaqësues të mazhorancës.
Foto nga Jona Cenameri
Kontraditat
Megjithatë, në javën e gjashtë, kontradiktat janë bërë më të dukshme.
Janë kundër dhunës, por një pjesë e tyre e thotë gjithnjë e më shpesh nën zë se thirrjet nuk po mjaftojnë. Në grupe të rinjsh dëgjon dilema që në fillim nuk artikuloheshin kaq hapur.
A po i vënë në gjumë thirrjet e përsëritura “Rama jep dorëheqjen”, “Ju erdhi fundi”, “Rama në burg, Berisha në burg”? A duhet ndryshuar taktikë? A po pret qeveria thjesht verën, pushimet, lodhjen? A do të shuhet gjithçka pa prodhuar asgjë?
Në pankarta është kujtuar edhe 21 janari, protesta e Partisë Socialiste kur ishte në opozitë, përplasjet, makinat e djegura, Tirana në flakë dhe katër qytetarët e vrarë.
Për disa protestues, kjo kujtesë ngre pyetjen kryesore të lëvizjes: si prodhohet ndryshimi në një vend ku pushteti nuk tërhiqet nga thirrjet?
Në javën e gjashtë, protesta nuk është më ajo turma e parë që thërriste me entuziazëm “Nesër më shumë”.
Pretendimi: Ky imazh tregon kryeministrin shqiptar Edi Rama duke folur për krijimin e Shkollës së Forcave Speciale që do të trajnohen nga Izraeli
Verdikti: E pavërtetë, Gjeneruar me AI
—————————————————————
Më 3 korrik, gjatë ceremonisë së hapjes së Shkollës Kombëtare të Fluturimit, kryeministri Edi Rama njoftoi planet për të hapur edhe Shkollën kombëtare të Forcave Speciale, “për të sjellë një nga ekselencat botërore të stërvitjes të trajnimit edukimit e certifikimit të forcave speciale nga Izraeli.”
Ky lajm qarkulloi në rrjete sociale, nganjëherë i shoqëruar edhe me një imazh që duket se tregon Ramën në podiumin e një skene ku janë ulur ushtarakë shqiptarë e izraelitë, zbukuruar me flamuj të të dyja vendeve. Imazhi ka tërhequr më shumë vëmendje pas protestave për investimin e kompanisë së Jared Kushner në Sazan dhe Zvërnec dhe narrativave për shitjen e tokës shqiptare ndaj Izraelit.
Megjithëse lajmi për një bashkëpunim për shkollën e forcave speciale është i vërtetë, imazhi që është përdorur për ta ilustruar rezulton i rremë. Ai është gjeneruar me anë të programeve kompjuterike të inteligjencës artificiale (AI).
Një tregues fillestar është emblema e gabuar e Republikës së Shqipërisë, e cila shfaqet në cepin e sipërm, majtas, së imazhit, si një shqiponjë e zezë kurorëzuar me një tjetër shqiponjë të zezë, identike, por më të vogël, mbi një sfond të kuq. Emblema e vërtetë është një shqiponjë e zezë, kurorëzuar me përkrenaren e Skënderbeut, mbi një sfond të kuq.
Stema e gjeneruar (majtas) dhe stema e vërtetë (djathtas)
Kjo konfirmohet nga prania e gjurmës SynthID, detektuar nga Gemini, agjenti AI i Google.
Një zëdhënës i Google ka thënë për AFP se kur zbulohet një gjurmë SynthID, kjo do të thotë që “imazhi është gjeneruar ose modifikuar me AI.” SynthID, i lançuar nga laboratori DeepMind AI i Google në 2023, identifikon imazhet e gjeneruara me Google AI.
SynthID është projektuar për t’i mbijetuar modifikimeve të zakonshme të imazheve, si prerja, ndryshimet e ngjyrave, fotografimi i ekranit apo kompresimi i skedarëve, duke e bërë të mundur gjurmimin e origjinës së përmbajtjes së gjeneruar.
I njejti imazh, i përdorur si ilustrim, është etiketuar në mënyrë të duhur nga faqja rtvpresheva.com si i gjeneruar me inteligjencë artificiale.
Protestat kundër projektit në Zvërnec nuk mbetën vetëm lajm i brendshëm shqiptar. Në vendet e Ballkanit Perëndimor, ato u lidhën me narrativa të ndryshme: koordinim të pretenduar rajonal, financim të huaj, teori gjeopolitike, mbështetje të pretenduar për Albin Kurtin dhe video të rreme që nuk ishin filmuar në Shqipëri.
Nga Jona Cenameri
Çfarë i lidh protestat studentore në Serbi me protestat kundër projektit në Zvërnec?
Sipas tabloidit serb Informer, “një rol të rëndësishëm luajti edhe gazetarja e Faktoje, Jona Cenameri”. Por, si?
Në fund të qershorit, media serbe publikoi një artikull ku pretendonte se pjesëmarrja e Cenamerit (e vetmja gazetare shqiptare e pranishme) në Novi Pazar Youth Summit, raportimet e saj për protestat në Tiranë dhe postimet (në llogarine e saj private) në rrjetet sociale ishin prova se ajo kishte luajtur rol në lidhjen e protestuesve shqiptare të “Flamingo Revolution” me të ashtuquajturit “bllokues” në Serbi (term i përdorur nga qeveria dhe media pro-qeveritare për studentët që organizojnë bllokada në protestat antiqeveritare të 2 viteve të fundit).
Kësaj narrative iu shtua një artikull i Cenamerit mbi “Revolucionin Flamingo” në Shqipëri tek “Faktoje”, aty ku ajo është gazetare, apo edhe raportimet mbi këtë çështje në rrjetet sociale
Megjithatë pretendimet nuk shoqëroheshin me prova.
SafeJournalists Network reagoi për rastin, duke sqaruar se samiti ishte aktivitet rajonal i Youth Initiative for Human Rights Serbia për demokracinë, të drejtat e njeriut, lirinë e medias dhe bashkëpunimin rajonal. Sipas rrjetit, artikulli i Informer krijonte një narrativë të pabazuar duke lidhur në mënyrë spekulative pjesëmarrjen e gazetares në aktivitet, raportimin profesional dhe postimet publike.
Cenameri i ka hedhur poshtë pretendimet, duke sqaruar se ka marrë pjesë në samit si gazetare dhe folëse e ftuar, jo si organizatore protestash apo përfaqësuese e ndonjë lëvizjeje politike.
Artikujt e publikuar për protestat tek Faktoje janë pjesë e punës së përditshme si gazetare prane kesaj organizate dhe kanë për qëllim raportimin e paanshëm dhe të bazuar në fakte mbi zhvillimet politike dhe shoqërore në Shqipëri.
Raportimi mbi protestat në Tiranë përbën vetëm një pjesë të mbulimit të ngjarjeve aktuale në Shqipëri dhe mbi te gjitha kjo nuk nënkupton përfshirje apo mbështetje për palët e përfshira.
Për pasojë “Faktoje” distancohet qartësisht nga çdo aludim, spekulim apo pretendim i pabazuar që synon të lidhë raportimet gazetareske të stafit të saj në emër të kësaj organizate, me organizimin, mbështetjen, koordinimin e aktiviteteve politike apo protestave, brenda ose jashtë Shqipërisë.
Raportimet
Rasti i Informer nuk ishte i vetmi. Monitorimi i raportimeve mediatike dhe postimeve në rrjetet sociale në vendet e Ballkanit Perëndimor tregon se protesta që nisi në Zvërnec u interpretua në mënyra të ndryshme pasi kaloi kufijtë e Shqipërisë. Në disa vende ajo u paraqit si pjesë e një rrjeti rajonal protestash të koordinuara, në të tjera u përdor për të ushqyer narrativa gjeopolitike apo debate të politikës së brendshme, ndërsa në disa raste u shoqërua me pretendime dhe video që më pas u verifikuan si të pavërteta nga organizata të pavarura të fact-checking-ut.
“Receta e bllokuesve” dhe rrjeti i financimit ndërkombëtar
Në Serbi, mediat Informer dhe Aloe paraqitën protestën shqiptare si pjesë të të njëjtit model me protestat studentore serbe. Në artikujt e tyre përdorej shprehja “blokaderski recept” (“receta e bllokuesve”), duke pretenduar se protestat në Tiranë po organizoheshin nga e njëjta infrastrukturë që, sipas tyre, kishte organizuar protestat në Serbi.
Një tjetër narrativë e përsëritur ishte ajo e financimit nga jashtë. Financimi shumëvjeçar i organizatave shqiptare mjedisore, si PPNEA dhe EcoAlbania, nga programe të BE-së, Bankës Botërore, CEPF apo donatorë ndërkombëtarë, u paraqit si provë e një operacioni politik të koordinuar, pa sjellë prova se këto fonde ishin përdorur për organizimin e protestave.
Protesta në Shqipëri u përdor edhe për të rikthyer në vëmendje debatin mbi projektin e Jared Kushner në Beograd. Artikujt argumentonin se protestuesit shqiptarë po përsërisnin të njëjtin model që, sipas tyre, kishte çuar në dështimin e projektit Trump Tower në Serbi, duke e kthyer protestën shqiptare në një argument të politikës së brendshme serbe.
Këtë narrativë e çoi më tej edhe kryeredaktori i Informer, Dragan J. Vučićević. Ai pretendoi se “në organizimin, përgatitjen dhe zhvillimin e demonstratave të dhunshme në Shqipëri marrin pjesë edhe disa nga Serbia”, duke shtuar se “shefat e tyre i lëvizin sipas nevojës”. Edhe për këtë pretendim nuk u paraqitën prova.
Nga krahasimet rajonale te teoritë gjeopolitike
Në Maqedoninë e Veriut, protesta shqiptare qarkulloi kryesisht përmes postimeve në rrjetet sociale, ku u përdor si krahasim për debatet e brendshme qytetare dhe mjedisore.
Në një postim pyetej pse shqiptarët po protestonin prej ditësh kundër dhënies së një ishulli familjes Trump, ndërsa maqedonasit nuk reagonin për liqenin e Treskës pranë Shkupit, që sipas autorit të postimit po i jepej biznesmenit Samir Mane. Në të njëjtën linjë, një tjetër postim i bënte thirrje qytetarëve të Maqedonisë së Veriut të protestonin “si në Shqipëri” kundër korrupsionit dhe krimit.
Në postime të tjera, protesta shqiptare u përdor si shembull mobilizimi qytetar. Një prej tyre shkruante se “Shqipëria është në flakë” dhe përgëzonte shqiptarët që kishin dalë në rrugë kundër projektit të lidhur me Jared Kushner dhe Ivanka Trump. Postimi pretendonte se protestuesit “dogjën shtëpinë e kryeministrit”. Në fakt, pamjet që shoqëronin këtë pretendim nuk lidheshin me protestat e fundit për Zvërnecin, por me shpërthimet me molotov gjatë protestave të mëparshme të PD përpara Kryeministrisë.
Krahas këtyre krahasimeve, qarkulluan edhe narrativa spekulative. Një portal mediatik e paraqiste investimin e Jared Kushner si një dilemë mes “bumit ekonomik” për turizmin shqiptar dhe një “operacioni strategjik gjeopolitik” për kontroll ushtarak dhe energjetik të Adriatikut. Në tekst pretendohej se Sazani, për shkak të pozicionit pranë Ngushticës së Otrantos, mund të shërbente si pikë kontrolli për trafikun detar, tregtar dhe energjetik drejt Evropës Qendrore.
Një postim e lidhte projektin me Gazën, duke ironizuar se familja Trump, pasi nuk mund të ndërtonte një resort luksoz atje, kishte gjetur rrugën drejt Sazanit në Shqipëri. Ndërsa në një analizë me tone konspirative, projekti lidhej me Jared Kushner, familjen Trump, George Soros, “deep state”, Izraelin dhe “familje të fuqishme” përtej Atlantikut, duke pretenduar se pas debatit për Sazanin fshiheshin pazare të mëdha ndërkombëtare dhe interesa të fshehta.
Asnjë prej këtyre pretendimeve nuk shoqërohej me prova për një operacion gjeopolitik, kontroll ushtarak apo komplot ndërkombëtar pas protestave në Shqipëri.
Në fakt, protesta nuk po brohoriste emrin e kryeministrit në detyrë të Kosovës. Thirrja që dëgjohet në video është “Ju erdhi fundi”, e drejtuar ndaj klasës politike në Shqipëri. Për shkak të ngjashmërisë në tingëllim, ajo u paraqit në këto postime si mbështetje për Albin Kurtin.
Ky pretendim nuk u raportua nga media profesionale në Shqipëri apo Kosovë, por qarkulloi kryesisht në faqe jozyrtare dhe rrjete sociale.
Video nga Spanja si “Flamingo Revolution” në Shqipëri
Në Mal të Zi, dezinformimi kryesor që qarkulloi lidhej me një video që pretendohej se tregonte turmën e “Flamingo Revolution” në Shqipëri.
Postimet e shpërndara në rrjetet sociale e paraqisnin videon si pamje të mijëra qytetarëve shqiptarë që kishin dalë kundër projektit turistik të lidhur me Jared Kushner. Në përshkrime përdorej edhe thirrja “Izrael, largohu! Toka jonë nuk është në shitje”, duke e lidhur protestën me narrativa kundër investimit të huaj dhe me pretendime për shitjen e tokës shqiptare.
Në fakt, videoja nuk ishte nga Shqipëria. Raskrinkavanje.me verifikoi se pamjet tregonin festimet e tifozëve të klubit spanjoll Deportivo de La Coruña, pas rikthimit të ekipit në La Liga.
Protesta shqiptare me pamje nga Spanja dhe Polonia
Në Kroaci, një tjetër përmbajtje e rreme qarkulloi me mbishkrimin “Albania, protest against Trump’s investment”. Videoja, e shpërndarë në Facebook përbëhej nga dy pamje: një turmë pranë një plazhi dhe një grumbullim masiv në një shesh qyteti.
Sipas përshkrimit që e shoqëronte, pamjet tregonin protestat në Shqipëri kundër investimit të lidhur me Trump dhe Kushner. Por verifikimi i Faktograf.hr tregoi se asnjëra nga videot nuk ishte nga Shqipëria.
Pamja e parë ishte regjistruar në Galicia, Spanjë, gjatë festimeve të tifozëve të Deportivo de La Coruña, ndërsa e dyta në Krakov të Polonisë, gjatë një grumbullimi të tifozëve të Wisła Kraków.
Një protestë, disa narrativa
Nga Serbia në Maqedoninë e Veriut, Kosovë, Mal të Zi dhe Kroaci, protestat kundër projektit në Zvërnec u shoqëruan me pretendime të ndryshme: nga akuzat për koordinim rajonal dhe financim të huaj, te teoritë gjeopolitike, nxitja për reagim qytetar, keqinterpretimi i thirrjeve në turmë dhe përdorimi i videove që nuk ishin filmuar në Shqipëri.
Lajmi që doli nga Shqipëria u përshtat në rajon sipas çështjeve dhe debateve të brendshme të secilit vend.
Tapeti i kuq i shtruar në hyrje të Pallatit të Kongreseve, fjalimet patriotike dhe qindra të ftuar nga diaspora krijuan këtë vit atmosferën e një aktiviteti që qeveria e konsideron strategjik për lidhjen e Shqipërisë me emigrantët.
Nën moton “Përmes Rrënjëve Lartësohemi”, Tirana mirëpriti Samitin IV të Diasporës më 13–15 prill. Për tre ditë me radhë, në kryeqytet u zhvilluan 19 panele tematike me pjesëmarrjen e ministrave, drejtuesve të institucioneve, përfaqësuesve të organizatave të diasporës, akademikëve, sipërmarrësve dhe personaliteteve shqiptare nga vende të ndryshme të botës.
“Një kuvend për të kthyer lidhjet në veprim dhe potencialin në rezultate konkrete për #Shqipërinë2030”, u shpreh ministri për Evropën dhe Punët e Jashtme, Ferit Hoxha, duke e vendosur samitin në kuadrin e një platforme strategjike bashkëpunimi me diasporën.
Qeveria e promovoi aktivitetin si një ngjarje të rëndësishme kombëtare, me fokus fuqizimin e bashkëpunimit ekonomik dhe nxitjen e investimeve nga diaspora. Në fjalimin e tij, kryeministri Edi Rama u bëri thirrje emigrantëve të kthehen dhe të investojnë në vendlindje, duke iu referuar edhe mekanizmit ligjor “Paketa e Maleve”:
“Unë iu them shqiptarëve që e kanë një copë tokë diku në një mal, diku në një kodër, që e kanë një shtëpi të braktisur të gjyshit a të stërgjyshit, që ta marrin në dorë Paketën e Maleve dhe ta kthejnë atë tokë, ta kthejnë atë shtëpi, në një burim mirëqenieje”
Sipas të dhënave zyrtare, në aktivitet u regjistruan 1,121 pjesëmarrës online dhe 68 të tjerë fizikisht, ndërsa në panele morën pjesë 139 panelistë nga Shqipëria dhe diaspora. Ministria për Evropën dhe Punët e Jashtme e cilëson këtë edicion si samitin me pjesëmarrjen më të lartë krahasuar me tre edicionet e mëparshme.
Megjithatë, siç ndodh shpesh me aktivitetet e mëdha të financuara nga fondet publike në Shqipëri, pas përfundimit të samitit nuk u bë publik asnjë informacion i detajuar mbi kostot e organizimit.
Për të mësuar se sa u shpenzua dhe si u përdorën fondet publike, Faktoje iu drejtua Ministrisë për Evropën dhe Punët e Jashtme me një kërkesë zyrtare për informacion.
Kërkesa e parë u dërgua një ditë pas përmbylljes së aktivitetit (më 14 prill 2026) dhe synonte të siguronte të dhëna mbi kostot e organizimit, dokumentacionin financiar mbështetës, shpenzimet për panelistët dhe raportin përfundimtar.
Në përgjigjen e saj më 27 prill, ministria deklaroi se:
“Kostoja totale e organizimit të Samitit të Diasporës nuk është finalizuar ende, pasi priten informacionet e detajuara përfundimtare, që do të përllogariten pas mbledhjes së gjithë faturave të eventit”
Kërkesa u ridërgua më 4 maj. Por përgjigjja e plotë nuk u dha brenda afateve ligjore, duke detyruar një ankimim pranë Komisionerit për të Drejtën e Informimit dhe Mbrojtjen e të Dhënave Personale. Vetëm më 9 qershor, pas këtij procesi, Ministria për Evropën dhe Punët e Jashtme ktheu përgjigje.
Sa kushtoi Samiti IV?
Sipas të dhënave zyrtare, Agjencia Kombëtare e Diasporës ka paguar 39,731,924 lekë për shërbime logjistike, qira ambienti dhe catering, të realizuara nga Drejtoria e Shërbimeve Qeveritare.
Ndërkohë, Ministria për Evropën dhe Punët e Jashtme ka deklaruar shpenzime shtesë në vlerën 2,220,594 lekë. Në total, kostoja e deklaruar e Samitit IV të Diasporës arrin në 41,952,518 lekë, ose rreth 420 mijë euro.
Sipas të dhënave zyrtare, në samit u regjistruan 1,121 pjesëmarrës online dhe 68 fizikisht, ose 1,189 persona në total. Bazuar në këtë shifër, kostoja mesatare rezulton rreth 35,284 lekë, ose afërsisht 353 euro për pjesëmarrës.
Megjithatë, kjo mbetet një llogaritje orientuese pasi institucioni pranon se numri real i pjesëmarrësve ka qenë më i lartë, për shkak të pranisë së panelistëve, mediave dhe pjesëmarrësve që nuk figurojnë në listat zyrtare.
Po ashtu, mbetet e paqartë kostoja për 139 panelistët e ftuar nga Shqipëria dhe diaspora. Në përgjigje të pyetjes mbi shpenzimet e udhëtimit dhe akomodimit, institucionet nuk dhanë shifra konkrete, duke sqaruar se këto shpenzime janë mbuluar nga institucionet organizatore sipas përgjegjësive të secilit panel.
Raport pa financa
Një tjetër element që ngre pikëpyetje është raporti përfundimtar i samitit. Ministria për Evropën dhe Punët e Jashtme thotë se raporti është finalizuar dhe pritet të publikohet, por saktëson se ai trajton vetëm aspektet organizative të aktivitetit.
“Është finalizuar Raporti Përfundimtar i Samitit të IV të Diasporës, duke reflektuar aspektet kryesore të organizimit dhe realizimit të aktivitetit (jo aspektet financiare). Publikimi i tij në faqen e MEPJ pritet të bëhet në ditët në vijim”
Katër samite, pak transparencë
Samiti i parë i Diasporës u mbajt në vitin 2016, i dyti në 2019, i treti në 2023 dhe i katërti në prill 2026. Në dhjetë vjet, qeveria i ka paraqitur këto aktivitete si mekanizma për forcimin e lidhjeve me rreth 2.25 milionë shqiptarët që jetojnë jashtë vendit.
Megjithatë, edhe pas katër samitesh, mungon një bilanc i qartë mbi rezultatet konkrete të tyre, investimet e gjeneruara apo ndikimin real në marrëdhënien me diasporën.
Po aq e kufizuar mbetet edhe transparenca financiare. Në rastin e Samitit IV, institucionet publikuan vetëm shifrën totale të kostos, pa vënë në dispozicion dokumentet mbështetëse që do të mundësonin verifikimin e saj. Për rrjedhojë, publiku di se samiti kushtoi rreth 420 mijë euro, por jo saktësisht se si u shpenzuan këto para.
Një muaj pas fillimit të protestave, debati nuk lidhet më vetëm me arsyet e tyre, por me atë që mund të sjellin në të ardhmen: një lidership të ri, një parti politike apo thjesht një presion të përkohshëm mbi sistemin. Sipas analistëve, kjo është një fazë e rëndësishme, ku energjia e protestës po përballet me kufijtë e organizimit politik.
“Nuk mund të jetë më Shqipëria që ka qenë”
Për gazetarin dhe analistin Blendi Fevziu, protestat kanë potencialin të shënojnë një pikë kthese në zhvillimet politike të vendit, edhe nëse ende nuk dihet forma që do të marrin në të ardhmen.
“Nuk di të them nëse kjo protestë do prodhojë një formacion politik… Por unë kam shpresuar shumë që kjo protestë mund të sjellë një lidership të mirë”, shprehet ai për Faktoje, duke e lidhur momentin aktual me precedentë historikë të ndryshimeve politike në Shqipëri.
“Zakonisht lidership i ri vjen në momente përplasjesh… siç janë protestat. Kështu ka ardhur lidershipi shqiptar në 1990… shpresoj shumë që të mund të nxjerrë një lidership të ri” – Blendi Fevziu
Fevziu e sheh protestën si një terren ku mund të lindë një elitë e re politike, edhe pse pa garanci të qarta për drejtimin që do të marrë.
“Zakonisht lidership i ri vjen në momente përplasjesh… siç janë protestat. Kështu ka ardhur lidershipi shqiptar në 1990… shpresoj shumë që të mund të nxjerrë një lidership të ri”, thotë ai.
Megjithatë, në analizën e tij ka edhe një element të fortë pasigurie: protestat mund të mos prodhojnë një forcë të vetme politike, por disa të tilla, për shkak të diversitetit të ideve brenda tyre.
“Nuk di të them nëse këto protesta do e nxjerrin, por një gjë është e sigurtë: që pas kësaj proteste Shqipëria nuk mund të jetë ajo që ka qenë” , thekson Fevziu.
“Është herët për parti politike”
Ndërsa, politologu Afrim Krasniqi e sheh protestën si një proces ende në fazë të hershme, ku transformimi në forcë politike është i mundshëm, por jo i afërt. Ai thekson se është e gabuar të pritet një ndryshim i shpejtë institucional, duke e krahasuar protestën me lëvizje të tjera historike që kanë kërkuar kohë për t’u konsoliduar.
“Është normale që kur një protestë ngrihet kundër sistemit, sistemi nuk mund të ndryshojë për 30 orë dhe as për 30 ditë. Kërkon shumë kohë dhe durim”, argumenton Krasniqi për Faktoje.
Sipas tij, sfida kryesore e lëvizjeve të tilla është kalimi nga protesta në organizim politik të qëndrueshëm. Por në rastin shqiptar, ai e konsideron këtë hap si të parakohshëm.
“E shoh të hershme, shumë të hershme nevojën që kjo lëvizje të kthehet në një lloj rryme politike” – Afrim Krasniqi
“E shoh të hershme, shumë të hershme nevojën që kjo lëvizje të kthehet në një lloj rryme politike”, thotë ai, duke nënvizuar se kërkesat e artikuluara janë ende në fazën e ndikimit publik dhe jo të institucionalizimit.
Një element tjetër që ai thekson është rreziku i fragmentimit dhe i ndikimit të aktorëve politikë ekzistues mbi individët e përfshirë në protestë, ç’ka mund të dëmtojë besimin publik.
“Duke qenë një vend i vogël, çdo individ mund të integrohet lehtësisht nga palët… bëhet shumë e vështirë për individët që përkrahin protestën të dalin në mënyrë publike”
Në këtë kuadër, Krasniqi e sheh sfidën kryesore jo vetëm te protesta vetë, por te qëndrueshmëria e saj përballë presioneve politike dhe përpjekjeve për ta fragmentuar.
“Në kushtet aktuale, basti kryesor është përpjekja për ta lodhur dhe për ta përçarë protestën… ndërsa qytetarët përpiqen të mbajnë gjallë shpresën që gjërat në Shqipëri mund të ndryshojnë”
Lëvizje shoqërore, jo domosdoshmërisht parti
Një qasje më pragmatike vjen nga aktivisti i shoqërisë civile Migen Qiraxhi, i cili e refuzon idenë që suksesi i një proteste të matet domosdoshmërisht me krijimin e një partie politike. Sipas tij, ajo që po ndodh nuk duhet parë me logjikën e viteve ’90, kur pluralizmi politik ishte qëllimi kryesor. Sot, argumenton ai, realiteti është tjetër.
“Refuzoj të mendoj si në ’90-tën ku shprehja më e lartë e suksesit të një proteste ishte krijimi i një partie”, thotë Qiraxhi për Faktoje.
“Nëse kjo lëvizje bën vetëm një parti është si ‘mali që mbarset dhe pjell një mi” – Migen Qiraxhi
Ai shkon më tej duke paralajmëruar se krijimi i një partie të vetme nuk do të përfaqësonte domosdoshmërisht forcën reale të lëvizjes.
“Nëse kjo lëvizje bën vetëm një parti është si ‘mali që mbarset dhe pjell një mi”
Në vend të kësaj, ai propozon një model më të shpërndarë të organizimit qytetar, ku presioni për ndryshim ushtrohet nga disa struktura dhe forma përfaqësimi, jo vetëm nga një subjekt i vetëm politik.
“Duhet të lindin lëvizje apo organizata të ndryshme… Shqipëria e re me një lule nuk vjen”
Pavarësisht dallimeve në qasje, të tre zërat bashkohen në vlerësimin se protesta nuk është më vetëm një episod emocional i pakënaqësisë, por një moment me fuqi ndikuese në sistemin politik shqiptar.
Protesta para kryeministrisë u rikthye sërish këtë të enjte para Kuvendit, në ditën e saj të 33-të, me një nivel më të lartë tensioni se tubimet e mëparshme.
Pas përplasjes së parë të 30 qershorit para Parlamentit, protesta e sotme u zhvillua nën masa të shtuara sigurie dhe u shoqërua me konfrontime mes protestuesve dhe policisë, sulme me vezë e miell ndaj deputetëve, përdorim uji dhe spraji për shpërndarjen e turmës, si dhe shoqërimin e 23 personave në polici.
Që në mëngjes, godina e Kuvendit ishte rrethuar me gardhe metalike, forca të shtuara policie, automjete të blinduara dhe autobot me ujë, ende pa nisur zyrtarisht protesta, masa që shtriheshin deri tek ministria e Brendshme
Masat
Tubimi ishte paralajmëruar për në orën 10:00, por qytetarët nisën të mblidheshin më herët pranë Parlamentit dhe në pedonalen përreth.
Thirrja “Parlamenti i krimit” mbizotëroi gjatë gjithë protestës, ndërsa herë pas here dëgjoheshin edhe slogane si “Bashkohuni me ne”, “Arrestoni Ramën”, “Rama burg, Berisha burg”, “Nuk na përfaqësoni” dhe “Opozitë e shitur”.
Protesta nuk kishte vetëm një ritëm. Në disa momente ajo ngjante si tubim i organizuar me thirrje politike kundër qeverisë; në të tjera, si një përplasje e vështirë për t’u kontrolluar mes qytetarëve, policisë dhe deputetëve që hynin ose dilnin nga Kuvendi.
Moskoordinimi
Aktivistë dhe protestues bënë vazhdimisht thirrje kundër dhunës, duke kërkuar që përballja të mos ishte me policinë, por me institucionin dhe deputetët. Megjithatë, tensioni, mungesa e koordinimit dhe provokimet në terren bënë që këto thirrje të mos mjaftonin për të shmangur përshkallëzimin.
Tensionet nisën që me mbërritjen e deputetëve për seancën plenare. Disa prej tyre u përballën me protestuesit pranë hyrjeve të Kuvendit, në lokale rreth Parlamentit dhe në zonën e Toptanit, ku u kritikuan ose u qëlluan me vezë e miell.
foto nga protesta e dates 2 korrik (LSA)
Përplasjet
Makina e kryetarit të Kuvendit, Niko Peleshi, u godit po ashtu me vezë e miell, ndërsa konfrontime pati edhe me deputetë të tjerë të mazhorancës dhe opozitës, teksa hynin ose dilnin nga Parlamenti apo ndodheshin në ambientet përreth.
Deputetët e Partisë Demokratike që hynë në Kuvend nuk u qëlluan me vezë apo miell, por u pritën me thirrje si “Nuk na përfaqësoni” dhe “Opozitë e shitur”. Tensione pati edhe ndaj figurave të tjera opozitare që iu afruan protestës, mes tyre Adriatik Lapaj dhe Redi Muçi, të cilëve disa protestues u kërkuan të largoheshin.
Disa protestues arritën të afroheshin brenda perimetrit të sigurisë pranë Kuvendit, nga ku nisën të qëllonin me vezë drejt deputetëve socialistë. Pas ndërhyrjes së policisë, disa persona u shoqëruan.
Deri në këtë fazë të raportimit, 23 persona janë shoqëruar nga Policia e Shtetit dhe janë dërguar në disa komisariate të Tiranës, mes tyre Komisariati nr. 1, nr. 3 dhe nr. 4. Nga të dhënat e mbledhura deri më tani, raportohet gjithashtu për 9 efektivë policie të lënduar gjatë përplasjeve.
Numri i qytetarëve të lënduar nuk mund të përcaktohet ende me saktësi. Nga pamjet e protestës janë parë momente përplasjeje dhe përdorimi force nga policia ndaj protestuesve, ndërsa disa qytetarë thanë se ndaj tyre është përdorur gaz lotsjellës dhe spraj me piper. Disa prej tyre shfaqën shqetësime gjatë tubimit dhe u ndihmuan me ujë nga të pranishmit. Në të paktën një rast, një efektiv policie u pa duke i ardhur në ndihmë një protestuesi të moshuar.
Pamjet nga protesta tregojnë episode dhune dhe përdorimi force nga më shumë se një drejtim. Në disa video shihen protestues që godasin me sende të forta dhe thyejnë një makinë policie, ndërsa në pamje të tjera shihen efektivë që godasin me shkop gome një protestues teksa e kanë vënë poshtë. Këto episode u pasuan me akuza të ndërsjella për përdorim dhune gjatë protestës.
Foto gjate protestes 2 korrik (LSA)
Thirrjet
Në të njëjtën hapësirë ku ndodhën përplasjet, pati edhe momente që tregonin kompleksitetin e situatës në terren. Disa protestues u kërkonin policëve “t’i bashkoheshin popullit”. Pak metra më tej, të tjerë protestues kërkonin të mos hidhej më gurë ndaj policisë, ndërsa turma zhvendosej herë drejt gardheve metalike, herë drejt rrugëve anësore dhe komisariateve.
“E kemi me Parlamentin, jo me policinë”, u dëgjua të thuhej mes protestuesve, ndërsa të tjerë bënin thirrje: “Jo me gurë policisë” dhe “Jo me mjete të forta”.
Por situata u përshkallëzua kur protestuesit u konfrontuan me policinë dhe hoqën një pjesë të gardhit metalik. Në drejtim të efektivëve u hodhën vezë, shishe dhe gurë. Policia përdori ujë dhe spraj për të shpërndarë protestuesit dhe për të mundësuar daljen e deputetëve dhe ministrave nga ambientet e Kuvendit.
Shoqërimet
Pas shoqërimeve, protesta u shpërnda në disa pika të Tiranës. Një pjesë e qytetarëve u drejtuan drejt komisariateve ku ndodheshin të shoqëruarit, duke kërkuar lirimin e tyre.
Aktivistë dhe protestues u bënë thirrje të pranishmëve të filmonin dhe raportonin vetë nga terreni, duke argumentuar se linjat editoriale të disa mediave nuk po pasqyronin, sipas tyre, të gjithë dinamikën e protestës. Kjo bëri që shumë prej zhvillimeve të ditës të qarkullonin paralelisht në rrjete sociale përmes videove të qytetarëve dhe pamjeve nga media.
PD
Ndërkohë, brenda Kuvendit, seanca plenare nisi me rreth 30 minuta vonesë dhe u zhvillua pa praninë e deputetëve të Partisë Demokratike. Deputetët demokratë hynë fillimisht në Parlament, por më pas u larguan, në zbatim të vendimit të grupit parlamentar për bojkotimin e seancës.
Grupi parlamentar i PD-së e argumentoi bojkotin me refuzimin e mazhorancës për të futur në kalendar katër projektligje që, sipas opozitës, lidhen drejtpërdrejt me kërkesat e protestuesve: shfuqizimin e ndryshimeve në ligjin për zonat e mbrojtura, shfuqizimin e ligjit për investimet strategjike, shfuqizimin e “Paketës së Maleve” dhe shfuqizimin e disa dispozitave të ligjit për trashëgiminë kulturore.
Sipas demokratëve, mazhoranca kishte refuzuar më herët edhe kërkesën për debat parlamentar mbi protestën dhe mbi rezolutën e Parlamentit Europian për Shqipërinë. PD argumentoi se zhvillimi i seancës nën masa të shtuara policore dhe pa adresuar kërkesat e qytetarëve e dobëson rolin përfaqësues të Parlamentit.
Në sallë ishin deputetët e mazhorancës dhe deputeti i Lëvizjes Bashkë, Redi Muçi. Ky i fundit tha se i vinte turp të hynte në Kuvend ndërsa jashtë protestuesit thërrisnin “Parlamenti i krimit” dhe kërkoi dorëheqjen e mazhorancës.
PS
Kreu i grupit parlamentar socialist, Taulant Balla, dënoi aktet e dhunës ndaj policisë dhe deputetëve socialistë, ndërsa tha se Kuvendi do të vijojë të ushtrojë mandatin deri në vitin 2029. Ai pretendoi se protesta po merrej peng nga individë me precedentë penalë dhe nga ndikime të huaja, ndërsa shtoi se mazhoranca është e gatshme të dialogojë me ata që i quajti “protestuesit e vërtetë”.
“Jo sot, por çdo ditë, deri në maj 2029 ky Kuvend do vazhdojë të ushtrojë mandatin që i kanë besuar qytetarët”, tha Balla.
Seanca parlamentare
Seanca plenare u mbyll rreth dy orë më pas, me miratimin vetëm me votat e socialistëve të tre projektligjeve dhe një projektrezolute, mes tyre ndryshimet për funksionimin e administratës shtetërore, ndryshimet në ligjin për Shërbimin Informativ Kombëtar dhe marrëveshjen e garancisë me BERZH për projektin e nënstacionit të OSHEE-së në Tiranë.
Reagimet
Pas përplasjeve, reagimet politike u ndanë mes dënimit të dhunës ndaj policisë dhe deputetëve nga përfaqësues të mazhorancës, dhe akuzave të opozitës për dhunë policore ndaj protestuesve.
Kryeministri Edi Rama shkroi se “protesta e bukur e qytetarisë, atdhedashurisë, pastërtisë” i kishte lënë vendin “filmit të vjetër të konfliktit, sherrit e dhunës”, duke bërë dallimin mes qytetarëve që, sipas tij, protestuan për kauza të drejta dhe atyre që u përfshinë në akte dhune.
Ministri i Brendshëm, Besfort Lamallari, vizitoi në Spitalin e Traumës dy efektivë policie të lënduar gjatë përplasjeve dhe e cilësoi goditjen ndaj tyre si sulm ndaj shtetit dhe rendit kushtetues.
Nga ana tjetër, kryetari i Partisë Demokratike, Sali Berisha, akuzoi policinë për dhunë ndaj protestuesve dhe kërkoi lirimin e menjëhershëm të personave të shoqëruar. Berisha publikoi pamje të një protestuesi të dëmtuar dhe pretendoi se ndaj qytetarëve janë përdorur gaz lotsjellës, spraj dhe mjete të tjera për shpërndarjen e tyre.
Protesta e 2 korrikut shënoi një tjetër moment tensioni në raportin mes qytetarëve protestues, Kuvendit dhe forcave të rendit. Në krahasim me tubimin e 30 qershorit, sot ndryshimi kryesor ishte prania më e fortë policore që para nisjes, përplasjet më të gjera në zonën përreth Parlamentit, përdorimi i ujit dhe sprajit për shpërndarjen e protestuesve, si dhe bilanci më i rëndë i shoqërimeve.
Pas një muaji protestash masive në bulevard, ku spikasin të rinjtë e gjeneratës Z, qeveria ndërmori një seri masash në favor të pensionistëve. Për herë të parë u vendos një bonus prej 5 mijë lekësh në mesin e vitit për rreth 777 mijë pensionistë, ndërsa u afrua me tre muaj edhe indeksimi i pensioneve.
Bonusi është një praktikë që qeveria e ka aplikuar prej vitesh, por zakonisht është shpërndarë në fund të vitit. Këtë herë, ai u dha në korrik me premtimin se do të ketë edhe për vitin e ri një tjetër. Sipas ministres së Ekonomisë dhe Inovacionit, Delina Ibrahimaj, fondet janë siguruar falë ecurisë së mirë të ekonomisë.
“Një bonus për pensionistët, ky do të jetë bonusi i verës me vlerë 5 mijë lekë, i cili do të jepet për 777,200 qytetarë”,deklaroi Ibrahimaj.
Qeveria vendosi edhe afrimin e indeksimit të pensioneve. Në vend që të kryhej në tetor, siç ishte parashikuar, indeksimi hyri në fuqi më 1 korrik.
“Kjo është bërë e mundur me një fond shtesë prej rreth 872 milionë lekësh”, deklaroi ministri i Financave, Petrit Malaj, pas mbledhjes së qeverisë.
Indeksimi prej 2.7% dhe bonusi prej 5 mijë lekësh nisën të shpërndahen më 1 korrik. Sipas të dhënave zyrtare, vetëm ditën e parë bonusin e verës e tërhoqën mbi 33 mijë pensionistë.
Ne foto: Kryeministri Edi Rama ne takimin me pensionistet
Rama mohon lidhjen me protestat
Një ditë pas nisjes së shpërndarjes së bonusit, kryeministri Edi Rama zhvilloi një takim me pensionistë, ku mohoi se vendimi ishte ndikuar nga protestat e javëve të fundit, njësoj siç kishte mohuar vitin e kaluar se bonusi kishte lidhje me zgjedhjet.
“Këta thonë që qeveria, Edi Rama, Partia Socialiste kapet pas pensionistëve se ata i ka kështu kollaj. Në fakt, të vetmit që i bien lapsit në Shqipëri janë pensionistët. Këta që i bien Instagramit me gisht, nuk e di deri në çfarë pike arrijnë të logjikojnë. Vjet ju thanë: ‘Bonusi i pranverës është për zgjedhjet’. Pastaj ju thanë: ‘Do jua rrisin, por nuk do ju japin bonusin e fundvitit”, u shpreh Rama.
Sipas kryeministrit, bonusi nuk lidhet me zhvillimet politike, por me angazhimin e qeverisë për të mbështetur pensionistët sa herë që e lejojnë financat publike.
“Një komponent që ne nuk e kishim parashikuar ishte rritja e të ardhurave nga rritja e çmimit të naftës. U rrit çmimi i naftës dhe, vetiu, u rritën edhe të ardhurat nga taksat. E gjithë ajo pjesë që erdhi nga rritja e çmimit për shkak të luftës do ta merrni ju, do ta marrin pensionistët”,tha Rama.
Megjithatë, edhe pse mohoi lidhjen mes bonusit dhe protestave, një pjesë e konsiderueshme e takimit iu kushtua pikërisht reagimeve ndaj tyre.
“Patjetër që ne po përpiqemi ta lexojmë si duhet mesazhin, sepse protesta nuk është vetëm ajo që thuhet. Protesta është edhe ajo që nuk thuhet, edhe për mirë, edhe për keq”, deklaroi kryeministri.
Vendim i mirë, por me lexim politik
Ekspertët e ekonomisë e mirëpresin mbështetjen financiare për pensionistët, por vlerësojnë se koha dhe mënyra e miratimit të saj e bëjnë të pashmangshëm interpretimin politik.
“Një paketë e tillë fiskale miratohet përmes Aktit Normativ dhe në një moment tensionesh të dukshme shoqërore. Krijohet përshtypja se politika po reagon më shumë ndaj klimës së pakënaqësisë sesa ndaj një strategjie të qëndrueshme afatgjatë”, thotë Eduard Gjokutaj për Faktoje.
Sipas tij, bonusi prej 5 mijë lekësh dhe indeksimi me 2.7% përbëjnë një lehtësim të përkohshëm, por nuk adresojnë problemin strukturor të pensioneve.
“Në një moment kur debati publik kërkon më shumë transparencë, konsultim dhe besim institucional, përdorimi i mekanizmave të përshpejtuar vendimmarrës dhe shpërndarja e masave selektive mban gjallë perceptimin e një politike që menaxhon presionin social në vend që të adresojë shkaqet e tij”, argumenton ai.
Pensionet mbeten larg kostos së jetesës
Ekonomistja Irena Beqiraj kujton se gjatë 13 viteve të fundit politikat e qeverisë për pensionistët janë mbështetur kryesisht në tre instrumente: indeksimin sipas inflacionit, bonusin e fundvitit dhe rritja fikse prej 1,800 lekësh për pensionet e plota urbane nën 40 mijë lekë, si dhe 800 lekë për pensionet në zonat rurale nga ky vit.
Sipas të dhënave zyrtare, aktualisht pensioni mesatar i pleqërisë është rreth 20,666 lekë në muaj në qytet dhe 12,107 lekë në muaj në fshat.
“Në të njëjtën kohë, paga bazë e një deputeti në Kuvend arrin në 310,250 lekë në muaj, pa përfshirë dietat, shpenzimet e karburantit, telefonit dhe përfitimet e tjera.
Edhe duke marrë në konsideratë vetëm pagën bazë, raporti i saj me pensionin mesatar në qytet është rreth 15 herë më i lartë, ndërsa me pensionin mesatar në fshat arrin në 25 herë më i lartë”, argumenton Beqiraj.
Sipas saj, pensionistët përballen me një kosto jetese gjithnjë e më të lartë: çmime që, sipas Eurostat, janë 103.8% e mesatares europiane, shpenzime të konsiderueshme shëndetësore që paguhen nga xhepi, si edhe kosto për transportin, komunikimin dhe aksesin në plazhe publike.
“Këto të dhëna tregojnë që socialistët, edhe pse u lodhën duke punuar për pensionistët, kanë arritur të mendojnë vetëm për vete”, përfundon Beqiraj.
Përfundim
Nisur nga të dhënat zyrtare dhe verifikimi i kryer, deklaratën e ministres Delina Ibrahimaj se ”ky do të jetë bonusi i verës me vlerë 5 mijë lekë, i cili do të jepet për 777,200 qytetarë”, e kategorizojmë të vërtetë.
Drejtuesi i SPAK -ut, Klodjan Braho, deklaroi në mbledhjen e komisionit të posaçëm të reformës zgjedhore se, korrupsioni zgjedhor nuk është akt i izoluar, por pjesë e një zinxhiri që lidhet me financimin, organizimin dhe përfituesit politikë. Hetimi, sipas tij, duhet të shtrihet te burimi i financimit, organizatorët, ndërmjetësit dhe përfituesit realë.
Propozimet
Për zgjedhjet e ardhshme, ai propozoi që fokusi të jetë te gjurma financiare, duke e parë shitblerjen e votës, favoret administrative, pagesat cash dhe mbështetjen logjistike si pjesë të një skeme të lidhur.
“Ato duhet të analizohen si pjesë e një zinxhiri që lidh burimin e parave, mënyrën e shpërndarjes, ndërmjetësit, zonën ku ushtrohet ndikimi dhe përfituesin politik ose elektoral të skemës”, tha ai.
Braho nënvizoi se bashkëpunimi ndërmjet SPAK, Prokurorisë së Përgjithshme dhe Komisionit Qendror të Zgjedhjeve rezultoi një nga elementet më të rëndësishme të qasjes së vitit 2025.
“Prania e task-forcës së SPAK me mbulim kombëtar, e koordinuar me seksionet e posaçme të përkohshme të ngritura në çdo prokurori të juridiksionit të përgjithshëm nga Prokurori i Përgjithshëm, tregoi vlerë praktike”, tha ai.
Kompetencat
Braho sqaroi gjithashtu se, jo çdo shkelje zgjedhore është në kompetencën e SPAK dhe jo çdo parregullsi gjatë procesit zgjedhor përbën vepër penale.
Gjatë mbledhjes, anëtarja e PD-së në komisionin për zgjedhjet Albana Vokshi e pyeti kreun e SPAK nëse ka hetuar sistemin e patronazhimit, që sipas saj është ngritur nga PS për te vjedhur votën.
“Në Kodin Penal, nuk ka një vepër penale që të ndëshkojë penalisht patronazhimin, dhe aq më tepër të jetë kompetencë e SPAK. SPAK ka dy vepra penale, korrupsion aktiv dhe pasiv në zgjedhje. Nëse një funksionar ka shpërdoruar detyrën, nëse një person ka nxjerrë të dhëna personale është vepër tjetër penale që nuk është kompetencë e SPAK, por e prokurorive të juridiksionit të përgjithshëm”, tha ai.
Protesta e përnatshme para kryeministrisë u zhvendos të martën para Kuvendit, duke sjellë tensione mes qytetarëve protestues dhe forcave të rendit.
Fillimisht, një grup protestuesish bllokuan hyrjen e Parlamentit, duke e bërë të vështirë daljen e deputetëve dhe ministrave gjatë seancës plenare.
Makinat e deputetëve, parkuar jashtë ambienteve të Kuvendit, u mbuluan me vezë, ndërsa në oborrin para Kuvendit u shkrua parulla simbolike “Parlament i krimit”.
Situata më tej u përshkallëzua me konfrontime të vazhdueshme me policinë, duke shënuar përplasjen e parë, pas 30 diteve proteste.
Foto e marre nga LSA gjate protestes para Kuvendit
Disa prej protestuesve tentuan të cajnë gardhin metalik para Kuvendit, duke sjellë përforcime nga forcat e ndërhyrjes së shpejtë.
Protestuesit hodhën sende drejt makinave të parkuara, sollën kosha mbeturinash (të vendosura në anën tjetër të rrugës) dhe thirrën slogane si “Këtu e keni vendin”, “Parlamenti në kosh!” apo dhe “Rama n’kosh, Berisha n’kosh’’
Paralelisht me protestën disa orëshe, brenda Kuvendit, mazhoranca rrëzoi kërkesën e opozitës për mocion me debat mbi rezolutën e Parlamentit Europian për Shqipërinë, me 74 vota kundër dhe 22 pro.
Opozita akuzoi qeverinë për shmangie nga “skaneri” i PE, duke përmendur korrupsionin, krimin e organizuar dhe mbrojtjen politike ndaj zyrtarëve të akuzuar.
Emaili për eurodeputetët
“Na e servirët miratimin e rezolutës si arritje historike të Shqipërisë në procesin e integrimit europan, sot refuzoni të flasim për rezolutën e PE. Sot keni refuzuar me votë vetë PE. Jo thjesht sepse refuzoni debatin, por skanerin që PE i ka bërë qeverisë. Skaneri ju ka nxjerrë të sëmurë. Ju vuani nga sëmundja e rëndë e vjedhjes së zgjedhjeve, së taksave, korrupsionit, krimit të organizuar, thotë PE. Vetëm Rama ka frikë nga kjo rezolutë. Eurodeputetët grisën email-in e Taulantit dhe votuan për shfuqizimin e ligjit të zonave të mbrojtura. Sot s’flasim për rezolutën e PE sepse do të dalë që email-i i kolegëve është grisur dhe hedhur në kosh”, tha kryetari i grupit parlamentar i PD-se, Gazment Bardhi, duke iu referuar një emaili (të bërë publik ne media) nga dy deputetë të PS-së Bora Muzhaqi dhe Taulant Balla të cilët i kishin kërkuar eurodeputetëve të mos votonin amendamentet për zonat e mbrojtura.
“Po ju drejtohemi pasi ndoqëm sot në seancën plenare debatin mbi Raportin për Shqipërinë 2025, për t’ju falënderuar për raportin, ashtu siç u miratua në AFET, dhe për të shprehur shqetësimet tona lidhur me amendamentet 4 dhe 17.
Amendamentet 4 dhe 17 nuk bazohen në premisa të vërteta, por janë rezultat i një fushate dezinformimi për të shtrembëruar të vërtetën, prandaj ju kërkojmë me respekt të MOS i mbështesni këto dy amendamente”, thuhet ndër të tjera në emailin e derguar nga deputetja e PS-së, Bora Muzhaqi.
Protesta zhvendoset para Komisariatit nr 1
Ndërkohë jashtë Kuvendit, tensionet u shtuan kur protestuesit bllokuan makinën e zv.kryeministres Albana Koçiu që u qëllua me vezë para se policia të hapte rrugën.
Për më shumë se tre orë, dhjetëra qytetarë rrethuan Parlamentin, duke hedhur parulla si “Revolucion”, “Rama dorëhiqu”, “Arresto Ballukun” dhe “Anullo ligjin për zonat e mbrojtura”.
Në fund, policia ndërhyri duke larguar protestuesit nga hyrja e Parlamentit dhe shoqëroi gjashte persona për incidentet e ndodhura, ndër ta edhe Dritan Goxhajn. Kjo ndryshoi rrjedhën e protestës
Protestuesit marshuan drejt Komisariatit numër 1 ku janë ndaluar 6 të shoqëruarit, duke vijuar thirrjet disa oreshë kundër qeverisë. “Lironi protestuesit”, ishte thirrja e tyre konstante.
Një prononcim për mediat para komisariatit e përcolli edhe Avokati i Popullit, Endri Shabani.
“Ne kemi nisur një hetim për sjelljen e policisë së shtetit. Para së të vinim këtu ishim aty. Jemi shumë të shqetësuar për videot që kemi parë. Sjellje shproporcionale e policisë. Kush e ka dhënë vendimin? Si është bërë ndërhyrja, e drejta për të protestuar nuk kufizohet. Videot janë shqetësuese”, tha Shabani.
Aty shkoi edhe kryetari i Partise “Mundesia”, Agron Shehaj i cili tha per mediat se shoqerimi i protestuesve ishte per arsye politike.
Me tej, 6 te shoqëruarit u liruan ndersa bene thirrje per tju bashkuar protestes se ores 19.00 para kryeministrise.
Më herët, gjate dites, kryeministri Edi Rama përcolli një koment në Facebook për protestën. Ai theksoi se shqetësimet reale të qytetarëve në protestë do të kthehen në energji për projektin “Shqipëria 2030 në BE”, ndërsa sipas tij “shëmbëlltyra e zezë që i keqpërdori” do të dështojë.
Një vizitë te dentisti është pjesë e rutinës shëndetësore për shumë qytetarë. Por pas dyerve të klinikave dhe kabineteve dentare në Tiranë, kontrollet zyrtare kanë evidentuar problematika që lidhen me lejet e ushtrimit të profesionit, dokumentacionin higjieno-sanitar, administrimin e mbetjeve spitalore dhe kushtet në vendin e punës.
Të dhënat e siguruara nga Faktoje përmes kërkesave për informacion tregojnë se sektori dentar në kryeqytet është i gjerë. Sipas Urdhrit të Stomatologut të Shqipërisë, në Rajonin e Tiranës rezultojnë 3615 stomatologë të licencuar.
Nga informacioni që disponon Urdhri, në të njëjtin rajon janë të licencuara dhe aktive 1224 klinika dhe kabinete dentare. Vetë institucioni sqaron se licencimi i klinikave dentare është në kompetencë të Qendrës Kombëtare të Biznesit dhe, në rastet kur kërkohet nga legjislacioni në fuqi, edhe të Qendrës Kombëtare të Licencimit.
Urdhri i Stomatologut bën të ditur gjithashtu se nga janari 2023 deri në maj 2026 janë licencuar për herë të parë 791 stomatologë.
Stomatologët e huaj
Në Tiranë ushtrojnë profesionin edhe stomatologë të huaj. Sipas verifikimeve të Urdhrit, janë licencuar 22 stomatologë të huaj, nga të cilët 17 janë italianë.
Për stomatologët e huaj, procedura parashikon dokumente shtesë krahas atyre që kërkohen për shtetasit shqiptarë. Urdhri sqaron se ata duhet të paraqesin njohjen dhe njësimin e diplomës dhe specializimeve, nëse kanë, certifikatë të sjelljes së mirë profesionale, dëshmi penaliteti, si edhe kontratë pune kur do të ushtrojnë profesionin në një klinikë, kabinet apo spital dentar në Shqipëri.
Për stomatologët jorezidentë kërkohet edhe dokument për njohjen e gjuhës shqipe ose kontratë me përkthyes zyrtar.
Ndërsa Urdhri i Stomatologut jep të dhënat për profesionistët e licencuar dhe informacionin që disponon për klinikat aktive, kontrolli i kushteve ku ofrohet shërbimi stomatologjik kryhet nga Inspektorati Shtetëror Shëndetësor.
Inspektimet
Në përgjigje për Faktoje, ISHSH bën të ditur se dega rajonale Tiranë ka kryer 1450 inspektime dhe ri-inspektime gjatë viteve 2023, 2024 dhe 2025 për zbatimin e ligjit nr. 9928 “Për shërbimin shëndetësor stomatologjik”, të ndryshuar. Nga këto, 1380 kanë qenë inspektime dhe 70 ri-inspektime.
Gjatë këtyre kontrolleve, ISHSH ka konstatuar mungesë ose mosrinovim të lejes së ushtrimit të profesionit, mangësi në evadimin e mbetjeve spitalore, mungesë dokumentacioni higjieno-sanitar të subjektit, papastërti në vendin e punës, mosrealizim të detyrave të lëna nga inspektorët, si dhe pengim të inspektimit.
Në dokumentacionin higjieno-sanitar, ISHSH përmend si mangësi mungesën e akt-miratimit higjieno-sanitar, certifikatës DDD dhe raport-analizës së ujit të pijshëm.
Në një tjetër përgjigje për Faktoje, ISHSH saktëson se gjatë viteve 2023, 2024 dhe 2025 ka vendosur 100 masa administrative ndaj subjekteve të konstatuara në shkelje të ligjit për shërbimin shëndetësor stomatologjik.
Nga këto masa, 21 kanë qenë gjoba, 71 paralajmërime dhe 8 vendime të ndërmjetme për marrje mase urgjente për pezullim aktiviteti.
Sipas ISHSH-së, 8 vendimet për pezullim aktiviteti kanë konsistuar në mbyllje të përkohshme të aktivitetit deri në përmbushjen e detyrave të lëna nga grupi i inspektimit.
Të dhënat
Raporti mes kontrolleve dhe masave tregon se, në 3 vite, afërsisht 1 në çdo 14-15 inspektime apo ri-inspektime të kryera në klinika dhe kabinete dentare në Tiranë ka përfunduar me masë administrative. Shkeljet e listuara nga ISHSH lidhen me dokumentacionin e ushtrimit të profesionit, kushtet higjieno-sanitare, administrimin e mbetjeve spitalore dhe zbatimin e detyrave të lëna pas kontrollit.
ISHSH sqaron se inspektimet kryhen sipas një programi të miratuar në baza vjetore dhe mujore, por edhe jashtë programit. Në këtë kategori përfshihen kontrollet në kushte flagrance, pas denoncimeve, ankesave apo urdhrave të posaçëm.
Sipas institucionit, në kuadër të zbatimit të ligjit për shërbimin shëndetësor stomatologjik, frekuenca e inspektimeve është vjetore. Përzgjedhja e klinikave që i nënshtrohen inspektimit bëhet mbi bazën e një metodologjie të strukturuar dhe të standardizuar, të mbështetur në vlerësimin e riskut.
Numri
Të dhënat zyrtare tregojnë se në kryeqytet funksionon një sektor i madh i shërbimeve dentare, me mijëra profesionistë të licencuar dhe mbi 1000 klinika e kabinete aktive.
Kontrollet e ISHSH-së për vitet 2023-2025 tregojnë se një pjesë e subjekteve janë konstatuar në shkelje, kryesisht për çështje që lidhen me lejet, dokumentacionin higjieno-sanitar, mbetjet spitalore dhe përmbushjen e detyrave të lëna nga inspektorët.
Ky artikull u realizua me mbështetjen e Fondacionit “Friedrich Ebert”në Tiranë
Pretendimi: Ky imazh tregon eurodeputeten Ilaria Salis dhe anëtarë të Lëvizjes Bashkë duke përshëndetur me grushtin lart
Verdikti: E pavërtetë, Gjeneruar me AI
—————————————————————
Një imazh që po qarkullon në media dhe rrjetesocialeshqipfolëse duket se tregon eurodeputeten italiane Ilaria Salis dhe anëtarë të Lëvizjes Bashkë, përfshi deputetin Redi Muçi dhe anëtaren e Këshillit Bashkiak të Tiranës Mirela Ruko, duke përshëndetur me grushtin lart, gjest që tek shqiptarët ngjall kujtime të regjimit diktatorial komunist.
Megjithatë, shqiptarët nuk duhet të tremben ende nga fantazma e ringjalljes së komunizmit. Imazhi i mësipërm nuk është i vërtetë. Ai është modifikuar me anë të programeve kompjuterike të inteligjencës artificiale (AI), më specifikisht agjentin e OpenAI.
Kjo konfirmohet nga mjeti zyrtar i verifikimit të OpenAI, i cili identifikon imazhet e krijuara me OpenAI përmes pranisë së teknologjisë SynthID.
Rezultati konfirmoi se imazhi përmban një gjurmë SynthID me origjinë nga OpenAI, çka tregon se imazhi është gjeneruar me inteligjencë artificiale.
SynthID është projektuar për t’i mbijetuar modifikimeve të zakonshme të imazheve, si prerja, ndryshimet e ngjyrave, fotografimi i ekranit apo kompresimi i skedarëve, duke e bërë të mundur gjurmimin e origjinës së përmbajtjes së gjeneruar.
Imazhi i mësipërm është përftuar nga modifikimi me AI i një fotoje reale, postuar, ndër të tjera, nga Salis në rrjetet e saj sociale, pas takimit të saj me anëtarë të Lëvizjes Bashkë më 27 qershor 2026.
Imazhi origjinal u postua në Tëitter nga eurodeputetja Salis më 27 qershor
Si në të shumtën e rasteve imazhet e krijuara nga Inteligjenca Artificiale mbartin edhe gabime logjike në gjenerimin e imazheve.
Një sy i kujdesshëm mund të vërë re gabimin në një prej grushteve që qëndron i palidhur me trupin e njërit prej pjesëmarrësve në foto pas shpinës së deputetit Muçi si dhe një dorë të mbetur në pozicionin origjinal të fotos.
Qeverisja vendore është një nga shtyllat kryesore të funksionimit të demokracisë. Ajo prek drejtpërdrejt jetën e qytetarëve përmes shërbimeve të përditshme: pastrimit, ndriçimit, ujësjellësit, arsimit parashkollor, shërbimeve sociale dhe shumë të tjerave.
Për këtë arsye, monitorimi i performancës së bashkive pra si i ushtrojnë detyrat dhe kompetencat e tyre është thelbësor për të siguruar transparencë, llogaridhënie dhe përmirësim të qeverisjes.
Ky ishte fokusi i tryezës me titull ”Nga të dhënat te impakti: forcimi i llogaridhënies dhe transparencës” organizuar ditën e sotme nga Faktoje në bashkëpunim me “Bashki të Forta”, projekt i Agjencisë Zvicerane për Zhvillim dhe Bashkëpunim (SDC) dhe Qeverisë së Suedisë, i zbatuar nga Helvetas.
“Media në vetvete është instrument shumë i rëndësishëm për t’i afruar dhe ofruar publikut informacion të saktë për shërbimet që ofrohen në nivel vendor. Kur flasim për një qasje analitike që gazetaria duhet të ketë ndaj pushtetin vendor, tashmë është një instrument që vjen si rrjedhojë e matjes së performancës, të të gjithë treguesve që përdoren për të matur performancën në nivel lokal, e cila përbën në vetëvete një databazë shumë të rëndësishme për vetë gazetarët për të kuptuar se çfarë ndodh në nivel vendor”, u shpreh z. Ervin Demo, Ministër i Shtetit për Pushtetin Vendor
Aktiviteti mblodhi së bashku aktorë kyç që kontribuojnë në qeverisje vendore dhe në rritjen e transparencës.
Të pranishëm në aktivitet ishin edhe znj. Sabine Piccard nga Ambasada e Zvicrës dhe z. Erik Illes nga Ambasada e Suedisë, të cilët u ndalën për të folur mbi rëndësinë e transparencës, llogaridhënies dhe përdorimit të të dhënave në forcimin e qeverisjes vendore.
“Pushteti vendor ka qenë gjithmonë një pjesë e rëndësishme e punës sonë. Që prej themelimit të Faktoje, ne kemi monitoruar zbatimin e ligjit për të drejtën e informimit dhe transparencën e bashkive, si dhe mbajtjen e premtimeve të kryetarëve të bashkive ndaj qytetarëve. Ne mendojmë se raportet e performancës nuk janë thjesht dokumente administrative. Ato janë një pasqyrë e mënyrës se si qeveriset një komunitet, e rezultateve që arrijnë institucionet dhe e përgjegjësisë që kemi të gjithë për të ndërtuar bashki më transparente, më efikase dhe më të përgjegjshme ndaj qytetarëve”u shpreh Klodiana Kapo, drejtore Ekzekutive e Faktoje.
Në këtë tryezë u theksua roli i medias lokale, në veçanti roli i rëndësishëm që ajo ka, në interpretimin dhe shpërndarjen e këtyre të dhënave, për t’i bërë ato të kuptueshme për komunitetin.
Gazetarë lokalë të ftuar në event, treguan eksperiencat e tyre në përdorimin e raporteve të performancës vendore për të treguar histori që prekin komunitetet ku jetojnë.
Ky aktivitet synoi që të ndërtojë një kulturë të mirë të dialogut të hapur, që kontribuon në forcimin e transparencës dhe përmirësimin e qeverisjes vendore.
Konferenca e kryetareve nuk arriti dakordësi për kërkesën e Kryetarit të Grupit Parlamentar të Partisë Demokratike, Gazment Bardhi, “Për zhvillimin e mocionit me debat”, në lidhje me protestën dhe kërkesat e qytetarëve. PD propozoi gjithashtu mocion me debat mbi rezolutën e Parlamentit Evropian “Mbi raportin e Komisionit Evropian për Shqipërinë për vitin 2025”.
Me votat e mazhorancës, dy kërkesat e PD-se u rrëzuan.
“Kam pyetur opozitën në konferencë kryetarësh, me çfarë mandati keni ardhur si zëdhënës të protestës?. Pastaj ju kam thënë se nuk iu njoh për përfaqësues të protestës. Pranoj gjithkënd, por partinë e Berishës nuk e pranoj dot kurrë si përfaqësues të protestës.
U kam vënë në dukje se janë aq të paaftë saqë kanë transformuar edhe kërkesat e protestuesve, ato që janë bërë publike, pavarësisht se nga kush, një person me lidhje të ngushta me Iranin. Po ti marrësh kërkesat që kishte sjellë opozita, vetëm numri ishte i njëjtë dhe vetëm pika e parë e kërkesës ishte e njëjta.
Dorëheqje dhe opozita kishte sjellë nja 4 halle të veta. Unë dhe kolegët e mi, ia kemi vërë të qartë se nuk e njohim si parti përfaqësuese të protestës. Meqë komunikimi bëhet publik dhe meqë kanë partitë radhën e tyre për të folur, ti përgjigjen dhe kësaj çështje, a ka mandat PD që t’i përfaqësojë?”, tha kryetari i grupit parlamentar i PS-së, Taulant Balla.
Në anën tjetër, Kryetari i grupit parlamentar i PD-së, Gazment Bardhi, tha se kërkesat e PD-së u rrëzuan nga mazhoranca pa argumente.
“Është fakt i njohur botërisht që protesta e qytetarëve shqiptarë ka marrë vëmendjen e parlamentit europian. Ka marrë vëmendjen e eurodeputetëve në seancën e fundit të PE. I vetmi parlament në rruzullin tokësor që s’i ka kushtuar vëmendje, është parlamenti i Shqipërisë. Grupi parlamentar i PD ka dorëzuar një kërkesë për interpelancë urgjente në raport me shqetësimet e qytetarëve nëse i ka marrë në konsideratë, së dyti për rolin që do të duhet të luajë në adresimin e tyre dhe gjithashtu ka dorëzuar një mocion me debat për raportin që cakton detyrat e shtëpisë. Kjo rezolutë do të duhej të ishte që nga dita 1 plani ynë i punës. Të tria kërkesat janë rrëzuar sot pa argument dhe me fjalët se po bëjmë zëdhënësin e protestuesve”, tha Bardhi.
Protesta ndërkohë ka hyrë në ditën e 26-ë të saj.
Janë pesë kërkesa që janë shpallur nga grupi organizator, duke përfshirë dorëheqjen e kryeministrit dhe krijimin e një qeverie teknike tranzitore.
Organizatorët kërkojnë gjithashtu ndryshime kushtetuese, si dhe shfuqizimin e disa ligjeve të kontestuara për zonat e mbrojtura, trashëgiminë kulturore dhe investimet strategjike.
Kërkesat e tyre mbyllem me thirrjen për një kontratë të re sociale mes qytetarëve dhe shtetit, e hartuar pas konsultimeve të gjera me intelektuale dhe ekspertë teknikë
Protesta e ditës së 23-të në Tiranë solli për herë të parë pesë kërkesa nga grupi organizator, duke përfshirë dorëheqjen e kryeministrit dhe krijimin e një qeverie teknike tranzitore.
Organizatorët kërkuan gjithashtu ndryshime kushtetuese, si dhe shfuqizimin e disa ligjeve të kontestuara për zonat e mbrojtura, trashëgiminë kulturore dhe investimet strategjike.
Deklarata mbyllet me thirrjen për një kontratë të re sociale mes qytetarëve dhe shtetit, e hartuar pas konsultimeve të gjera me intelektuale dhe ekspertë teknikë
“Në emër të grupit koordinues të protestës, duke dëgjuar propozimet e sovranit për 22 ditë me radhë, po dalim sot para jush me këtë deklaratë për të sqaruar protestuesit, si gjithë bashkëkombasit tanë, qofshin ata të pranishëm fizikisht apo ata që na mbështesin me zemër dhe me mendje, se kjo protestë mbarëpopullore dhe paqësore kërkon sa më poshtë:
1. Dorëheqjen e panegociueshme të kryeministrit dhe qeverisë.
2. Krijimin e një qeverie teknike tranzitore, jopartiake, me mandat 12-mujor.
3. Ndryshime kushtetuese, ku të gjithë shtetasit shqiptarë të jenë të barabartë para ligjit, si dhe miratimi i saj me referendum popullor, duke përfshirë ndër të tjera ndryshimin e Kodit Zgjedhor, ndryshimin e ligjit për financimin e partive politike dhe organizatave të ndryshme, kufizimin e ushtrimit të detyrës së kryeministrit në jo më shumë se dy mandate të plota ose të pjesshme gjatë gjithë jetës politike të një individi.
4. Paralelisht, ne nuk heqim dorë nga kërkesat fillestare: anulimi i ndryshimeve të bëra në ligjin e zonave të mbrojtura, anulimi i ndryshimeve të bëra në ligjin për trashëgiminë kulturore, shfuqizimi i Paktit të Maleve, si dhe shfuqizimi i statusit të kuadrit ligjor për investimet strategjike.
5. Një kontratë e re sociale mes qytetarëve dhe shtetit, e cila do të përpilohet pas konsultimit me intelektualë, ekspertë teknikë dhe qytetarë apartiakë të propozuar nga sheshi i protestës”, thuhet në deklaratën për shtyp të përgatitur nga grupi organizator.
Këto janë kërkesat tona të qarta, legjitime dhe të panegociueshme, të dala nga zëri i qytetarëve dhe vullneti i sovranit. Ne mbetemi të vendosur në rrugën e protestës paqësore, demokratike dhe qytetare deri në realizimin e tyre. Shqipëria e shqiptarëve, jo e pushtetarëve”, thuhet në deklaratën e grupit organizator
Kur mijëra qytetarë dolën në rrugët e Tiranës për të protestuar fillimisht kundër një ndërtimi në Zvërnec, (nga një kompani e lidhur me Jared Kushner) në një zonë të njohur prej kohësh si një nga hapësirat më të ndjeshme mjedisore të Mesdheut, dhe më pas e zgjeruan kundërshtimin ndaj problemeve të brendshme të vendit, pak kush do ta kishte menduar se kjo histori, pasi kaloi Atlantikun, do të merrte një tjetër dimension
Protesta 24 ditore që po konkludon me kërkesa që kanë lidhje me qeverisjen dhe klasën politike në vend, në mediat amerikane u shndërruan në një kapitull të ri të debatit amerikan mbi Donald Trump dhe dhëndrrin e tij Jared Kushner, si dhe ndikimin e familjes Trump në biznes dhe politikat ndërkombëtare.
Nga njëra anë, se si media amerikane e ka trajtuar çështjen tregon më shumë për debatet që dominojnë Shtetet e Bashkuara sesa për çfarë po ndodh në terren në Shqipëri.
Një nga karakteristikat më të dukshme të mbulimit mediatik ka qenë trajtimi i protestave në Shqipëri me fokus tek figurat Jared Kushner dhe Ivanka Trump. Edhe kur raportimet trajtonin çështje si biodiversiteti i Nartës, statusi i zonave të mbrojtura apo procedurat administrative të qeverisë shqiptare, titujt pothuajse gjithmonë vendosnin emrin e Kushner në qendër, domosdoshmërisht për ta lidhur atë me çfarë po ndodh në SHBA.
Për mediat amerikane pra, historia shqiptare nuk ishte thjesht një debat mbi ruajtjen e mjedisit apo turizmin vendor, por një shembull i asaj që kritikët e Trump e konsiderojnë bashkim të interesave private me ndikimin politik.
Raportimet e Reuters, të ripublikuara gjerësisht në media ndërkombëtare, e përshkruanin protestën si reagim ndaj një resorti luksoz të lidhur me dhëndrin e presidentit amerikan Donald Trump, duke theksuar si shqetësimet mjedisore ashtu edhe mungesën e transparencës rreth projektit. Protestuesit paraqiteshin si kundërshtarë të një modeli zhvillimi ku investitorë të fuqishëm gëzojnë akses të privilegjuar tek qeveritë.
Revista Vanity Fair e vendosi protestën brenda një narrative më të gjerë mbi pabarazinë, korrupsionin dhe ndikimin e elitave ekonomike. Në artikullin e saj, projekti përshkruhet si simbol i një sistemi ku interesat e qytetarëve të zakonshëm bien ndesh me interesat e aktorëve të fuqishëm financiarë dhe politikë.
Kjo qasje nuk është rastësore. Që prej mandatit të parë të Trump, Jared Kushner është kthyer në një figurë simbolike në debatin amerikan mbi nepotizmin dhe marrëdhëniet mes biznesit dhe politikës. Për këtë arsye, çdo investim i tij jashtë vendit ka potencialin të interpretohet jo vetëm si një projekt ekonomik e një figure të biznesit, por mbi të gjitha si pjesë e një problemi madhor në sistemin politik të SHBA-së (dhe atij global).
Një aspekt tjetër interesant është mënyra se si disa media amerikane e paraqitën protestën si pjesë të rezistencës globale kundër elitave politike dhe ekonomike.
Në një artikull të New York Times, gazetari Andrew Higgins vë në dukje se si demonstruesit shqiptarë përshkruheshin si njerëz që po fitonin simpati nga amerikanë që i shihnin si “luftëtarë të guximshëm” kundër Trump, Izraelit dhe lakmisë së “1 për qindëshit,” pra të elitave globale. Ky formulim është domethënës sepse e vendos protestën shqiptare brenda gjuhës politike të lëvizjeve progresiste amerikane si Occupy Wall Street apo protestat kundër miliarderëve dhe korporatave të mëdha. Në këtë kuadër, Shqipëria bëhet pothuajse një skenë e largët ku projektohen konfliktet amerikane.
Megjithatë, Higgins ka dhënë edhe kritikën e tij, duke folur sesi media amerikane ose dhe perëndimore e kanë reduktuar një konflikt shqiptar në një histori rreth Trump-it dhe Kushner.
Në diskutime publike dhe analiza të ndryshme është vënë re se fokusi mbi emrin e Kushner shpesh ka lënë në hije elementë të tjerë po aq të rëndësishëm: konfliktet e pronësisë në zonën e Zvërnecit, mosmarrëveshjet ligjore mbi tokën, mënyrën se si qeveria i kaloi vendimet apo ndryshoi ligjet, akuzat për klientelizëm dhe pakënaqësinë më të gjerë ndaj klasës politike shqiptare.
Në fakt, ndërsa për publikun amerikan emri Kushner është elementi më i njohur i historisë, për shumë protestues shqiptarë ai përfaqëson vetëm një pjesë të problemit. Kjo është arsyeja pse një pjesë e mediave më të kujdesshme kanë shmangur interpretimin e protestës si anti-amerikane, edhe përse në protesta ekzistojnë pankarta që bëjnë thirrje kundër shitjes së Shqipërisë.
NPR, PBS dhe media të tjera kanë vërejtur se protestuesit nuk po kundërshtojnë Shtetet e Bashkuara si aleat strategjik, por mënyrën se si lidhjet politike dhe ekonomike mund të përdoren për të siguruar projekte të privilegjuara. Edhe në protestat më të mëdha janë dëgjuar slogane kundër korrupsionit, shitjes së pasurive publike dhe elitave politike vendase, jo kundër Amerikës si shtet.
Kjo ka krijuar një tension interesant në narrativën amerikane. Nga njëra anë, Shqipëria vazhdon të konsiderohet një nga vendet më pro-amerikane në botë. Nga ana tjetër, raportimet kanë evidentuar një ndjenjë zhgënjimi ndaj faktit që figura të lidhura me establishmentin amerikan po shihen si përfituese të një procesi të diskutueshëm. Pikërisht ky kontrast e ka bërë historinë tërheqëse për publikun amerikan. Nuk kemi të bëjmë me një protestë klasike kundër SHBA-ve, por me një protestë që përdor vlerat që vetë Amerika pretendon të mbrojë (si transparenca, demokracia dhe sundimin e ligjit)
Në javët e fundit, ndërsa protestat janë zgjeruar dhe janë shndërruar në një lëvizje më të gjerë kundër korrupsionit dhe elitave politike, mbulimi ndërkombëtar ka filluar të ndryshojë ton. Mediat botërore kanë vërejtur se lëvizja po largohet gradualisht nga fokusi ekskluziv mbi resortin dhe po shndërrohet në një shprehje më të gjerë të pakënaqësisë ndaj sistemit politik shqiptar. Në fund, mënyra se si media amerikane e ka paraqitur këtë histori zbulon një fenomen të njohur: ngjarjet ndërkombëtare shpesh interpretohen përmes lenteve të debateve të brendshme amerikane.
Protesta që në Shqipëri nisi si debat mbi territorin, mjedisin dhe transparencën, në Shtetet e Bashkuara u lexua si një histori mbi Trump, oligarkinë moderne, privilegjin politik dhe pushtetin e elitave globale.
Për të kuptuar plotësisht atë që po ndodh në jug të Shqipërisë, duhet parë përtej emrave të Trump dhe Kushner. Sepse ndërsa për mediat amerikane ata serviren si protagonistët kryesorë të historisë, për shumë shqiptarë ata janë vetëm fytyra më e dukshme e një problemi që në Shqipëri i ka rrënjët shumë më të thella.
Kur në një nga ditët e vetshpallur si “revolucioni i flamingove” protesta mori rrugën drejt Rinasit, për shumëkënd pyetja ishte: kush i çoi protestuesit atje? Për studenten shqiptare që jeton në Francë dhe u kthye posaçërisht për t’iu bashkuar protestave në Tiranë, pyetja është më e thellë: çfarë i bëri qindra të rinj të ecnin për orë të tëra, në mes të natës, pa e ndier lodhjen?
“Unë kam ardhur nga Franca për këtë protestë dhe kam prerë një biletë vetëm vajtje. Deri sa të arrihet diçka, unë do të jem këtu”
“Unë kam ardhur nga Franca për këtë protestë dhe kam prerë një biletë vetëm vajtje. Deri sa të arrihet diçka, unë do të jem këtu”, thotë ajo.
Prej 31 majit, protesta që nisi nga kundërshtimi për ndërhyrjet në Pishë Poro-Nartë dhe shqetësimi për zonat e mbrojtura, është zgjeruar në një pakënaqësi më të madhe qytetare.
Në shesh flitet për natyrën, por edhe për ligje, institucione, korrupsion, largimin e të rinjve dhe mungesën e besimit se vendi mund të ndryshojë përmes rrugëve të zakonshme politike.
Për studenten në Francë, protesta nuk është më një ngjarje e përditshme në orën 19:00. Është kthyer në një gjendje që vazhdon edhe pasi turma shpërndahet.
“Kthehem në shtëpi pas protestës dhe s’më zë gjumi deri në orët e para të mëngjesit nga euforia: çfarë duhet të bëj, çfarë mund të bëj? Dhe ditën tjetër zgjohem e gatshme”, tregon ajo.
Ajo e përshkruan si një “korrent kolektiv” energjinë që i ka kapur protestuesit. Një ndjesi që, sipas saj, i bën njerëzit të mos ndiejnë orët, as lodhjen, as rrugën. Kjo, thotë ajo, shpjegon edhe natën e gjatë drejt Rinasit.
Sipas rrëfimit të saj, ideja fillestare ishte që marshimi të shkonte deri pranë mbikalimit të Rinasit dhe më pas të kthehej. Por në një moment, turma mori një tjetër ritëm. Disa donin të ndalonin, disa të vazhdonin. Mes protestuesve kishte gra, prindër, fëmijë 10 vjeҫar dhe shumë të rinj.
“U ulëm në tokë. Kishte gra, fëmijë, prindër dhe shumë djem të rinj. Pastaj nga pas erdhi një grup që thoshte ‘ecim, ecim”, kujton ajo.
Aty, thotë studentja, nisi tensioni. Jo domosdoshmërisht si dëshirë për dhunë, por si një përzierje adrenaline, lodhjeje dhe revolte. Disa vajza dolën përpara për të qetësuar situatën dhe për të shmangur përplasjen me policinë.
“U vendosëm ne gocat përpara që të menaxhonim situatën. Ne s’kishim në plan të përplaseshim fizikisht me policinë”, thotë ajo.
Në rrëfimin e saj, shumica e protestuesve kërkonin ta ruanin protestën paqësore.
Ajo thotë se në fund të çdo mbrëmjeje ka të rinj që duan “të bëjnë diçka”, sepse “nuk duan ta mbyllin natën pa një veprim konkret”
Ajo thotë se në fund të çdo mbrëmjeje ka të rinj që duan “të bëjnë diçka”, sepse “nuk duan ta mbyllin natën pa një veprim konkret”. Por shton se pikërisht aty ka nisur edhe një përpjekje e brendshme për ta mbajtur protestën larg dhunës.
“Ka djem të rinj që në fund të protestës kanë urgjencë të bëjnë diçka. Nuk duan ta lënë protestën pa bërë asgjë, por kjo frymë që kemi është e mrekullueshme”, shprehet ajo.
Një tjetër e re nga Tirana e mat atë natë me 36 mijë hapa. Ajo thotë se vajtja u bë në këmbë, ndërsa kthimi me makina, taksi apo nga protestues të tjerë që u organizuan për t’i marrë.
Në pikën ku kishte mbërritur grupi i saj, sipas saj ishin disa qindra.
Për disa nga protestuesit, ecja drejt Rinasit nuk ishte thjesht devijim i itinerarit. Ishte një mënyrë për të treguar se revolta nuk ishte më simbolike.
“Ne thjesht duam të tregojmë që jemi të revoltuar dhe revolta jonë bën që ne të ecim shumë”, thotë një tjetër vajzë, e cila ishte gjithashtu pjesë e marshimit.
Qëllimi
Kjo fjali e zhvendos ngjarjen nga kronika e bllokimit të rrugës te psikologjia e protestës. Të rinjtë nuk e përshkruajnë ecjen si aventurë, por si nevojë për ta bërë të dukshme pakënaqësinë. Për ta, kilometrat janë një lloj gjuhe politike.
Megjithatë, nata e Rinasit solli edhe kosto. Bllokimi i autostradës Tiranë-Durrës dhe më pas i rrugës drejt aeroportit krijoi trafik dhe pakënaqësi te qytetarët e bllokuar.
Policia e Tiranës njoftoi procedimin penal në gjendje të lirë të 19 protestuesve. Sipas policisë, ata kishin organizuar dhe nxitur bllokimin e rrugës në drejtim të Aeroportit Ndërkombëtar “Nënë Tereza”
Ky zhvillim e ktheu marshimin e së dielës në një pikë debati brenda dhe jashtë protestës. Disa e panë si gabim. Disa si provokim. Disa si tradhёti. Disa si shenjë të mungesës së koordinimit. Studentja në Francë thotë se nuk i njeh emrat që janë përmendur në media dhe se është përpjekur të mos përfshihet në debatet për përçarje apo interesa politike.
“Unë s’njoh njeri, këta emrat që përmenden, jo po përçarje, jo po kështu, jam munduar t’i shmang. Nuk i kam hyrë këtyre muhabetëve. Kam qenë nga ata njerëzit që e hёngra, siç mund të thuhet”, thotë ajo.
Pa ndalim
Por, pavarësisht polemikave, protesta nuk u ndal. Të rinjtë u rikthyen sërish në shesh. Për disa prej tyre, kjo është prova se lëvizja nuk mbahet vetëm nga organizimi, por nga një ndjesi e përbashkët se diçka duhet ndryshuar.
Angjelo, një tjetër protestues, thotë se kjo lëvizje u ka kthyer të rinjve një shpresë që e kishin humbur.
“Ne e kishim bërë valixhen gati. Në trurin tonë e kishim projektuar që do iknim jashtë shtetit për të punuar. Është pikërisht kjo protestë që po na mban me shpresë se ky vend mund të rregullohet”, thotë ai.
Soana, një tjetër e re në protestë, e sheh forcën e lëvizjes te vazhdimësia.
“Më mban ideja se ndryshimi nuk ndodh vetvetiu. Ajo që kërkon një konsistencë të gjatë ka edhe pasoja afatgjata”, shprehet ajo.
Për studenten në Francë, fundi i natës në Rinas ishte lehtësim, sepse nuk pati përplasje. Por nuk ishte fundi i rrugës.
Ajo thotë se po lexon, po informohet, po mëson për ligje, institucione të pavarura, referendum dhe mënyra konkrete për ta kthyer revoltën në rezultat
Ajo thotë se po lexon, po informohet, po mëson për ligje, institucione të pavarura, referendum dhe mënyra konkrete për ta kthyer revoltën në rezultat. Këtë po bëjnë nga pak të gjithë protestuesit këto ditë.
“Për mua pika kyçe është fuqizimi i ligjeve dhe institucioneve të pavarura”, thotë ajo.
Nata e Rinasit mbetet një episod i debatueshëm: për policinë, objekt hetimi; për qytetarët e bllokuar, shqetësim; për protestuesit, një përzierje lodhjeje, revolte dhe besimi se sakrifica fizike mund të kthehet në mesazh politik.
Por për studenten që erdhi nga Franca me biletë vetëm vajtjeje, ajo natë nuk matet vetëm me kilometra. Matet me pyetjen që, sipas saj, shumë të rinj po ia bëjnë vetes pas çdo proteste:
Login
