TIRANĂ, 5 janar/ATSH/ MĂ« 5 janar 1555 prifti katolik shqiptar dom Gjon Buzuku pĂ«rfundoi sĂ« shkruari âMesharinâ e tij, qĂ« deri mĂ« sot njihet si vepra e parĂ« e llojit dhe njĂ«kohĂ«sisht si i pari dokument letrar i botuar nĂ« gjuhĂ«n shqipe.
VetĂ« autori, dom Gjon Buzuku, shkruan nĂ« parathĂ«nien e âMesharitâ se e mbaroi âsĂ« shkruamiâ veprĂ«n mĂ« 5 janar 1555. NĂ« vitin 1740 Mesharin e zbuloi ne BibliotekĂ«n e PropagandĂ«s Fide, afĂ«r RomĂ«s, ipeshkvi i Shkupit imzot Gjon NikollĂ« Kazazi nga Gjakova. NĂ« 1909, e rizbuloi arbĂ«reshi Pal Skiroi, nĂ« BibliotekĂ«n e Vatikanit nĂ« RomĂ«, ku gjendet edhe sot me shĂ«nimin Katalogu: R.G. Liturgia III, 194.
At Justin Rrota ishte i pari që solli nga Biblioteka Apostolike e Vatikanit në vitin 1929 tre riprodhime të fotografuara të Mesharit të hershëm.
âMeshariâ Ă«shtĂ« njĂ« vepĂ«r monumentale e gjuhĂ«s shqipe dhe e kulturĂ«s shqiptare. Puna pĂ«r tĂ« kishte filluar mĂ« 20 mars 1554, ndĂ«rkohĂ« qĂ« nĂ« gjuhĂ«n shqipe nuk ekzistonte pĂ«rkthimi i shkrimeve tĂ« shenjta biblike. Duke parĂ« nevojĂ«n e madhe qĂ« kishin besimtarĂ«t e krishterĂ« shqiptarĂ« pĂ«r tĂ« dĂ«gjuar e kremtuar FjalĂ«n e Zotit, LiturgjinĂ« e Sakramentet e Shenjta nĂ« gjuhĂ«n amtare, dom Gjon Buzuku vendosi tĂ« hartonte kĂ«tĂ« vepĂ«r.
TIRANĂ, 5 janar/ATSH/ MĂ« 5 janar 1991 u recitua pĂ«r herĂ« tĂ« parĂ« nĂ« publik, pas 45 vjetĂ«sh, âIliadaâ shqiptare, âLahuta e Malcisâ.
Në Shkodër, gjatë këndimit të vargjeve të Fishtës, pati një çast pezulli prej aktorit në rolin e rapsodit. Mirëpo, performuesit i erdhi në ndihmë publiku, që fragmente të veprës i kishte mësuar përmendësh varg për varg.
Lahuta e Malcis ështĂ« e shkruar nĂ«Â gegĂ«risht, gjuha origjinale dhe standarde e kohĂ«s. Ajo Ă«shtĂ«Â poema epike kombĂ«tare shqiptare, botuar nĂ« vitin 1937. âLahuta e Malcisâ pĂ«rbĂ«het nga 30 kĂ«ngĂ« dhe mbi 17 000 vargje. Fillimisht u botua nga Shtypshkronja Françeskane nĂ« ShkodĂ«r dhe ka rreth 700 faqe.
Përgjatë gjysmëshekullit të regjimit komunist, kryevepra e Atë Gjergj Fishtës, u censurua krahas botimeve të autorëve të tjerë nga veriu i vendit, Camaj dhe Harapi. Megjithatë, popullariteti i kësaj vepre në radhët e shqiptarëve, në mënyrë të veçantë mes shkodranëve, ishte i padyshimtë.
Studiues tĂ« shumtĂ«, vendas dhe tĂ« huaj, e kanĂ« cilĂ«suar FishtĂ«n si figurĂ«n mĂ« madhore tĂ« letrave shqipe nĂ« shek. XX. Krahas barazimit me âIliadĂ«nâ e autorit helen, nĂ« veprĂ«n e FishtĂ«s do tĂ« gjendeshin afinitete edhe me stilin e Dantes dhe tĂ« GĂ«tes, pĂ«r nga pleksjet e mitologjisĂ« me realitetin, mendimi filozofik dhe dramaciteti.
TIRANĂ, 1 janar /ATSH/ NĂ« shumĂ« vende, viti i ri fillon mĂ« 1 janar. MegjithatĂ«, nuk ka qenĂ« gjithmonĂ« kĂ«shtu. NĂ« fakt, pĂ«r shekuj me radhĂ«, data tĂ« tjera shĂ«nonin fillimin e kalendarit, duke pĂ«rfshirĂ« 25 marsin dhe 25 dhjetorin.
Caktimi i 1 janarit si Dita e Vitit tĂ« Ri erdhi falĂ« mbretit romak Numa Pompilius. GjatĂ« mbretĂ«rimit tĂ« tij (715â673 para Krishtit) Numa e rishikoi kalendarin republikan romak nĂ« mĂ«nyrĂ« qĂ« janari tĂ« zĂ«vendĂ«sonte marsin si muajin e parĂ«. Ishte njĂ« zgjedhje e pĂ«rshtatshme, pasi janari u emĂ«rua sipas Janusit, perĂ«ndisĂ« romake tĂ« tĂ« gjitha fillimeve; ndĂ«rsa muaji mars ishte nĂ« nder tĂ« perĂ«ndisĂ« sĂ« luftĂ«s, Marsit. Por 1 janari nuk u bĂ« fillimi zyrtar i vitit romak deri nĂ« vitin 153 para Krishtit.
Në vitin 46 p.K Jul Cezari prezantoi më shumë ndryshime, megjithëse kalendari Julian, siç u bë i njohur, e mbajti 1 janarin si datën e nisjes së vitit. Me zgjerimin e Perandorisë Romake u përhap gjithashtu edhe përdorimi i kalendarit Julian.
Në vitin 1582, përveç zgjidhjes së problemit me vitet e brishta, kalendari Gregorian rivendosi 1 janarin si fillimin e Vitit të Ri. Ndërsa Italia, Franca dhe Spanja ishin ndër vendet që pranuan menjëherë kalendarin e ri, kombet protestante dhe ortodokse ishin të ngadalta në miratimin e tij. Britania e Madhe dhe kolonitë e saj amerikane nuk filluan të ndiqnin kalendarin Gregorian deri në vitin 1752. Përpara kësaj, ata festonin Ditën e Vitit të Ri më 25 mars.
Me kalimin e kohës, vendet jo të krishtera gjithashtu filluan të përdorin kalendarin Gregorian. Kina (1912) është një shembull i shquar, megjithëse vazhdoi të festonte Vitin e Ri Kinez sipas një kalendari hënor. Në fakt, shumë vende që ndjekin kalendarin Gregorian kanë edhe kalendarë të tjerë tradicionalë ose fetarë. Disa kombe nuk e përvetësuan kurrë kalendarin Gregorian dhe kështu e fillojnë vitin në data të tjera përveç 1 janarit. Etiopia, për shembull, feston Vitin e Ri (i njohur si Enkutatash) në shtator.
TIRANĂ, 31 dhjetor/ATSH/ Ădo vit, mĂ« 31 dhjetor, njerĂ«zit nĂ« mbarĂ« botĂ«n festojnĂ« NatĂ«n e Vitit tĂ« Ri, nata qĂ« ndan ditĂ«n e fundit tĂ« vitit pĂ«r tĂ« sjellĂ« agimin e vitit tĂ« ri kalendarik.
Kjo festĂ« mbarĂ«botĂ«rore Ă«shtĂ« njĂ« ditĂ« pĂ«r tâi thĂ«nĂ« âlamtumirĂ«â tĂ« vjetrĂ«s dhe si njĂ« pĂ«rshĂ«ndetje pĂ«r gjĂ«rat e reja qĂ« do tĂ« vijnĂ«. Vigjilja e Vitit tĂ« Ri nĂ« kalendarin Gregorian i referohet mbrĂ«mjes, ose zakonisht tĂ« gjithĂ« ditĂ«s sĂ« fundit tĂ« vitit, 31 dhjetorit. NĂ« shumĂ« vende, nata e Vitit tĂ« Ri festohet me vallĂ«zim, ngrĂ«nie, pije dhe hedhje fishekzjarresh.
E njohur edhe si Dita e Shën Silvestrit, vigjilja e Vitit të Ri është një nga festat më emocionuese të vitit. Disa vende, si Filipinet dhe Letonia, e festojnë Natën e Vitit të Ri si një festë publike. Në Japoni, është një festë qeveritare. Në vende të tjera, shumë biznese i lënë punonjësit e tyre të lire në mënyrë që ata të mund të marrin pjesë në festimet e shumta.
Ka shumë arsye pse kultura të ndryshme e konsiderojnë këtë ditë si një nga më të rëndësishmet e vitit. Jo vetëm sepse është një kohë festash dhe festimesh të mëdha në të gjithë botën, por edhe sepse shihet si një pikë kthese e rëndësishme. Përveç se është një kohë për të reflektuar mbi vitin e kaluar, gjithashtu shërben për marrjen e zotimeve të reja.
ShumĂ« njerĂ«z bĂ«jnĂ« premtime tĂ« Vitit tĂ« Ri. MegjithatĂ«, nga anketimet Ă«shtĂ« vĂ«nĂ« re se vetĂ«m 8% e njerĂ«zve i arrijnĂ« ato nĂ« tĂ« vĂ«rtetĂ«. SociologĂ«t thonĂ« se nĂ« vend qĂ« tĂ« bĂ«ni premtime qĂ« nuk do tâi mbani, Ă«shtĂ« mĂ« mirĂ« tĂ« vendosni tre ose katĂ«r qĂ«llime. Ndarja e qĂ«llimeve nĂ« hapa tĂ« zbatueshĂ«m dhe rishikimi i progresit tuaj çdo ditĂ« ndihmon nĂ« mbajtjen e tyre.
Shumë qytete në të gjithë botën kanë përgatitur tashmë fishekzjarrë, koncerte, numërim mbrapsht dhe argëtime të tjera nga më të ndryshmet. Disa nga qytetet më të famshme për të festuar janë: New York City, Sydney, Bangkok, Dubai, Cape Town, Londër, Paris dhe Las Vegas.
Në Spanjë dhe vende të tjera spanjishtfolëse, është traditë të hash 12 kokrra rrushi gjatë numërimit mbrapsht deri në mesnatë, duke simbolizuar shpresat për vitin e ri. Në të gjithë botën, të hash çdo gjë në formën e një rrethi ose unaze simbolizon përmbushjen e rrethit dhe konsiderohet fat i mirë. /j.p/
TIRANĂ, 30 dhjetor/ATSH/ Sot mbushen 85 vjet prej ndarjes nga jeta tĂ« Gjergj FishtĂ«s, njĂ« prej figurave themelore tĂ« letrave shqipe.
Françeskani erudit, i quajtur ndryshe edhe Homeri shqiptar, i mbylli sytë më 30 dhjetor 1940. Fishta mbetet një prej figurave më brilante të letërsisë, publicistikës, gjuhësisë, meshtarisë, kulturës e diplomacisë.
Me penën e tij të fuqishme, At Gjergj Fishta lartësoi gjuhën shqipe, i dha zë epopesë historike të shqiptarëve, ndërtoi mitin letrar të qëndresës dhe dinjitetit kombëtar si dhe shndërroi fjalën artistike në akt atdhetarie.
âLahuta e MalcĂsâ shkruar prej tij, mbetet njĂ« nga kryeveprat e letĂ«rsisĂ« sonĂ«, dĂ«shmi e shpirtit, historisĂ« dhe identitetit shqiptar.
Në këtë 85-vjetor, Biblioteka Kombëtare nderoi At Gjergj Fishtën duke risjellë në kujtesë trashëgiminë e pavdekshme të tij, e cila vazhdon të jetojë dhe të flasë fuqishëm në kulturën, gjuhën dhe vetëdijen tonë kombëtare.
NdĂ«rsa Biblioteka Publike âGjergj Fishtaâ e qytetit tĂ« LezhĂ«s kujtoi njĂ« fragment tĂ« fjalimit tĂ« HoxhĂ« Hafiz Ali Kraja, mbajtur nĂ« funeralin e At Gjergj FishtĂ«s, ku thuhej: âMe ty, PatĂ«r Gjergj, Kombi naltĂ«sohet dhe madhĂ«nohet para popujve tĂ« tjerĂ«, prandaj sot krejt populli shqiptar tĂ« pĂ«rulet, djelmnia intelektuale vajton humbjen Tande e me lot ndĂ«r faqe tĂ« pĂ«rcjell me mallĂ«njim e dhimbje nĂ« jetĂ«n e pasosmeâ. /j.p/
TIRANĂ, 30 dhjetor/ATSH/ Kryesia e AkademisĂ« sĂ« Shkencave bĂ«ri dorĂ«zimin e âFjalorit tĂ« madh tĂ« gjuhĂ«s shqipeâ.
Ky fjalor shĂ«non kurorĂ«zimin e punĂ«s 5-vjeçare (2021-2025) dhe pasqyron mbi 125.000 njĂ«si leksikografik (rreth 105.000 fjalĂ« nĂ« zĂ«ra tĂ« veçantĂ«, rreth 3.500 fjalĂ« âtĂ« fshehuraâ nĂ« kuptime si emra, mbiemra a ndajfolje, rreth 12.500 njĂ«si frazeologjike, rreth 5.000 togfjalĂ«sha terminologjikĂ«, rreth 1.200 emĂ«rtime shkurtesore, rreth 250 terma tĂ« huazuar tĂ« paasimiluar grafikisht, rreth 1.650 shprehje tĂ« huaja tĂ« paasimiluara e rreth 250.000 kuptime leksikore me mbi 1.000.000 shembuj ilustrues pĂ«r kĂ«to kuptime etj.).
âFjalori i madh i gjuhĂ«s shqipeâ vjen si vepra leksikografike prej kohĂ«sh e munguar dhe mjaft e kĂ«rkuar.
Në ceremoninë e organizuar nga ASHSH, fjalori u dorëzua si maket i printuar në një kopje dhe u lidh në tri vëllime me nga 3300 faqe A4 secili. Kryesisë iu dorëzua dhe një kopje simbolike në variantin elektronik (CD).
Kryetari i Akademisë, akad. Skënder Gjinushi, vlerësoi punën e bërë nga gjithë grupi realizues i projektit: nga bashkëpunëtorët, nga hartuesit, nga redaktorët, nga kryesia e redaksisë, nga korrektorët, si dhe nga forcat ndihmëse.
Realizimi i projektit dhe puna e bërë u vlerësua dhe nga nënkryetari i Akademisë, akad. Vasil Tole, nga kryetari i Seksionit të Shkencave Shoqërore dhe albanologjike, akademik Gëzim Hoxha dhe nga akademikë të tjerë të pranishëm.
Në fillim të vitit 2026, vepra do të hidhet në sistemin on-line dhe do të jetë e hapur për përmirësime, për njësime, për shtime e rishikime që do të bëhen nga një grup leksikografësh pranë Qendrës së Botimeve Enciklopedike dhe Albanologjike. /j.p/
TIRANĂ, 29 dhjetor/ATSH/ NĂ« fshatin Poliçan tĂ« BashkisĂ« Dropull bashkĂ«jetojnĂ« bukuritĂ« natyrore, historia dhe trashĂ«gimia kulturore.
Në këtë fshat, një prej më të bukurve të jugut të Shqipërisë, mes objektesh të tjera gjendet edhe Kisha e Taxharikëve, një monument kulture i cili ruan shekuj trashëgimie kulturore.
Poliçani i komunës së Pogonit ofron mundësinë e një udhëtimi relaksues larg zhurmës së qytetit, me rrugicat e tij të qeta dhe panoramat mahnitëse. Fshati Poliçan është qendra e Pogonit, i cili banohet kryesisht prej minoritetit grek.
Kjo zonë trashëgon pasuri kulturore të larmishme, me polifoninë, sazet, instrumentet e kostumet popullore, të cilat e bëjnë tërheqës për vizitorë vendas e të huaj. /j.p/
TIRANĂ, 25 dhjetor/ATSH/ Krishtlindja Ă«shtĂ« njĂ« nga kremtimet mĂ« tĂ« rĂ«ndĂ«sishme pĂ«r miliona besimtarĂ« nĂ« tĂ« gjithĂ« botĂ«n, tĂ« cilĂ«t kanĂ« Jezu Krishtin nĂ« qendĂ«r tĂ« besimit tĂ« tyre fetar.
Për të krishterët, 25 dhjetori shënon ngjarjen në të cilën Zoti u bë njeri, i lindur si një foshnjë e pafuqishme në një stallë për bagëti. Mishërimi i Zotit është një moment kyç në historinë e shpëtimit dhe kuptohet si fillimi i një akti dashurie hyjnore për njerëzimin që kulmon me vdekjen dhe ringjalljen e Krishtit në Pashkë. Lindja e Krishtit zbulon paradoksin e madhështisë hyjnore të shprehur përmes një foshnjeje të brishtë dhe varfërisë njerëzore.
Historia e Krishtlindjeve është e mbushur me mrekulli dhe kontraste simbolike: një virgjëreshë shtatzënë, barinjtë që lajmërohen nga engjëjt dhe një foshnjë të cilës i dhurojnë pasuri tre mbretër.
Teologjikisht, kĂ«to ngjarje e identifikojnĂ« Jezusin si MesinĂ« e profetizuar dhe tĂ« shumĂ«pritur qĂ« do tĂ« sjellĂ« shpĂ«timin shpirtĂ«ror. Si njĂ« pĂ«rmbushje e tillĂ« e profecisĂ« sĂ« DhiatĂ«s sĂ« VjetĂ«r, Jezusi quhet edhe Emanuel nĂ« Mateu 1:23, qĂ« do tĂ« thotĂ« âZoti Ă«shtĂ« me neâ, njĂ« emĂ«r qĂ« shpreh besimin e krishterĂ« se Zoti hyri fizikisht nĂ« historinĂ« njerĂ«zore. Keshtu, sezoni i Krishtlindjes Ă«shtĂ« i mbushur me shpresĂ« dhe gĂ«zim pĂ«r tĂ« krishterĂ«t qĂ« besojnĂ« nĂ« njĂ« Zot tĂ« dashur dhe tĂ« pranishĂ«m.
Që nga fillimi i shekullit të 20-të, Krishtlindja u transformua gjithashtu në një festë laike familjare, e respektuar edhe prej jo-të krishterëve e karakterizuar nga një shkëmbim dhuratash. Pjesë e kësaj feste u bë edhe një figurë mitike e quajtur Babagjyshi i Krishtlindjes. Periudha festive nis me Adventin deri në Epifani dhe është një sezon i pasur me tradita të panumërta fetare dhe laike që bashkojnë familjen, besimin dhe kulturën, duke theksuar temat e shpresës, gëzimit, bujarisë dhe vullnetit të mirë. /j.p/
TIRANĂ, 24 dhjetor/ATSH/ Kjo Krishtlindje ka bĂ«rĂ« bashkĂ«, nĂ« njĂ« frymĂ« vĂ«llazĂ«rore, gjithe ipeshkvijtĂ« e KishĂ«s Katolike nĂ« ShqipĂ«ri, tĂ« cilĂ«t iu drejtuan popullit shqiptar me njĂ« mesazh dashurie dhe shprese.
Mesazhi i kësaj Krishtlindjeje u përcoll nga ipeshkvi i Rrëshenit, imzot Gjergj Meta, arqipeshkvi i Shkodër-Pult, imzot Giovanni Peragine, imzot Arjan Dodaj, arqipeshkvi i Tiranë-Durrës dhe imzot Ottavio Vitale, ipeshkvi i Lezhës.
âPopulli qĂ« ecte nĂ« errĂ«sirĂ« pa njĂ« dritĂ« tĂ« madhe dhe mbi kĂ«tĂ« luginĂ« tĂ« errĂ«t shndriti drita e fuqishme. E ke shumuar gĂ«zimin, e ke rritur harenĂ«â, me kĂ«to vargje tĂ« profetit Isaia, kapitulli 9, arqipeshkvi Arjan Dodaj, nisi mesazhin e tij drejtuar besimtarĂ«ve katolikĂ« nĂ« kĂ«tĂ« prag Krishtlindjeje.
Për imzot Dodaj, përvoja e Krishtlindjes është përvoja e daljes nga një errësirë.
âZoti nĂ«pĂ«rmjet ofertĂ«s sĂ« tij, shndrit nĂ« jetĂ«n tonĂ« dhe pĂ«rballĂ« kĂ«tij grazhdi nĂ« Betlehem, ku jemi tĂ« gjithĂ« tĂ« ftuar tĂ« kremtojmĂ« e festojmĂ«, le tĂ« sodisim kĂ«tĂ« Zot qĂ« shndrit nĂ« errĂ«sirat e ekzistencĂ«s tonĂ«â, tha arqipeshkvi Dodaj.
Kreu i KryedioqezĂ«s Mitropolitane TiranĂ«-DurrĂ«s, ftoi besimtarĂ«t tĂ« bĂ«jnĂ« tĂ« mundur qĂ«, âedhe Kisha jonĂ« tĂ« mbushet me dritĂ«n hyjnore tĂ« Jezusit, populli ynĂ« tĂ« dalĂ« nga fryma e errĂ«t e çdo distance, çdo shkurajimi e çdo mungese shpreseâ.
Në mesazhin e përbashkët të ipeshkvijve kujtohet edhe imzot Simon Kulli, ipeshkvi i Sapës i cili u nda nga jeta së fundmi. Simon Kulli ishte një ndër katër priftërinjtë e parë shqiptarë të shuguruar pas diktaturës komuniste në Shqipëri.
TIRANĂ, 24 dhjetor/ATSH/ Vigjiljen e Krishtlindjes sĂ« vitit 1939, u pĂ«rurua Kisha e EtĂ«rve JezuitĂ« tĂ« TiranĂ«s, kushtuar âZemrĂ«s sĂ« ShenjtĂ« tĂ« Krishtitâ.
Kjo kishĂ« katolike e ritit latin, Ă«shtĂ« e vendosur nĂ« rrugĂ«n e KavajĂ«s, nĂ« perĂ«ndim tĂ« Sheshit SkĂ«nderbej. NdĂ«rtimi i saj kishte nisur qĂ« nĂ« vitin 1938, me arkitektin Giovanni Santi (1901-1983). Santi ishte njĂ« arkitekt italian, i mirĂ«njohur pĂ«r kishat e tij moderniste nĂ« Friuli Venezia Giulia dhe pĂ«r punĂ«n e tij nĂ« TiranĂ«, me porosi tĂ« JezuitĂ«ve. Karriera e tij pĂ«rfshinte konkurse pĂ«r projekte tĂ« rĂ«ndĂ«sishme fetare, tĂ« ndikuara nga tendencat moderniste. Me pĂ«rurimin e âZemra e ShenjtĂ« e Krishtitâ,  ajo u bĂ« njĂ« nga tre kishat katolike tĂ« TiranĂ«s nĂ« epokĂ«n parakomuniste.
Me shpalljen e ShqipĂ«risĂ« si vendi i parĂ« nĂ« botĂ« ateist, dhe me goditjen ndaj klerit, kisha u transformua, nĂ« vitin 1976, nĂ« kinoteatrin âRiniaâ.  NĂ« strukturĂ«n e fasadĂ«s u bĂ«nĂ« ndĂ«rhyrje, pĂ«r tâiu pĂ«rshtatur funksionit tĂ« ri.
Me rënien e regjimit diktatorial, kishës iu rikthye fasada e mëparshme. Dyert e saj u rihapën për besimtarët në vitin 1991. Në vitin 1997, në këtë kishe u mbajt një meshë përshpirtjeje për humanisten shqiptare, Nënë Terezën.
TIRANĂ, 24 dhjetor/ATSH/ NĂ« Spitalin Rajonal Memorial tĂ« Fierit, vazhdojnĂ« tĂ« realizohen me sukses procedura nga mĂ« tĂ« avancuarat sa i pĂ«rket sĂ«mundjeve vaskulare tĂ« trurit.
Prej më shumë se tre vitesh, në këtë spital, është ngritur një nga shërbimet më moderne për diagnostifikimin dhe trajtimin e sëmundjeve vaskulare të trurit.
Gjatë vitit 2025, janë kryer mbi 250 procedura me rezultate të suksesshme, falë teknologjisë së përparuar dhe aparaturave të imazherisë së gjeneratës së fundit, ku ekipi mjekësor arrin të diagnostikojë në kohë, duke realizuar ndërhyrjen e menjëhershme dhe jetëshpëtuese.
DSA-ja cerebrale i lejon mjekët të shohin me saktësi enët e gjakut të trurit dhe të identifikojnë aneurizmat, stenozat dhe çdo problem tjetër që mund të çojë në komplikacione serioze për jetën e pacientit.
Ndërkohë, prej një viti në këtë spital realizohet procedura e trombektomisë mekanike e cila është trajtimi më efektiv i goditjeve ishemike në tru. Me anë të katetereve arrihet ena e gjakut e bllokuar dhe realizohet heqja e gjakut të mpiksur duke i dhënë pacientit mundësinë e një rikuperimi të plotë. Mjekët shpjegojnë se, kjo është një ndërhyrje që shpëton jetë dhe ul ndjeshëm pasojat e invaliditetit.
TIRANĂ, 24 dhjetor/ATSH/ Komuniteti arbĂ«resh nĂ« Itali, ashtu siç ka ruajtur gjuhĂ«n pĂ«r mĂ« tepĂ«r se 500 vjet, ka ruajtur edhe traditat e zakonet, sa i pĂ«rket festave tradicionale dhe atyre fetare.
Lucia Martino, një aktiviste e komunitetit arbëresh, shkrimtare dhe promovuese e e kuzhinës arbëreshe në botë, rrëfeu për ATSH-në traditën e pritjes së Krishtlindjes nga ky komunitet.
âPĂ«r ne Krishtlindja Ă«shtĂ« njĂ« festĂ« shumĂ« e rĂ«ndĂ«sishme. Fillimisht bĂ«jmĂ« pemĂ«n, skenĂ«n e lindjes sĂ« Krishtit me grazhdin. Me kĂ«tĂ« rast komuniteti merr pjesĂ« nĂ« lutjet e pĂ«rsĂ«ritura 9-ditore, (le novene) pĂ«rmes tĂ« cilave i kĂ«rkohet Zotit tĂ« tĂ« plotĂ«sojĂ« njĂ« dĂ«shirĂ«. Krishtlindja Ă«shtĂ« edhe njĂ« rast pĂ«r tâu lidhur mĂ« shumĂ« mes arbĂ«reshĂ«veâ, thote Lucia.
Këto ditë që i paraprijnë festës, këndohen këngët për Krishtin e sapolindur, në mënyrë rigoroze vetëm në gjuhën arbëreshe. Duke filluar nga data 23 dhjetor, veçanërisht në familjet e mëdha, njerëzit mblidhen për të përgatitur ëmbëlsirat e Krishtlindjes (scalette, crustuli etj). Lucia rrëfen se, kryesisht, ëmbëlsirat e Krishtlindjes përgatiten përmes skuqjes në vaj, ndërsa ato të Pashkës piqen në furrë.
âNatĂ«n qĂ« i paraprin Krishtlindjes, pĂ«rgatitet tryeza duke u bazuar tek tradita, sipas tĂ« cilĂ«s duhen ngrĂ«nĂ« 9 asortimente tĂ« ndryshme. NĂ« kĂ«tĂ« natĂ«, gjithçka duhet tĂ« jetĂ« pa mish. Dikur pĂ«rgatiteshin spagetit me thĂ«rrmija buke dhe açuge, njĂ« kuzhinĂ« e varfĂ«r por plot shije, e cila ndiqet edhe sot e kĂ«saj diteâ, shpjegon Lucia Martino e cila Ă«shtĂ« mjeshtre e gastronomisĂ« arbĂ«reshe dhe ka shkruar disa libra nĂ« mĂ«nyrĂ« qĂ« kultura e gatimit arbĂ«resh tĂ« mos humbasĂ«.
NjĂ« pjatĂ« qĂ« nuk mungon nĂ« vigjilje tĂ« festĂ«s, Ă«shtĂ« merluci i tharĂ« (baccalaâ), gjithashtu rrepka, brokoli dhe peshq tĂ« vegjĂ«l tĂ« fĂ«rguar, por jo tĂ« kushtueshĂ«m, duke bĂ«rĂ« njĂ« lidhje me familjen e Nazaretit dhe Krishtin qĂ« lindi nĂ« varfĂ«ri. Gjithashtu vihen nĂ« tavolinĂ« edhe Ă«mbĂ«lsirat tĂ« cilat do tĂ« shoqĂ«rojnĂ« tĂ« gjithĂ« periudhĂ«n festive.
âNĂ« familjen time, pĂ«r Krishtlindje nuk kanĂ« munguar kurrĂ« petullat, tĂ« cilat i keni edhe juâ, rrĂ«fen Lucia Martino. MĂ« tej, ajo vijon me Ă«mbĂ«lsirĂ«n tipike qĂ« hahet nĂ« vigjilje dhe quhet giuggiulena (Ă«mbĂ«lsira tĂ« ngjashme me karamelet me fara susami, bajame e mjaltĂ«).
Ndërkohë dreka e Krishtlindjes përgatitet me makarona shtëpie, kec me patate në furrë, fruta dhe ëmbëlsirat që ishin përgatitur më herët. Ndërsa panettone ka hyrë më vonë në traditën e tryezës arbëreshe.
E pyetur mbi besimin fetar, Lucia tregon se, arbĂ«reshĂ«t janĂ« katolikĂ«, nĂ« kuptimin qĂ« varen nga papa. âPor ne ndjekim ritin bizantin dhe Eparkia jonĂ« e UngrĂ«s (Eparchia di Lungro) Ă«shtĂ« njohur qĂ« nĂ« vitin 1919. Ne kremtojmĂ« me liturgjinĂ« tonĂ« nĂ« gjuhĂ«n arbĂ«reshe ose greqishtâ, thotĂ« Lucia Martino.
Në fakt, më shumë se 1 shekull më parë, Vatikani i kushtoi vëmendje më të madhe situatës së besimtarëve të ritit bizantin për shkak të kërkesave të tyre të vazhdueshme për emërimin e një peshkopi në Kalabri dhe një tjetër në Siçili, me kompetenca të plota territoriale.
TIRANĂ, 23 dhjetor/ATSH/ Qendra KombĂ«tare e Librit dhe Leximit vlerĂ«soi Rita Petron me çmimin âPoeti Laureat 2025-2027â.
Petros iu dorëzua çmimi nga poeti e shkrimtari Primo Shllaku. Vlerësimi shkon përtej suksesit personal dhe shënon një moment të rëndësishëm për letërsinë shqipe bashkëkohore.
âMendoj qĂ« kjo lloj poezie tĂ« shkojĂ« sidomos tek tĂ« rinjtĂ«, sepse duke qenĂ« brenda programeve shkollore, unĂ« e di qĂ« aty janĂ« tĂ« kufizuara dhe nĂ« pĂ«rgjithĂ«si bĂ«het poezia e traditĂ«s. KĂ«shtu qĂ« kurset e hapura dhe punĂ«toritĂ« me studentĂ« dhe ata qĂ« duan tĂ« shkruajnĂ«, por edhe kurset e hapura e leximet e hapura dhe pĂ«r ata qĂ« duan tĂ« krijojnĂ« bashkĂ«bisedim, sepse nĂ« fund tĂ« fundit, poezia na zhvesh nga kompleksetâ, u shpreh poetja Rita Petro.
Misioni i çmimit âPoeti Laureatâ Ă«shtĂ« tĂ« nderojĂ« autorĂ« qĂ«, pĂ«rmes fjalĂ«s poetike tĂ« pasurojnĂ« gjuhĂ«n artistike dhe mbajnĂ« gjallĂ« dialogun mes letĂ«rsisĂ« dhe shoqĂ«risĂ«. Ky çmim i jep poezisĂ« njĂ« hapĂ«sirĂ« mĂ« tĂ« madhe nĂ« vĂ«mendjen publike dhe rikujton se fjala poetike mbetet njĂ« mjet i fuqishĂ«m reflektimi dhe ndĂ«rgjegjĂ«simi. /j.p/
TIRANĂ, 23 dhjetor/ATSH/ Animacioni shqiptar i ka fillesat e tij 50 vjet mĂ« parĂ«.
Në një aktivitet përkujtimor në nderim të animacionit dhe atyre që kontribuan në realizimin e këtij arti, Arkivi Qendror Shtetëror i Filmit ndihmoi me dokumente arkivore dhe pamje filmike.
Kreu i AQSHF, Eljan Tanini, e konsideroi këtë jubile të artit tonë pamor, jo vetëm si një përvjetor festiv, por një rikthim në rrënjët e krijimtarisë sonë filmike aty ku lindi vizioni, ironia, karakteri dhe poezia që solli animacionin shqiptar ndër dekada.
Në fondin e AQSHF-së, ruhet një pasuri me vlera e cila bën të mundur që kjo histori të kujtohet me autenticitet duke i dhënë frymë figurave që e ndërtuan me pasion dhe vizion këtë traditë.
Në aktivitet u vlerësuan dhe u shpreh mirënjohja për të gjithë krijuesit, animatorët, studiuesit dhe dashamirësit që vijojnë ta mbajnë të gjallë trashëgiminë e animacionit shqiptar.
TIRANĂ, 22 dhjetor/ATSH/ 18 vjet mĂ« parĂ«, u nda nga jeta regjisorja aq e dashur pĂ«r publikun, Xhanfise Keko.
E njohur si regjisorja qĂ« ngriti nĂ« njĂ« nivel tĂ« lartĂ« filmin pĂ«r fĂ«mijĂ«, Xhanfise Keko u nderua dhe vlerĂ«sua jo vetĂ«m nga spektatori. Ajo mban titullin âNderi i Kombitâ dhe mbetet njĂ« emĂ«r i paharruar i kinematografisĂ« shqiptare dhe njĂ« zĂ« i rrallĂ« me ndjeshmĂ«ri artistike.
Xhanfise Ăipi Keko lindi mĂ« 27 janar tĂ« 1928, nĂ« GjirokastĂ«r. I kreu studimet nĂ« MoskĂ« pĂ«r montazh kinomatografik. NjĂ« suport nĂ« karrierĂ«n e saj ishte edhe bashkĂ«shorti, regjisori dokumentarist Endri Keko.
Pionierja e filmit shqiptar për fëmijë e nisi rrugëtimin e saj artistik që në vitin 1952, si montazhiere dhe dokumentariste. Në karrierën e saj, realizoi 12 filma artistike të metrazhit të gjatë të cilët u vlerësuan edhe jashtë vendit. Filmat e saj nuk ishin thjesht histori në ekran, por edhe mësime njerëzore dhe kujtime që vijojnë të jetojnë me publikun.
Arkivi Qendror Shtetëror i Filmit, në këtë përvjetor të humbjes së saj, u shpreh se, Xhanfisja i dha fëmijërisë sonë fytyrë, zë dhe ëndërr, duke e parë botën me sy të pastër e zemër të madhe.
TIRANĂ, 22 dhjetor/ATSH- Edlira Ruzi/ KatĂ«r herĂ« zbriti Meri Popins nga oxhaku i familjes Benks, nĂ« 4 shfaqjet e vĂ«na nĂ« skenĂ«n e Teatrit tĂ« Kukullave nĂ« TiranĂ«.
Premiera absolute e muzikalit aq tĂ« dashur botĂ«risht, u duartrokit gjatĂ« edhe nga fĂ«mijĂ«t e kryeqytetit dhe prindĂ«rit qĂ« i shoqĂ«ronin. Ăadra fluturuese, çanta magjike, zĂ«ri i Ă«mbĂ«l i Venera Lumanit si edhe loja e natyrshme e dy fĂ«mijĂ«ve protagonistĂ«, sollĂ«n nĂ« sallĂ« njĂ« frymĂ« pĂ«rralle duke i pĂ«rhumbur nĂ« Ă«ndĂ«rrime.
Ashtu si në Broadway, Meri zbriti plot sharm e magji edhe në Teatrin e Kukullave duke sjell gëzim, por edhe rregull e këshilla. Misheli Kadeli e Luana Thomai, dy fëmijët nga Qendra Kombëtare e Kulturës për Fëmijë, që interpretuan Majkëll Benks dhe Xhejn Benks, u argëtuan me dadon e tyre speciale, por edhe mësuan një nga një fjalët magjike.
Siç ndryshoi dhoma e tyre, qĂ« u bĂ« e rregullt dhe e bukur kur misioni i Merit mbaroi, edhe jeta e fĂ«mijĂ«ve mori njĂ« udhĂ« tjetĂ«r.  BashkĂ« me MajkĂ«llin dhe Xhejnin, edhe spektatorĂ«t e vegjĂ«l mĂ«suan se Ă«shtĂ« e rĂ«ndĂ«sishme tĂ« thuash âtĂ« lutemâ apo âfaleminderitâ.
E veçanta e shfaqjes ishte bashkëpunimi mes Teatrit të Kukullave dhe QKKF. Përveç Mishelit e Luanës, në shfaqje morën pjesë edhe 10 balerinë të vegjël të cilët shoqërojnë Merin në disa prej 8 pjesëve të kënduara të shfaqjes. Prania e aktorëve të vegjël, bëri që edhe bashkëmoshatarët e tyre spektatorë të përfshiheshin më shumë në historinë e Merit.
âMeri Popinsâ ishte muzikali i shumĂ«pritur nĂ« mbyllje tĂ« kĂ«tij viti, me regji tĂ« Endri ĂelĂ«s. Interesi i publikut ishte i madh dhe kjo u vu re edhe nga radha e gjatĂ« nĂ« biletarinĂ« e Teatrit tĂ« Kukullave.
Meri do të shfaqet sërish fundjavën e ardhshme në teatër, në datat 27 dhe 28 dhjetor.
1 nga 13
Meri Popin në Teatrin e Kukullave, Foto: Edlira Ruzi
TIRANĂ, 21 dhjetor/ATSH/ Festivali i 64-t i KĂ«ngĂ«s nĂ« RTSH, uli sot siparin e tij, duke shpallur si fitues tĂ« kĂ«tij edicioni, Alis me kĂ«ngĂ«n âNanâ.
Në vend të dytë dhe të tretë u renditen respektivisht: Inis Neziri dhe Sheila.
Alis, me kĂ«tĂ« fitore, bĂ«het automatikisht pĂ«rfaqĂ«sues i ShqipĂ«risĂ« nĂ« edicionin e ardhshĂ«m tĂ« Eurosong-ut, qĂ« do tĂ« mbahet nĂ« VjenĂ« tĂ« AustrisĂ«. âNanâ mori 152 pikĂ«, 68 prej tĂ« cilave nga juria, dhe tĂ« tjerat nga votimi i publikut pĂ«rmes sms-ve.
NĂ« natĂ«n e katĂ«rt e njĂ«kohĂ«sisht tĂ« fundit tĂ« festivalit konkurruan 23 kĂ«ngĂ«tarĂ«. Por pĂ«rveç tyre, performuan edhe tĂ« ftuarit specialĂ«. NjĂ« prej tyre, ishte kĂ«ngĂ«tarja e dashur pĂ«r publikun shqiptar, Bleona Qerreti, e cila u ngjit nĂ« skenĂ« me hitin e saj tĂ« paharruar âLĂ«rmĂ«niâ. OrganizatorĂ«t kishin pĂ«rgatitur disa surpriza pĂ«r publikun nĂ« sallĂ« dhe atĂ« pas ekranit tĂ« televizorit. NjĂ« moment emocionues i kĂ«tij festivali ishte dueti mes dy tĂ« mĂ«dhenjve tĂ« muzikĂ«s pop shqiptare, Elsa Lila dhe AleksandĂ«r Gjoka. Pas performancĂ«s muzikore ata falenderuan publikun pĂ«r mbĂ«shtjeten e vazhdueshme. âĂshtĂ« falĂ« jush qĂ« ne artistĂ«t ekzitojmĂ«â, tha Elsa Lila, pas interpretimit tĂ« kĂ«ngĂ«s âVibracioneâ.
TĂ« ftuarit e tjerĂ« ishin kĂ«ngĂ«tarĂ«t e grupit âShkodra elektronikeâ tĂ« cilĂ«t prezantuan krijimin e ri, âFosforonâ.
NdĂ«rkohĂ« njĂ« tjetĂ«r pikĂ« kulminante e Festivalit tĂ« 64-t tĂ« KĂ«ngĂ«s nĂ« RTSH, ishte prania e tĂ« ftuarit special Tommy Cash, kĂ«ngĂ«tari estonez, me kĂ«ngĂ«n hit-botĂ«ror, âEspresso macchiatoâ, i cili elektrizoi skenĂ«n e Pallatit tĂ« Kongreseve. Tommy Cash nĂ« pĂ«rfundim tĂ« kĂ«ngĂ«ve qĂ« interpretoi i premtoi publikut se do tĂ« kthehet pĂ«r tĂ« ndenjur mĂ« gjatĂ« dhe pĂ«r tĂ« dhĂ«nĂ« njĂ« koncert tĂ« vĂ«rtetĂ«.
TIRANĂ, 19 dhjetor/ATSH/ 45 foto dhe dokumente tĂ« rralla e tĂ« panjohura mĂ« parĂ«, janĂ« pjesĂ« e ekspozitĂ«s âAleksandĂ«r Moisiu: Njeriu dhe Artistiâ, e çelur sot nĂ« mjediset e Universitetit âAleksandĂ«r Moisiuâ tĂ« DurrĂ«sit.
Kjo ekspozitĂ« vjen nĂ« 20-vjetorin e themelimit tĂ« Universitetit, si rezultat i njĂ« pune kĂ«rkimore 7-vjeçare tĂ« studiuesit PjetĂ«r Logoreci, nĂ« arkivat austriake. Rektori UAMD priti studiuesin Logoreci pas ardhjes sĂ« tij nga Vjena, enkas pĂ«r tâiu bashkuar stafit tĂ« Universitetit nĂ« çeljen e ekspozitĂ«s âAleksandĂ«r Moisiu: Njeriu dhe Artistiâ.
Gjatë takimit, studiuesi Logoreci u shpreh se fotot e rralla të mbledhura nga arkivat e Vjenës ia dhuron UAMD-së. Rektori, dr. Shkëlqim Fortuzi, shprehu vlerësimin më të lartë dhe mirënjohjen e thellë për Pjetër Logorecin, për punën e shkëlqyer arkivore dhe promovimin e figurës së Aleksandër Moisiut.
âKy dhurim shĂ«non njĂ« kontribut tejet tĂ« çmuar e tĂ« jashtĂ«zakonshĂ«m nĂ« fillimin e ngritjes sĂ« fondit tĂ« rrallĂ« arkivor pĂ«r UAMD-nĂ« mbi figurĂ«n e kĂ«tij personaliteti epokal shqiptar, me famĂ« ndĂ«rkombĂ«tare, emrin e tĂ« cilit mban me krenari universiteti ynĂ«â, u shpreh Fortuzi.
TIRANĂ, 19 dhjetor/ATSH/ JavĂ«t Kulturore NdĂ«rkombĂ«tare dhe CulturAlb pĂ«rmbyllĂ«n edicionin e katĂ«rt, i pasur me kulturĂ«, zĂ«ra krijues dhe histori tĂ« jashtĂ«zakonshme.
Aktiviteti përmbyllës u zhvillua në Vila 31 me praninë e artistëve, përfaqësuesve të Trupit Diplomatik etj. E pranishme në këtë event ishte edhe zëvendësministrja e Ministrisë së Turizmit, Kulturës dhe Sportit, Lira Pipa e cila falënderoi artistët për atmosferën e mrekullueshme që i sollën mbrëmjes.
âKanĂ« qenĂ« shumĂ« aktivitete nĂ« kĂ«tĂ« edicion tĂ« JavĂ«ve Kulturore NdĂ«rkombĂ«tare, me rreth 500 artistĂ« qĂ« erdhĂ«n nĂ« ShqipĂ«ri dhe shkĂ«mbyen kulturĂ« e aktivitete me ne. Dua tĂ« falĂ«nderoj 22 pĂ«rfaqĂ«sues nga bota qĂ« na u bashkuan nĂ« kĂ«tĂ« edicion tĂ« katĂ«rt, tĂ« cilĂ«t bĂ«nĂ« qĂ« JKN tĂ« mos ishte vetĂ«m njĂ« kalendar kulturor por njĂ« platformĂ« kulturore diskutimi e dialogu mes vendeve, si dhe shkĂ«mbimi tĂ« programeve, pĂ«rvojave e artistĂ«veâ, u shpreh Pipa.
Aktivitetet e JKN janë konsideruar si një festë e kulturës, artit dhe traditave nga e gjithë bota, që gjatë këtij vitit mbushën skenat tona me emocione dhe kreativitet.
JKN është një platformë e Ministrisë së Ekonomisë, Kulturës dhe Inovacionit që sjell një seri veprimtarish, të cilat kanë si qëllim njohjen dhe përqafimin nga publiku të kulturave të ndryshme botërore.
Ădo javĂ« i dedikohet njĂ« kulture tĂ« caktuar botĂ«rore nĂ«pĂ«rmjet aktiviteteve mĂ« tĂ« spikatura tĂ« kĂ«tyre kulturave, si pĂ«rmes filmave, melodive, arkitekturĂ«s, kostumeve, kulinarisĂ«, trashĂ«gimisĂ« etj. JKN Ă«shtĂ« njĂ« paradĂ« aktivitetesh qĂ« zhvillohen prej majit e deri nĂ« nĂ«ntor. /j.p/
Â
Javet Kulturore Nderkombetare. Fotot nga Andrin Hoxha
TIRANĂ, 18 dhjetor/ATSH/ Akademik Rexhep Meidani, anĂ«tar i AkademisĂ« sĂ« Shkencave tĂ« ShqipĂ«risĂ«, u vlerĂ«sua me titullin Doctor Honoris Causa nga Universiteti i TetovĂ«s.
Ceremonia solemne u mbajt ditën e djeshme (17 dhjetor 2025), në Amfiteatrin e UT-së, me rastin e 31-vjetorit të themelimit të Universitetit të Tetovës.
Akad. Rexhep Meidani u vlerësua me titullin Doctor Honoris Causa për kontributin e tij në shkencë, arsim dhe jetën publike.
Titulli, së bashku me logon dhe flamurin e universitetit, u dorëzua nga rektori i Universitetit të Tetovës, prof. dr. Jusuf Zejneli.
Rexhep Meidani ka lindur më 17 gusht 1944. Ai ka kryer studimet universitare dhe pasuniversitare për fizikë në Shqipëri dhe në Francë. Prej vitit 2003 është anëtar i Akademisë së Shkencave të Shqipërisë. Ka qenë President i Shqipërisë gjatë viteve 1997- 2002.
Akad. Meidani, përveç veprimtarisë së pasur pedagogjike e shkencore, ka shkruar dhjetëra libra shkencorë, filozofik-shkencorë dhe monografi. Pjesë e veprave të tij janë edhe librat publicistikë dhe eseistikë. Për shumë vite me radhë ai ka dhënë mësim në Universitetin e Tetovës. /j.p/
Login
