Gazeta Si – Që nga pasditja e së enjtes, mijëra njerëz kanë hyrë në enklavën spanjolle të Ceutës – e cila ndodhet në skajin verior të Marokut – duke ardhur nga territori maroken; shumë prej tyre e kaluan distancën duke notuar, ndërsa të tjerë u ngjitën mbi barrierat kufitare dhe më pas i kapërcyen ato.
Të paktën 34 persona humbën jetën gjatë kalimit dhe rreth dhjetë të tjerë rezultojnë të zhdukur. Mijëra të tjerë po grumbullohen në kufi me synimin për ta kaluar atë. Vlerësohet se, në total, më shumë se 60,000 njerëz e kanë kaluar kufirin.
Përpjekjet për të kaluar kufirin në Ceuta (e cila është territor evropian) janë të shpeshta, por jo në këtë shkallë: numri i të ardhurve në një ditë të vetme ishte më i larti që nga viti 2021.
Si pasojë, qeveria spanjolle vendosi të dislokojë mijëra ushtarë për të menaxhuar situatën. Kryeministri spanjoll Pedro Sánchez dhe ministri i Brendshëm Fernando Grande-Marlaska pritet ta vizitojnë Ceutën të premten.
Ceuta është një nga dy enklavat spanjolle të rrethuara nga territori maroken; tjetra është Melilla, pika kufitare e së cilës me Marokun u mbyll nga qeveria spanjolle të enjten.
Një numër i madh njerëzish përpiqen të hyjnë për të kërkuar azil ose një formë tjetër mbrojtjeje ndërkombëtare dhe, më pas, për të arritur në Evropën kontinentale.
Në fillim të korrikut, Gjykata e Lartë e Spanjës nxori një vendim sipas të cilit emigrantët e ndaluar ndërsa përpiqeshin të arrinin në Ceuta ose Melilla përmes detit nuk mund të riatdhesohen menjëherë dhe, rrjedhimisht, mbeten nën përgjegjësinë e autoriteteve spanjolle.
U spekulua se kjo mund të ishte arsyeja pse kaq shumë njerëz po përpiqen të kalojnë kufirin, por intervistat e kryera nga El País me emigrantët që kanë mbërritur ditët e fundit e kanë hedhur poshtë këtë teori.
Gazeta Si – Bregdeti verior afrikan i Mesdheut, në pjesën që i përket Marokut, është i mbushur me territore spanjolle.
Më të rëndësishmet janë ato që përfshijnë Ceutën dhe Melillën, dy qytete autonome që kanë afërsisht të njëjtin numër banorësh (rreth 85 mijë secili) dhe ndodhen rreth 400 kilometra larg njëri-tjetrit.
Përveç tyre, Spanjës i përkasin edhe disa copa të tjera toke të pabanuara: një zonë e vogël bregdetare, ku ndodhet vetëm një post ushtarak, si edhe disa ishuj të vegjël pranë bregut.
Këto janë ish-fortesa që prej shekujsh janë pjesë e Mbretërisë së Spanjës dhe që nuk u integruan kurrë administrativisht në Protektoratin Spanjoll të Marokut (1912–1956), as në strukturat e tjera koloniale përmes të cilave Madridi kontrollonte pjesë të Afrikës së Veriut.
Vlerësohet se mbi 40 për qind e banorëve të Ceutës që kanë shtetësi spanjolle, janë të besimit mysliman. Në qytet ekziston gjithashtu një komunitet hebre dhe një komunitet hindu me rrënjë të hershme historike.
Emigrantët e rregullt me shtetësi marokene janë rreth 4.500. Edhe Melilla ka një përbërje demografike shumë të ngjashme.
Pozicioni gjeografik i këtyre dy qyteteve bën që presioni migrator në kufijtë e tyre me Marokun të jetë i vazhdueshëm dhe i lartë.
Edhe në të kaluarën ka pasur momente emergjence. Në vitet 2005, 2014 dhe 2018 u regjistruan valë të papritura, gjatë të cilave qindra ose mijëra emigrantë u përpoqën të hynin në Ceutë ose Melillë, qoftë nga deti, qoftë duke kapërcyer gardhet kufitare, duke shkaktuar përplasje me forcat e rendit. Nga këto incidente pati të vdekur dhe të plagosur.
Rasti më i bujshëm ndodhi në maj të vitit 2021, kur rreth 10 mijë emigrantë hynë ilegalisht në Ceutë brenda vetëm dy ditësh.
Kjo valë migratore ishte kulmi i një krize diplomatike mes Spanjës dhe Marokut. Rabati kishte reaguar ashpër pasi Madridi kishte pranuar të shtronte në një spital spanjoll, nën identitet të rremë, liderin e Frontit Polisario, lëvizjes së armatosur që lufton për pavarësinë e Saharasë Perëndimore, ish-koloni spanjolle që sot kontrollohet nga Maroku.
Edhe atëherë, emigrantët u riatdhesuan brenda pak ditësh. Edhe në rastin aktual, disa analistë kanë sugjeruar se sulmi i papritur ndaj kufijve mund të jetë lehtësuar nga autoritetet marokene, si reagim ndaj vizitës miqësore që kryeministri spanjoll Pedro Sánchez zhvilloi ditët e fundit në Algjeri. Algjeria është mbështetësi kryesor rajonal i Frontit Polisario.
Megjithatë, Ministria e Jashtme e Spanjës ka përjashtuar çdo lidhje mes ngjarjeve dhe vizitës së fundit të kryeministrit, duke theksuar se marrëdhëniet me qeverinë marokene janë aktualisht të shkëlqyera dhe se Rabati po bashkëpunon “në mënyrë besnike dhe të vazhdueshme” për menaxhimin e situatës në Ceutë.
Gjatë dekadave të fundit, marrëdhëniet mes Rabatit dhe Madridit kanë kaluar nga periudha bashkëpunimi në momente tensionesh të forta.
Një prej tyre ishte kriza e vitit 2002 rreth ishullit Perejil – praktikisht një shkëmb i vogël – i cili, megjithëse ndodhet gjeografikisht pranë Marokut, administrohet nga Spanja.
Kjo, edhe sepse Rabati e sheh me njëfarë shqetësimi praninë, përgjatë bregdetit të tij, të këtyre territoreve, ku flitet spanjisht dhe që përfaqësojnë një kujtesë të epokës koloniale.
Nga ana tjetër, Maroku e di mirë se Spanja ka nevojë për bashkëpunimin e tij për të kontrolluar flukset e emigracionit të paligjshëm drejt këtyre qyteteve “afrikane”, të cilat janë plotësisht territor i Bashkimit Evropian, por për shkak të pozicionit të tyre gjeografik, mbeten veçanërisht të ekspozuara ndaj tentativave për hyrje të paligjshme.
Pikërisht për këtë arsye, në vitin 2022 qeveria e Pedro Sánchez ndryshoi qëndrimin tradicional të Spanjës ndaj Saharasë Perëndimore, duke u rreshtuar de facto me pozicionin e Rabatit, i cili e konsideron atë territor pjesë të Marokut.
Ky ishte një ndryshim i madh, pasi Sahara Perëndimore ishte një koloni spanjolle deri në mesin e viteve 1970, kur Spanja u tërhoq me nxitim, duke e lënë territorin në fatin e tij.
Gazeta Si – Kujtim Cakrani, avokati i Artur Shehut, nën hetim për tjetërsim pronash në Zvërnec mes të tjerash, u paraqit mesditën e kësaj të premteje në ambientet e SPAK-ut.
Pas daljes, ai foli për mediat, ku pranoi se është paraqitur për çështjen e Zvërnecit, teksa pohoi se nuk ka pasur politikanë në takimin e shumëpërfolur në Aruba.
“Çështja e Arubës për Artur Shehun është vetëm një fantazi. Artur Shehu i ka thirrur për të bërë biznes personat në Aruba. Në Aruba ka qenë Artur Shehu, dy miqtë e tij që punojnë kuzhinierë dhe një tjetër që ka biznes në SHBA dhe dy biznesmenë të tjerë që ju i njihni, – tha Cakrani. – Nuk ka pasur politikanë në Aruba, atje mund të shkojë kushdo. Shehu është azilant në Amerikë, unë jam këtu për ta përfaqësuar. U thirra nga prokurori për të marrë dokumentacionin, më kërkuan ndjesë, sepse nuk ishin aty”.
Duke iu referuar akuzave për tjetërsim prone, Cakrani deklaroi: “Nuk ka logjikë që toka t’i kalojë arabëve dhe 11 milionë eurot të bllokohen. Zvërneci është histori e një toke të trashëguar, që pronari ia shet kujt t’i dojë qejfi”.
Gazeta Si – Midis fundit të viteve 1970 dhe fillimit të viteve 1980, diktaturat e krahut të djathtë që qeverisnin Argjentinën dhe Kilin krijuan vendbanime në Antarktidë.
Deri atëherë, aty kishte pasur vetëm baza shkencore që strehonin një numër të kufizuar njerëzish – kryesisht personel ushtarak dhe shkencëtarë.
Argjentina dhe Kili dëshironin diçka më shumë: vendbanime ku familjet e këtij personeli dhe të shkencëtarëve – përfshirë fëmijët – mund të jetonin, të pajisura me shërbime si zyra postare dhe shkolla.
Të dyja qeveritë besonin – dhe ende besojnë – se pjesë të Antarktidës u përkasin atyre. Krijimi i vendbanimeve që ofronin kushte sa më normale kishte për qëllim t’u jepte besueshmëri pretendimeve të tyre territoriale.
Për të njëjtën arsye, Argjentina dhe Kili dëshironin gjithashtu që fëmijët të lindnin në Antarktidë, në mënyrë që të mund të pohonin se disa nga shtetasit e tyre kishin lindur në atë kontinent.
Çuarja e një shtatzënie deri në fund në Antarktidë nënkuptonte përballimin e saj pa spitale apo mjekë të specializuar dhe në kushte jetese tejet të vështira.
Është një kontinent i mbuluar pothuajse tërësisht nga bora dhe akulli, i goditur shpesh nga erëra që fryjnë me shpejtësi qindra kilometra në orë.
Gjithashtu, është një vend tejet i izoluar: qendrat kryesore urbane më të afërta mund të arrihen vetëm me avion ose pas disa ditësh udhëtimi në det.
Disa pinguinë pranë stacionit kilian “Bernardo O’Higgins” në Antarktidë
Për këtë arsye, qeveritë që mbajnë misione në Antarktidë zakonisht kërkojnë që gratë që dëshirojnë të marrin pjesë të vërtetojnë se nuk janë shtatzënë. Nëse një grua mbetet shtatzënë, ndërsa ndodhet atje, ajo dërgohet sërish në vendin e saj.
Më shumë njerëz në histori kanë ecur në Hënë sesa kanë lindur në Antarktidë. Këta të fundit janë vetëm njëmbëdhjetë – të gjithë me shtetësi argjentinase ose kiliane dhe të lindur midis viteve 1978 dhe 1985 – ndërsa dymbëdhjetë njerëz kanë ecur në Hënë.
I pari ishte një djalë argjentinas, Emilio Marcos Palma, i lindur më 7 janar 1978. Nëna e tij, Silvia Morella de Palma, ishte bashkëshortja e komandantit të bazës, Jorge.
Qeveria argjentinase e dërgoi atë në Antarktidë kur ishte shtatzënë në muajin e shtatë, e shoqëruar nga disa mjekë.
Kili dhe Argjentina kanë pohuar prej kohësh – dhe vazhdojnë ta bëjnë këtë – se kanë të drejtë për një pjesë të Antarktidës, bazuar në argumente historike dhe gjeografike.
Ato janë vendet më të afërta gjeografikisht dhe të dyja qeveritë besojnë se i kanë trashëguar të drejtat për të administruar ato zona pas fitimit të pavarësisë nga Spanja në shekullin e 19-të.
Ato argumentojnë se të drejtat koloniale të Spanjës shtriheshin në jug, nga Amerika Latine e deri në Antarktidë, dhe se këto të drejta kaluan tek ato pas përfundimit të sundimit spanjoll.
Emilio Marcos Palma me babanë e tij, Jorge Emilio Palma, dhe nënën e tij, Silvia, në bazën Esperanza në vitin 1978
Këto dy qeveri nuk janë të vetmet që parashtrojnë pretendime të tilla, por kanë qenë ndër më këmbëngulëset në këtë drejtim.
Në vitet 1940, ato përcaktuan ligjërisht kufijtë e territoreve të tyre në Antarktidë; zonat që ato pretendojnë mbivendosen në masë të madhe, fakt që herë pas here ka shkaktuar tensione mes tyre.
Në vitin 1959, Kili dhe Argjentina – së bashku me dhjetë vende të tjera që kishin pretendime territoriale në Antarktidë – nënshkruan Traktatin Antarktik.
Ndër të tjera, traktati ngrin pretendimet territoriale, ndalon aktivitetin ushtarak në kontinent dhe përcakton se asnjë veprim i ndërmarrë pas hyrjes në fuqi të traktatit nuk mund të përdoret për të “pohuar, mbështetur ose mohuar” një pretendim territorial.
Traktati hyri në fuqi në vitin 1961 dhe që atëherë është nënshkruar nga dhjetëra vende të tjera (përfshirë Italinë). Megjithatë, Kili dhe Argjentina kanë vazhduar të ndërmarrin veprime simbolike për të forcuar pozicionet e tyre.
Në fund të viteve 1970, të dyja vendet drejtoheshin nga diktatura brutale të krahut të djathtë. Në vitin 1976, një grusht shteti ushtarak në Argjentinë solli në pushtet një juntë të përbërë nga tre gjeneralë – e cila më vonë u drejtua vetëm nga Jorge Rafael Videla.
Në Kili, Augusto Pinochet ishte në pushtet që nga viti 1973, pasi kishte marrë kontrollin pas një grushti shteti kundër presidentit socialist Salvador Allende.
Pavarësisht Traktatit të Antarktidës, të dy regjimet filluan t’i theksonin më fuqishëm pretendimet e tyre, të nxitura pjesërisht nga nacionalizmi dhe nevoja për të forcuar prestigjin e brendshëm.
Në vitin 1977, ato iu afruan luftës për shkak të kontrollit mbi disa ishuj në Kanalin Beagle – të vendosur në Patagoni – duke besuar se zotërimi i këtyre ishujve do të përcaktonte kontrollin mbi ujërat territoriale dhe qasjen në Antarktidë.
Një grua ecën jashtë stacionit kilian “Eduardo Frei” më 25 nëntor 2023
Në këtë kontekst, të dyja qeveritë vendosën të krijonin vendbanime në Ishujt Shetland të Jugut, vetëm pak dhjetëra kilometra larg vetë kontinentit të Antarktidës.
Argjentina e quajti vendbanimin e saj Fortín Sargento Cabral, ndërsa Kili e quajti të vetin Villa Las Estrellas. Të dyja vendbanimet ndodheshin pranë stacioneve kërkimore ekzistuese – Base Esperanza dhe Base Presidente Eduardo Frei Montalva – të administruara përkatësisht nga Argjentina dhe Kili.
Vendbanimet populloheshin kryesisht nga familjet e personelit ushtarak dhe të studiuesve që punonin në baza. Për pothuajse çdo gjë, ato vareshin nga furnizimet që vinin nga jashtë.
Lidhjet mbaheshin kryesisht me anije dhe kërkonin ditë të tëra. Nuk kishte spitale dhe shërbimet mjekësore ishin tejet të kufizuara; për këtë arsye, ishte praktikë e zakonshme, për shembull, që të rriturve t’u hiqej apendiksi paraprakisht, për të parandaluar inflamacionin dhe nevojën për ndërhyrje kirurgjikale urgjente në një vend kaq të izoluar.
Në shkurt të vitit 1978, familjet e para argjentinase u shpërngulën në Fortín Sargento Cabral. Njëra prej këtyre familjeve ishte ajo e Néstor Delgados dhe Juana Benítez-it, të cilët u nisën së bashku me dy fëmijët e tyre.
Delgado ishte ushtarak, punonte si kuzhinier dhe kishte marrë pjesë tashmë në misione në Antarktidë. Ata udhëtuan me avion drejt qytetit të Ushuaia-s, në skajin më jugor të Argjentinës.
Pasi mbërritën atje, u desh të prisnin që kushtet e motit të bëheshin të favorshme për lundrim, përpara se të hipnin në një anije që do t’i çonte në Antarktidë. Udhëtimi zgjati më shumë se një javë.
Në një episod të podkastit në gjuhën spanjolle Radio Ambulante, Benítez tregoi se kur mbërritën në Fortín Sargento Cabral, kushtet ishin ende disi të improvizuara.
Shtëpitë ishin të parafabrikuara dhe ajo me familjen e saj duhej të ngroheshin duke përdorur ngrohëse me vajguri, të cilat i zhvendosnin nga njëra dhomë në tjetrën. Nuk kishte as ujë të pijshëm; u duhej të shkrinin blloqe akulli.
Benítez ishte shtatzënë në muajin e gjashtë kur u nis dhe plani ishte që ajo të lindte atje. Në vendbanim kishte një mjek të përgjithshëm, por jo spital apo pajisje për të përballuar ndonjë urgjencë të mundshme.
Vajza e Delgados dhe Benítez-it, Marisa de las Nieves Delgado, lindi më 27 mars 1978, duke u bërë foshnja e parë e lindur në Antarktidë.
Qeveria argjentinase kishte organizuar udhëtimin e mjekëve posaçërisht nga Argjentina për të asistuar në lindje, por foshnja erdhi para kohe, kështu që Benítez përfundoi duke lindur pa ndonjë mbështetje të konsiderueshme mjekësore.
Pas Emilios dhe Marisës, lindën edhe gjashtë fëmijë të tjerë argjentinas; i fundit lindi më 5 mars 1980. Familjet zakonisht qëndronin për një vit. Për të marrë pjesë në program zgjidheshin rregullisht edhe çiftet ku gruaja ishte shtatzënë.
Në një intervistë të vitit 2018, Néstor Delgado pranoi se kushtet në Antarktidë ishin shumë të vështira, veçanërisht për gratë.
“Ato ishin heroinat e kësaj historie, sepse përjetuan momente të tmerrshme”, tha ai, duke mbrojtur projektin e kolonizimit të Antarktidës dhe duke theksuar se qëllimi i të gjitha këtyre përpjekjeve ishte ta bënin Argjentinën “të madhe”.
Brenda pak vitesh, qeveria kiliane ndoqi shembullin e politikës së Argjentinës. Në total, lindën tre fëmijë: i pari, Juan Pablo Camacho Martino, më 21 nëntor 1984.
Një anije kiliane në Antarktidë, 2015
Lindja e tij pati një jehonë të madhe në shtypin kilian, siç e vuri në dukje Nelson Llanos Sierra në librin e tij “Colonos del hielo”.
Pinocheti vendosi që qeveria t’i siguronte atij një policë sigurimi jete dhe të mbulonte shpenzimet e arsimimit deri në arritjen e moshës madhore.
Pas njëmbëdhjetë lindjeve të para, as Argjentina dhe as Kili nuk vazhduan të kishin lindje fëmijësh në Antarktidë; ata e kuptuan se politika ishte e rrezikshme dhe e kushtueshme, si dhe se kishte kryesisht vlerë simbolike. Megjithatë, Villa Las Estrellas dhe Fortín Sargento Cabral kanë mbetur vendbanime aktive gjatë gjithë vitit.
Familjet e studiuesve dhe të personelit ushtarak të dislokuar në Bazën Esperanza – përfshirë fëmijët e tyre – vazhdojnë të jetojnë në Fortín Sargento Cabral. Vendbanimi përfshin një shkollë, një stacion radiofonik dhe një kishë të vogël.
Në fillim të vitit 2026, aty jetonin rreth 50 persona. Villa Las Estrellas gjithashtu ofron lehtësira të ndryshme për banorët, ndonëse prej disa vitesh është në rënie: familjet nuk jetojnë më aty dhe shkolla u mbyll në vitin 2018. Grupe të vogla turistësh e përdorin atë si një pikë ndalese gjatë vizitave në zonë.
Baza Esperanza, në vitin 2008
Fëmijët e lindur në Antarktidë përfaqësojnë një kapitull pak të njohur në historinë e të dyja vendeve. Artikujt që trajtojnë këtë temë janë të rrallë dhe priren t’i paraqesin këto histori si veçori të pazakonta, të lidhura me nacionalizmin e zjarrtë të regjimeve që ishin në pushtet në atë kohë.
Në vitin 2014, faqja kiliane e internetit 24horas publikoi një profil të shkurtër të Juan Pablo Camacho Martino-s, fëmijës së parë kilian të lindur në Antarktidë; ai ishte bërë kirurg dhe kolegët e tij, me shaka, e quanin “pinguini” për shkak të prejardhjes së tij.
Edhe shtypi argjentinas ka shkruar herë pas here për Emilio Marcos Palma-n, duke treguar se si fakti që ishte njeriu i parë i lindur në Antarktidë i solli atij njëfarë fame.
Dekada pas lindjes, ai vazhdonte të merrte letra dhe kartolina nga udhëheqës qeverish anembanë botës, si dhe ftesa për takime të vendeve nënshkruese të Traktatit të Antarktidës – ndonëse ai deklaronte se nuk kishte marrë kurrë pjesë fizikisht në to.
Nga Gazeta ‘Si’- Presidenti ukrainas Volodymyr Zelensky i ka paraqitur Donald Trumpit një plan për të përballuar një tjetër dimër lufte me Rusinë, por zbatimi i tij varet nga një vendim i aleatit të Trumpit, Elon Musk.
Sipas zyrtarëve të njohur me bisedimet, Zelensky i ka kërkuar Trumpit të bindë Musk që të lejojë përdorimin e rrjetit satelitor Starlink për të drejtuar sulmet me dronë ukrainas brenda territorit rus. Trump nuk dha një përgjigje përfundimtare, duke lënë të pasigurt të ardhmen e kësaj kërkese.
Propozimi i ri do t’i jepte Ukrainës një alternativë ndaj kërkesës për më shumë raketa të avancuara të mbrojtjes ajrore Patriot, rezervat e të cilave në SHBA janë reduktuar ndjeshëm nga lufta në Iran.
Deri tani, Musk ka lejuar përdorimin e Starlink nga Ukraina kryesisht brenda territorit të saj, përfshirë Krimenë dhe zona të tjera të pushtuara nga Rusia. Kompania e tij SpaceX ka kufizuar përdorimin e sistemit brenda territorit rus.
Sipas zyrtarëve, gjatë testimeve dhe përdorimit të tij, Ukraina është mbështetur në metoda të tjera më pak të sakta për drejtimin e dronëve me rreze të gjatë veprimi, përfshirë sistemet e navigimit me inteligjencë artificiale. Këto dronë kanë goditur me sukses objektiva të mëdha si rafineri nafte dhe magazina, por Zelensky argumentoi se Ukraina ka nevojë të godasë objektiva më të vegjël dhe më të lëvizshëm, veçanërisht bateritë ruse të raketave balistike.
Kërkesa vjen në një moment kritik për Kievin. Pas një sulmi të fundit rus me mbi 70 raketa, që vrau të paktën 10 persona, Zelensky paralajmëroi se Ukraina duhet të neutralizojë kërcënimin e raketave para dimrit, kur Moska mund të tentojë sërish të godasë rrjetin elektrik dhe sistemet e ngrohjes.
Starlink si alternativë ndaj Patriotëve
Sipas një analize të Qendrës për Studime Strategjike dhe Ndërkombëtare (CSIS), lufta në Iran ka konsumuar rreth dy të tretat e rezervave amerikane të raketave Patriot, duke lënë SHBA-në me rreth 759 raketa të avancuara Patriot.
Zelensky i ka kërkuar Uashingtonit të dërgojë 300 raketa Patriot për përdorim gjatë këtij dimri, por Trump ka hezituar. Në vend të kësaj, ai ka premtuar t’i japë Ukrainës licencë për të prodhuar vetë raketat Patriot, një proces që megjithatë do të kërkonte vite për të arritur prodhim në shkallë të gjerë.
Sipas Zelenskyt, përdorimi i Starlink do të ishte një zgjidhje më e shpejtë dhe më e lirë. Ukraina tashmë ka dronët me rreze të gjatë veprimi dhe kërkon vetëm një sistem më të saktë orientimi për të goditur raketat ruse përpara se ato të lëshohen.
“Ne nuk do të gjuanim shigjetat, por do të godisnim harkëtarët”, tha Denys Shtilerman, bashkëthemelues i kompanisë ukrainase Fire Point, e cila prodhon disa nga dronët me rreze të gjatë.
Sipas tij, nëse Ukraina do të kishte leje të përdorte Starlink edhe në territorin rus, ajo mund të zgjeronte zonën e saj të goditjes nga disa dhjetëra kilometra në rreth 500 kilometra.
Musk ka hezituar për përdorimin ushtarak të Starlink
Musk ka shprehur vazhdimisht rezerva për përfshirjen e Starlink në luftë. Në fillim të pushtimit rus në vitin 2022, ai i siguroi Ukrainës pajisje Starlink falas, duke ndihmuar spitalet, institucionet qeveritare dhe ushtrinë ukrainase të ruanin komunikimet.
Por më vonë ai u distancua nga përdorimi i sistemit për sulme ushtarake. Në biografinë e tij të vitit 2023, Musk citohet të ketë thënë se Starlink nuk ishte krijuar për luftëra, por për përdorim civil si internet për njerëzit, shkolla dhe shërbime të përditshme.
Pentagoni më pas lidhi kontrata me SpaceX për shërbimet e komunikimit për ushtrinë ukrainase dhe krijoi një rrjet tjetër të quajtur Starshield, të dedikuar për përdorime të mbrojtjes dhe sigurisë kombëtare.
Zelensky i propozoi Trumpit që, nëse Musk nuk pranon përdorimin e Starlink për sulme në Rusi, Ukraina të mund të përdorë Starshield. Megjithatë, zyrtarët ukrainas thonë se Starshield është më i kushtueshëm dhe më i vështirë për t’u integruar me sistemet ekzistuese.
Vendimi varet nga Trumpi
Trump i tha Zelenskyt se do ta shqyrtonte kërkesën dhe se do të fliste me Musk, por nuk dha afat për një vendim.
Sipas një zyrtari amerikan, vendimi i Trumpit do të varet nga bindja e tij nëse përdorimi i Starlink mund ta përshpejtojë fundin e luftës. Nëse ai beson se kjo mund ta detyrojë Vladimir Putinin të ulet në tryezën e negociatave, mund ta mbështesë. Nëse mendon se do të sjellë përshkallëzim të mëtejshëm, mund ta refuzojë.
Marrëdhënia mes Musk dhe Ukrainës ka qenë e ndërlikuar. Ai ka marrë vendime që herë janë parë si ndihmë për Kievin dhe herë si kufizim i aftësive të tij ushtarake. Në vitin 2022, ai refuzoi një kërkesë ukrainase për të përdorur Starlink në një sulm kundër anijeve ruse në Krime, duke argumentuar se mund të shkaktonte reagim bërthamor nga Moska.
Tani, Zelensky shpreson që ndikimi i Trumpit mbi Musk dhe interesimi i presidentit amerikan për t’i dhënë fund luftës mund të ndryshojnë qëndrimin e kompanisë SpaceX./ The Atlantic
Gazeta Si – Futbollisti Franco Baresi, kapiteni legjendar i Milanit dhe i kombëtares italiane, ka ndërruar jetë në moshën 66-vjeçare.
Ai konsiderohej si një nga mbrojtësit më të mëdhenj në historinë e këtij sporti. Lajmi për vdekjen e tij u bë i ditur nga Milani të premten në mëngjes.
Të mërkurën në mbrëmje, klubi – duke hedhur poshtë raportimet e disa gazetave që kishin njoftuar para kohe vdekjen e tij – kishte deklaruar në platformën X se Baresi po kalonte “një situatë delikate”.
Në gusht të vitit 2025, Baresi iu nënshtrua një operacioni për heqjen e një noduli pulmonare – një zonë e vogël me ind mushkërie më të dendur – dhe më pas hyri në një periudhë rekuperimi. Në një nga daljet e tij të fundit publike, ai mori pjesë në ceremoninë e hapjes së Lojërave Olimpike “Milano-Cortina 2026”, duke mbajtur pishtarin olimpik në stadiumin “San Siro” në Milano.
Baresi lindi në vitin 1960 në Travagliato, në provincën e Brescias. Ai e zhvilloi të gjithë karrierën e tij (nga viti 1977 deri në 1997) me AC Milan, duke shërbyer si kapiten për disa vite. Kur u tërhoq nga futbolli, klubi e tërhoqi nga përdorimi fanellën e tij me numrin 6, çka do të thoshte se asnjë lojtar tjetër nuk do ta vishte më atë. Kjo është mënyra se si ekipet sportive nderojnë lojtarët e tyre më të rëndësishëm.
Ai luante si libero – një mbrojtës i lirë nga detyra e markimit të drejtpërdrejtë të ndonjë kundërshtari specifik, i cili kishte për detyrë të ndërhynte kur ishte e nevojshme dhe të organizonte mbrojtjen. Duke pasur parasysh evolucionin e taktikave dhe rregullave të futbollit, ky pozicion nuk ekziston më sot.
Ai ishte 1,76 metra i gjatë, zotëronte inteligjencë të madhe taktike dhe ishte i vështirë për t’u mundur në situata “një-kundër-një”.
Gazetari i njohur sportiv, Gianni Brera e përshkroi stilin e Baresit gjatë dyluftimeve për topin si “unik, autoritar, imponues dhe herë pas here i pamëshirshëm” – duke e krahasuar atë me një “bishë të egër”.
Ai ishte një figurë kyçe në skuadrën legjendare të Milanit të drejtuar nga Arrigo Sacchi – një ekip i njohur për triumfet e mëdha dhe stilin revolucionar të lojës. Në vitin 1989, ai u rendit i dyti në votimin për “Topin e Artë” (Ballon d’Or), çmimi individual më prestigjioz në futboll; trofeu shkoi për shokun e tij të skuadrës, sulmuesin holandez Marco van Basten.
Megjithatë, presidenti i Milanit në atë kohë, Silvio Berlusconi, i dhuroi atij një kopje identike me çmimin e fituesit.
Baresi fitoi gjashtë tituj kampionati, dy kampionate të Serisë B në fillim të viteve ’80 dhe – mbi të gjitha – tre Kupa Evropiane (siç njihej asokohe Liga e Kampionëve).
Emri i tij i vërtetë ligjor ishte “Franchino”, por shpesh e quanin me nofkën “Kaiser Franz”, pasi stili i tij i lojës, karizma dhe roli në fushë pasqyronin ato të lojtarit gjerman Franz Beckenbauer.
Ai gjithashtu mbajti shiritin e kapitenit të kombëtares, me të cilën luajti për 13 vite – katër prej të cilave si kapiten.
Mori pjesë në tre Kupa Bote dhe u shpall kampion bote në vitin 1982. Megjithatë, ai nuk luajti asnjë minutë gjatë atij turneu; në moshën 22-vjeçare, ai ishte zëvendësuesi i mbrojtësit të Juventusit, Gaetano Scirea.
Pasi pati mosmarrëveshje me trajnerin Enzo Bearzot, ai u la jashtë skuadrës për Kupën e Botës të vitit 1986, ndonëse luajti një rol kyç si në turneun e vitit 1990 (të organizuar në Itali, ku ekipi u rendit i treti), ashtu edhe në edicionin e vitit 1994.
Kupa e Botës e vitit 1994 ishte veçanërisht e jashtëzakonshme për Baresin. Gjatë ndeshjes së dytë të fazës së grupeve kundër Norvegjisë, ai pësoi një dëmtim të rëndë në meniskun e gjurit të djathtë.
Përgjithësisht mendohej se turneu kishte përfunduar për të, veçanërisht duke marrë parasysh moshën e tij 34-vjeçare.
Megjithatë, vetëm 25 ditë më vonë, ai luajti për 120 minuta të plota në finalen kundër Brazilit, duke dhuruar një “performancë të jashtëzakonshme”.
Megjithatë, pas kohës shtesë erdhi radha e gjuajtjeve të penalltive dhe Baresi e humbi të tijën. Ishte penalltia e parë e serisë dhe ai e dërgoi topin shumë lart mbi traversë.
Edhe gjuajtësi i parë i Brazilit, Márcio Santos, gaboi, por gabimet vendimtare erdhën nga italianët Daniele Massaro dhe Roberto Baggio.
Në vitin 2021, Baresi deklaroi se nuk kishte asnjë pendesë për humbjen e asaj penalltie: “Secili duhet të marrë përgjegjësinë për veprimet e veta”.
Pas më shumë se 700 ndeshjesh të luajtura për Milanin, ai u tërhoq nga futbolli në tetor të vitit 1997. Për pak më shumë se dy muaj gjatë vitit 2002, ai shërbeu si drejtor sportiv i Fulhamit, një klub anglez i mesit të tabelës.
Ky ishte roli i vetëm që ai mbajti në një klub tjetër përveç Milanit, ku gjithashtu shërbeu si drejtues, nënkryetar nderi, ambasador i markës dhe trajner i ekipeve të ndryshme të moshave.
Nga Gazeta ‘Si’- Kryetari i Partisë Demokratike, Sali Berisha, ka reaguar për reformën administrativo-territoriale, duke kundërshtuar propozimet e mazhorancës për riorganizimin e hartës së bashkive në vend.
Në një konferencë për mediat, ku ishte i shoqëruar nga deputeti Luçiano Boçi, Berisha tha se alternativa e demokratëve parashikon një Shqipëri me 100 bashki, ndryshe nga plani i Partisë Socialiste për reduktimin e numrit të njësive vendore.
Sipas Berishës, ndryshimet e propozuara nga qeveria synojnë përqendrimin e pushtetit vendor, duke e lidhur këtë me interesa politike dhe ekonomike.
“Do të reduktojë bashkitë në vendin më malor të Europës, ta përqendrojë në pëllëmbën e tij të zezë të dorës, për qëllime shpopullimi e pasurimi”, deklaroi Berisha, duke drejtuar akuza ndaj kryeministrit Edi Rama.
Kreu i demokratëve përshëndeti gjithashtu reagimet e banorëve të Poliçanit kundër ndryshimeve territoriale, duke i cilësuar ata si “patriotë të vërtetë”.
Reforma territoriale ka sjellë përplasje mes mazhorancës dhe opozitës, të cilat kanë paraqitur propozime të ndryshme për ndarjen e re administrative të vendit.
Nga Gazeta ‘Si’- Forcat e Armatosura kanë marrë sot në dorëzim 40 mjetet e para taktike të prodhuara në Shqipëri sipas standardeve të NATO-s nga kompania “Timak Defence”.
Gjatë ceremonisë, kryeministri Edi Rama tha se ajo që ishte parashikuar në strategjitë e mbrojtjes tashmë është një realitet konkret, pasi Shqipëria ka nisur prodhimin vendas për nevojat e ushtrisë.
“Ajo që ishte e shkruar në strategji, sot është parë me sy. Flota e prodhuar në Shqipëri, sipas standardeve të NATO-s dhe nga profesionistë shqiptarë, sapo ka filluar të vihet në dispozicion të ushtrisë shqiptare. Është një ditë e jashtëzakonshme”, u shpreh Rama.
Rama deklaroi se Forcat e Armatosura për vite me radhë janë mbajtur nga përkushtimi i ushtarakëve, ndërsa sipas tij, mungonin investimet dhe kapacitetet e nevojshme.
Ai kritikoi mënyrën e mëparshme të sigurimit të pajisjeve dhe logjistikës, duke u shprehur se Shqipëria tashmë po hyn në një fazë të re, ku nuk do të jetë vetëm përdoruese e teknologjisë, por edhe zhvilluese e kapaciteteve prodhuese.
“Historitë e tenderave dhe të blerjes së makinerive ishin historia e përditshme e shtetit shqiptar në të gjitha institucionet. Sot jemi dëshmitarë që kemi hyrë në një fazë të re, të një Shqipërie e cila nuk është vetëm përdoruese e teknologjisë, por përdoruese e kapaciteteve të teknologjisë”, tha Rama.
Sipas kryeministrit, ky zhvillim është rezultat i një strategjie të re që solli krijimin e kompanisë shtetërore “KAYO”, e cila synon të shërbejë si pikë lidhëse për partneritetet në industrinë e mbrojtjes.
Rama theksoi se Shqipëria nuk synon të blejë nga jashtë produkte që mund të prodhohen brenda vendit, ndërsa kërkoi që kompanitë e huaja që investojnë në Shqipëri të jenë pjesë e partneriteteve me shtetin shqiptar.
“Ne nuk jemi të prirur të blejmë nga jashtë asgjë që mund të prodhojmë këtu. Çdo kompani që vendos të vijë në Shqipëri duhet të jetë palë me shtetin shqiptar”, deklaroi kryeministri.
Duke folur për planet e ardhshme, Rama tha se objektivi është që deri në vitin 2028 ushtria shqiptare të pajiset me të gjitha mjetet dhe kapacitetet e nevojshme, nga automjetet më të lehta deri te sistemet më të avancuara të armatimit, sipas standardeve të NATO-s.
“Plani ynë, brenda vitit 2028, ushtria shqiptare do t’i ketë të gjitha mjetet, kapacitetet, që nga makina më e lehtë deri tek armët më të sofistikuara. Do të ketë flotë mjetesh sipas standardeve të NATO-s”, u shpreh Rama.
Kryeministri bëri të ditur se Shqipëria ka lidhur marrëveshje me kompani të mëdha të industrisë ushtarake dhe se në të ardhmen pritet që në vend të ekspozohen produkte të prodhuara në Shqipëri, të cilat sipas tij mund të përdoren edhe nga ushtri të vendeve aleate.
“Kemi marrëveshje me kolosë të industrisë ushtarake dhe mos u çudisni kur një ditë të vijmë përsëri këtu dhe të ekspozojmë gjëra të prodhuara këtu të cilat do t’ia japim edhe ushtrisë më të madhe të botës, ushtrisë amerikane prodhime “Made in Albania””, tha ai.
Rama përmendi gjithashtu zhvillimin e kapaciteteve vendase edhe në sektorë të tjerë të emergjencave civile, duke thënë se po prodhohen mjete të reja zjarrfikëse dhe se synohet krijimi i një flote moderne sipas standardeve europiane.
“14 zjarrfikëset e reja po prodhohen sot nga IMAK. Do të ndërtojmë flotë zjarrfikësish njësoj si flota e ushtrisë. Do t’i kemi të gjitha zjarrfikëset sipas standardeve të BE-së, po ashtu edhe autoambulancat. Mirëmbajtjen do ta bëjmë këtu”, deklaroi ai.
Dorëzimi i 40 mjeteve taktike nga “Timak Defence” shënon fillimin e një procesi më të gjerë për zhvillimin e industrisë vendase të mbrojtjes dhe rritjen e kapaciteteve prodhuese në Shqipëri.
Kompania “Timak Defence”, e cila nisi si një sipërmarrje shqiptare, është kthyer në një partner prodhues në sektorin e mbrojtjes përmes bashkëpunimit me kompaninë shtetërore KAYO, të krijuar për zhvillimin e partneriteteve në këtë fushë.
Sipas autoriteteve, synimi është që prodhimi vendas në industrinë e mbrojtjes të mos kufizohet vetëm në përmbushjen e nevojave të Forcave të Armatosura, por të krijojë edhe mundësi për eksport drejt vendeve aleate dhe partnere.
Ministri i Mbrojtjes bëri të ditur gjithashtu se procesi i pajisjes së ushtrisë do të vijojë, ndërsa deri në fund të vitit pritet dorëzimi i 40 deri në 50 automjeteve të tjera taktike.
Dorëzimi i 40 mjeteve të para shënon një nga hapat e parë të një projekti më të gjerë për zhvillimin e kapaciteteve prodhuese në industrinë shqiptare të mbrojtjes dhe krijimin e një modeli të ri të prodhimit vendas në këtë sektor.
Çmimet e naftës u rritën lehtë të premten, ndërsa investitorët ndoqën rikuperimin e fluksit të transportit të naftës përmes Ngushticës së Hormuzit. Ky zhvillim zbuti shqetësimet për furnizimin, të cilat ishin shtuar pas rifillimit të përplasjeve mes Shteteve të Bashkuara dhe Iranit në fillim të kësaj jave.
Kontratat futures të naftës amerikane West Texas Intermediate (WTI) për dorëzim në shtator u rritën me rreth 0.1%, duke arritur në 83.68 dollarë për fuçi, pasi më herët gjatë sesionit kishin shënuar rënie. Ndërkohë, nafta Brent, standardi ndërkombëtar, u rrit me 0.35%, në 89.34 dollarë për fuçi.
Banka Commonwealth Bank of Australia tha në një raport të publikuar të premten se rritja e fluksit të naftës përmes Ngushticës së Hormuzit ka zbutur shqetësimet e tregut, pasi sulmet mes SHBA-së dhe Iranit në fillim të javës e çuan përkohësisht çmimin e Brent mbi 93 dollarë për fuçi.
Sipas bankës, trafiku në këtë korridor jetik detar është rikuperuar në rreth 30%-35% të niveleve para konfliktit. Ajo shton se një rikthim në 50%–60% të flukseve normale do të ishte i mjaftueshëm për të rikthyer kushtet e mbifurnizimit në tregun global të naftës.
Ndërkohë, investitorët po vlerësojnë edhe thirrjen e Presidentit Donald Trump për të përfshirë tarifa doganore ndaj Iranit në një projektligj dypartiak për sanksione kundër Teheranit dhe Rusisë.
Edhe pse sanksionet ndaj të dy vendeve gëzojnë mbështetje të gjerë në Kongres, ideja e Trump për përdorimin e tarifave si mjet kryesor të presionit ekonomik mbetet përçarëse.
Sipas Zyrës së Përfaqësuesit të Tregtisë të SHBA-së, Shtetet e Bashkuara importuan vetëm 1.4 milionë dollarë mallra nga Irani gjatë vitit 2025. Mbi 55% e këtyre importeve përbëhej nga vepra arti, objekte koleksioni dhe antikuarë, sipas të dhënave të Trading Economics.
“Do të doja të shihja tarifa ndaj Iranit. Kjo do ta bënte projektligjin shumë më të fortë,” deklaroi Trump për nismën ligjore, e cila parashikon vendosjen e sanksioneve ekonomike ndaj Rusisë dhe vendeve që mbështesin luftën e saj në Ukrainë.
Projektligji do t’i jepte gjithashtu presidentit të drejtën të vendoste tarifa të synuara ndaj mallrave të importuara nga pesë vendet kryesore që blejnë energji ruse dhe ndihmojnë Moskën të shmangë sanksionet./cnbc
Gazeta Si – Gjykata e Posaçme ka vendosur të lirojë nga burgu pas 2 vjetësh, ish-ministrin e Shëndetësisë, Ilir Beqja. Masa e sigurisë “arrest me burg” është ndryshuar në “arrest në shtëpi”.
Ish-ministri i Shëndetësisë, qëndron në paraburgim prej korrikut 2024 për llogari të dosjes “SASPAC”, në të cilën akuzohet për një sërë veprash penale, përfshi “korrupsionin”, “pastrimin e parave” dhe “falsifikimin e dokumenteve”.
Atij iu komunikua në përfundim të hetimeve se i janë ngritur 4 akuza, ajo e përfshirjes në korrupsion gjatë drejtimit të kësaj agjensie, mosdeklarimit të pasurisë, mashtrim me pasoja të rënda dhe shkelje të barazisë në tendera.
Bashkë me Beqajn, të pandehur në këtë dosje janë marr edhe 7 persona të tjerë, mes të cilëve edhe Ermal Kurtulaj, i njohur si njëri i afërt i Beqajt dhe punonjës në “SASPAC”.
Hetimet për këtë çështje, nisën në shtator 2023, kohë kur SPAK vuri në përgjim Kurtulajn dhe njerëz të tjerë të afërt të ish-ministrit.
Përgjimet treguan se si nëpërmjet faturave fiktive, fonde të kësaj agjensie kanalizoheshin drejt restorantit që drejtohej në hije nga Beqaj.
Ky i fundit i ka mohuar akuzat e SPAK në disa reagime publike dhe qëndron në qeli që prej 4 korrikut 2024.
Nga ana tjetër Beqaj është marr i pandehur edhe për dosjen ku u hetua koncensioni i “Sterilizimit” për dyshimet se duke bashkëpunuar si grup kriminal me ish-vartësin e tij në ministrinë e Shëndetësisë, Klodian Rjepajn dhe biznesmenin Ilir Rapaj, kanë vjedhur duke shpërdoruar detyrën.
Nga Gazeta ‘Si’– Infeksionet invazive të shkaktuara nga myku mund të përbëjnë një kërcënim shumë më të madh për shëndetin sesa besohej deri më tani, veçanërisht për personat me sistem imunitar të dobësuar, sipas një studimi të ri të publikuar nga Qendrat Amerikane për Kontrollin dhe Parandalimin e Sëmundjeve (CDC).
Studimi synoi të vlerësonte sa të zakonshme janë këto sëmundje, të njohura si sëmundje invazive nga myku, dhe arriti në përfundimin se ato mund të jenë nënvlerësuar.
“Është hera e parë që kemi një vlerësim të tillë,” tha Jeremy Gold, autori kryesor i studimit dhe ekspert në CDC.
Sipas tij, kuptimi i përmasave të këtij problemi është thelbësor, pasi rastet mund të shtohen si pasojë e fatkeqësive natyrore të lidhura me ndryshimet klimatike, si uraganet dhe përmbytjet. Gjithashtu, plakja e popullsisë pritet të rrisë numrin e personave më të ndjeshëm ndaj këtyre infeksioneve.
Aktualisht nuk ekzistojnë statistika të plota globale për infeksionet kërpudhore. Një studim i publikuar në vitin 2024 në revistën The Lancet vlerësoi se në mbarë botën regjistrohen rreth 6.5 milionë infeksione invazive kërpudhore dhe 3.8 milionë vdekje çdo vit.
Edhe në Europë mungon një regjistër i përbashkët për këto infeksione, pasi ato nuk raportohen në mënyrë të detyrueshme në nivel të Bashkimit Europian. Monitorimi mbështetet kryesisht në programe kombëtare, të cilat ndryshojnë nga një shtet në tjetrin.
Si infektohen pacientët?
Sëmundjet invazive nga myku janë infeksione të rralla, por potencialisht vdekjeprurëse, të shkaktuara nga disa lloje myqesh që mund të depërtojnë në inde dhe organe.
Në shumicën e rasteve, infeksioni ndodh përmes thithjes së sporeve të mykut, por kërpudhat mund të hyjnë në organizëm edhe përmes plagëve, prerjeve ose pajisjeve mjekësore të kontaminuara.
Për shumicën e njerëzve këto spore nuk shkaktojnë probleme, por për të moshuarit, pacientët me kancer, personat që kanë bërë transplant organesh ose ata me sistem imunitar të dobësuar, infeksioni mund të jetë fatal. Trajtimi zakonisht kërkon përdorimin për një kohë të gjatë të barnave kundër kërpudhave.
Çfarë zbuloi studimi?
Për të kuptuar sa të shpeshta janë këto raste, studiuesit analizuan të dhënat e katër spitaleve dhe klinikave ambulatore në zonën e Atlantës, në SHBA, për periudhën 2020–2024.
Fillimisht u identifikuan pothuajse 1.000 raste të dyshuara, por pas verifikimeve vetëm rreth 450 pacientë plotësonin kriteret për diagnozën e infeksionit invaziv nga myku.
Analiza tregoi se spitalet mund të presin mesatarisht tre deri në pesë raste në vit për çdo 100 shtretër, ndërsa spitalet universitare të mëdha, që trajtojnë pacientë më kompleksë, regjistrojnë norma edhe më të larta.
Shumica e pacientëve kishin sistem imunitar të dëmtuar ose ishin dobësuar pas një infeksioni të mëparshëm me COVID-19.
Sipas Jeremy Gold, ekspozimi ndaj mykut mund të ndodhë edhe brenda spitaleve ose institucioneve të tjera shëndetësore, megjithëse studimi nuk përcaktoi se ku ishte ekspozuar secili pacient.
Ai shtoi se rezultatet mund t’u shërbejnë administratorëve të spitaleve si një pikë referimi për të kuptuar nëse numri i rasteve në institucionet e tyre është brenda pritshmërive apo mund të sinjalizojë një shpërthim të mundshëm infeksionesh.
Arkeologët janë gjithnjë e më pranë restaurimit të një prej afreskeve më të rralla të zbuluara ndonjëherë në qytetin antik të Pompeit, një vepër arti që kishte mbetur e varrosur nën hirin vullkanik për gati dy mijë vjet.
Punimi, i gjetur në qindra fragmente, paraqet skenën mitologjike të dashurisë mes Dionisit, perëndisë së verës dhe festimeve, dhe Ariadnës, princeshës së Kretës, një prej rrëfimeve më të njohura të mitologjisë greke.
Zbulimi u prezantua gjatë një punëtorie ndërkombëtare kushtuar objekteve arkeologjike të Pompeit, qytetit romak që u shkatërrua nga shpërthimi katastrofik i malit Vezuv në vitin 79 pas Krishtit.
Pas shembjes së tavanit, vepra u copëtua në qindra pjesë, ndërsa sot konsiderohet një nga vetëm rreth 20 afresket e tavanit që i kanë mbijetuar katastrofës së Pompeit.
Që nga viti 2023, ekspertët kanë punuar për bashkimin e fragmenteve mbi një strukturë të posaçme që rikrijon formën origjinale të tavanit.
Deri më tani është rindërtuar rreth një e katërta e afreskut, duke përdorur afro 1 mijë fragmente.
Në të njëjtën zonë, arkeologët kanë zbuluar edhe një hapësirë të njohur si “burgu i furrës”, ku besohet se skllevërit punonin në kushte të rënda duke bluar grurë.
Gazeta Si – Një 38-vjeçar është arrestuar në Durrës, pasi dyshohet se shkaktoi zjarr në një magazinë, teksa kishte ndezur flakë për djegien e barishteve.
Sipas policisë, autori i dyshuar, banues në Durrës, ndezi zjarr pranë magazinës së një subjekti privat në lagjen nr. 14 të qytetit, me qëllim djegien e disa barishteve.
Por flakët dolën jashtë kontrollit dhe përfshinë magazinën, duke shkaktuar dëme të konsiderueshme materiale.
U deshën disa makina zjarrfikëse në vendngjarje për të neutralizuar flakët, ndërsa një pjesë e madhe e qytetit të Durrësit mbeti pa drita.
Grupi hetimor po heton shkaqet për zbardhjen e plotë të ngjarjes.
Nga Gazeta ‘Si’- Vetëm pak ditë pasi OpenAI pranoi se modeli i saj më i avancuar i inteligjencës artificiale doli jashtë mjedisit të kontrolluar të testimit dhe depërtoi në sistemet e organizatave të tjera, edhe kompania Anthropic ka zbuluar një incident të ngjashëm.
Kompania njoftoi të enjten se modelet e saj të inteligjencës artificiale fituan akses të paautorizuar në sistemet e tre organizatave të jashtme gjatë testimeve, edhe pse ato duhej të ishin të izoluara nga sistemet reale.
Anthropic analizoi më shumë se 141 mijë teste dhe zbuloi se tre versione të ndryshme të modelit të saj Claude kishin hyrë në mënyrë të papërshtatshme në sistemet e tre organizatave, emrat e të cilave nuk u bënë publikë.
Ndryshe nga rasti i OpenAI, Anthropic tha se modelet kishin akses në internet për shkak të një keqkuptimi me partnerin e testimit, kompaninë Irregular.
Megjithatë, sipas kompanisë, modeli Claude përdori teknika bazë për të hyrë në sisteme, si shfrytëzimi i fjalëkalimeve të dobëta dhe pikave të aksesit pa autentifikim.
Mes modeleve të përfshira ishte edhe Mythos 5, një nga modelet më të fuqishme të Anthropic, i cili aktualisht është vënë në dispozicion vetëm për një numër të kufizuar partnerësh të autorizuar.
Anthropic tha se po bashkëpunon me Irregular për të hetuar incidentin dhe se ka kontaktuar, ose po përpiqet të kontaktojë, të tre organizatat e prekura.
Shqetësimet për sigurinë e AI-së po shtohen
Anthropic dhe OpenAI kanë prezantuar këtë vit modelet e tyre më të avancuara, përkatësisht Mythos dhe Sol, duke rritur debatet mbi sigurinë e sistemeve të inteligjencës artificiale, veçanërisht të ashtuquajturve agjentë AI, programe që mund të kryejnë detyra në mënyrë autonome.
Javën e kaluar, OpenAI pranoi se modelet e saj dolën nga mjedisi i izoluar i testimit, u lidhën me internetin dhe depërtuan në platformën Hugging Face, ku zhvilluesit ruajnë dhe shpërndajnë kodin e tyre. Disa ditë më vonë, kompania njoftoi se kishte identifikuar edhe tre incidente të tjera.
Drejtori ekzekutiv i OpenAI, Sam Altman, tha se kompania ka pezulluar përkohësisht testimet për të përmirësuar mekanizmat e izolimit (“sandboxing”), që përdoren për të testuar softuerët në një mjedis të kontrolluar.
Ngjarjet kanë shtuar presionin mbi industrinë. Mbi 1.000 punonjës të kompanive kryesore të AI-së kanë nënshkruar një peticion që i kërkon qeverisë amerikane të ngadalësojë publikimin e modeleve më të avancuara të inteligjencës artificiale, derisa të krijohen mekanizma më të fortë teknikë dhe rregullatorë për menaxhimin e tyre.
Mes nënshkruesve është edhe drejtori ekzekutiv i Anthropic, Dario Amodei, ndërsa Sam Altman nuk e ka firmosur peticionin. Megjithatë, ai ka pranuar se industria mund të ketë nevojë të ngadalësojë ritmin e zhvillimit të AI-së, për t’i dhënë kohë shoqërisë të përshtatet me aftësitë gjithnjë e më të avancuara të këtyre sistemeve.
Në fillim të këtij viti, administrata e presidentit Donald Trump bllokoi përkohësisht publikimin e modeleve më të reja të OpenAI dhe Anthropic për arsye të sigurisë kombëtare, por më pas lejoi lançimin e tyre pasi kompanitë dhanë garanci shtesë për sigurinë.
Në qershor, Trump firmosi një urdhër ekzekutiv që krijon një kornizë vullnetare, sipas së cilës zhvillues si OpenAI, Anthropic dhe Google do t’ia paraqesin modelet e tyre më të avancuara qeverisë amerikane deri në 30 ditë përpara publikimit të tyre.
Nga Gazeta ‘Si’- Qeveria ka miratuar krijimin e Regjistrit Elektronik Kombëtar për cannabis-in për qëllime mjekësore dhe industriale, ku do të monitorohet i gjithë cikli i aktivitetit të subjekteve të licencuara, nga aplikimi për licencë deri te prodhimi, transporti, eksporti, kontrollet dhe asgjësimi.
Sipas vendimit, regjistri do të administrohet nga Agjencia Kombëtare e Kontrollit të Cannabis-it, ndërsa ndërtimi dhe mirëmbajtja teknike do të realizohen nga Agjencia Kombëtare e Shoqërisë së Informacionit (AKSHI).
Sistemi do të integrohet me e-Albania, Qendrën Kombëtare të Biznesit, Tatimet, Doganat, Gjendjen Civile dhe platformën e gjurmueshmërisë “ALBTrace CO”.
Në regjistër do të pasqyrohen të gjitha të dhënat mbi licencat, kultivimin, përpunimin, sasitë e prodhuara, analizat laboratorike, transportin, eksportin, inspektimet, masat administrative, si edhe detyrimet tatimore dhe deklaratat doganore.
Akses në sistem do të kenë institucionet përgjegjëse, përfshirë ministritë, Doganat, Tatimet, Policinë e Shtetit dhe subjektet e licencuara.
Vendimi detyron subjektet të raportojnë të dhëna të sakta dhe në kohë. Mosraportimi ose deklarimi i informacionit të pasaktë do të konsiderohet shkelje, ndërsa Agjencia e Cannabis-it do të ketë të drejtë të korrigjojë të dhënat dhe të pezullojë menjëherë aksesin në rast të shkeljeve.
Çdo veprim në regjistër do të regjistrohet automatikisht në një sistem auditimi elektronik, duke garantuar gjurmueshmërinë e plotë të të gjitha ndërhyrjeve në platformë.
Nga Gazeta ‘Si’- Kryetari i Bashkimit Demokratik për Integrim, Ali Ahmeti, ka thënë se disponon informacione për një iniciativë që, sipas tij, synon ta padisë Ushtrinë Çlirimtare Kombëtare (UÇK) në Tribunalin e Hagës për krime lufte.
Duke folur në emisionin “Rishtazi” në KohaCast, Ahmeti tha se, sipas informacioneve që ka, ekziston një iniciativë në Gjykatën Kushtetuese për të rihapur, siç u shpreh ai, “plagë të vjetra”, duke iu referuar çështjeve që lidhen me Tribunalin e Hagës dhe një padie të mundshme ndaj Ushtrisë Çlirimtare Kombëtare për krime lufte.
Ai shtoi se kjo nuk e frikëson, por se rihapja e çështjeve që, sipas tij, janë mbyllur prej më shumë se 20 vitesh, do të sillte dhimbje më të madhe.
“Kam informacione që ka iniciativa në Gjykatën Kushtetuese për të hapur çështjet e Tribunalit të Hagës, për ta paditur Ushtrinë Çlirimtare Kombëtare për krime lufte. Jo që më frikëson, por të hapësh plagë të vjetra, dhimbja është më e madhe sesa kur hapet një plagë e re. Janë çështje që i kemi mbyllur më shumë se 20 vite më parë”, tha Ahmeti.
Ushtria Çlirimtare Kombëtare ishte një formacion i armatosur shqiptar që u krijua në fillim të vitit 2001 gjatë konfliktit të armatosur në Maqedoninë e Veriut.
Ajo luftoi për avancimin e të drejtave politike, kushtetuese dhe kombëtare të shqiptarëve në vend. Konflikti zgjati disa muaj dhe përfundoi në gusht të vitit 2001 me nënshkrimin e Marrëveshjes Kornizë të Ohrit, e cila i dha fund luftimeve dhe solli ndryshime kushtetuese e ligjore që zgjeruan të drejtat e komunitetit shqiptar.
Gazeta Si – Një tragjedi e vërtetë ka ndodhur në ujërat pranë Ceutës – enklavës spanjolle në Marok – e cila u mësy nga rreth dy mijë emigrantë, kryesisht marokenë dhe algjerianë.
Janë gjetur trupat e të paktën 18 emigrantëve që humbën jetën ndërsa përpiqeshin të kalonin kufirin midis Marokut dhe Ceutës.
Dyndja e emigrantëve që mbërrijnë në bregdetin nën kontrollin spanjoll ka tejkaluar kapacitetet e Gardës Civile dhe të shërbimeve të urgjencës, të cilat mundën të ofronin ndihmë vetëm për të plagosurit.
Kjo e çon në 44 numrin e shtetasve të huaj të gjetur të vdekur në ujërat pranë Ceutës që nga fillimi i vitit. Nëse kjo prirje vazhdon, numri i viktimave mund të arrijë së shpejti shifrën totale prej 46 të regjistruar në fund të vitit 2025. Në orët e fundit, 117 persona të tjerë u shpëtuan dhe u transferuan në Qendrën e Përkohshme të Pritjes së Emigrantëve (CETI), e cila aktualisht është e tejmbushur për shkak të krizës së emigracionit të javëve të fundit.
Situata në Ceutë po shkakton shqetësim dhe alarm brenda qeverisë së Madridit. Pritet të mbërrijnë Ministri i Brendshëm Fernando Grande-Marlaska dhe Kryeministri Pedro Sánchez; ky i fundit kishte dërguar më parë ushtrinë në enklavën spanjolle për të mbështetur Gardën Civile. “Qeveria spanjolle është plotësisht e përkushtuar për të dhënë një përgjigje të menjëhershme ndaj situatës në Ceutë. Ne po mobilizojmë të gjitha burimet e nevojshme, po bashkëpunojmë me autoritetet marokene dhe ato ndërkombëtare, si dhe po përgatisim masat e duhura për të rikthyer normalitetin sa më shpejt të jetë e mundur”, deklaroi lideri spanjoll në rrjetet sociale.
Kryeministri është vënë në shënjestër të kritikave nga partia e ekstremit të djathtë Vox, e cila e fajëson atë për krizën e emigrantëve. Në një postim në rrjetet sociale, lideri i ekstremit të djathtë Santiago Abascal denoncoi “pushtimin nga emigrantët” dhe lëshoi një thirrje “SOS Ceuta”.
Lideri i Vox pretendon se emigrantët “nuk po ikin as nga lufta, as nga varfëria” dhe akuzon qeverinë se po lehtëson mbërritjen e tyre. Në përgjigje, burime të qeverisë spanjolle të cituara nga gazeta “El País” hodhën poshtë “përdorimin demagogjik dhe partiak” të situatës në Ceutë, duke mohuar çdo lidhje midis fluksit masiv të emigrantëve nga Maroku dhe procedurës së fundit të jashtëzakonshme të rregullimit të statusit të emigrantëve.
Lidhur me marrëveshjet me Rabatin, Maroku ka drejtuar gishtin nga “organizatat kriminale” për fluksin masiv të migrantëve në enklavën spanjolle të Ceutës, duke e përshkruar bashkëpunimin e tij me Spanjën për çështjet e migracionit si “shembullor”.
“Maroku as nuk e mbështet dhe as nuk e inkurajon migrimin e parregullt të qytetarëve të tij; janë organizatat kriminale ato që shfrytëzojnë cenueshmërinë e njerëzve, duke ushqyer pritje të rreme dhe duke vënë në rrezik jetën e tyre”.
Ndërkohë, Madridi dhe Rabati kanë rënë dakord të forcojnë koordinimin për të frenuar kalimet e mëtejshme: Ministria e Brendshme Spanjolle deklaron se ka rënë dakord me Rabatin për të zbatuar masa për të riatdhesuar “të gjithë ata që kanë hyrë ilegalisht në Ceuta” në Marok “sa më shpejt të jetë e mundur”.
Kriza kujton ngjarjet e majit të vitit 2021, kur 8 000 emigrantë hynë në Ceuta brenda një dite të vetme, në një periudhë tensioni të lartë diplomatik midis Spanjës dhe Marokut.
Në atë kohë, Rabati u akuzua se kishte lehtësuar kontrollet kufitare pasi Madridi lejoi liderin e Frontit Polisario, Brahim Ghali, të merrte trajtim mjekësor në një spital spanjoll – një veprim që shkaktoi një krizë të rëndë diplomatike midis dy vendeve.
Edhe në situatën aktuale të emergjencës, qëndrimi i autoriteteve marokene ka ngritur pikëpyetje mbi përdorimin e mundshëm të flukseve migratore si mjet presioni politik, ndonëse qeveria spanjolle vazhdon të theksojë bashkëpunimin e Rabatit.
Ndërhyrja e Brukselit bëhet në kuadër të Paktit të ri Evropian për Migracionin dhe Azilin, i cili parashikon mekanizma për të mbështetur shtetet anëtare që përballen me presion të jashtëzakonshëm në kufijtë e tyre të jashtëm dhe për t’iu përgjigjur përdorimit të mundshëm të emigrantëve si mjet presioni nga vende të treta.
Nga Gazeta ‘Si’– Fëmijët dhe adoleshentët në Europë po shfaqin nivele gjithnjë e më të ulëta të formës fizike, sipas një studimi të ri, duke rrezikuar shëndetin e tyre si tani ashtu edhe në të ardhmen.
Studiuesit nga Universiteti i Zaragozës zbuluan se, që nga viti 1990, ka pasur një rënie të vazhdueshme të treguesve kryesorë të shëndetit fizik te fëmijët.
Studimi, i botuar në revistën Sports Medicine – Open, analizoi forcën muskulore, fleksibilitetin, përbërjen trupore dhe aftësinë kardiorespiratore.
Sipas autorëve, këta janë faktorë kyç për zhvillimin dhe shëndetin afatgjatë të fëmijëve, ndaj rënia e tyre përbën një mundësi të humbur që do të jetë e vështirë të rikuperohet.
Analiza përfshiu 417.362 fëmijë dhe adoleshentë të moshës 6–16 vjeç nga 20 vende europiane, me të dhëna të mbledhura nga viti 1965 deri në 2023.
Rezultatet tregojnë se forca e pjesës së sipërme të trupit ka rënë që nga vitet 1970, me një periudhë stabiliteti mes viteve 1980 dhe 2000, përpara se të rifillonte rënien. Edhe forca e pjesës së poshtme të trupit, e matur përmes testeve të kërcimit, u përmirësua deri në vitet 1980, por më pas ka ardhur duke u përkeqësuar vazhdimisht.
Studiuesit vunë re gjithashtu një rritje të vazhdueshme të yndyrës trupore, një problem që, sipas tyre, shpesh nënvlerësohet kur përdoret vetëm indeksi i masës trupore (BMI).
Treguesi që u përkeqësua më shumë ishte fleksibiliteti, i cili ka pësuar rënie të pandërprerë dhe madje është përshpejtuar pas vitit 2000.
Sa i përket aftësisë kardiorespiratore – aftësisë së zemrës, mushkërive dhe enëve të gjakut për të furnizuar muskujt me oksigjen gjatë aktivitetit fizik – studimi tregon se pas një rënieje afatgjatë, situata duket se është stabilizuar mes viteve 2015 dhe 2023. Megjithatë, nivelet mbeten dukshëm më të ulëta se ato të dekadave të mëparshme.
Autorët theksojnë se gjetjet nënvizojnë nevojën për të forcuar politikat publike që nxisin aktivitetin fizik te fëmijët.
Forma fizike gjatë fëmijërisë dhe adoleshencës lidhet ngushtë me shëndetin në moshë madhore. Një qëndrueshmëri e mirë kardiorespiratore dhe një përbërje e shëndetshme trupore në këto mosha shoqërohen me rrezik më të ulët për sëmundje kardiovaskulare dhe vdekje të parakohshme, ndërsa forca muskulore ndihmon në ruajtjen e një peshe të shëndetshme.
Sipas Organizatës Botërore të Shëndetësisë (OBSH), fëmijët dhe adoleshentët duhet të kryejnë të paktën 60 minuta aktivitet fizik me intensitet mesatar ose të lartë çdo ditë, duke përfshirë ushtrime për forcimin e muskujve dhe kockave të paktën tre herë në javë.
Megjithatë, më shumë se 75% e adoleshentëve europianë nuk i përmbushin këto rekomandime.
Në nivel global, OBSH vlerëson se mungesa e aktivitetit fizik është përgjegjëse për rreth 6% të rasteve të sëmundjeve koronare të zemrës, 7% të diabetit të tipit 2, si dhe 10% të rasteve të kancerit të gjirit dhe të zorrës së trashë. Gjithashtu, ajo lidhet me 9% të vdekjeve të parakohshme, 7.2% të vdekshmërisë së përgjithshme dhe 7.6% të vdekjeve nga sëmundjet kardiovaskulare.
Nga Gazeta ‘Si’– Plani i ri i mazhorancës për reformën administrativo-territoriale ka nxitur kundërshti në disa bashki të vendit.
Në Klos, punonjësit e bashkisë kanë ndërprerë punën dhe kanë dalë në protestë, duke kundërshtuar mundësinë e përfshirjes së qytetit në skemën e bashkimeve territoriale.
Përfaqësues të administratës vendore kërkojnë që vendimi për riorganizimin e bashkive të rishikohet, duke argumentuar se ndryshimet e propozuara prekin funksionimin dhe identitetin e njësisë vendore.
Protestuesit kanë bërë të ditur se do të vijojnë bojkotin e punës edhe në ditët në vijim, deri në një reagim të institucioneve qendrore për kërkesat e tyre.
Përplasje të ngjashme priten edhe në Belsh e Prrenjas, ku banorë dhe punonjës të administratave vendore kanë paralajmëruar reagime ndaj planit të shkrirjes së bashkive.
Ndërkohë, pak ditë më parë tensione pati edhe në Poliçan.
Disa anëtarë të Partisë Socialiste dogjën teserat e anëtarësisë në shenjë proteste, ndërsa drejtuesi lokal i kësaj force politike dha dorëheqjen gjatë tubimit.
Reforma administrativo-territoriale është rikthyer në qendër të debatit politik, me Partinë Socialiste dhe Partinë Demokratike që kanë hedhur në tavolinë dy modele diametralisht të kundërta për organizimin e pushtetit vendor.
Deputetët e grupit parlamentar të PS-së kanë depozituar në Kuvend projektligjin për Reformën Administrativo-Territoriale 2.0, i cili synon riorganizimin më të thellë të pushtetit vendor që nga reforma e vitit 2014.
Paralelisht, Partia Demokratike ka shpërndarë draftin e saj, që propozon një hartë krejt tjetër administrative me 100 bashki dhe 6 rajone, në vend të modelit aktual me 61 bashki.
Modeli i PS-së: 46 bashki dhe një nivel i ri “Qyteti”
Sipas projektligjit të depozituar nga mazhoranca, numri i bashkive do të reduktohet nga 61 në 46, ndërsa 12 qarqet do të mbeten të pandryshuara.
Risia kryesore e reformës është krijimi i një niveli të ri organizimi, “Qyteti”, i cili vendoset ndërmjet bashkisë dhe njësisë administrative.
Në total, struktura e re do të përbëhet nga 46 bashki, 71 qytete dhe 387 njësi administrative, me synimin për të përmirësuar përfaqësimin lokal dhe koordinimin e shërbimeve publike.
Projektligji parashikon bashkimin e 28 bashkive ekzistuese në 13 bashki të reja. Ndër to janë bashkimi i Dimalit dhe Poliçanit me Beratin, Klosit me Matin, Cërrikut dhe Belshit me Elbasanin, Prrenjasit me Librazhdin, Patosit me Fierin, Divjakës me Lushnjën, Maliqit me Korçën, Selenicës me Vlorën, Libohovës me Gjirokastrën, Memaliajt me Tepelenën, Këlcyrës me Përmetin dhe Fushë-Arrëzit me Pukën.
Një tjetër ndryshim i rëndësishëm prek zonën metropolitane të Tiranës, ku drafti parashikon që Rinasi t’i bashkohet Bashkisë së Tiranës, ndërsa Bashkia Vorë të mbetet njësi më vete.
Nëse projektligji miratohet, zgjedhjet vendore të vitit 2027 do të zhvillohen për herë të parë sipas hartës së re administrativo-territoriale.
Modeli i PD-së: rikthim në 100 bashki
Ndryshe nga mazhoranca, Partia Demokratike propozon një zgjerim të ndjeshëm të pushtetit vendor.
Drafti i hartuar nga ekspertët e PD-së dhe i shpërndarë deputetëve nga bashkëkryetari i Komisionit për Reformën Territoriale, Luciano Boçi, parashikon 100 bashki të organizuara në 6 rajone.
Në mesazhin drejtuar deputetëve demokratë thuhet: “Me miratim të Kryetarit të PD dhe të Kryetarit të grupit ju përcjell listën e bashkive (100) të paraqitur në raport nga ekspertët tanë.”
Sipas draftit, vendi do të organizohej në rajonet Shkodër-Lezhë, Dibër-Kukës, Tiranë-Durrës, Elbasan-Korçë, Fier-Berat dhe Vlorë-Gjirokastër, ndërsa në shumë qarqe propozohet rikrijimi i bashkive që u shkrinë me reformën e vitit 2014.
Në qarkun e Tiranës, për shembull, PD propozon rikthimin e bashkive si Petrela, Kashari, Dajti, Arbana dhe Ndroqi, ndërsa në Durrës krijimin e bashkive Sukth dhe Fushë-Krujë.
Dy vizione të kundërta
Dy draftet paraqesin dy filozofi të ndryshme për organizimin territorial të vendit.
Mazhoranca synon konsolidimin e bashkive, uljen e numrit të tyre dhe krijimin e një niveli të ri administrativ me status ligjor, ndërsa opozita propozon decentralizim më të madh, duke rritur numrin e bashkive dhe duke rikthyer një pjesë të njësive të shkrira me reformën territoriale të vitit 2014.
Projektligji i Partisë Socialiste pritet të nisë procedurat parlamentare në Kuvend, ndërsa drafti i Partisë Demokratike pritet të shërbejë si baza e amendamenteve dhe qëndrimit të opozitës gjatë debatit për reformën.
Nga Gazeta ‘Si’- Hamasi ka pranuar planin për fazën e dytë të armëpushimit në Gaza, i cili parashikon çarmatimin gradual të grupit dhe të organizatave të tjera të armatosura palestineze, si pjesë e një procesi më të gjerë për përfundimin e luftës.
Këtë e konfirmoi një zyrtar i lartë i Hamasit, ndërsa një deklaratë zyrtare e lëvizjes pritet të publikohet së shpejti.
Sipas burimeve të përfshira në negociata, Hamasi ka bërë të qartë se zbatimi i çarmatimit do të varet nga përmbushja e disa kushteve, përfshirë tërheqjen e plotë të forcave izraelite nga Rripi i Gazës, ndalimin e operacioneve ushtarake dhe shtimin e ndihmës humanitare për territorin palestinez.
Plani parashikon që armët e rënda të Hamasit të vendosen nën kontrollin e një komiteti palestinez të përbërë nga teknokratë, ndërsa administrimi i Gazës t’i kalojë një autoriteti të ri palestinez.
Procesi do të zhvillohet në faza dhe do të monitorohet ndërkombëtarisht.
Megjithatë, mbeten ende pa zgjidhje disa çështje kyçe, si mënyra e dorëzimit të armëve, shkatërrimi i rrjetit të tuneleve dhe mekanizmat e verifikimit të marrëveshjes.
Një zyrtar i Hamasit theksoi se grupi nuk ka pranuar dorëzimin e armëve drejtpërdrejt Izraelit dhe se çdo hap do të lidhet me përmbushjen e detyrimeve nga pala izraelite.
Deri tani, Izraeli nuk ka reaguar zyrtarisht ndaj zhvillimit të fundit dhe nuk ka konfirmuar nëse do të pranojë kushtet e fazës së dytë të marrëveshjes.
Login
