Kongresi i Shteteve të Bashkuara e ka miratuar një fond prej 200 milionë dollarëve si asistencë sigurie për shtetet e Baltikut, teksa intensifikohet aktiviteti rus në krahun lindor të NATO-s.
Paketa prej 838.7 milionĂ« dollarĂ«ve, e nĂ«nshkruar nga presidenti amerikan, Donald Trump, mĂ« 3 shkurt, parasheh rritje tĂ« bashkĂ«punimit me tri shtetet baltike, pavarĂ«sisht pĂ«rpjekjeve tĂ« kaluara tĂ« Pentagonit pĂ«r tâi eliminuar ato.
Rreth 10 milionë dollarë shtesë i janë ndarë Estonisë nga programin për financim të ushtrive të huaja, fonde të cilat Tallini i ka përdorur më parë për të blerë pajisje HIMARS, raketa Javelin dhe predha artilerie të kalibrit të madh.
âKy Ă«shtĂ« parandalim shumĂ« i mirĂ« pĂ«r aleatĂ«t tanĂ« tĂ« Baltikutâ, ka thĂ«nĂ« kongresisti Don Bacon nĂ« disa pĂ«rgjigje pĂ«r Radion Evropa e LirĂ«.
Ai ka thënë se kjo çështje është kthyer në prioritet pasi Departamenti amerikan i Mbrojtjes ka dhënë sinjale për ndalje të fondeve për programin.
âKongresi Ă«shtĂ« i pĂ«rkushtuar pĂ«r aleancĂ« tĂ« fuqishme tĂ« NATO-s dhe ne e dimĂ« qĂ« duhet vĂ«mendje mĂ« e madhe sa i pĂ«rket Baltikutâ, ka thĂ«nĂ« ai, duke shtuar se historia Ă«shtĂ« dĂ«shmi pĂ«r rrezikun qĂ« kanoset nga braktisja e angazhimeve globale.
âShumica nĂ« Kongres janĂ« tĂ« pĂ«rkushtuar pĂ«r NATO-n dhe ne e dimĂ« qĂ« kemi nevojĂ« pĂ«r miq pĂ«r ta luftuar KinĂ«n, RusinĂ« dhe Iranin. Nuk mund ta bĂ«jmĂ« vetĂ«. Amerika vetĂ«m Ă«shtĂ« njĂ« AmerikĂ« e dobĂ«suarâ, ka thĂ«nĂ« Bacon.
Tri shtetet baltike, të gjitha anëtare të NATO-s dhe mbështetëse të Ukrainës, kanë parë shkelje të hapësirave të tyre territoriale nga aeroplanët dhe dronët rusë në muajt e fundit.
Bacon ka thënë se lufta e Rusisë kundër Ukrainës, që shpejt po hyn në vitin e pestë, është kërcënim përtej kufijve të Ukrainës. Ai ka thënë se mënyra se si përfundon konflikti, më i përgjakshmi në Evropë prej përfundimit të Luftës së Dytë Botërore, do të formësojë ambientin e sigurisë për shtetet baltike dhe fqinjët tjerë më të brishtë.
âNĂ«se Ukraina humb, atĂ«herĂ« duhet ta dimĂ« qĂ« Moldavia do tĂ« jetĂ« e radhĂ«sâ, ka thĂ«nĂ« ai.
âNe nuk duhet tĂ« jemi neutralĂ«. Ne duhet tĂ« qĂ«ndrojmĂ« nĂ« anĂ«n e lirisĂ« dhe kundĂ«r njĂ« banditi diktatorâ.
Për shtetet baltike, miratimi i fondeve shkon përtej vendimeve buxhetore.
Ministri i Jashtëm i Lituanisë, Kestutis Budrys, i ka thënë Radios Evropa e Lirë më 4 shkurt se vendimi vërteton se ky rajon përbën linjën e frontit të NATO-s. Budrys i ka përmendur edhe rreziqet tjera që i kanosen rajonit, përfshirë operacionet hibride ruse dhe bjelloruse.
Kristen Taylor, nga Iniciativa pĂ«r Siguri Transatlantike nĂ« KĂ«shillin Atlantik, i ka thĂ«nĂ« Radios Evropa e LirĂ« se legjislacioni Ă«shtĂ« miratuar nĂ« kohĂ«n e urgjencĂ«s nĂ« rritje, pĂ«r shkak tĂ« aktivitetit rus. Sipas saj, ky financim Ă«shtĂ« miratuar pĂ«r tâi rritur kapacitetet ushtarake pĂ«r aleatĂ«t e Baltikut. /REL/kb
Ish-drejtori i Përgjithshëm i Burgjeve, Agim Ismaili, është paraqitur këtë të enjte në Gjykatën Kundër Korrupsionit dhe Krimit të Organizuar (GJKKO).
Gazetarja e Klan News Glidona Daci raporton se ai është paraqitur për zhvillimin e seancës paraprake lidhur me çështjen e hakerimit të e-maileve zyrtare të prokurorëve të SPAK në mars të vitit të shkuar.
Kujtojmë se sulmi kibernetik ndodhi në mars të 2025-ës, ndërsa procedimi penal është regjistruar 2 muaj më vonë. Sipas asaj që u raportua asokohe, autorët kishin arritur të kishin në dorë disa adresa e-maili të prokurorëve të SPAK.
Nga hetimet e SPAK-ut, rezulton se personat e përfshirë dyshohet se kanë tentuar të ndërhyjnë në kompjuterët e tre prokurorëve të posaçëm, Behar Dibra, Enkeleida Millonai dhe Elida Kaçkini, me synimin për të siguruar të dhëna sensitive. Sipas Prokurorisë së Posaçme, tentativa për depërtim në sistemin e brendshëm të IT-së ka dështuar dhe hakerët nuk kanë arritur të hyjnë në databazat kryesore të institucionit.
Megjithatë, dyshohet se disa nga dokumentet e përfituara janë shpërndarë tek persona të tjerë, mes të cilëve edhe dy gazetarë.
Tre persona janë marrë të pandehur lidhur me këtë çështje, ish-drejtori i Burgjeve, Agim Ismaili, ish-punonjësi i IMT-së, Arnold Rrokaj dhe ish-zyrtari i burgut të Vlorës, Zambak Gjoni. Sipas hetimeve, Rrokaj ishte i pari që pati akses te materialet hetimore. Ai bashkë me Gjonin u identifikuan brenda 24 orëve dhe u arrestuan menjëherë duke parandaluar kështu dhe shpërndarjen e mëtejshme të materialeve hetimore./kb
Apeli i Gjykatës së Posaçme ka pranuar pjesërisht ankimimin e Drejtoreshës së Krimit Kibernetik në Policinë e Shtetit, Ervina Gjana për sekuestrimin e sendeve personale.
Në njoftimin e Apelit të GJKKO-së për mediat, bëhet me dije se vendimi është marrë nga gjyqtari Florjan Kalaja.
âGjykata e Posaçme e Apelit pĂ«r Korrupsionin dhe Krimin e Organizuar, me trup gjykues monokratik tĂ« pĂ«rbĂ«rĂ« nga gjyqtar Florjan Kalaja, sot mĂ« datĂ« 05.02.2026, disponoi pĂ«r çështjen penale nr. 40 akti, datĂ« 27.01.2026 regjistrimi, regjistruar mbi ankimin e ankueses E.Gj: âAnkim kundĂ«r vendimit nr. 834, datĂ« 30.12.2025, tĂ« GjykatĂ«s sĂ« Posaçme tĂ« ShkallĂ«s sĂ« ParĂ« pĂ«r Korrupsionin dhe Krimin e Organizuar, me objekt: KĂ«rkesĂ« pĂ«r verifikimin e ligjshmĂ«risĂ« sĂ« ekzekutimit tĂ« vendimit nr. 812, datĂ« 15.12.2025, pĂ«r lejimin e kontrollit personal dhe tĂ« vendeve, pĂ«rsa i pĂ«rket sekuestrimit tĂ« sendeve personale tĂ« njĂ« personi tĂ« tretĂ«, si dhe kthimin e sendeve tĂ« sekuestruara pa bazĂ« ligjoreâ, duke pranuar pjesĂ«risht ankimin e znj. E.Gj, ndryshoi vendimin nr. 834, datĂ« 30.12.2025 tĂ« GjykatĂ«s sĂ« Posaçme tĂ« ShkallĂ«s sĂ« ParĂ« pĂ«r Korrupsionin dhe Krimin e Organizuar. Gjithashtu, disponoi pĂ«r ndalimin e publikimit apo dekonspirimit tĂ« kĂ«tij vendimi deri nĂ« mbylljen e hetimeve paraprake, nĂ« zbatim tĂ« nenit 103 tĂ« Kodit tĂ« ProcedurĂ«s Penaleâ, thuhet nĂ« njoftimin e Apelit tĂ« GJKKO-sĂ«./kb
Një përvjetor i dyfishtë: 100 vjet nga lindja dhe 10 vjet nga vdekja e tij.
nga Mauretta Capuano
Festimet pĂ«r 100-vjetorin e lindjes sĂ« Dario Fo-s, njĂ« nga protagonistĂ«t mĂ« tĂ« mĂ«dhenj tĂ« teatrit dhe kulturĂ«s sĂ« shekullit XX dhe fitues i Ămimit Nobel pĂ«r LetĂ«rsi nĂ« vitin 1997, do tĂ« hapen nĂ« RomĂ« mĂ« 24 mars, me njĂ« aktivitet institucional nĂ« MinistrinĂ« e KulturĂ«s dhe njĂ« mbrĂ«mje madhĂ«shtore nĂ« Teatro Sistina.
Do të jetë një homazh koral ndërkombëtar që ndërthur të tashmen, kapërcen gjuhë, breza dhe kufij, dhe është i lidhur pazgjidhshmërisht me figurën e Franca Rame-s.
FalĂ« punĂ«s intensive tĂ« Fondacionit Fo-Rame, âqĂ« nga viti 2020, tĂ« gjitha tekstet dhe performancat botohen me autorĂ«si tĂ« pĂ«rbashkĂ«t Fo-Rame, dhe 100-vjetori do tĂ« shĂ«rbejĂ« si katalizator pĂ«r ata qĂ« ende nuk e kanĂ« pĂ«rvetĂ«suar kĂ«tĂ« praktikĂ«â, shpjegon Mattea Fo, mbesa e laureatit tĂ« Nobelit dhe presidente e Fondacionit, i cili promovon programin kulturor tĂ« 100-vjetorit me titullin â100 vjet pĂ«r 100 vendeâ. Ministria e KulturĂ«s parashikon gjithashtu krijimin e njĂ« Komiteti Festimesh. Deri mĂ« sot, Fondacioni Fo-Rame ka organizuar 92 evente nĂ« Itali, ndĂ«rsa tĂ« reja shtohen çdo ditĂ«.
Aktor, regjisor teatri, shkrimtar dhe piktor, i lindur mĂ« 24 mars 1926 nĂ« Sangiano (Varese) dhe i ndarĂ« nga jeta nĂ« moshĂ«n 90-vjeçare mĂ« 13 tetor 2016 nĂ« Milano, Dario Fo Ă«shtĂ«, sĂ« bashku me Franca Rame-n, autori italian mĂ« i interpretuar jashtĂ« vendit: qĂ« nga viti 1960, veprat e tyre janĂ« vĂ«nĂ« nĂ« skenĂ« nĂ« 87 vende. Ashtu si shakaxhinjtĂ« mesjetarĂ«, ai tallte pushtetin, i kthente dinjitetin tĂ« shtypurve dhe sillte nĂ« skenĂ« temat sociale dhe politike. NjĂ«qind vjet pas lindjes dhe dhjetĂ« vjet pas vdekjes sĂ« tij, aktiviteti nĂ« MinistrinĂ« e KulturĂ«s do tâi kushtohet trashĂ«gimisĂ« sĂ« tij artistike dhe kulturore.
Mbrëmja në Teatro Sistina do të përfshijë Jacopo Fo dhe vajzat e tij, Jaele dhe Mattea, si edhe artistë e miq që do të ngjiten në skenë me lexime, kujtime dhe muzikë. Ndër konfirmimet e para janë Ambra Angiolini, Carlo Petrini, Chiara Francini, Moni Ovadia, Anna Foglietta, Lodo Guenzi, kasti i Vdekjes aksidentale të një anarkisti, regjisori Giorgio Gallione, fotografi Guido Harari, Mario Pirovano, Pino Strabioli, Marco Travaglio dhe Ascanio.
NĂ« tĂ« njĂ«jtĂ«n ditĂ«, mĂ« 24 mars, do tĂ« zhvillohen aktivitete nĂ« shumĂ« qytete italiane dhe ndĂ«rkombĂ«tare. NĂ« Piza, nĂ« Teatro Nuovo, Ugo Dighero do tĂ« prezantojĂ« Mrekullia e parĂ« e foshnjĂ«s Jezus dhe La parpĂ ja topola tĂ« Fo-s dhe Rame-s. Po atĂ« ditĂ«, Matthias Martelli do tĂ« interpretojĂ« Mistero Buffo nĂ« Teatro Comunale Goldoni nĂ« Bagnacavallo (Ravenna). MĂ« 25 mars, nĂ« ToskanĂ« do tĂ« vihet nĂ« skenĂ« projekti performativ Lufta Ă«shtĂ« njĂ« gjĂ« shumĂ« serioze! (KĂ«shtu e bĂ«jnĂ« fĂ«mijĂ«t⊠tĂ« veshur si gjeneralĂ«), organizuar nga Compagnia Chille de la Balanza nĂ« bashkĂ«punim me Rajonin e ToskanĂ«s. MĂ« 26 dhe 27 mars, Jacopo Fo do tĂ« interpretojĂ« shfaqjen e Franca Rame-s dhe Dario Fo-s ComâĂš essere figlio (Si Ă«shtĂ« tĂ« jesh bir), nĂ« Teatro Dante Carlo Monni nĂ« Campi Bisenzio dhe nĂ« Teatro Spazio Reno nĂ« Calderara di Reno.
Në Umbria, më 27 mars, në Palazzo Donini në Perugia, do të mbahet një homazh me artistë dhe miq, mes tyre edhe aktorja Gaia De Laurentiis. Më 28 mars, në Milano, do të prezantohet një koncert-performancë e re që ndërthur këngën, teatrin dhe të drejtat e njeriut, me pjesëmarrjen e Giulia Mei, Giulia Angeloni dhe të ftuar të tjerë.
Hapja e kĂ«saj jave ngjarjesh tĂ« shpĂ«rndara do tĂ« paraprihet nga konferenca âHeretiku Nobel. 100 vjet Dario Foâ, mĂ« 21 mars nĂ« Chiavari, si dhe nga njĂ« shfaqje speciale e filmit tĂ« Carlo Lizzani-t Lo svitato (1956), mĂ« 22 dhe 23 mars nĂ« Festivalin NdĂ«rkombĂ«tar tĂ« Filmit Bif&st nĂ« Bari, e prezantuar nga Jacopo Fo. GjatĂ« vitit 2026, ngjarjet do tĂ« zhvillohen nĂ« tĂ« paktĂ«n 100 vende (aktualisht janĂ« tĂ« licencuara 150 prodhime nĂ« mbarĂ« botĂ«n), duke pĂ«rfshirĂ« edhe vendet me tĂ« ardhura tĂ« ulĂ«ta dhe rajonet mĂ« tĂ« largĂ«ta.
Ndër nismat speciale përfshihen iniciativa botuese, si publikimi më 8 mars i vëllimit Donne, Donne, Donne! (Gra, Gra, Gra!) nga Guanda, katër ekspozita të mëdha në Umbria, shfaqje filmash dhe dokumentarësh, si edhe programime televizive të shfaqjeve teatrale, në bashkëpunim me RAI-n dhe transmetues të tjerë. Parashikohet gjithashtu një konferencë e madhe pesëditore në tetor 2026, e organizuar në universitete të ndryshme italiane në Milano, Romë, Pizë dhe Gubbio, me pjesëmarrjen e studiuesve nga e gjithë bota. Qëllimi është të nxitet reflektimi mbi mënyrën se si prodhimi artistik i Dario Fo-s mund të mbetet i rëndësishëm për brezat e rinj të studiuesve, aktivistëve dhe artistëve.
Të tjera detaje mësohen lidhur me tragjedinë e ndodhur mbrëmjen e së mërkurës në Itali, ku katër anëtarë të një familjeje shqiptare humbën jetën, për shkak të një rrjedhjeje monoksidi karboni që dyshohet të ketë ardhur nga keqfunksionimi i sistemit të ngrohjes në shtëpinë e tyre në rrugën Galgani, në Porcari, në provincën e Lucca-s.
Corriere della Sera raporton se viktimat janë babai 48-vjeçar Arti Kola, nëna Jonida, 43 vjeç, djali i quajtur Hajdar, 22 vjeç si dhe vajza më e vogël Xhesika, vetëm 15 vjeç.
Një person i pestë, vëllai i kryefamiljarit, arriti të shpëtonte, por ndodhet në gjendje kritike. Edhe dy karabinierë, të cilët shkuan për të dhënë ndihmën e parë, pësuan helmim të lehtë, por nuk rrezikojnë jetën.
Tragjedia ndodhi rreth orëve të mbrëmjes së të mërkurës. Vëllai i kryefamiljarit lajmëroi karabinierët pasi nuk kishte arritur të kontaktonte me ta. Kur shkuan në banesën trekatëshe dhe trokitën pa marrë përgjigje, ata thyen derën dhe zbuluan katër trupat pa jetë. Xhaxhai humbi ndjenjat për shkak të monoksidit të karbonit dhe u dërgua me urgjencë në spitalin e Cisanellos.
Prokuroria ka urdhëruar sekuestrimin e shtëpisë. Bashkë me zjarrfikësit, karabinierët do të kontrollojnë nëse bojleri ishte instaluar dhe mirëmbajtur sipas rregullave ligjore. Shtëpia ishte blerë nga Arti Kola rreth tre vjet më parë dhe pjesërisht e restauruar nga vetë ai dhe disa miq, por vetëm kohët e fundit kishin nisur të jetonin aty./kb
Ukraina dhe Rusia kanĂ« filluar sot ditĂ«n e dytĂ« tĂ« bisedimeve nĂ«Â Abu Dhabi nĂ«n ndĂ«rmjetĂ«simin e Shteteve tĂ« Bashkuara tĂ« AmerikĂ«s pĂ«r tĂ« diskutuar se si tâi japin fund luftĂ«s, e cila po mbush katĂ«r vjet. KĂ«shtu ka bĂ«rĂ« tĂ« ditur kreu i delegacionit ukrainas qĂ« merr pjesĂ« nĂ« negociata, Rustem Umerov.
âDita e dytĂ« e negociatave nĂ« Abu Dhabi ka filluar. Ne po punojmĂ« nĂ« tĂ« njĂ«jtat formate si dje: konsultime trepalĂ«she, punĂ« nĂ« grupe dhe sinkronizim i mĂ«tejshĂ«m i pozicioneveâ, tha Umerov nĂ« njĂ« postim nĂ« aplikacionin e mesazheve Telegram.
I dërguari i Presidentit rus Vladimir Putin, Kirill Dmitriev, ka deklaruar se është bërë përparim dhe se ka një lëvizje pozitive përpara në bisedimet që po zhvillohen në Abu Dhabi midis rusëve dhe ukrainasve në prani të amerikanëve për një marrëveshje paqeje për Ukrainën.
âPadyshim qĂ« ka pĂ«rparim, gjĂ«rat po ecin pĂ«rpara nĂ« njĂ« drejtim tĂ« mirĂ« dhe pozitivâ, tha negociatori rus Kirill Dmitriev pĂ«r gazetarĂ«t.
Një raund i ri bisedimesh trepalëshe për paqe që përfshijnë Ukrainën, Shtetet e Bashkuara dhe Rusinë filloi dje në Abu Dhabi. Ministria e Punëve të Jashtme të Ukrainës deklaroi se interesi i palës ukrainase në raundin e ardhshëm dy-ditor të bisedimeve të paqes në Abu Dhabi është të zbulojë se çfarë synojnë realisht rusët dhe amerikanët. /Kb
Princ Leka dhe partnerja e tij, Blerta Celibashi, janë drejt një kapitulli të ri në jetën e tyre personale. Burime pranë Vip Magazine bëjnë të ditur se çifti ka nisur përgatitjet për ceremoninë e martesës, e cila pritet të zhvillohet në një kohë të afërt.
Prej kohësh, ata janë shfaqur të bashkuar dhe të qëndrueshëm në paraqitjet e tyre publike, duke reflektuar një marrëdhënie të konsoliduar. Një vit më parë, çifti zyrtarizoi fejesën në një ceremoni private në jug të Shqipërisë, që u komentua gjerësisht në media.
Megjithëse detajet mbi dasmën mbahen ende larg syrit të publikut, interesi dhe pritshmëritë mbeten të larta për hapin e radhës që pritet të ndërmarrin së shpejti./kb
Autoriteti i Imigracionit (ICE) dhe agjencia e mbrojtjes së kufirit (CBP) në Minnesota janë kritikuar ashpër. Qeveria tani ka njoftuar një tërheqje të pjesshme të forcave.
Veprimet e autoriteteve amerikane të imigracionit ICEdhe agjencisë së mbrojtjes së kufirit CBP shkaktuan protesta masive në shtetin Minesota. Veçanërisht, vrasja fatale e dy qytetarëve amerikanë në Minneapolis shkaktoi tmerr.
Tani, Komisioneri i Forcave Kufitare i Presidentit amerikan Donald Trump, Tom Homan, ka njoftuar tërheqjen e 700 nga rreth 3000 forcat operative në këtë shtet. Kjo përfshin anëtarë të forcave të ICE dhe CBP. Homan ka theksuar se vendimi nuk duhet të shihet si braktisje e politikës së deportimeve masive.
âKoordinim i pĂ«rmirĂ«suar nĂ« terrenâ
Javën e kaluar, Homan kishte hedhur tashmë idenë e një tërheqjeje të pjesshme pas bisedimeve me udhëheqësit lokalë të Partisë Demokratike. Tani ai e ka justifikuar vendimin me arsyetimin e një koordinimi të përmirësuar në terren. Sipas Homanit, emigrantët e parregullt që ishin në burg mund të ndalohen menjëherë pas lirimit të tyre nga agjentët e ICE. Sipas Homanit, kjo do të kërkonte vetëm dy agjentë në vend të dhjetë.
Më parë, zyrtarët e ICE shpesh nuk informoheshin për lirimet dhe për këtë arsye duhej të kërkonin migrantët e parregullt për të kryer dëbimet.
Trump tha se mund tĂ« jetĂ« e nevojshme njĂ« âqasje mĂ« e butĂ«â
Presidenti i SHBA, Donald Trump tha mĂ« tej nĂ« njĂ« intervistĂ« nĂ« NBC News se ka urdhĂ«ruar njĂ« reduktim tĂ« numrit tĂ« zyrtarĂ«ve tĂ« imigracionit nĂ« Minesota dhe se mund tĂ« jetĂ« e nevojshme njĂ« âqasje mĂ« e butĂ«â.
Kur u pyet gjatĂ« nĂ«se vendimi i shpallur nga Tom Homan pĂ«r tĂ« tĂ«rhequr rreth njĂ« tĂ« katĂ«rtĂ«n e agjentĂ«ve federalĂ« tĂ« imigracionit tĂ« vendosur nĂ« Minesota erdhi nga ai, Trump u pĂ«rgjigj: âPo, poâ. âPor nuk erdhi nga unĂ« sepse dojaâ, shtoi presidenti.
Kur u pyet pĂ«r mĂ«simet qĂ« mund tĂ« nxirren nga ajo qĂ« ndodhi nĂ« Minesota, Trump u pĂ«rgjigj: âKam mĂ«suar se ndoshta mund tĂ« kemi njĂ« qasje pak mĂ« tĂ« butĂ«. Por ne duhet tĂ« vazhdojmĂ« tĂ« jemi tĂ« ashpĂ«r.â
Një sondazh i ri ndërkombëtar nga Gallup tregon se amerikanët janë veçanërisht të shqetësuar për politikën dhe qeverisjen, krahasuar me banorët e më shumë se 100 vendeve anembanë botës.
Protesta kundër veprimeve të forcave operative
Javë më parë, qeveria amerikane dërgoi mijëra zyrtarë federalë në qytetin Minneapolis dhe në shtetin Minesota. Në Minneapolis, veprimi brutal i ICE u përball me rezistencë. Pas vrasjes me armë të dy shtetasve amerikanë, Renee Good dhe Alex Pretti nga oficerët e policisë, zemërimi dhe protestat u përhapën në të gjithë vendin. Zëra kritikë u ngritën edhe brenda Partisë Republikane.
Pas rritjes së presionit, Trumpi tërhoqi nga Minneapolis komandantin e përfshirë në debate të Forcave Kufitare, Gregory Bovino. Në vend të tij ai dërgoi Tom Homan-in, gjë që u pa si një përpjekje për të ulur tensionet./ DW /kb
Gati katër nga çdo dhjetë raste të reja të kancerit në botë mund të parandalohen duke shmangur faktorë të njohur rreziku, si pirja e duhanit, konsumimi i alkoolit, ndotja e ajrit dhe disa infeksione, bëri të ditur Organizata Botërore e Shëndetësisë (OBSH).
Sipas një studimi të ri thotw se rreth 38% e rasteve të reja të kancerit në nivel global në vitin 2022  ose 7.1 milionë raste  lidhen me shkaqe të parandalueshme. Studimi u botua në revistën shkencore Nature Medicine dhe u realizua nga një ekip i gjerë studiuesish, përfshirë Agjencinë Ndërkombëtare për Kërkime mbi Kancerin të OBSH-së.
Hulumtimi analizoi 30 faktorë rreziku që rrisin mundësinë e zhvillimit të kancerit. Duhani rezultoi shkaktari kryesor, përgjegjës për 15% të të gjitha rasteve të reja, i ndjekur nga infeksionet që shkaktojnë kancer me 10% dhe konsumimi i alkoolit me rreth 3%.
Faktorë të tjerë të rëndësishëm përfshijnë mbipeshën, mungesën e aktivitetit fizik, ekspozimin ndaj rrezatimit ultravjollcë (UV) dhe kontaktin me substanca të rrezikshme në vendin e punës, si azbesti.
âKjo Ă«shtĂ« analiza e parĂ« globale qĂ« tregon qartĂ« se sa rrezik pĂ«r kancer vjen nga shkaqe qĂ« ne mund tâi parandalojmĂ«,â tha Andre Ilbawi, autor kryesor i studimit dhe drejtues i ekipit tĂ« OBSH-sĂ« pĂ«r kontrollin e kancerit.
Sipas të dhënave, pothuajse gjysma e rasteve të parandalueshme lidhen me kancerin e mushkërive, stomakut dhe qafës së mitrës. Kanceri i mushkërive lidhet kryesisht me pirjen e duhanit dhe ndotjen e ajrit, ndërsa ai i stomakut me bakterin Helicobacter pylori. Kanceri i qafës së mitrës shkaktohet kryesisht nga virusi HPV, kundër të cilit ekzistojnë vaksina efektive.
Studimi tregon gjithashtu se burrat preken më shpesh nga kanceri i parandalueshëm: 45% e rasteve të reja te burrat, krahasuar me 30% te gratë. Rreth një e katërta e rasteve të parandalueshme të kancerit te burrat lidhen me pirjen e duhanit, kundrejt 11% te gratë.
Studiuesit u bëjnë thirrje qeverive të forcojnë politikat e kontrollit të duhanit dhe alkoolit, të rrisin vaksinimin kundër infeksioneve si HPV, të përmirësojnë cilësinë e ajrit dhe sigurinë në vendet e punës, si dhe të promovojnë dieta të shëndetshme dhe aktivitet fizik.
âNĂ«se duam tĂ« ulim barrĂ«n e kancerit, duhet tĂ« ulim edhe barrĂ«n e sĂ«mundjeve jo-ngjitĂ«se. Duhani, alkooli, ushqimet ultra tĂ« pĂ«rpunuara dhe cilĂ«sia e ajrit janĂ« nxitĂ«sit kryesorĂ« tĂ« shumĂ« llojeve tĂ« kancerit,â tha Katie Dain, drejtoreshĂ« ekzekutive e AleancĂ«s NCD./ CNA/kb
Kryeministri Edi Rama ka mbërritur sot në Pallatin Apostolik të Vatikanit. Rama është pritur nga Prefekti i Shtëpisë Papnore dhe Zotërinj të Shenjtërisë së Tij.
Kreu i qeverisë ndodhet që prej ditës së djeshme në Vatikan, ndërsa do të pritet në audiencë nga Papa Leoni XIV.
Gjithashtu Rama, i shoqëruar nga bashkëshortja, do të vizitojnë vendvarrimin e Papa Françeskut në bazilikën Santa Maria Maggiore.
Pjesë e kësaj vizite do të jenë edhe disa takime të tjera mes të cilave takimi me Kardinalin Pietro Parolini, sekretar shteti i Vatikanit. /kb
Popullsia gjermane është mbi mesataren e moshës, dhe sigurisht kjo vlen edhe për tregun e punës. Kjo është dramatike, veçanërisht duke pasur parasysh të ardhmen e sistemit të pensioneve.
Në asnjë shtet tjetër anëtar të Bashkimit Evropian, popullsia punëtorenuk është aq e moshuar sa në Gjermani. Në vitin 2024, nga rreth 40.9 milionë të punësuar, 9.8 milionë prej tyre ishin midis moshës 55 dhe 64 vjeç, njoftoi këtë të martë Zyra Federalee Statistikave.
Kjo korrespondon me njĂ« pĂ«rqindje prej pothuajse njĂ« sĂ« katĂ«rtĂ«s (24.0 pĂ«rqind) â âvlera mĂ« e lartĂ« ndĂ«r tĂ« gjitha vendet e BE-sĂ«â, siç u tha. PĂ«r krahasim: mesatarja e BE-sĂ« pĂ«r kĂ«tĂ« grupmoshĂ« Ă«shtĂ« 20.1 pĂ«rqind.
Shtyhet gjithnjë e më shumë mosha e daljes në pension
Pjesa e dytë më e madhe në BE pas Gjermanisë regjistrohet nga Italia: atje, njerëzit e moshës 55 deri në 64 vjeç përbëjnë 23.0 përqind të të punësuarve.
Në Bullgari kjo përqindje është gjithashtu e lartë në 22.3 përqind. Sipas këtyre të dhënave, Malta ka numrin proporcionalisht më të vogël të personave të punësuarmë të moshuar në BE: vetëm afërsisht një në nëntë të punësuar (10.8 përqind) është midis moshës 55 dhe 64 vjeç.
Edhe në Luksemburg (12.8 përqind) dhe Poloni (15.2 përqind), kjo grupmoshë përbën një pjesë relativisht të vogël të të punësuarve.
Shkaqet e moshës më të lartë
âArsyeja kryesore pĂ«r pĂ«rqindjen e lartĂ« tĂ« personave tĂ« punĂ«suar mĂ« tĂ« moshuar nĂ« GjermaniĂ«shtĂ« plakja gjithnjĂ« e mĂ« e theksuar e popullsisĂ«â, shpjegojnĂ« statisticienĂ«t. âPlus, njerĂ«zit nĂ« kĂ«tĂ« vend po dalin nĂ« pension gjithnjĂ« e mĂ« vonĂ«.â
Mosha mesatare e daljes në pension për gratë dhe burrat në vitin 2024 ishte 64.7 vjeç. Në vitin 2004, ishte 63.0 vjeç për gratë dhe 63.1 vjeç për burrat. Një nga arsyet e rritjes është rritja graduale e moshës ligjore të daljes në pension në 67 vjeç deri në vitin 2029.
Gjithashtu, sipas të njëjtave deklarata, heqja e dy modeleve të pensioneve të hershme të pleqërisë, të cilat mund të përdoren pjesërisht që nga mosha 60 vjeç, luajti gjithashtu një rol. Sistemi i pensioneve ndodhet nën presion.
ĂelĂ«si pĂ«r zgjidhjen e problemit
Organizata e pĂ«r bashkĂ«punimin ekonomik dhe zhvillimin, OECD, pret barrĂ« tĂ« konsiderueshme ndaj sistemit gjerman tĂ« pensioneve. Popullsia nĂ« moshĂ« pune do tĂ« tkurret gjatĂ« 40 viteve tĂ« ardhshme, sipas njĂ« studimi tĂ« publikuar nĂ« fund tĂ« vitit 2025. âZgjatja e jetĂ«s sĂ« punĂ«s do tĂ« jetĂ« çelĂ«si pĂ«r financimin e pensioneve nĂ« tĂ« ardhmenâ, kĂ«shillon OECD.
Kështu, mosha ligjore e daljes në pension mund të lidhet me jetëgjatësinë. Në të njëjtën kohë, modelet e daljes në pension të parakohshëm duhet të bëhen më pak tërheqëse.
Kancelari gjerman Friedrich Merz njoftoi ndryshime drastike në sistemin e sigurimeve të pensioneve në fillim të javës. Në të ardhmen, pensionet do të orientohen gjithnjë e më shumë drejt pjesës private të sigurimeve bazuar në investime kapitali./ DW/kb
Kryeministri Edi Rama ka vizituar bazilikën e famshme të Zojës së Këshillit të Mirë gjatë vizitës së tij zyrtare në Vatikan. Mëngjesin e kësaj të enjteje, ai ka ndarë në rrjetet e tij sociale disa momente nga vizita e tij, duke e shoqëruar bashkë me një mesazh ku i drejtohet me lutje nënës Mari.
âO Mari, NĂ«nĂ« e Ă«mbĂ«l e KĂ«shillit tĂ« MirĂ«, kaq e dashur pĂ«r bijtĂ« e ShqipĂ«risĂ« nĂ« atdhe dhe jashtĂ« atdheut! Sot po vijmĂ« tek ti, edhe njĂ« herĂ«, tĂ« ta besojmĂ« popullin tonĂ«, familjet tona, rininĂ« tonĂ«. Ti qĂ« je ZojĂ« e ShkodrĂ«s dhe e mbarĂ« ShqipĂ«risĂ«, na udhĂ«hiq nĂ« rrugĂ«n e sĂ« mirĂ«s, na jep dritĂ« nĂ« dyshime dhe ngushĂ«llim nĂ« provat e jetĂ«s. NĂ«n mbrojtjen tĂ«nde kĂ«rkojmĂ« strehĂ«, o VirgjĂ«r e bekuar.
Mbroje ShqipĂ«rinĂ«, ndriço mendjet tona dhe na bĂ«j tĂ« jemi gjithmonĂ« besnikĂ« ndaj Birit tĂ«nd, Jezusit. O Zoja e KĂ«shillit tĂ« MirĂ«, lutu pĂ«r ne!â, shkruan Rama.
Sjellim ndërmend se kyeministri ka mbërritur në Vatikan ditën e djeshmë, më 4 shkurt, i shoqëruar nga bashkëshortja, Linda Rama, dhe djali i tij, Zaho. Ndalesën e parë ai e bëri në bazilikën e famshme në Genazzano. Siç u shpreh ai, prej vitit 1467, aty nuk ka shkelur asnjë kryetar shteti apo qeverie shqiptare./kb
Disa vdekje mbyllin njĂ« biografi, si kapak i rĂ«ndĂ« qĂ« vihet mbi njĂ« jetĂ« tĂ« pĂ«rfunduar. Disa tĂ« tjera, pĂ«rkundrazi, hapin njĂ« epokĂ« dyshimi, duke lĂ«nĂ« pas pyetje qĂ« vazhdojnĂ« tĂ« gumĂ«zhijnĂ« nĂ« kohĂ«. Vdekja e Stenli Kubrikut â regjisorit tĂ« famshĂ«m tĂ« Hollivudit, â i pĂ«rket qartazi kategorisĂ« sĂ« dytĂ«. Jo sepse faktet zyrtare janĂ« tĂ« paqarta; pĂ«rkundrazi, ato janĂ« tĂ« thjeshta, administrative, pothuajse tĂ« thata. Dyshimi lind diku tjetĂ«r. Ai lind nga vetĂ« natyra e veprĂ«s sĂ« Kubrikut. Filmat e tij nuk ishin rrĂ«fime pĂ«r tâu konsumuar, por struktura mendore pĂ«r tâu pĂ«rjetuar me shqetĂ«sim. Kubriku nuk tregonte histori melodramash dhe as nuk kĂ«rkonte empati tĂ« lehtĂ«; ai ndĂ«rtonte sisteme frike, pushteti dhe heshtjeje, ku individi gjendej gjithmonĂ« pĂ«rballĂ« forcave mĂ« tĂ« mĂ«dha se vetvetja. Bota e tij kinematografike ishte njĂ« laborator i ftohtĂ«, ku shoqĂ«ria, morali dhe autoriteti analizoheshin pa iluzione. PikĂ«risht pĂ«r kĂ«tĂ« arsye, vdekja e Kubrikut nuk mund tĂ« lexohet si njĂ« fakt i shkĂ«putur nga vepra. Ajo mbart peshĂ«n simbolike tĂ« njĂ« fundi qĂ« duket se vjen nĂ« çastin kur autori kishte shtyrĂ« mĂ« larg se kurrĂ« kufijtĂ« e asaj qĂ« mund tĂ« shihej dhe tĂ« kuptohej. Ădo pĂ«rpjekje pĂ«r ta interpretuar kĂ«tĂ« vdekje jashtĂ« universit sĂ« tij artistike mbetet e mangĂ«t, sepse Kubrik vetĂ« na mĂ«soi se, pĂ«r tĂ« kuptuar fundin, duhet sĂ« pari tĂ« lexosh sistemin qĂ« e prodhoi atĂ«âŠ
âŠKy shkrim nuk synon tĂ« prodhojĂ« akuza, por tĂ« ndĂ«rtojĂ« njĂ« analizĂ« psikologjike dhe kulturore, ku vepra e Kubrikut lexohet si hartĂ« mendore e elitave tĂ« padukshme, njĂ« hartĂ« qĂ«, dekada mĂ« vonĂ«, gjen njĂ« pasqyrim tronditĂ«s nĂ« atĂ« qĂ« njihet sot si âdosja Epstajnâ.
âEyes Wide Shutâ dhe psikologjia e ritualit tĂ« pushtetit
Filmi i fundit i Kubrikut nuk Ă«shtĂ« njĂ« film erotik. NĂ« fakt gjithçka e âEyes Wide Shutâ, qĂ« nĂ« shqip njihet si âMbylli sytĂ« fortâ Ă«shtĂ« e mbĂ«shtetur mbi romanin âTraumnovelleâ tĂ« shkrimtarit austriak Artur Shnitcler, dhe qĂ« njihet si âHistoria e ĂndrrĂ«sâ, apo dhe si âĂndrra e dyfishtĂ«â. PĂ«r kĂ«tĂ« libĂ«r â qĂ« i pĂ«rket periudhĂ«s sĂ« lĂ«vizjes Dekadente nĂ« VjenĂ« nĂ« fillim tĂ« shekullit XX, â kritika thotĂ« se Ă«shtĂ« njĂ« eksplorim surreal i pĂ«rmasave intime tĂ« martesĂ«s.
Por Kubrik e ktheu filmin si  njĂ« studim klinik mbi seksin si instrument pushteti. Seksualiteti nĂ« âEyes Wide Shutâ nuk Ă«shtĂ« spontan, as intim; ai Ă«shtĂ« ritual, hierarki, kontroll. Nga kĂ«ndvĂ«shtrimi psikologjik, rituali shĂ«rben pĂ«r tĂ« zhveshur individin nga identiteti personal dhe pĂ«r ta futur nĂ« njĂ« strukturĂ« kolektive ku pĂ«rgjegjĂ«sia shpĂ«rndahet. Maskat nuk fshehin fytyrĂ«n; ato e çlirojnĂ« ndĂ«rgjegjen nga faji. NĂ« kĂ«tĂ« kuptim, Kubriku portretizon njĂ« elitĂ« qĂ« nuk vepron nĂ« errĂ«sirĂ« nga turpi, por nga efikasiteti.
Kjo strukturë psikologjike është ajo që, vite më vonë, do të shfaqej në mënyrë brutale në dëshmitë rreth Xhefri Epstajnit: seks i organizuar, hierarki e rreptë, heshtje e garantuar dhe mbrojtje sistemike.
Maskat si mekanizëm mbijetese
NĂ« psikologjinĂ« sociale, maska Ă«shtĂ« mjet adaptimi. NĂ« âEyes Wide Shutâ, ajo bĂ«het mjet mbijetese juridike dhe morale. Askush nuk ka emĂ«r, sepse emri sjell pĂ«rgjegjĂ«si. Askush nuk ka fytyrĂ«, sepse fytyra prodhon empati.
Në dosjen Epstajn, maskat janë reale, por të padukshme: emra që nuk publikohen, dëshmi që relativizohen, figura publike që mbrohen nga heshtja institucionale. Mekanizmi është i njëjtë: anonimiteti nuk është mungesë identiteti, por luks pushteti.
Kubriku e kuptonte këtë mekanizëm thellë. Psikologjikisht, ai sugjeron se elitat nuk janë amorale sepse janë të këqija, por sepse funksionojnë në një sistem ku morali është pengesë operative.
Kujtesa si kërcënim
NjĂ« nga temat qendrore tĂ« Kubrikut Ă«shtĂ« kujtesa: ajo qĂ« duhet mbajtur mend dhe ajo qĂ« duhet harruar. NĂ« âEyes Wide Shutâ, mesazhi Ă«shtĂ« i qartĂ«: tĂ« mbijetosh do tĂ« thotĂ« tĂ« harrosh atĂ« qĂ« ke parĂ«. Nga pikĂ«pamja psikologjike, harresa e imponuar Ă«shtĂ« formĂ« dhune. Ajo nuk fshin ngjarjen, por e zhvendos traumĂ«n nĂ« nĂ«nvetĂ«dije. Dosja Epstajn, me viktimat e saj qĂ« pĂ«r vite me radhĂ« u detyruan tĂ« heshtin, funksionon mbi tĂ« njĂ«jtin parim: kujtesa Ă«shtĂ« armiku kryesor i sistemit. Kubriku, si autor, duket se paralajmĂ«ron se pushteti modern nuk ka nevojĂ« tĂ« mohojĂ« tĂ« vĂ«rtetĂ«n; mjafton ta bĂ«jĂ« atĂ« psikologjikisht tĂ« padurueshme.
Paralelizmi i dy vdekjeve, narrativë e dyshimit
Vdekja e Kubrikut, pak ditë pas dorëzimit të filmit të tij më të errët, dhe vdekja e Epstajnit në burg, në rrethana që vazhdojnë të prodhojnë mosbesim, nuk janë të barazueshme në fakt. Por ato janë të krahasueshme në funksion narrativ.
Të dyja krijojnë një boshllëk, një ndjenjë se diçka mbetet e pathënë. Psikologjikisht, ky boshllëk është terreni ideal për lindjen e konspiracionit. Konspiracioni, në këtë kuptim, nuk është marrëzi kolektive, por reagim ndaj mungesës së transparencës.
Kubrik si diagnostikues, jo si komplotist
Lidhja më e ndershme midis Kubrikut dhe dosjes Epstajn nuk është faktike, por diagnostike. Kubriku nuk ekspozon individë; ai analizon struktura. Epstajni nuk është arkitekti i sistemit, por simptoma e tij më e dukshme.
Në këtë lexim, Kubriku del si një lloj psikoanalisti i shoqërisë moderne: ai identifikon mekanizmat e shtypjes, ritualet e pushtetit dhe mënyrat se si elitat racionalizojnë dhunën e tyre morale.
Pushteti, nënvetëdija dhe normalizimi i dhunës
Për ta thelluar leximin e Kubrikut, është e nevojshme të zhvendosemi nga niveli narrativ në atë teorik. Në këtë pikë, vepra e tij mund të lexohet në dialog të drejtpërdrejtë me disa prej mendimtarëve kryesorë të shekullit XX.
Mishel Fuko e koncepton pushtetin jo si pronĂ« tĂ« njĂ« grupi tĂ« vetĂ«m, por si rrjet marrĂ«dhĂ«niesh qĂ« prodhon norma, sjellje dhe heshtje. âEyes Wide Shutâ Ă«shtĂ« njĂ« ilustrim vizual i kĂ«tij pushteti foucault-ian: askush nuk jep urdhra drejtpĂ«rdrejt, por tĂ« gjithĂ« dinĂ« çfarĂ« nuk duhet bĂ«rĂ«. Frika nuk imponohet; ajo internalizohet.
Nga ana tjetĂ«r, Karl Gustav Jung do ta quante botĂ«n e Kubrikut njĂ« manifestim tĂ« âhijes kolektiveâ. Elitat qĂ« veprojnĂ« nĂ« errĂ«sirĂ« nuk janĂ« pĂ«rjashtim moral i shoqĂ«risĂ«, por projekcion i impulseve tĂ« saj tĂ« shtypura. Rituali, maska dhe anonimiteti janĂ« forma pĂ«rmes tĂ« cilave hija merr legjitimitet social.
Hana Arendt, me konceptin e âbanalitetit tĂ« sĂ« keqesâ, ofron njĂ« tjetĂ«r çelĂ«s leximi. NĂ« universin kubrickian, e keqja nuk kryhet nga monstra, por nga individĂ« tĂ« zakonshĂ«m qĂ« ndjekin rregullat e njĂ« sistemi. NĂ« kĂ«tĂ« kuptim, dosja Epstajn nuk trondit sepse zbulon monstruozitet, por sepse ekspozon normalitetin e tij funksional.
Psikoanaliza e ritualit, nga Erosi te Thanatosi
Zigmund Frojdi e shihte seksualitetin si energji jetike â Eros â por edhe si forcĂ« qĂ«, kur kanalizohet nĂ« mĂ«nyrĂ« patologjike, mund tĂ« lidhet me impulset shkatĂ«rruese â Thanatos. NĂ« âEyes Wide Shutâ, Kubriku paraqet pikĂ«risht kĂ«tĂ« zhvendosje: seksi nuk prodhon lidhje, por disiplinĂ« dhe frikĂ«. Psikologjikisht, rituali seksual i elitave shĂ«rben pĂ«r tĂ« transformuar dĂ«shirĂ«n nĂ« instrument kontrolli. Viktima nuk Ă«shtĂ« vetĂ«m trupi i tjetrit, por edhe vetĂ« subjekti, i cili humbet aftĂ«sinĂ« pĂ«r empati. Kjo dinamikĂ« Ă«shtĂ« qendrore edhe nĂ« dĂ«shmitĂ« e lidhura me Epstajnin, ku seksi shndĂ«rrohet nĂ« monedhĂ« pushteti.
Kujtesa, trauma dhe harresa e detyruar
Në teorinë e traumës, kujtesa e shtypur nuk zhduket, por rikthehet në forma të fragmentuara: ankth, faj, heshtje. Kubriku e përdor këtë mekanizëm si strukturë narrative. Personazhet e tij nuk çlirohen nga e vërteta; ata mësojnë të bashkëjetojnë me të.
Shoqëria, në rastin e dosjes Epstajn, ndjek të njëjtën logjikë: skandali trajtohet si episod, jo si simptomë. Harresa kolektive bëhet mjet stabilizimi. Kjo është arsyeja pse Kubriku mbetet aktual: ai nuk flet për skandalin, por për pasojat psikike të mbulimit të tij.
Pse Kubrik vazhdon të na shqetësojë
Stenli Kubrik mbetet njĂ« figurĂ« shqetĂ«suese sepse nuk ofroi kurrĂ« qetĂ«sim. Ai nuk besonte te pafajĂ«sia e pushtetit dhe as te shpĂ«timi pĂ«rmes artit. Filmat e tij nuk kĂ«rkojnĂ« tĂ« na bindin, por tĂ« na çâekuilibrojnĂ«, tĂ« na nxjerrin nga zona e sigurisĂ« morale ku zakonisht strehohemi si spektatorĂ«.
LetĂ«rsia dhe kinemaja qĂ« e marrin seriozisht kĂ«tĂ« instinkt nuk pĂ«rpiqen ta denoncojnĂ«, as ta moralizojnĂ«. Ato vĂ«zhgojnĂ«. Dhe nĂ« atĂ« vĂ«shtrim tĂ« ftohtĂ«, thuajse klinik, shfaqet paradoksi thelbĂ«sor: njeriu nuk shkatĂ«rrohet sepse dĂ«shiron vdekjen, por sepse kĂ«rkon njĂ« qetĂ«si absolute â njĂ« fund tĂ« tensionit, njĂ« pushim pĂ«rfundimtar nga pasiguria e tĂ« jetuarit.
Dosja Epstein nuk e shndërron Kubrikun në profet. Ajo thjesht e bën më të dukshme se bota që ai ndërtoi në ekran nuk ishte fantazi paranojake, por një realitet i përmbledhur, i kondensuar në formë psikologjike. Një botë ku pushteti nuk shfaqet si aksident, por si strukturë; dhe ku e keqja nuk shpërthen, por funksionon.
Ryan Routh është dënuar me burgim të përjetshëm për tentativën për të vrarë presidentin Donald Trump në një fushë golfi në Florida, në shtator të vitit 2024.
BBC shkruan se 59 vjeçari u shpall fajtor vitin e kaluar për përpjekjen për të vrarë Trump-in, atëherë ende kandidat presidencial, në Trump International Golf Club në West Palm Beach.
Një agjent i Shërbimit Sekret të SHBA-ve në zonë pa grykën e një pushke që dilte nga shkurret dhe qëlloi ndaj Routh-it, i cili më pas u largua nga vendi i ngjarjes. Ai u arrestua aty pranë.
NĂ« njĂ« memorandum pĂ«r dĂ«nimin, gjykatĂ«sja Aileen Cannon tha se krimet e Routh-it âpa dyshim meritojnĂ« njĂ« dĂ«nim me burgim tĂ« pĂ«rjetshĂ«mâ.
âAi ndĂ«rmori hapa pĂ«r muaj tĂ« tĂ«rĂ« pĂ«r tĂ« vrarĂ« njĂ« kandidat tĂ« madh presidencial, tregoi vullnetin pĂ«r tĂ« vrarĂ« kĂ«do qĂ« i dilte pĂ«rpara, dhe qĂ« atĂ«herĂ« nuk ka shprehur as pendesĂ« e as keqardhje ndaj viktimave tĂ« tij,â shkroi ajo, citon BBC.
Avokati i Routh-it, Martin Ross, tha se ata do ta apelojnë çështjen.
Routh u vetëdeklarua i pafajshëm dhe vendosi të përfaqësonte vetveten gjatë gjyqit, i cili filloi më 8 shtator.
Me origjinë nga Karolina e Veriut dhe banues në Hawaii para arrestimit, Routh u soll shpesh në mënyrë të çrregullt gjatë seancave gjyqësore, duke sfiduar Trump-in në një lojë golfi dhe duke bërë referenca për Adolf Hitlerin dhe presidentin rus Vladimir Putin.
Pas shpalljes fajtor nga juria, Routh tentoi të godiste veten në qafë me një stilolaps, por marshallët amerikanë e nxorën me shpejtësi nga salla e gjyqit.
Edhe pse nuk besohet se Routh ka pasur ndonjë pamje të qartë ndaj Trump-it gjatë incidentit, agjentët federalë i thanë jurisë se më vonë gjetën një pushkë gjysmë-automatike me dylbi dhe karikator në vendin ku ai ishte fshehur.
Gjithashtu, jurisĂ« iu tha se Routh kishte lĂ«nĂ« njĂ« listĂ« me vendet ku Trump kishte gjasa tĂ« shfaqej, si dhe njĂ« shĂ«nim pĂ«r njĂ« mik ku e pĂ«rshkruante incidentin si ânjĂ« tentativĂ« vrasjejeâ.
Në deklaratën përmbyllëse gjatë gjyqit, Routh foli në vetën e tretë dhe preku një sërë temash të palidhura, përfshirë historinë e SHBA-ve, luftën Rusi-Ukrainë dhe synimin e tij për të blerë një varkë, gjë që e detyroi gjykatësen ta ndërpriste shpesh dhe ta largonte jurinë.
Prokurori kryesor i çështjes, John Shipley, tha se u paraqit njĂ« âmal provashâ qĂ« tregonte âsa afĂ«r ishte ai pĂ«r ta realizuar kĂ«tĂ«â.
Incidenti në Florida ishte tentativa e dytë ndaj jetës së Trump-it në vitin 2024, pas një sulmi me armë në një tubim elektoral në Butler, Pensilvani, në korrik.
Ky sulm la një person të vdekur dhe disa të plagosur, përfshirë Trump-in. Sulmuesi, i identifikuar më vonë si 20-vjeçari Thomas Crooks, u vra nga oficerët në vendngjarje./kb
GjatĂ« viteve 1992â1996, Sarajeva nuk ishte thjesht njĂ« qytet nĂ« luftĂ«; ajo ishte njĂ« burg nĂ«n qiell tĂ« hapur. Mes tĂ« gjitha tmerreve tĂ« atij rrethimi, emri âMarkaleâ (tregu kryesor i qytetit) mbetet i skalitur si simboli i brutalitetit absolut kundĂ«r civilĂ«ve. Aty, buka dhe mbijetesa u paguan me gjak.
5 shkurt 1994, masakra e parë
Në një të shtunë të ftohtë dimri, tregu ishte plot me njerëz që tentonin të blinin ndonjë gjë të vogël për të ushqyer familjet e tyre. Në orën 12:10, një predhë mortaje 120 mm, e lëshuar nga pozicionet e ushtrisë serbo-boshnjake në kodrat përreth, ra direkt në mes të turmës.
Bilanci: 68 të vrarë dhe 144 të plagosur.
Pamjet e transmetuara në mbarë botën treguan një masakër të papërshkrueshme: tezga të përmbysura, trupa të pajetë mes mbetjeve të ushqimeve dhe një qytet që ulërinte për ndihmë.
Komuniteti ndërkombëtar u trondit, por hezitimi i OKB-së për të treguar me gisht fajtorin (pavarësisht raporteve teknike) lejoi që rrethimi të vazhdonte.
Përsëritja e tragjedisë
Edhe pse teksti yt fokusohet në vitin 1994, historia e Markales ka edhe një kapitull të dytë po aq të përgjakshëm. Më 28 gusht 1995, pesë predha goditën sërish zonën e tregut, duke vrarë 43 persona dhe plagosur 75 të tjerë.
âNuk ishte thjesht luftĂ«; ishte gjueti njerĂ«zish ku civilĂ«t ishin preja, ndĂ«rsa snajperĂ«t dhe artileria ishin gjuetarĂ«t.â
Nga indiferenca te ndërhyrja
Masakrat e Markales shĂ«rbyen si katalizatorĂ« moralĂ«. Pas sulmit tĂ« dytĂ«, âvija e kuqeâ u shkel pĂ«rfundimisht. NATO braktisi politikĂ«n e neutralitetit dhe nisi fushatĂ«n e bombardimeve ajrore kundĂ«r pozicioneve tĂ« forcave serbe. Ky presion ushtarak, i kombinuar me ofensivat nĂ« terren, detyroi palĂ«t tĂ« uleshin nĂ« tryezĂ«n e bisedimeve, duke çuar nĂ« MarrĂ«veshjen e Dayton-it.
Drejtësia dhe kujtesa
Gjykata NdĂ«rkombĂ«tare pĂ«r Krimet nĂ« ish-Jugosllavi (ICTY) dĂ«noi komandantĂ«t e lartĂ« serbĂ«, si Stanislav GaliÄ dhe Dragomir MiloĆĄeviÄ, pĂ«r fushatĂ«n e terrorit kundĂ«r SarajevĂ«s, duke pĂ«rfshirĂ« specifikisht masakrat nĂ« Markale.
Sot, në murin e tregut Markale, emrat e viktimave janë të shkruar mbi një sfond të kuq, duke qëndruar si një plagë e hapur që kujton se paqja është e brishtë dhe se harresa është krimi i dytë pas vrasjes.
Një tragjedi e rëndë ka tronditur komunitetin e Rughit, një fshat në Piana di Lucca të Italisë, ku një familje shqiptare është gjetur e pajetë nga monoksidi i karbonit. Siç shkruajnë mediat italiane, viktimat janë babai 48-vjeçar, nëna 42-vjeçare, djali 23-vjeç dhe vajza më e vogël, vetëm 15 vjeç.
Sipas të dhënave të para, shkaku i vdekjes së tyre dyshohet të ketë qenë thithja e monoksidit të karbonit nga një sistem ngrohjeje i prishur. Ekspertët e zjarrfikësve do të kryejnë hetimet teknike për të saktësuar shkakun e ngjarjes.
Ngjarja u zbulua pasi familja nuk iu përgjigj telefonatave të një të afërmi. Vëllai i pronarit të shtëpisë shkoi për të kontrolluar dhe, duke kuptuar tragjedinë, njoftoi autoritetet. Në vendngjarje u dërguan zjarrfikësit, karabinierët dhe shërbimet e emergjencës. Fatkeqësisht, kur arritën, të katër anëtarët e familjes ishin tashmë të vdekur.
Tre ushtarë të Armatës, të cilët u përpoqën të shpëtonin familjen, u intoksikuan lehtë dhe u shtruan për kontrolle mjekësore, por gjendja e tyre është e stabilizuar. Edhe një i afërm i familjes, i cili ishte i pari që shkoi në vilë, u dërgua në spital.
Kryetari i bashkisĂ« Leonardo Fornaciari shprehu ngushĂ«llimet e tij: âDhimbje e madhe, nuk ka fjalĂ« pĂ«r tĂ« shprehur atĂ« qĂ« po ndjejmĂ« nĂ« kĂ«tĂ« moment. Duhet vetĂ«m tĂ« mbĂ«shtesim familjarĂ«t e tjerĂ«.â
Monoksidi i karbonit është jashtëzakonisht i rrezikshëm dhe mund të shkaktojë dhimbje koke, marramendje, konfuzion, humbje të vetëdijes dhe vdekje, sidomos kur viktimat janë duke fjetur, gjë që e bën të vështirë zbulimin e rrezikut në kohë.
Hetimet për të përcaktuar shkakun e saktë të ngjarjes do të vazhdojnë në ditët në vijim./kb
I dërguari i posaçëm i Shtëpisë së Bardhë, Steve Witkoff, dhe ministri i Jashtëm i Iranit, Abbas Araghchi, do të takohen më 6 shkurt në përpjekje për arritjen e një marrëveshjeje që synon shmangien e luftës.
Presidenti amerikan, Donald Trump, ka dislokuar kapacitete të mëdha ushtarake në Gjirin Persik, ndërsa administrata e tij po shqyrton mundësinë e sulmeve kundër Teheranit.
Irani po pĂ«rpiqet ta kufizojĂ« fushĂ«veprimin e bisedimeve vetĂ«m te programi i tij bĂ«rthamor. Por, SHBA-ja po kĂ«rkon njĂ« marrĂ«veshje qĂ« do tĂ« kufizonte po ashtu programin e raketave balistike tĂ« Teheranit dhe do tâi jepte fund mbĂ«shtetjes sĂ« RepublikĂ«s Islamike pĂ«r grupet e armatosura nĂ« Lindjen e Mesme.
Trump dĂ«shiron njĂ« marrĂ«veshje sepse âai e preferon atĂ« nĂ« vend tĂ« njĂ« lufte me njĂ« shtet tĂ« madh si Iraniâ, tha Damon Golriz nga Universiteti i Shkencave tĂ« Aplikuara nĂ« HagĂ«.
âNĂ«se arrihet njĂ« marrĂ«veshje, ajo do tĂ« jetĂ« nĂ« interes tĂ« RepublikĂ«s Islamike, edhe nĂ«se njĂ« marrĂ«veshje e tillĂ«, nĂ« sytĂ« e publikut, do tĂ« dukej se Republika Islamike Ă«shtĂ« dorĂ«zuarâ, shtoi ai.
Për të arritur një marrëveshje, të dërguarit amerikanë dhe iranianë do të duhet të kapërcejnë disa pengesa kyç që kanë bërë që të dështojnë negociatat e mëparshme.
Pa uranium të pasuruar, pa rezerva
Shtetet e Bashkuara po kërkojnë që Irani ta ndalë plotësisht pasurimin e uraniumit dhe të heqë dorë nga rezervat e tij prej rreth 400 kilogramësh uranium të pasuruar në nivel të lartë, hapa që do ta pengonin Teheranin të krijonte një armë bërthamore.
Më parë, Teherani i kishte refuzuar këto kërkesa, por ekspertët thonë se mund të bëjë lëshime duke pasur parasysh pozitën e tij të dobët në negociata.
Udhëheqja klerikale e Iranit ndodhet në pikën më të dobët në dekada, pasi po përballet me trazira të paprecedentë dhe kolaps ekonomik brenda vendit dhe me një grumbullim masiv të ushtrisë amerikane pranë kufijve të shtetit.
Trump: Teherani po bisedon seriozisht me Uashingtonin
Programi bërthamor i Iranit është gjithashtu në gjendje të rëndë. Shtetet e Bashkuara bombarduan objektet kryesore nëntokësore të pasurimit të uraniumit në Fordo dhe Natanz gjatë luftës 12-ditore mes Iranit dhe Izraelit në qershor të vitit të kaluar.
NjĂ« pengesĂ« e mundshme Ă«shtĂ« rikuperimi i rezervave iraniane tĂ« uraniumit tĂ« pasuruar nĂ« nivel tĂ« lartĂ«, i cili Ă«shtĂ« âi pĂ«rzier me rrĂ«nojatâ pas sulmeve ajrore amerikane mbi objektet nĂ«ntokĂ«sore vitin e kaluar, tha Tariq Rauf, ish-shef pĂ«r verifikimin nĂ« AgjencinĂ« NdĂ«rkombĂ«tare pĂ«r EnergjinĂ« BĂ«rthamore (IAEA), qĂ« Ă«shtĂ« organizata mbikĂ«qyrĂ«se pĂ«r çështje bĂ«rthamore e Kombeve tĂ« Bashkuara.
Rauf theksoi po ashtu se një nga bombat amerikane, që mund të depërtojë thellë nëntokë, që u përdor gjatë bombardimeve të qershorit, nuk ka shpërthyer.
âEnde ka mbi 2.000 kilogramĂ« eksplozivĂ« tĂ« fuqishĂ«m atje poshtĂ« nĂ« Natanz⊠tĂ« cilĂ«t mund tĂ« jenĂ« shumĂ« tĂ« paqĂ«ndrueshĂ«m dhe mund tĂ« shpĂ«rthejnĂ« nĂ«se prekenâ, i tha ai Radios Farda tĂ« Radios Evropa e LirĂ«.
NjĂ« mĂ«nyrĂ« pĂ«r ta trajtuar çështjen e pasurimit tĂ« uraniumit Ă«shtĂ« rikthimi te njĂ« propozim i majit tĂ« vitit 2025, njĂ« konsorcium rajonal pĂ«r pasurimin qĂ« do tâi lejonte Iranit tĂ« vazhdonte pasurimin e uraniumit, por vetĂ«m nĂ« nivele tĂ« ulĂ«ta, qĂ« janĂ« tĂ« pĂ«rshtatshme pĂ«r qĂ«llime civile tĂ« prodhimit tĂ« energjisĂ«.
Një konsorcium zakonisht krijohet në një vend që tashmë ka një program bërthamor. I vetmi vend në Lindjen e Mesme që zyrtarisht kanë program bërthamor janë Emiratet e Bashkuara Arabe, por ky shtet i Gjirit ka hequr dorë nga e drejta për të pasuruar uranium dhe e importon karburantin bërthamor nga jashtë vendit.
Raketat dhe bashkëpunëtorët e Iranit
SHBA-ja po ashtu dëshiron të vendosë kufizime mbi rrezen e veprimit dhe numrin e raketave balistike të Iranit, gjë që do ta bënte të pamundur që Teherani të godiste Izraelin.
Aktualisht, Irani ka një limit prej 2.000 kilometrash për rrezen e veprimit të raketave të tij. Raketat me rreze të mesme veprimi mund të godasin Izraelin, ndërsa raketat me rreze të shkurtër mund të sulmojnë bazat ushtarake amerikane në rajonin e Gjirit Persik.
Nuk dihet numri i raketave me rreze të mesme veprimi që ka Irani. Izraeli ka sulmuar objektet e prodhimit të raketave dhe lëshuesit e raketave gjatë luftës së qershorit. Por, besohet se Irani ende ka disa mijëra raketa balistike me rreze të shkurtër veprimi.
Irani ka refuzuar në mënyrë kategorike çdo kufizim mbi programin e tij të raketave, duke thënë se ai është thelbësor për mbrojtjen e tij.
Republika Islamike gjithashtu ka refuzuar të heqë dorë nga bashkëpunëtorët e armatosur dhe grupet militante që mbështet në Liban, Irak dhe Jemen. Irani e konsideron të ashtuquajturin bosht të rezistencës si pjesë kyç të mbrojtjes së tij kundër agresionit izraelit dhe amerikan.
Ky rrjet bashkëpunëtorësh rajonalë gjerësisht qëndroi i heshtur gjatë fushatës ajrore të Izraelit në qershorin e kaluar, por analistët sugjerojnë se ai mund të ndërhyjë për të ndihmuar Iranin nëse bisedimet dështojnë dhe shpërthen lufta me SHBA-në. /Kb
Bilanci tregtar i Shqipërisë për produktet e shportës po dëshmon një varësi gjithnjë e më të theksuar nga importet jashtë vendit.
Sipas tĂ« dhĂ«nave tĂ« INSTAT nga tregtia e jashtme, kategoria âProdukte bulmetore, vezĂ«t dhe mjaltiâ ka pĂ«suar njĂ« rritje tĂ« fortĂ« tĂ« vlerĂ«s sĂ« importit, duke u ngjitur nga 6.8 miliardĂ« lekĂ« nĂ« vitin 2024, nĂ« rreth 7.7 miliardĂ« lekĂ« nĂ« vitin 2025.
Ky zgjerim prej rreth 14% brenda një viti kalendarik dhe 62% që nga viti 2021, po tregon se prodhimi vendas po humbet terren me shpejtësi përballë produkteve që vijnë kryesisht nga vendet e Rajonit dhe Bashkimit Evropian.
Kjo rritje e importeve vjen si pasojë e drejtpërdrejtë e një krize strukturore që ka mbërthyer sektorin e blegtorisë në Shqipëri. Prej vitesh, numri i krerëve në blegtori po pëson rënie sistematike, e nxitur nga braktisja e fshatit, plakja e popullsisë rurale dhe mungesa e interesit të të rinjve për të trashëguar fermat familjare.
Nga ana tjetër kostoja e prodhimit vendas është shtrenjtuar për shkak të rritjes së çmimeve të inputeve bujqësore dhe bazës ushqimore. Blegtorët shqiptarë po e gjejnë veten të pafuqishëm për të konkurruar me prodhuesit e huaj, të cilët mbështeten nga skema subvencionimi dhe teknologji më efikase.
Sakaq, tregu po reagon duke u orientuar drejt mbushjes sĂ« vakumit tĂ« krijuar nga prodhimi vendas pĂ«rmes importeve. NdĂ«rsa konsumi i brendshĂ«m mbetet relativisht i qĂ«ndrueshĂ«m dhe kĂ«rkesa nga sektori i turizmit po rritet vit pas viti, mungesa e qumĂ«shtit dhe nĂ«nprodukteve tĂ« tij âMade in Albaniaâ po plotĂ«sohet nga fabrikat e huaja.
Forcimi i monedhës vendase e ka bërë importin e djathit, qumështit apo gjalpit nga vendet e Bashkimit Evropian shumë më të lirë sesa vitet e kaluara. Për një tregtar, sot është me më leverdi të sjellë një maune me qumësht nga Italia apo Hungaria, sesa të grumbullojë sasi të vogla qumështi nëpër fshatrat e Shqipërisë me kosto logjistike të lartë. Leku i fortë po godet rëndë prodhuesin vendas që nuk konkurron dot me çmimet e huaja.
Kjo situatë krijon një rreth vicioz ku, sa më shumë rriten importet, aq më shumë ulet presioni mbi institucionet për të mbështetur blegtorinë lokale, duke e lënë këtë të fundit në mëshirë të fatit dhe të zhvlerësuar përballë konkurrencës rajonale.
Ekspertët e fushës paralajmërojnë se nëse kjo tendencë e reflektuar në shifrat e vitit 2025 do të vijojnë me të njëjtat ritme. Shqipëria rrezikon të humbasë sovranitetin ushqimor në produktet bazë. Rritja e importeve me plot 10 milionë euro brenda një viti po tregon se politikat e subvencionimit nuk kanë arritur të frenojnë tkurrjen e stallave. /Monitor/kb
Alex Pretti kishte guxim dhe empati. PikĂ«risht kjo â jo koncepti i Maga-s pĂ«r fuqinĂ« mashkullore â Ă«shtĂ« ajo qĂ« duhet tâu mĂ«sojmĂ« tĂ« rinjve.
Alexander Hurst*
GjĂ«ja e parĂ« qĂ« mĂ« tĂ«rhoqi te kĂ«nga e vitit 2011 e grupit Rapture, It Takes Time to be a Man, ishte dridhja e paqĂ«ndrueshme, analoge, e riff-it tĂ« pĂ«rsĂ«ritur tĂ« kitarĂ«s dhe pianos. Pasi kjo mĂ« kapi, ajo qĂ« mĂ« mbajti duke dĂ«gjuar ishin vargjet, ku maskuliniteti dhe empatia lidhen nĂ« njĂ« martesĂ« tĂ« vĂ«shtirĂ«. NĂ« strofĂ«n e fundit, Luke Jenner na thotĂ«: âEpo, tani ka vend nĂ« zemrĂ«n tĂ«nde qĂ« pĂ«rsosmĂ«ria tĂ« ngrihet mĂ« kĂ«mbĂ« Dhe ka lot qĂ« duhet tĂ« derdhen Ă«shtĂ« e gjitha pjesĂ« e planit.â
GjatĂ« vitit tĂ« fundit, zĂ«ra tĂ« sĂ« djathtĂ«s kanĂ« shpallur luftĂ« ndaj empatisĂ«. Sipas Elon Musk-ut, empatia Ă«shtĂ« âdobĂ«sia themelore e qytetĂ«rimit perĂ«ndimorâ. TĂ« tjerĂ« shkojnĂ« edhe mĂ« tej, duke e quajtur âtoksikeâ, âvetĂ«vrasĂ«seâ madje edhe âmĂ«katareâ. Sigurisht, krahu macho i sĂ« djathtĂ«s Maga nuk sheh asnjĂ« vend pĂ«r tĂ«, mes keqpĂ«rdorimit tĂ« historisĂ« dhe imazherisĂ« mesjetare qĂ« shfaqet kudo: nga boja nĂ« fytyrĂ« dhe kapelja me brirĂ« e âshamanit tĂ« QAnonâ, i dĂ«nuar pĂ«r rolin e tij nĂ« sulmin ndaj Kapitolit amerikan, deri te krahĂ«t e tatuazhuar dhe trupi i sekretarit tĂ« luftĂ«s sĂ« Donald Trump-it, Pete Hegseth.
E megjithatĂ«, mjafton tĂ« mendosh idealin e kalorĂ«sisĂ« qĂ« mbanin kalorĂ«sit mesjetarĂ«: bujari dhe mosbesim ndaj fitimit, mirĂ«sjellje, ndershmĂ«ri dhe mbajtje fjale, mikpritje, respektim tĂ« rregullave tĂ« luftimit dhe dhĂ«nie mĂ«shire ndaj kundĂ«rshtarit â jetĂ«n e tĂ« cilit njĂ« kalorĂ«s e merrte vetĂ«m si mjet tĂ« fundit. Nuk e them kĂ«tĂ« sepse mendoj se kalorĂ«si mesjetar duhet tĂ« jetĂ« standardi i ri pĂ«r burrat modernĂ«, por pĂ«r tĂ« theksuar se burrat Maga do tĂ« dĂ«shtonin, dhe do tĂ« dĂ«shtonin keq, pĂ«r tâu pĂ«rmbajtur edhe vetĂ« idealeve tĂ« tyre.
Por më 24 janar, pranë bordurës së ngrirë të Nicollet Avenue në Minneapolis, u shfaq një kuptim tjetër i burrërisë. Ishte një vizion i maskulinitetit që i përket burrave që kanë marrë kohën për të kuptuar se burrëria jeton në empatinë e thellë të atij që, si Alex Pretti, vendos trupin e vet përballë shtypjes së një dhunuesi, dhe jo në shërbim të saj.
Nuk e di se çfarë mendonte Pretti, nëse mendonte ndonjë gjë, për mosdhunën. Fakti që mbante armë sugjeron se, nëse kjo ishte etika e tij, ajo vlente vetëm deri në një pikë të caktuar. Minesota është një shtet ku vlejnë ligjet e mbajtjes së fshehtë të armëve, dhe mund të argumentohet se një person në situatën e Pretti-t mund të përfundonte me arsye se po sulmohej nga një milici e armatosur dhe të nxirrte armën që e mbante ligjërisht.
Në fakt, lobistët amerikanë të armëve e kanë mbrojtur me zë të lartë të drejtën e Pretti-t për të mbajtur armë, përballë sugjerimeve të administratës Trump se sjellja e një arme në protestë nënkuptonte qëllim të dhunshëm. Po ta kishte nxjerrë armën, do të ishte vënë në lëvizje një logjikë e parashikueshme. Akti i Kryengritjes mund të ishte aktivizuar dhe shtypja që do të pasonte do të ishte e shpejtë, brutale dhe e plotë.
Në vend të kësaj, reagimi i tij çoi në një sakrificë që mund ta ketë përkulur historinë dhe ndryshuar kursin e rezistencës. Pavarësisht nëse e bëri apo jo këtë llogari në mendjen e tij në atë moment, ai u mohoi autoriteteve çdo justifikim për shtypje masive.
NĂ« fund, nga empatia pĂ«r protestuesin tjetĂ«r, qĂ« ishte shtyrĂ« dhe rrĂ«zuar pĂ«rtokĂ« â dhe jo nga agresioni ndaj agjentĂ«ve federalĂ« tĂ« emigracionit â ai rrezikoi jetĂ«n (ose, thjesht, jetĂ«n) nĂ« njĂ« akt kujdesi, jo nĂ« njĂ« akt dhune. Psikoanalistja dhe filozofja franceze Anne Dufourmantelle ka shkruar pĂ«r kĂ«tĂ« lloj pranimi tĂ« pangopur tĂ« rrezikut nĂ« librin e saj tĂ« vitit 2011 Ăloge du risque (LavdĂ«rim i rrezikut). âNdoshta rrezikimi i âjetĂ«s sĂ« dikujtâ qĂ«ndron nĂ« kuptimin se ajo Ă«shtĂ« absolutisht unike dhe, megjithatĂ«, jo plotĂ«sisht e jona,â shkruan Dufourmantelle, e cila vdiq tragjikisht gjashtĂ« vjet mĂ« vonĂ«, duke rrezikuar jetĂ«n pĂ«r tĂ« shpĂ«tuar dy fĂ«mijĂ« qĂ« po mbyteshin nĂ« bregun jugor tĂ« FrancĂ«s. âNdoshta Ă«shtĂ« vetĂ« jeta ajo qĂ« rrezikon veten mbi ne.â
Ekziston njĂ« keqkuptim i zakonshĂ«m se mosdhuna do tĂ« thotĂ« pasivitet. E di qĂ« kjo nuk Ă«shtĂ« e vĂ«rtetĂ«, sepse jam rritur mes njerĂ«zve qĂ« besonin thellĂ«sisht nĂ« njĂ« etikĂ« tĂ« rezistencĂ«s aktive dhe jo tĂ« dhunshme. KĂ«ta ishin njerĂ«z qĂ« e organizonin jetĂ«n e tyre rreth pasojave â sakrificave â qĂ« rridhnin nga pĂ«rkushtimi pĂ«r tâi parĂ« tĂ« tjerĂ«t siç shohim veten, pĂ«r njĂ« komunitet moral pĂ«rtej njĂ« komuniteti identiteti. Si adoleshent, pretendoja se ky ishte edhe pĂ«rkushtimi im. Si i rritur, mendoj se mosdhuna mund tĂ« jetĂ« njĂ« zgjedhje aktive vetĂ«m kur balanca e pushtetit mes palĂ«ve Ă«shtĂ« e barabartĂ«. Dhe nuk e di nĂ«se, pĂ«rballĂ« zgjedhjes sĂ« Pretti-t, do tĂ« kisha guximin tĂ« rrezikoja dĂ«mtimin tim. Por ky Ă«shtĂ« lloji i guximit qĂ« duhet mĂ«suar; dhe kĂ«rkon kohĂ« pĂ«r tâu mishĂ«ruar.
Vite mĂ« parĂ«, mĂ« ra ndĂ«r mend se ajo qĂ« i shtyn kaq shumĂ« tĂ« rinj tĂ« atomizuar dhe tĂ« zhgĂ«njyer tĂ« kthehen drejt sharlatanĂ«ve tĂ« ekstremit tĂ« djathtĂ«, qĂ« shesin versione tĂ« rreme dhe tĂ« fryra tĂ« asaj se çfarĂ« do tĂ« thotĂ« tĂ« jesh burrĂ«, Ă«shtĂ« fakti se shoqĂ«ria â veçanĂ«risht shoqĂ«ria amerikane â u ka treguar vetĂ«m njĂ« koncept tĂ« vetĂ«m tĂ« fuqisĂ« nĂ« botĂ«.
Si rezultat, ata janë, siç shkruante antropologu francez Philippe Bourgois për të rinjtë që iu bashkuan bandave të drogës në Harlem në vitet 1980, në kërkim të respektit, në kërkim të të qenit të parë.
UnĂ« pata fatin tĂ« mĂ« shĂ«rbehej njĂ« imazh tjetĂ«r. FĂ«mijĂ«ria ime ishte plot me darka tĂ« pĂ«rbashkĂ«ta nĂ« Catholic Worker House, seminare pĂ«r padrejtĂ«sitĂ« shoqĂ«rore dhe protesta kundĂ«r luftĂ«s. DĂ«gjoja nĂ«nĂ«n time duke u lutur âAti ynĂ«, NĂ«na jonĂ«, qĂ« je nĂ« qiellâ pranĂ« meje nĂ« meshĂ«. Kisha miqĂ«si tĂ« ngushta me gra dhe burra qĂ« mĂ« mĂ«suan tĂ« jem emocionalisht i cenueshĂ«m. U familjarizova me dyer tĂ« hapura dhe zemra tĂ« hapura, dhe me gatishmĂ«rinĂ« pĂ«r sakrificĂ« qĂ« pĂ«rkufizon komunitetin e vĂ«rtetĂ«, ndryshe nga imitimet e tij tĂ« cekĂ«ta qĂ« gjenden online.
Ne, si shoqĂ«ri, duhet tĂ« ndryshojmĂ« me zĂ« tĂ« lartĂ« historitĂ« qĂ« u tregojmĂ« djemve dhe tĂ« rinjve pĂ«r llojin e burrit qĂ« kĂ«rkon kohĂ« pĂ«r tâu bĂ«rĂ«. Alex Pretti kishte guxim dhe gjithçka qĂ« mitet dhe tregimet thonĂ« se burrat duhet tĂ« synojnĂ«. Ai i kishte kĂ«to sepse kishte empati, sepse kishte njĂ« etikĂ« kujdesi. XhelatĂ«t e tij kishin vetĂ«m performancĂ«n e maskulinitetit â atĂ« lloj qĂ« fitohet duke ushtruar dhunĂ« dhe duke terrorizuar komunitete.
NĂ« njĂ« rrugĂ« tĂ« Minneapolis-it, u pĂ«rplasĂ«n dy versione tĂ« maskulinitetit. NjĂ«ri i ankoruar te frika, tjetri te kujdesi. PĂ«r tĂ« rinjtĂ« qĂ« hezitojnĂ« se çfarĂ« lloj burri tĂ« bĂ«hen, me fjalĂ«t e Rapture: âEpo, ec ngadalĂ« dhe ma merr dorĂ«n.â
*Alexander Hurst është kolumnist i Guardian Europe. Kujtimet e tij/ Përgatiti për botim: L.Veizi
ShqipĂ«ria renditet ndĂ«r vendet me barrĂ«n mĂ« tĂ« lartĂ« tĂ« shpenzimeve direkte pĂ«r shĂ«ndetin, duke dĂ«shmuar gjithashtu dĂ«shmon mungesĂ« stabiliteti nĂ« mbrojtjen financiare qĂ« shteti u ofron familjeve pĂ«r shĂ«rbimet bazĂ«, sipas rezultateve tĂ« anketĂ«s âSecurimetri 2025â nga KĂ«shilli i BashkĂ«punimit Rajonal.
Sipas shifrave zyrtare të anketimit, rreth 57% e familjeve shqiptare deklarojnë se shpenzojnë midis 1% dhe 10% të të ardhurave të tyre totale për vizita mjekësore dhe barna. Ky grup përfaqëson shumicën dërrmuese të popullsisë dhe shënon nivelin më të lartë në të gjithë Ballkanin Perëndimor për këtë kategori.
Ndërsa në vendet fqinje si Bosnja apo Serbia, një pjesë më e madhe e qytetarëve arrijnë të mbulohen nga skemat publike me kosto minimale, në Shqipëri duket se çdo kontakt me sistemin shëndetësor shoqërohet me një faturë që rëndon mbi buxhetin e të sëmurëve.
Edhe më shqetësues është fakti se 27% e familjeve shqiptare detyrohen të alokojnë më shumë se 10% të të ardhurave të tyre për shëndetin. Ky prag konsiderohet kritik nga organizatat ndërkombëtare si OBSH, pasi shpenzime të këtij niveli shpesh çojnë në varfërim të mëtejshëm të shtresave të mesme dhe të ulëta.
Ndonëse vende si Serbia (34%) apo Kosova (32%) kanë përqindje më të larta në këtë kategori ekstreme, struktura e shpenzimeve në Shqipëri tregon një shtrirje më të gjerë të barrës financiare në të gjithë shoqërinë.
Ajo qĂ« e bĂ«n situatĂ«n nĂ« ShqipĂ«ri unike nĂ« rajon Ă«shtĂ« numri shumĂ« i ulĂ«t i atyre qĂ« nuk paguajnĂ«. VetĂ«m 9% e familjeve arrijnĂ« tĂ« mbajnĂ« shpenzimet shĂ«ndetĂ«sore nĂ«n nivelin 1%. Ky Ă«shtĂ« treguesi mĂ« i ulĂ«t nĂ« Ballkan (ku mesatarja rajonale Ă«shtĂ« 13%), duke sugjeruar se mbulimi âfalasâ mbetet mĂ« shumĂ« njĂ« premtim sesa njĂ« realitet i prekshĂ«m pĂ«r pjesĂ«n mĂ« tĂ« madhe tĂ« shqiptarĂ«ve.
Analistët sugjerojnë se ky trend reflekton nevojën urgjente për një rishikim të listës së barnave të rimbursueshme dhe përmirësimin e menaxhimit të sistemit parësor.
Në kushtet kur pagat po përballen me një inflacion të lartë, fakti që mbi 84% e popullsisë duhet të paguajë shuma të ndjeshme nga xhepi për shëndetin (kategoritë 1-10% dhe mbi 10% së bashku), e vendos sigurinë sociale të vendit në një pozicion mjaft vulnerabël. Kostoja e shëndetit do të vijojë të mbetet një nga pengesat kryesore për rritjen e mirëqenies së familjeve shqiptare në vitet e ardhshme./ Monitor/kb
Login
