Çfarë mendon një ekspert si Massimo Giuseppeetti, profesor i gjuhës dhe letërsisë greke në Universitetin “Roma Tre”, për filmin e ri të Christopher Nolanit, “Odisea”, i cili ka ngjallur debat mes filologëve, kritikëve, publikut dhe lexuesve të shumtë të epikës homerike?
“Më pëlqeu. Disa skena më prekën shumë. Për dikë si unë, që e kam lexuar Homerin gjatë gjithë jetës, është emocionuese t’i shohë këta personazhe të marrin jetë në ekran. Edhe episodi me qenin Argos më është dukur jashtëzakonisht i bukur”, thotë studiuesi në një intervistë telefonike për ANSA.
Ai shton:
“Duhet bërë një sqarim paraprak: është shumë e vështirë të identifikosh te Homeri elemente që i përkasin një periudhe të caktuar historike. Veprat e tij janë një përzierje e shtresave shumë të lashta me elemente më të vona.”
Stresi i Uliksit
A është e drejtë t’i atribuohet Uliksit të Nolanit një stres post-traumatik, siç kanë sugjeruar shumë kritikë?
“Nuk mund të përjashtohet. Por një nga meritat më të mëdha të filmit është se na lejon të shohim natën e rënies së Trojës, një ngjarje që nuk e gjejmë të përshkruar te Homeri. Ajo nuk rrëfehet në ‘Iliadë’, e cila përfundon përpara rënies së qytetit, ndërsa në ‘Odise’ vetëm përmendet shkurt.
Më pëlqeu shumë fakti që filmi nis me prerjen e kokës së statujës së Athinës, një akt që simbolikisht hap rrugën për pushtimin e Trojës. Në të njëjtën kohë shohim Zendaya-n, e cila interpreton Athinën, duke u larguar.”
Kasandra dhe fundi i një bote
“Kam pasur përshtypjen se Nolani e mbivendos figurën e Kasandrës, ndërsa përdhunohet mbi altarin e Athinës, me vetë perëndeshën dhe statujën e saj. Është një zgjedhje me ndikim të madh emocional.
Sipas meje, kjo forcon idenë se Odiseu ka qenë bashkëpërgjegjës për mizoritë e kryera në Trojë. Kjo e bën të kuptueshme trazimin e tij të brendshëm dhe madje edhe hezitimin për t’u kthyer në atdhe. Nuk do ta lexoja këtë si tradhti ndaj familjes, por si refuzim për të qenë më ai hero që kishte qenë dikur.”
Pse është kaq e rëndësishme rënia e Trojës?
“Në të vërtetë është e vështirë të rindërtosh me saktësi atë që ndodhi. Mund të përmend ‘Gratë Trojane’ të Euripidit dhe burime të tjera, por të gjitha janë shumë më të vona se Homeri. Megjithatë, dhuna ka ndodhur.
Mendoj se autori që Nolani ka ndjekur më shumë është Virgjili. Në librin e dytë të ‘Eneidës’, ai e përshkruan gjerësisht rënien e Trojës nga këndvështrimi i trojanëve dhe jo i grekëve.
Kjo është një zgjedhje e kuptueshme. Për grekët, rënia e Trojës shënonte fundin e epokës mitike dhe fillimin e kohës historike. Kjo ishte një ide shumë e rrënjosur.
Në fillim të ‘Katalogut të Grave’ të Hesiodit thuhet se deri në atë çast perënditë dhe njerëzit uleshin në të njëjtën tryezë, hanin së bashku, martoheshin dhe lindnin fëmijë. Pas rënies së Trojës kjo nuk ndodhi më kurrë.
Nolani e rimerr pikërisht këtë ide: me Trojën përfundon një botë. Është një koncept shumë i lashtë dhe një moment themelor në imagjinatën e Greqisë së lashtë. Me vdekjen e heronjve trojanë merr fund një epokë e tërë.”
Çfarë mungon në film?
Si studiues, a pati diçka që ju la të pakënaqur?
“Nuk do të thosha se u zhgënjeva, por më habiti mungesa e feakëve dhe, mbi të gjitha, e Nausikaas. Gjithashtu më duket problematike mënyra si Nolani e paraqet Uliksin pa atë hijeshinë që tradicionalisht i atribuohet. Nuk them se Uliksi ishte domosdoshmërisht një joshës, por ky është një aspekt i rëndësishëm i figurës së tij, të cilin regjisori e ka zbehur shumë.”
Kali i Trojës
Po për kalin prej druri?
“Është e vërtetë që nuk ka rrota. Nolani ka zgjedhur një kalë që duket sikur hidhet në sulm. Ndoshta sepse kështu përcillet më mirë ideja se Odiseu vuri në zbatim një strategji të egër dhe krejt të paprecedentë. Një kalë statik nuk do ta mishëronte me të njëjtën forcë tmerrin e asaj strategjie.”
Lionel Scaloni dështoi ta udhëhiqte Argjentinën drejt një tjetër titulli, me Spanjën superiore që iu përkul Albiceleste-s dhe fitoi trofeun e Kupës së Botës. Trajneri i kombëtares argjentinase u shfaq i ngarkuar emocionalisht në konferencën për shtyp pas finales dhe shpërtheu në lot, në pamundësi të përfundonte deklaratat e tij.
Sakaq, trajneri 48-vjeçar la të hapur mundësinë e largimit nga kombëtarja e atdheut të tij, me kontratën që i skadon në muajt në vijim.
“Nuk kam folur me Leon,” tha ai fillimisht në lidhje me të ardhmen e Lionel Messit, përpara se të vazhdonte të fliste për të ardhmen e tij, duke thënë se do të flas me presidentin.
“Kam një ide të përgjithshme se çfarë dua të bëj. Do ta respektoj kontratën time dhe pastaj do ta shohim. Gjithashtu ndiej nevojën për të menduar. Nuk e di nëse do të jetë e mundur të përjetoj diçka kaq të madhe përsëri. Ndoshta. Do të duhet ta diskutojmë. Jam mirënjohës ndaj presidentit për këtë mundësi. Ne u përpoqëm deri në momentin e fundit, si stafi i trajnerëve ashtu edhe lojtarët, të jepnim gjithçka, dhe mendoj se është e drejtë që e shfrytëzoj këtë kohë për të menduar. Ky vend është i mrekullueshëm. Është një vend ëndrrash, një vend që nuk e kisha imagjinuar kurrë se do ta gjeja. Le të shohim nëse mund të ndalem.
Askush nga stafi i trajnerëve nuk e kishte imagjinuar kurrë se do të ishte në këtë pozicion. Për të vazhduar, duhen shumë gjëra, si të bësh një fillim të ri dhe të rindërtosh një ekip si ky, gjë që nuk ka gjasa të ndodhë përsëri. Dhe kjo më dhemb, më dhemb shumë. Më vjen keq”, u shpreh ai.
Teksa ishte drejt mbylljes së deklaratës së tij, Skaloni kërkoi falje dhe u ngrit i ngarkuar emocionalisht nga tavolina.
Deputeti i PD-së, Belind Këlliçi, gjatë fjalës së tij në Kuvend, është shprehur se Parlamenti po distancohet nga problemet reale të shqiptarëve dhe po bën prioritet agjendën e mazhorancës.
Këlliçi u shpreh se mazhoranca refuzon të flasë në Kuvend për problematika të ngritura edhe nga Parlamenti Europian.
“Ky Parlament distancohet çdo ditë nga problemet që ka sheshi dhe po bëhet prioritet agjenda e kësaj mazhorance. Prej 51 ditësh ka një shesh të mbushur me mijëra qytetarë. Parlamenti Europian ka kërkuar shfuqizmin e ligjit për zonat e mbrojtura, ndërsa ky Parlament refuzon të flasë për këtë çështje. Si ka mundësi që eurdeputetët flasin për problemet që ka Shqipëria, ndërsa ky Parlament refuzon të trajtojë problemet e shqiptarëve”, u shpreh Këlliçi./kb
Zëvendëspresidenti JD Vance dhe bashkëshortja e tij, zonja e dytë Usha Vance, njoftuan të dielën lindjen e fëmijës së tyre të katërt, i pari i një zëvendëspresidenti në detyrë në më shumë se 150 vjet.
I lindur të dielën, Alec Neel Vance u bashkohet vëllezërve dhe motrave më të mëdhenj, Ewan, nëntë vjeç, Vivek, gjashtë vjeç, dhe Mirabel, katër vjeç.
Vance njoftoi lindjen në mediat sociale me një deklaratë të nënshkruar nga ai dhe gruaja e tij.
“Jemi të emocionuar të njoftojmë se djali ynë, Alec Neel Vance, lindi këtë mëngjes. Usha dhe foshnja janë të lumtur dhe të shëndetshëm, dhe fëmijët tanë janë shumë të gëzuar që takojnë vëllain e tyre të vogël”, thuhet në deklaratë.
Ata falënderuan mjekët dhe stafin në Qendrën Mjekësore Ushtarake Kombëtare Walter Reed dhe ekipin mjekësor të Shtëpisë së Bardhë.
Familja në rritje e nënpresidentit republikan është në përputhje me avokimin e tij të zjarrtë që amerikanët të kenë më shumë fëmijë. Ai gjithashtu ka sugjeruar se vrasja në vitin 2025 e aktivistit konservator Charlie Kirk, i cili ishte miku i tij, ndikoi në vendimin për të pasur një fëmijë tjetër.
Vance, një ish-marins amerikan, shprehu vazhdimisht alarmin për rënien e nivelit të lindjeve në Amerikë, ndërsa nisi karrierën e tij politike në vitin 2021 me një kandidaturë për një vend në Senatin e SHBA-së nga Ohajo. Si zëvendëspresident, ai tha në Uashington në tubimin anti-abort të vitit 2025, Marshimi për Jetën: “Dua më shumë foshnje në Shtetet e Bashkuara të Amerikës”.
Usha Vance, vajza e emigrantëve nga India, kishte qenë tashmë subjekt i njëfarë vëmendjeje publike për shkak të bashkëshortit të saj. Shtatzënia e saj, e cila u njoftua në janar, e përforcoi këtë vëmendje, pasi është e rrallë që personat që mbajnë postet më të larta publike të Shteteve të Bashkuara t’u shtojnë familjeve të tyre anëtarë gjatë shërbimit.
Herën e fundit që një zëvendëspresident në detyrë u bë baba i ri ishte në vitet 1800.
Detyra kryesore e futbollistëve sulmues është të shënojnë gola vetë ose të japin pasime për të shënuar shokët e tyre. Dhe jo më kot ata realizojnë rreth treçerekun e golave dhe assisteve, sipas një studimi të zgjeruar të FIFA-s (https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC6815073/?utm_source=chatgpt.com ).
Ndër sulmuesit që ende luajnë futboll, Mesi ka efikasitetin më të lartë si sulmues, me 1.16 gola+asiste mesatarisht për çdo ndeshje të karrierës së tij si futbollist profesionist. Ai ndiqet nga Mbape me 1.07, Haland me 0.98, Ronaldo me 0.95, Kane me 0.88, Salah me 0.75 dhe Jamal me 0.71 (shihni tabelën e mëposhtme, ku përfshihen futbollistë që kanë luajtur në të paktën 190 ndeshje).
Jamal është i fundit në këtë renditje, por ai i ka realizuar golat dhe asistet e tij pa mbushur ende 19 vjeç (19 vjeç i mbushi më 13 qershor). Vetëm Mbape ndër këta sulmues kishte një koeficient golash+asistesh të përafërt pa mbushur ende 19 vjeç. Gjithë të tjerët ishin shumë më poshtë Jamalit në atë moshë.
Duke parë moshat e gjithë sulmuseve të kësaj liste, duket se vetëm Mbape, Haland dhe Jamal do të mbeten në garën për të arritur gjatë karrierës futbollistike në Majën e Olimpit, ku sot ndodhet Mesi…
Kuvendi ka miratuar ndryshimin e rendit të ditës me kërkesë të bërë nga PS, duke e spostuar për të enjten diskutimin për projektligjin për SHEB, çka solli përplasje mes socialistëve dhe demokratëve.
Sali Berisha i është drejtuar Niko Peleshit duke i thënë se “do të mbahet mend në histori si vasali më i shpifur i Ramës.
“Do mbetesh në histori si vasali më i shpifur i Edi Ramës, si armik i kushtetutës”, i tha Berisha.
“Mu drejto me etikë, nuk të drejtohem me ti. Do t’u ndërpres sa herë që shkel rregulloren, madje do të marr edhe masa për të gjithë ata që përdorin një përrua fjalësh që nuk na takon”, tha Peleshi./ad
Një tjetër aksident është regjistruar paraditen e sotme në segmentin Milot-Rrëshen, pranë Rubikut.Një automjet është përplasur me një kamion, ndërsa si pasojë e përplasjes kanë mbetur të plagosur katër persona. Të lënduarit janë transportuar me urgjencë drejt spitalit për të marrë ndihmën e nevojshme mjekësore.
Në vendngjarje kanë mbërritur shërbimet e Policisë, të cilat kanë nisur hetimet për të zbardhur shkaqet dhe rrethanat e aksidentit./ad
Presidenti amerikan, Donald Trump, vlerësoi Kupën e Botës si eventin më madhështor të mbajtur nga FIFA. Ai zbuloi se kishte qene tifoz i Argjentinës, ndërsa pranoi se Spanja luajti me mirë.
“FIFA ishte e jashtëzakonshme. Nuk ka pasur kurrë diçka të tillë, ndoshta në aspektin e një eventi, e lëre më në futboll. Ishte i jashtëzakonshëm. Ishte katër herë më i madh se çdo event i mbajtur ndonjëherë nga FIFA, dhe ndoshta është rreth pesë herë më i madh në fakt, po më thonë sot. Pra, jemi shumë krenarë për vendin tonë. Jemi shumë krenarë për punën që u bë nga të gjithë. I përgëzojmë Gianni Infantinon dhe të gjithë stafin e tij dhe punën e jashtëzakonshme që bënë. Por ky ishte një nga evenimentet më të mëdha të çdo lloji të mbajtur ndonjëherë. Jo, nuk u trishtova që humbi Argjentina. Mendoj se të dyja ekipet luajtën mirë. Do të thoja se Spanja luajti më mirë, me të vërtetë. Por, të dyja luajtën mirë dhe arritën në finale dhe, në fakt, ishte shumë emocionuese. Duket sikur Spanja dominoi, por ishte një garë shumë e ngushtë. Fola me kryeministri spanjoll dhe e përgëzova që kishin një ekip të shkëlqyer”, u shpreh Trump/kb
Janë zbardhur pjesë nga dëshmia e ish-presidentit Bamir Topi në seancën e gjykimit në themel të dosjes “Partizani”. Sipas raportimeve, në sallën e gjyqit ishin të pranishëm prokurorët Arben Kraja dhe Enkelejda Millonai.
Gjatë dëshmisë, ish-presidenti ka folur për njohjet me personat e pandehur për çështjen, ku është shprehur se Jamarbër Malltezin e njeh vetëm si dhëndrin e kryedemokratit Sali Berisha.
Ndër të tjera është shprehur se procesi i planit të përhapjes ishte një proces politik që vinte nga Ministria e Mbrojtjes dhe e gjithë përgatitja përbëhej nga shtabi dhe Ministria e Mbrojtjes.
Pjesë nga dëshmia:
SPAK: A i njihni të pandehurit Fatmir Bektashi, Andia Pustina, Jamarbër Malltezi?
Topi: Malltezin e njoh si dhëndër i doktor Berishës, me të cilin kam punuar për një kohë të gjatë. Dua të specifikoj se asnjëherë nuk jemi ulur qoftë edhe për një kafe. Pra, ka qenë një njohje në distancë.
Me zotin Begeja kemi banuar në një lagje të vjetër, me një distancë rreth 500 metra. Ai jetonte te Selvia, unë te Rruga e Bërdikadave. As jemi ulur, as kemi konsumuar ndonjë bisedë.
Zotin Bektashi e njoh si një personazh që është marrë me politikë dikur. Në mos gaboj, ka qenë dikur zv.ministër. Andia Pustina nuk e njoh.
SPAK: Në cilën kohë ka qenë zoti Bektashi zv.ministër?
Topi: Kam përshtypjen që ka qenë zv.ministër në kohën e Meksit, në mos gaboj.
SPAK: Mund të na sqaroni në lidhje me procedurën me planin e përhapjes? Cilat ishin ato struktura që bënin studimin përfundimtar?
Topi: Në cilësinë e Presidentit të Republikës isha edhe Komandant i Forcave të Armatosura. Procesi i planit të përhapjes ishte një proces politik që vinte nga Ministria e Mbrojtjes, një proces teknik dhe vinte si një akt. E gjithë përgatitja përbëhej nga shtabi dhe Ministria e Mbrojtjes.
Në atë periudhë ishte një kohë reformash, marrje reformash për të hyrë në NATO dhe e gjithë procedura, i gjithë procesi, asistohej nga ekspertë shumë të njohur të NATO-s. Realizohej, mbyllej nga shtabi dhe vinte tek unë vetëm për t’u mbyllur juridikisht.
SPAK: Gjatë asaj kohe, ju kujtohet se sa vendimmarrje mund të keni pasur për planin?
Topi: Ka qenë jo vetëm e drejtë e Presidentit për të mbyllur një procedurë që shkonte me një arritje madhore për t’u anëtarësuar në NATO.
SPAK: A jeni vënë në dijeni në lidhje me ndonjë problematikë?
Topi: Qysh nga momenti që nis procesi, kjo nuk është përgjegjësi e zyrës së Presidentit. Në mos gaboj, ka ardhur nëpërmjet Vladimir Qiriazit, duhet të ketë qenë viti 2009. Kisha një axhendë dite të ngarkuar dhe normalisht e prita, duke qenë se kishte statusin e gjeneralit. Ka filluar të shprehë shqetësime dhe i kam thënë të asistojë me grupin e këshilltarëve. Në fund të ditës kam marrë informacion se shefi i kabinetit më tha: “U konsultua, dhamë mendime, por nuk është një gjë që është në kompetencë të Presidentit, sepse bëhet fjalë për një pronë që ka dalë nga plani i përhapjes nga gushti i vitit 2007”. Më tha: “Është në kompetencë të qeverisë”. Kaq ka qenë dijenia ime.
SPAK: A keni qenë në dijeni për privatizimin?
Topi: Kam dëgjuar, siç kanë dëgjuar të gjithë. Ka qenë jashtë procedurës së Presidentit.
SPAK: A jeni njoftuar me shkresë për ndonjë problematikë nga zoti Qiriazi?
Topi: Këtë mbaj mend që ju thashë.
SPAK: Ju keni shkarkuar nga detyra si komandant zotin Vladimir Qiriazi. Kush i bënte propozimet?
Topi: S’mund t’jua them si procedurë, por besoj se vinte nga Shtabi i Përgjithshëm si propozim. /kb
Partia Demokratike, e cila ka bojkotuar dy seancat e fundit plenare, sot vendosi të marrë pjesë në seancë pas disa orësh mbledhje me Grupin Parlamentar.
Debatet e ashpra në grup i lanë vend reflektimit. Gazmend Bardhi porositi me mesazh deputetët që të përgatiten për skenarin e pjesëmarrjes në seancë. Tashmë ata janë nisur drejt Kuvendit për të marrë pjesë në punime.“Për injorimin e plotë dhe total të kërkesave të protestuesve për t’u sjellë në Parlament, u faktua përfundimisht që kjo narkomazhorancë ka vetëm armiqësi të hapur ndaj protestës. Nuk merr për bazë asnjë kërkesë, gjë e cila u dëshmua. Amendamentet tona i mban Rama në sirtarët e Niko Peleshit”, tha Berisha për mediat./ad
Në shtator të vitit 2024, ekspertët holandezë të sigurisë kibernetike zbuluan se dikush kishte depërtuar në sistemet kompjuterike të Policisë Kombëtare dhe kishte hyrë në llogarinë e emailit të një punonjësi të policisë.
Hakeri, ose grupi, kishte përdorur një informacion të vjedhur – një pjesë e të dhënave që ruhen përkohësisht në pajisjen e një përdoruesi nga shfletuesit e internetit – për të hyrë në librin elektronik të adresave të personit.
Kjo do të thoshte se hakeri kishte qasje në të gjitha kontaktet në emailin e personit; duke përfshirë potencialisht të gjithë 64.000 punonjësit e forcës policore, për të mos përmendur emrat e mundshëm të burimeve ose informatorëve të përdorur nga policia.
Për herë të parë, “Holanda kishte rënë viktimë e një sabotimi të qëllimshëm kibernetik nga një grup i mbështetur nga Rusia”, përfundoi agjencia e inteligjencës ushtarake e vendit në një raport. Grupi, të cilit më vonë iu vu nofka “Laundry Bear”, “ka dëshmuar se është veçanërisht i suksesshëm”.
“Shpërtheu në media. Shkaktoi shumë shqetësim” mes ligjvënësve holandezë, agjencive të sigurisë dhe publikut të gjerë, tha Bart van den Berg, i cili ishte analisti kryesor i inteligjencës dhe menaxher i krizave në Qendrën Kombëtare të Sigurisë Kibernetike të qeverisë.
Ai shtoi: “Ishte një çështje e ndjeshme”.
Dy vjet më vonë, Denis Obrezko, një programues IT 35-vjeçar nga rajoni qendror rus i Samarës, u ndalua më 6 nëntor nga policia tajlandeze mbi bazën e një fletarrestimi amerikan. Në dhomën e tij të hotelit në qytetin turistik Phuket, policia sekuestroi laptopin, telefonin celular dhe një portofol digjital të Obrezkos.
Javën e kaluar, rreth një muaj pasi u ekstradua, Obrezko doli për herë të parë para një gjykate federale në Boston, ku u deklarua i pafajshëm për akuzat se kishte hakuar pothuajse një duzinë kompanish dhe agjencish qeveritare amerikane.
Ai përballet me burgim deri në 10 vjet.
Arrestimi – dhe ekstradimi – i hakerëve rusë mbi bazën e fletarrestimeve amerikane në mbarë botën dikur ishte një dukuri e zakonshme. Autoritetet në Moskë një kohë e akuzuan SHBA-në se po kryente “gjueti” ndaj qytetarëve rusë.
Kjo ka qenë më pak e zakonshme gjatë pesë vjetëve të fundit. Një nga arsyet pse rasti i Obrezkos është i pazakontë. Ajo që është gjithashtu e pazakontë është se Obrezko dikur punonte për agjencinë kryesore të inteligjencës së Rusisë, Shërbimin Federal të Sigurisë, e njohur si FSB.
Dhe, kompania private për të cilën ai punonte në kohën e sulmeve të dyshuara thuhet se ishte e lidhur me një tjetër ish-oficer të FSB-së. Edhe ai mund të ketë qenë i pakujdesshëm.
“Dua të them, çfarë po i thoshte mendja të shkonte në Tajlandë?” tha van den Berg. “Këta njerëz rrezikojnë të arrestohen kur ndodhen jashtë Rusisë”.
“Diçka në llogaritjet e tij kriminale ruse shkoi keq”, shtoi ai. “Ose nënvlerësoi inteligjencën perëndimore. Ose mbivlerësoi mbrojtjen e tij” nga shteti rus.
“Zoti Obrezko është deklaruar i pafajshëm dhe synon ta mbrojë çështjen me vendosmëri në gjykatë, si nga pikëpamja ligjore ashtu edhe faktike”, tha avokati mbrojtës Maksim Nemtsev.
“Meqenëse çështja është ende në shqyrtim, nuk besojmë se është e përshtatshme të debatojmë faktet në media”, shtoi ai.
Biznes vendor
Rreth tre vjet para se të hakohej sistemi i policisë holandeze, organizata e themeluar nga i ndjeri Aleksei Navalny, aktivisti rus kundër korrupsionit, raportoi se më shumë se gjysmë milioni adresa emaili të përdorura për regjistrim në organizatën e Navalnyt ishin vjedhur.
Shumë prej atyre të cilëve iu vodhën emailet më vonë raportuan se kishin marrë mesazhe kërcënuese.
Operacioni përfshinte dikë që krijonte emra domenesh të rrejshme – faqe interneti të shkruara qëllimisht gabim që ngjanin me ato të vërteta – dhe më pas i përdorte ato për të dërguar emaile. Ndonjëherë ato përmbanin mesazhe të infektuara me viruse.
Një hetim i vitit 2021 nga Current Time gjurmoi një adresë emaili te një sërë domenesh fiktive të përdorura për të ngacmuar biznese në Samara, një rajon përgjatë lumit Vollga në Rusinë qendrore.
Domenet ishin të lidhura me një biznesmen të quajtur Mikhail Dudin, i cili thuhet se bashkëpunonte me një ish-oficer të FSB-së nga rajoni, Pavel Seleznev. As Dudin dhe as Seleznev nuk ishte e mundur t’i kontaktonim për koment.
Emri i Dudinit shfaqet në një bazë të dhënash të përdorur nga GetContact, një aplikacion i njohur që ndihmon njerëzit të identifikojnë telefonatat. Aplikacioni u lejon përdoruesve të kërkojnë një numër telefoni dhe ta krahasojnë atë me emra të tjerë llogarish.
Sipas Current Time, llogaria e Dudinit në GetContact shfaqet me nofkën “Ethan Hunt” – një referencë ndaj personazhit kryesor të filmave aksion “Mission: Impossible”.
Një nga kompanitë e Dudinit quhej Yutek-NN, e cila e përshkruan veten si një kompani që përdor “teknologji të avancuar, koncepte inovative dhe dizajn kreativ”. Kompania ishte e licencuar për të shitur pajisje teknike të specializuara të projektuara për mbledhje të fshehtë informacioni, një licencë që zakonisht lëshohet nga FSB-ja.
Sipas dokumenteve të paraqitura në gjykatën amerikane, Obrezko ishte zëvendësdrejtor i Yutek, të cilës iu bashkua në vitin 2023.
“Është misioni juaj, nëse vendosni ta pranoni”
Një llogari në platformën ruse të rrjeteve sociale VK tregon se Obrezko u diplomua në Universitetin Bauman, një shkollë teknike në Moskë që u identifikua nga një konsorcium mediash si një vend ku trajnohen hakerët e qeverisë.
Përpara se t’i bashkohej Yutekut, Obrezko punoi për FSB-në midis viteve 2012 dhe 2017, sipas një deklarate nën betim të FBI-së, e cila u bë publike në kohën e ekstradimit të tij. Nuk është e qartë se çfarë bënte ai atje.
Sipas Reuters, Obrezko punoi për Kaspersky Lab, zhvilluesin e njohur të programeve antivirus me seli në Moskë, përpara se t’i bashkohej Ministrisë ruse të Situatave Emergjente; në vitin 2021 ai ishte folës i ftuar në një aktivitet të organizuar nga Universiteti Teknik i Moskës për Komunikime dhe Informatikë. Ai u prezantua si zëvendësdrejtor i qendrës së informacionit dhe analizës së ministrisë.
Në qershor dhe korrik 2024, para se të vërehej depërtimi në sistemin e policisë holandeze, FBI-ja u njoftua nga një partner privat me bazë në SHBA – që besohet të ketë qenë Microsoft – se kompani dhe agjenci qeveritare amerikane dhe evropiane po viheshin në shënjestër.
Punonjësit e Yutekut vodhën emaile nga “agjenci të ndryshme qeveritare të vendeve të NATO-s në mbarë Evropën, si dhe nga organizata të tjera që mbështesin vazhdimin e rezistencës së Ukrainës ndaj pushtimit rus”, sipas deklaratës nën betim.
Yutek “i kreu këto operacione të spiunazhit kibernetik me urdhër të qeverisë ruse”.
Sipas deklaratës, hetuesit e FBI-së gjurmuan emailet fiktive tek një grup tjetër emailesh dhe më pas te një seri transaksionesh me kriptovaluta gjatë viteve 2024 dhe 2025. Një nga transaksionet u gjurmua deri te një ofrues interneti në Samara.
Në fund, hetuesit thanë se zbuluan se adresa e emailit e përdorur për transaksionet me kriptovaluta ishte e lidhur drejtpërdrejt me një adresë tjetër Google në emrin e vërtetë të Obrezkos.
E njëjta adresë Google ishte përdorur për të regjistruar disa llogari në rrjete sociale – përfshirë X dhe Instagram – si dhe një llogari PayPal, e cila përdorte gjithashtu të njëjtin numër telefoni celular, të identifikuar si numri i Obrezkos, dhe kishte të shënuar datën e lindjes së tij.
I njëjti emër përdoruesi dhe e njëjta fotografi u përdorën gjithashtu për disa llogari në rrjete sociale, përfshirë Instagramin.
Më 27 maj 2025, Qeveria holandeze i identifikoi publikisht hakerët si “aktorë kërcënues të mbështetur nga shteti rus” dhe grupin e quajti “Laundry Bear”. Një raport i Microsoftit i publikuar po atë ditë e quajti grupin “Void Blizzard”.
Megjithatë, as raporti holandez dhe as Microsoft nuk identifikojnë individë të caktuar, madje as kompani të caktuara të përfshira në sulm.
Disa orë pas publikimit të raportit të Microsoftit, sipas deklaratës së FBI-së, Obrezko i dërgoi email “Ethan Hunt”-it – të cilin FBI-ja e quan “bashkëkomplotist të paidentifikuar” – për t’u takuar më vonë atë ditë.
Sipas Alexander Leslie, këshilltar i lartë në organizatën amerikane të kërkimeve kibernetike Recorded Future, gabimi i Obrezkos ishte se ripërdori të njëjtin emër përdoruesi dhe numrin e tij rus të telefonit në llogari të ndryshme emaili dhe rrjete sociale.
“FBI-ja nuk duket se e identifikoi atë përmes një gabimi katastrofik. Hetuesit ndërtuan gradualisht një zinxhir provash që përforconin njëra-tjetrën, bazuar në një seri dështimesh më të vogla operative”, tha ai.
Një haker “mund të jetë shumë efektiv në fitimin e qasjes, vjedhjen e informacionit dhe për të mos u zbuluar”, tha Leslie, “por më pak efektiv në mbrojtjen e identitetit të tij gjatë një hetimi afatgjatë të kundërzbulimit.”
Gjuetia ndaj hakerëve
Nuk është e qartë saktësisht se çfarë po bënte Obrezko në Tajlandë kur mbërriti atje më 31 tetor të vitit të kaluar.
Deri në vitin 2021, arrestimi i shtetasve rusë të dyshuar për kryerjen e krimeve kibernetike me kërkesë të autoriteteve amerikane ndodhte rregullisht në mbarë botën, gjë për të cilën Moska ankohej vazhdimisht.
Në tetor 2016, një rus i quajtur Yevgeny Nikulin u arrestua sapo hyri në Republikën Çeke. I kërkuar për organizimin e një sulmi kibernetik ndaj kompanisë së rrjeteve sociale LinkedIn, Nikulin u dënua me shtatë vjet burgim në SHBA në vitin 2020 dhe u dëbua në Rusi tri vjet më vonë.
Në mars 2021, Vladislav Klyushin, një sipërmarrës i teknologjisë së informacionit i lidhur me Kremlinin, u arrestua në Zvicër, i akuzuar se kishte përdorur njoftime për shtyp të hakuara për të kryer transaksione në bursë. Autoritetet amerikane e lidhën atë me një oficer të inteligjencës ushtarake ruse, i cili ishte akuzuar për hakimin e kompjuterëve të Partisë Demokratike në vitin 2016.
I dënuar me nëntë vjet burgim, Klyushin u lirua në vitin 2024 dhe u kthye në Rusi si pjesë e një shkëmbimi të madh të të burgosurish, që përfshinte edhe shtetas amerikanë të mbajtur në burgjet ruse.
Në vitin 2021, një seri sulmesh kibernetike me ransomuer – ku hakerët përdorin programe keqdashëse për të bllokuar sistemet kompjuterike dhe i zhbllokojnë ato vetëm nëse paguhen – goditën spitale, kompani softuerike, përpunues të mishit dhe kompani të tjera në Shtetet e Bashkuara.
Autoritetet amerikane thanë se ransomueri – i quajtur REvil – operonte nga Rusia.
Pasi presidenti Joe Biden e paralajmëroi drejtpërdrejt udhëheqësin rus Vladimir Putin që të merrte masa kundër këtij problemi në korrik 2021, FSB-ja zhvilloi bastisje të gjera ndaj anëtarëve të dyshuar të grupit në Moskë dhe gjetkë. Agjencia tha se kjo ishte bërë me kërkesë të autoriteteve amerikane.
Për studiuesit dhe hetuesit, problemet e vazhdueshme me krimin kibernetik rus burojnë nga kufijtë e paqartë midis grupeve kriminale dhe agjencive të inteligjencës, si FSB-ja.
“Do të ishte një mënyrë shumë perëndimore të menduari të supozoje se në Rusi ekzistojnë dallime të qarta midis asaj që është shtet dhe asaj që është kriminale”, tha van den Berg.
Ekspertët perëndimorë thonë gjithashtu se kriminelët kibernetikë rusë veprojnë me bindjen se, për sa kohë nuk synojnë individë, kompani apo agjenci qeveritare në Rusi, ata kanë liri të plotë veprimi.
Në rastin e sulmit ndaj Holandës, van den Berg tha se një kriminel i zakonshëm kibernetik mund të përpiqej t’i zhvaste para personit të synuar, ta shantazhonte ose të përfitonte nëpërmjet ndonjë transaksioni tregtar.
Kjo nuk ndodhi në këtë rast.
“Po përballemi me një sulm kriminal apo me një model biznesi? Meqenëse modeli i biznesit nuk është i qartë, mund ta pyesni veten se kush e paguan këtë njeri”, tha van den Berg. “A ia shet ai shtetit të dhënat e vjedhura apo është punësuar drejtpërdrejt prej tij? Nëse rezulton se është kështu, atëherë kemi të bëjmë me një nivel të përfshirjes së shtetit në gjithë këtë çështje”./ REL-ad
Grupi soul-rock arriti sukses botëror përpara se të befasonte të gjithë duke vendosur të ndalet kur ishin në kulm. Tani janë rikthyer me një album të ri që godet gjendjen e Amerikës bashkëkohore
Dave Simpson
Në vjeshtën e vitit 2024, Alabama Shakes nuk tregonin asnjë shenjë se do t’i jepnin fund pauzës së tyre të pacaktuar – dhe askush nuk po u kërkonte ta bënin. Kishin kaluar shtatë vjet që nga hera e fundit që grupi blues-soul-rock, i cili shpërtheu nga Athens, Alabama në vitin 2009, kishte ndarë një skenë. Debutimi i tyre i vitit 2012, Boys & Girls, që hyri në Top 10 transatlantik, i bëri të njohur; vazhdimi i vitit 2015, Sound & Color, që shiti një milion kopje, shkoi në Nr. 1 në SHBA dhe u solli atyre katër Grammy. Baza e tyre e fansave përfshinte Bruce Springsteen, Robert Plant dhe Barack Obama. Por deri në vitin 2017 ata ishin të rraskapitur fizikisht dhe krijues dhe u ndalën. Pastaj, në dhjetor 2024, pothuajse pa asnjë paralajmërim, ata luajtën shfaqjen e tyre të parë në më shumë se shtatë vjet.
“Kishim një mik në Tuscaloosa që kishte një fabrikë birre, por nuk po i ecte mirë pas Covid-it,” shpjegon këngëtarja Brittany Howard. “Ai më telefonoi dhe tha se do të bënte një mbledhje fondesh dhe më pyeti nëse doja të performoja. Unë thashë, ‘Sigurisht.’” Por më pas ajo filloi të kujtonte, duke kujtuar se si ai mik i veçantë kishte qenë një ndihmë e madhe për grupin, jo vetëm për të personalisht. Ajo ndjeu se grupi i detyrohej diçka, kolektivisht. “Kështu që telefonova djemtë,” buzëqesh ajo. “‘A doni të performoni në këtë gjë – si, të gjithë ne, së bashku?’ Dhe ata thanë po menjëherë.”
Shpejt më pas, ata e gjetën veten duke provuar këngë që nuk i kishin luajtur prej vitesh. Pastaj, më 18 dhjetor 2024, ata performuan në Bama Theatre me 1,000 vende, me një pritje entuziaste. Kitaristi Heath Fogg e kujton mirë atë shfaqje. “Për mua u ndje si një përvojë jashtë trupit,” thotë ai. “Vetëm shumë i lumtur, shumë mirënjohës… një ndjenjë euforie në formën më të pastër. Nuk i kisha luajtur ato këngë që nga koncerti ynë i fundit. As nuk i kisha dëgjuar, përveçse kur ndonjëra dilte në ndonjë restorant. Pastaj në shfaqje njihnim shumë njerëz në turmë, por nuk i kishim thënë askujt se do të luanim. Kështu që ishte një surprizë totale – dhe shumë emocionuese.”
‘Ndihet mirë dhe e ndershme’… Howard në skenë në Leeds në fillim të këtij muaji.
Howard e dinte se nuk mund të ndalej me aq. “U ndje shumë natyrale të mendoja: ‘Le të mblidhemi përsëri. Le të provojmë. Le të shkruajmë këngë. Le të shkojmë në turne,’” thotë ajo. “Unë mendova me naivitet se do të bënim disa shfaqje në klube dhe teatro, por kemi luajtur disa nga shfaqjet më të mëdha që kemi luajtur ndonjëherë, gjë që është thjesht e pakuptueshme për mua, por e mrekullueshme.”
Një pjesë e përgjigjes është një këngë. E publikuar në prill të këtij viti, American Dream – një pasqyrë e një vendi që po copëtohet dhe që refuzon të dëshpërohet, me nuanca gospel – u bë virale në TikTok dhe Instagram. Gjatë dy javëve të ardhshme, Howard e gjeti veten sërish në qendër të bisedës kulturore pas një dekade pune solo shumë të vlerësuar, por më pak me ndikim. Duke i përshkruar tekstet – të cilat trajtojnë dhunën me armë, krizën klimatike, të drejtat e abortit, pagat e ulëta dhe madje edhe rinovimet e Shtëpisë së Bardhë të Trumpit – si “një fotografi e vitit 2026”, këngëtarja foli për dëshirën e saj që brezat e ardhshëm ta dëgjojnë dhe të mendojnë: “‘Po, gjërat ishin të çmendura atëherë, por ia dolëm.’”
Suksesi i këngës është edhe më i jashtëzakonshëm duke pasur parasysh gjendjen e mjerë të muzikës protestuese në vitin 2026. Me përjashtime të nderuara si Streets of Minneapolis e Bruce Springsteen, një përgjigje e fuqishme ndaj vrasjeve nga Ice të Renée Good dhe Alex Pretti, ose The World’s Gone Wrong e Lucinda Williams, me zemërim të butë, shumica e përpjekjeve për të trajtuar gjendjen shkatërruese të SHBA-së së Trumpit dështojnë, ose sepse janë banale ose shumë përçarëse, duke dështuar të identifikojnë kalbëzimin në një mënyrë që rezonon në të dyja anët e ndarjes. Megjithatë, brenda natës, Alabama Shakes rizbuluan hapësirën e tyre kulturore – një grup pothuajse unikal i aftë të jetë i tërbuar dhe shpresëplotë në të njëjtën frymë, duke artikuluar ndjenjat e miliona njerëzve. Siç thotë Howard, “Ndoshta i kemi prekur këto tema më parë, por jo në masën që po bëjmë tani.”
E nisëm me vrull, pastaj rrezikuam ta shkatërronim fare
Takohemi në Leeds, një ditë para se ata të luajnë në sheshin e madh Millennium Square të qytetit – koncerti i tyre i parë në Evropë në një dekadë. Howard, e cila natën tjetër do të dalë në skenë me një fustan mahnitës me shkëlqim dhe me push, është veshur thjeshtë dhe është shumë e lodhur nga udhëtimi. Edhe Fogg është, por ka dalë të eksplorojë qytetin, ku nuk kanë luajtur kurrë më parë, dhe është emocionuar në mënyrë të ëmbël që ka vizituar pijetoren më të vjetër të Leeds, Whitelock’s. “Ndërtuar në vitin 1715!” thërret ai, me një theks të butë e të bukur nga Alabama. Basisti Zac Cockrell nuk na bashkohet dhe ndoshta është ende duke fjetur.
Krahas të preferuarave të vjetra si Hold On – 225 milionë dëgjime në Spotify dhe në rritje – koncerti do të zbulojë këngë nga albumi i tyre i tretë i ardhshëm i mrekullueshëm, I Must Be Dreaming, një largim radikal nga soul-i i tyre i mëparshëm retro me zë të fuqishëm. Është më eterik, madje edhe psikedelik në vende, me këngë për marrëdhëniet, gjendjen aktuale të vendit të tyre dhe ritmin dhe disonancën e jetës moderne.
“Ndjej se ka një ndryshim mjaft të madh midis albumit të parë dhe të dytit,” thotë Howard, “por ka një fije lidhëse mes tyre dhe ndjej të njëjtën gjë për këtë album. Jemi 10 vjet më të vjetër dhe më me përvojë, por të shkuarit në vende të paparashikueshme ka qenë gjithmonë pjesa argëtuese e këtij grupi.” Hapësja ëndërrimtare Tea Time është ndërtuar, nga të gjitha gjërat, rreth flautave. Kënga me titull të ngjashëm Time ka një jam psikedelik të plotë. Single-i i parë i albumit, Another Life, shndërrohet nga R&B në rock të mjegullt dhe të ashpër dhe sjell një refren të madh, euforik: “A mund të provojmë përsëri? A mund të provojmë në një jetë tjetër?”
“Është një mënyrë për të thënë: ‘Kjo marrëdhënie ka dështuar,’” thotë Howard, “‘por ndoshta në jetën tjetër gjithçka do të funksionojë. Të them lamtumirë, por vetëm për tani.’”
A është kënga, në një nivel, edhe nënvetëdijshëm, pjesërisht për grupin? “Ndoshta, kur e mendoj, sepse është e pazakontë të kthehesh kështu,” reflekton ajo. “Sepse ndihet mirë dhe e ndershme. Nuk jam e detyruar ta bëj këtë. Kur e nisëm grupin u ndje sikur ishte bukur të bësh muzikë me miqtë e tu: ‘Çfarë lloj muzike të pëlqen? Si do të përshtatemi së bashku?’ Rikthimi së bashku ishte i njëjtë: ‘Çfarë të pëlqen tani? Çfarë ke dëgjuar?’”
Treshja shkoi në të njëjtën shkollë të mesme, por nuk njiheshin vërtet me njëri-tjetrin. Pastaj Howard vuri re bluzën e Cockrell-it me At the Drive-In dhe mendoi se atij mund t’i pëlqente muzika që ajo kishte bërë dhe të donte të luanin së bashku. “E afrova në klasë dhe i luajta një CD në Honda Civic-in e tij, gjë që ishte një gjë shumë e cenueshme për t’u bërë,” kujton ajo. “Ai po i kalonte këngët me shpejtësi dhe unë po mendoja, ‘Oh jo, nuk i pëlqen.’ Por pastaj ai tha, ‘Kjo është bukur. Le ta bëjmë.’” Fogg, tre vjet më i madh se ata, kishte lënë kolegjin kur u bashkua, dhe të tre u lidhën mbi rock, punk, R&B dhe muzikën e vjetër që kishin marrë nga prindërit e tyre: Dionne Warwick, Elvis, Motown.
Howard mund të derdhë zemrën si një këngëtare klasike soul e shkollës së vjetër, por ajo filloi si bateriste, duke u drejtuar drejt instrumenteve të tjera nga nevoja dhe duke kuptuar se kishte zë vetëm kur nëna e saj dëgjoi kasetën e saj dhe tha: “Nuk e dija që dinje të këndoje.” Ajo e përshkruan fëmijërinë e saj në Limestone County si “me ritëm të ngadaltë”, mes “kullotave, zogjve të vegjël dhe zjarreve në natyrë. Të gjithë njihnin njëri-tjetrin. Kishe disa fëmijë që hipnin në kuaj ose ngisnin traktorë për në shkollë, dhe njerëzit kultivonin sojë, kështu që luanim në fusha të verdha.” Jo se i mungonte përvoja më e vështirë e jetës për këngë. Howard është gei, me racë të përzier – nëna e saj e bardhë dhe babai i saj me ngjyrë u ndanë kur ajo ishte tetë vjeç pasi motra e saj 13-vjeçare Jaime vdiq nga retinoblastoma. Këngëtarja ka thënë më parë se incidenti shkaktoi “një re shiu mbi familjen tonë”, por e quajti albumin e saj solo të vitit 2019 Jaime për të nderuar motrën që i mësoi piano. Vetë Howard mbijetoi nga sëmundja, megjithëse ajo e la pjesërisht të verbër në njërin sy.
Me grupin që i jepte një dalje, ata luanin në bare lokale, shtëpi pleqsh, shfaqje 90 milje larg në Birmingham ose Nashville, kudo që i pranonin, duke u bërë përfundimisht të njohur pasi grupe si Drive-By Truckers dhe Jack White i ftuan të hapnin koncertet e tyre. “Do të luanim për këdo që do të na dëgjonte edhe nëse humbisnim para,” thotë Howard. “Gjithçka që donim ishte të ishim në një grup dhe të bënim një album. Nuk e menduam kurrë se njerëzit do ta dashuronin aq shumë.” Ajo pranon njëfarë faji për morinë e njerëzve “super të talentuar” që nuk e marrin kurrë një shans. “Është e çmendur të mendosh se u zgjodha nga miliona. Shumë njerëz nuk arrijnë të kenë një zë.”
Sot, Shakes ende e kanë të vështirë të besojnë përvoja si performanca për Presidentin Obama në Shtëpinë e Bardhë. “ i shtrëngova dorën, u ndje sikur arriti deri në mes të krahut tim,” buzëqesh Fogg. “Michelle na dha një përqafim të madh e të sinqertë. Secili prej nesh ka një foto të atij momenti.” Në vitin 2015, Howard performoi Get Back me Paul McCartney gjatë koncertit të tij kryesor në Lollapalooza, duke shkëmbyer vokale me liverpudlianin e nderuar. “Harron se po flet me një Beatle. Nuk e di nga e merr energjinë. Herën e fundit që e pashë ishte në një after-party në orën 4 të mëngjesit. I thashë: ‘Çfarë po bën këtu?!’ Ai thjesht nuk ndalet.”[Kur]
Ishte një ngjitje marramendëse, dhe një produkt i momentit të saj: fillimi i viteve 2010 ishte ndoshta periudha e fundit në të cilën një label i madh dhe platformat e reja të transmetimit punuan së bashku për të krijuar yje të rinj, dhe Shakes – një grup retro-soul me një single kolosal të përshtatshëm për playlist – ishin përfitues të dukshëm. Por deri në vitin 2017, me foshnje të pritura në dy nga familjet e anëtarëve të grupit, Howard ndjeu se pas “një nisje me vrull dhe vrapimi shumë të fortë, rrezikonim ta shkatërronim fare. Ndalimi duhet të jetë dukur i çmendur nga jashtë, por ky grup ka qenë gjithmonë për mbrojtjen dhe kujdesin për njëri-tjetrin.” Kështu bënë një pushim.
Howard nuk u tërhoq saktësisht në heshtje, duke bërë albumin Jaime të nominuar dy herë për Grammy dhe albumin e vlerësuar What Now (2024), por gjithashtu duke shijuar mundësinë për të “prerë barin, bërë kopshtin, pastruar kutinë e maces dhe thjesht të bëj detyra normale”. Në vitin 2019, ajo u martua me muzikantin Jesse Lafser; martesa zgjati mezi një vit. “Ishte shumë e shpejtë,” qesh Howard. “Mund të kalojmë në temën tjetër?” Mundemi, por është edhe më e mprehtë. Në vitin 2020, bateristi origjinal i grupit, Steve Johnson, mori një dënim me pezullim dhe provë për shkelje të një urdhri mbrojtjeje për dhunë në familje dhe më vonë u arrestua për abuzim të qëllimshëm ndaj një fëmije. Këto akuza u rrëzuan.
Grupi u reformua pa të. “Mendoj se nuk mund të bësh një udhëtim të gjatë si i yni pa pritur që të ndodhin disa gjëra,” thotë Howard. Hezitimi i saj për ta trajtuar plotësisht temën është po aq i dukshëm sa edhe i kuptueshëm. “E vë veten në vendin e tij, nuk do të doja që dikush atje jashtë të fliste për mua.”
Sot, Howard thotë se përvojat e saj e kanë bërë një person më të butë, më të durueshëm. “Gjithmonë e kam pasur atë luftë brenda meje, por jam pak më e menduar se sa isha,” thotë ajo. “E di që nuk mund të ndryshoj gjithçka në botë.” Jo se nuk dëshiron të provojë. Një tjetër këngë e re, I Feel Hope Coming me soul xhazi, punon në të njëjtën linjë si American Dream, por me edhe më shumë pozitivitet.
“Perspektiva ime është se shoh shumë njerëz të indinjuar, njerëz në rrugë që mbrojnë ata që nuk kanë shumë nga ata që kanë gjithçka,” thotë ajo. “Por indinjata çon në protestë e cila çon në njerëz që flasin me njëri-tjetrin. Për mua, kjo është shpresëdhënëse. Populli amerikan nuk dëshiron luftë. Ne duam të jemi në gjendje të ushqejmë veten, të veshim fëmijët tanë dhe të ëndërrojmë ëndrra për ta dhe të kemi liri lëvizjeje si kushdo tjetër. Për këtë flasin ato këngë.”
Pas pak orësh, ajo do t’i shprehë ndjenja të tilla në skenë. Shpresa e saj është që këngë si American Dream dhe I Feel Hope Coming të mund të jenë kolonë zanore e një momenti: kthesa e valës që ajo e sheh duke ndodhur tani, ndërsa amerikanët fillojnë të refuzojnë urrejtjen dhe ndarjen dhe kthehen drejt lirive, drejtësisë sociale dhe llogaridhënies.
“Shikoj përreth dhe shoh të gjithë këta njerëz që ishin të pakënaqur më në fund duke drejtuar gishtin nga njerëzit që po e bëjnë të tillë,” thotë ajo. “Njerëzit më në fund po bashkohen dhe thonë: ‘E kisha gabim. Le të bëjmë diçka për këtë.’” Fogg pajtohet: “Shpresa mund të jetë një katalizator. Së pari shpresojmë, pastaj e bëjmë të ndodhë.”
Gjykata e Shkodrës këtë të hënë ka marrë vendimin dhe ka caktuar masën e sigurisë “Arrest në shtëpi” për Arvin Fregjajn, babanë e tij Agron Mehmeti, si dhe për Arben Kepëcën, vëllain e 32-vjeçarit Vildan Kepëca, i cili mbeti i plagosur gjatë konfliktit të ndodhur në ambientet e Poliklinikës në lagjen “Vasil Shanto”.
Gjatë seancës gjyqësore, Arvin Fregjaj dhe Agron Mehmeti kanë deklaruar se ngjarja ka ndodhur në gjaknxehtësi e sipër, pas një konflikti të çastit, duke theksuar se nuk kanë pasur për qëllim të dëmtonin rëndë 32-vjeçarin.
Në vendimin e saj, gjykata ka arsyetuar se, në këtë fazë të procesit, nuk është provuar që mjeti me të cilin është goditur Vildan Kepëca të jetë armë e ftohtë. Për rrjedhojë, akuza për mbajtje pa leje të armës së ftohtë nuk është konsideruar e mbështetur me prova në këtë fazë procedurale.
Po ashtu, masa “Arrest në shtëpi” është caktuar edhe për Arben Kepëcën, i cili u arrestua nga Policia pak orë pas plagosjes, pasi dyshohet se u nis me armë zjarri për t’u hakmarrë ndaj autorit të dyshuar të sulmit.
Hetimet vijojnë nën drejtimin e Prokurorisë për zbardhjen e plotë të rrethanave të konfliktit./ad
Ministria e Brendshme e Bahreinit tha të hënën se sirenat e alarmit u aktivizuan, duke u bërë thirrje qytetarëve të qëndrojnë të qetë dhe të shkojnë në vendin më të afërt të sigurt.
Ministria gjithashtu i bëri thirrje publikut të ndjekë përditësimet përmes kanaleve zyrtare, sipas deklaratës.
Alarmi erdhi disa orë pasi Bahreini lëshoi një paralajmërim të ngjashëm më herët gjatë ditës. Nuk pati raportime të menjëhershme për viktima ose dëme.
Tensionet rajonale janë përshkallëzuar që kur SHBA-të dhe Izraeli nisën një ofensivë të përbashkët kundër Iranit në shkurt. Teherani u hakmor me sulme me dronë dhe raketa që synonin vendet e Gjirit që strehonin asete amerikane.
SHBA-të dhe Irani nënshkruan një memorandum mirëkuptimi të ndërmjetësuar nga Pakistani muajin e kaluar për t’i dhënë fund konfliktit të tyre dhe për të arritur një marrëveshje paqeje të qëndrueshme, por tensionet u përshkallëzuan përsëri javën e kaluar mbi Ngushticën e Hormuzit, me të dyja palët që shkëmbyen sulme./ad
Presidenti i Hungarisë, Tamas Sulyok ka pranuar të japë dorëheqjen pas nënshkrimit të një amendamenti kushtetues të miratuar nga partia në pushtet Tisza e kryeministrit, Peter Magyar.
Amendamenti do t’i japë fund menjëherë mandatit të Sulyok, duke përmendur “humbjen serioze të besimit” të shoqërisë tek një udhëheqës i zgjedhur në fillim të vitit 2024 nga ligjvënësit e partisë nacionaliste Fidesz të ish-kryeministrit Viktor Orbán.
Sulyok tha se nuk kishte zgjidhje tjetër veçse ta miratonte legjislacionin, pasi respektonte ligjin. Megjithatë, ish-gjyqtari i gjykatës kushtetuese paralajmëroi se reforma kishte dëmtuar sundimin e ligjit në Hungari.
Ai tha të shtunën: “Amendamenti i shtatëmbëdhjetë i kushtetutës ka shënuar një pikë kthese në demokracinë kushtetuese të Hungarisë.
“Duke larguar mbajtësit e funksioneve publike në një mënyrë që shkel hapur sundimin e ligjit… kjo vendos një precedent negativ që shkakton një plagë të thellë në vlerat kushtetuese të demokracisë, ndarjen e pushteteve dhe sundimin e ligjit.”
Legjislacioni ishte pjesë e përpjekjes së Hungarisë për të çmontuar bastionet e pushtetit të Orban-it, pasi rrëzoi udhëheqësin e krahut të djathtë në një fitore të thellë zgjedhore në prill.
Orban, për të cilin kritikët thonë se i dobësoi institucionet demokratike gjatë 16 viteve të tij në pushtet, kritikoi reformat në Facebook.
Ai tha: “Tirania nuk është më një kërcënim, por realitet. Nëse kjo mund t’i bëhej presidentit, nesër, askush nuk do të ishte i sigurt.”
Fidesz është përballur me një sërë dorëheqjesh të profilit të lartë dhe një rënie të mbështetjes publike që nga humbja e zgjedhjeve në prill.
Parlamenti, ku partia hungareze e qendrës së djathtë Tisza ka shumicën prej dy të tretash, gjë që i lejon asaj të ndryshojë çdo ligj, do të zgjedhë një president të ri i cili do të shërbejë deri në hyrjen në fuqi të një kushtetute të re ose për një maksimum prej pesë vjetësh.
Pasi Sulyok nënshkroi amendamentin, Magyar tha se kryetarja e parlamentit, Agnes Forstthoffer, do të merrte rolin e presidentes së përkohshme nga e hëna.
Amendamenti gjithashtu vendos një afat prej 12 vitesh për ligjvënësit dhe përcakton një moshë daljeje në pension prej 70 vjeç për gjyqtarët e gjykatës kushtetuese, gjë që do ta detyrojë presidentin aktual të gjykatës, aleatin e Orbán, Péter Polt, të dalë në pension, raportoi Reuters.
Magjari i kishte bërë thirrje vazhdimisht Sulyok të jepte dorëheqjen, duke e akuzuar atë se nuk arriti të përfaqësonte unitetin kombëtar në çështjet kryesore dhe se po i shërbente interesave të Orbán-it dhe qeverisë së tij./ad
Kreu i PD-së, Sali Berisha është paraqitur këtë të hënë në ambientet e Prokurorisë së Posaçme kundër Korrupsionit dhe Krimit të Organizuar, SPAK në zbatim të masës së sigurisë të vendosur ndaj tij nga GJKKO, lidhur me dosjen hetimore të ish-kompleksit sportiv “Partizani”.
Ashtu siç ka ndodhur në çdo paraqitje të kryedemokratit në Prokurorinë e Posaçme, ai është pritur nga mbështetës me të cilët është përshëndetur. Pas daljes nga ambientet e SPAK ai ka folur për mediat.
Ish-kryeministri Berisha përballet me akuzën për korrupsion, ndërsa dhëndri i tij, Jamarbër Malltezi dhe biznesmeni Fatmir Bektashi akuzohen për përfshirje në korrupsion dhe veprime të paligjshme për pastrimin e parave./ad
Sekretari i Shtetit i SHBA-së, Marco Rubio, tha të dielën se Irani po përpiqet ta përdorë Ngushticën e Hormuzit si një mjet negociues mes konfliktit të vazhdueshëm në Lindjen e Mesme, duke u bërë thirrje vendeve të tjera të luajnë një rol më të madh në mbrojtjen e rrugëve ndërkombëtare të transportit detar.
“Është e qartë se Irani, të paktën disa njerëz në Iran, duan të kontrollojnë ngushticën dhe ta përdorin atë si levë kundër botës”, u tha Rubio gazetarëve përpara se të nisej për në Filipine për të marrë pjesë në një takim të ministrave të jashtëm të Shoqatës së Kombeve të Azisë Juglindore (ASEAN).
Ai tha se disa figura brenda Iranit duket se kanë ndërmend ta përdorin kontrollin e rrugës ujore strategjike si një levë mbi bashkësinë ndërkombëtare.
Ai shtoi se, ndërsa SHBA-të do të vazhdojnë të ndërmarrin hapat e nevojshëm për të siguruar sigurinë e tregtisë globale detare, vendet e tjera duhet të kontribuojnë më shumë duke ofruar mbështetje financiare ose burime ushtarake për të ndihmuar në ndarjen e përgjegjësisë.
“Shtetet e Bashkuara do të bëjnë dhe do të vazhdojnë të bëjnë atë që u nevojitet për të mbrojtur transportin detar global, por vendet e tjera duhet të fillojnë të ndërmarrin hapa dhe të ofrojnë, qoftë pajisje apo financa, për të ndihmuar në përballimin e kësaj barre”, shtoi ai.
Uashingtoni është i hapur për të arritur një zgjidhje diplomatike me Iranin, tha ai, duke shtuar se nëse diplomacia dështon, situata nuk do të jetë në favor të Teheranit.
Ai pretendoi se iranianët po dërgojnë sinjale të dëshirës së tyre për të folur me SHBA-në.
Lidhur me vdekjen e një ushtari amerikan të shtunën në Irak, Rubio tha se ishte një aksident gjatë shpërthimit të kontrolluar të municioneve të pashpërthyera nga një dron iranian i rrëzuar.
Një raketë e vetme iraniane depërtoi në mbrojtjen ajrore të Jordanisë të premten, pavarësisht interceptimit të shumicës së raketave që po vinin, tha ai, duke shtuar se forcat amerikane e goditën Iranin në përgjigje të lëshimit të raketave dhe dronëve që synonin anijet tregtare./ad
“Çehrja, flokët, mustaqet e mbretit janë biondë. Vishet me elegancë, ka një joshje natyrore, megjithëse ndonjëherë është nervoz. Kurajo e tij është e pakundërshtueshme, krejt si inteligjenca dhe kapacitetet e tij intuitive…”! Kontesha Géraldine Margit Virginia Olga Mária Apponyi de Nagyappony, ose ashtu siç njihet tashmë nga të të gjithë Mbretëresha Geraldinë, do t’i sillte shpesh në mendje këto fjalë të thëna nga Jozef Suari. Vajza që e kishte kaluar adoleshencën dhe rininë e hershme në një nga kështjellat më të bukura të Hungarisë, në Zebegeny, bashkë me të motrën Virginia, e kishte ëndërruar shpesh djaloshin që do t’i rrëmbente zemrën.
Sjellja e tij duhet t’u ngjasonte rrëfimeve për burrat që kishte dëgjuar në bisedat e Aponyve. Me përfytyrimet e një vajze të grishur nga e papritura dhe imazhi i një burri që dukej interesant përmes tregimeve për të, ajo vizatoi në mendje portretin e saj për Mbretin Zog. Me një shqetësim të ëmbël brenda vetes, kontesha udhëtoi drejt Shqipërisë për ta takuar. Ishin ditët e fundit të dhjetorit dhe Mbreti kishte organizuar një ballo me rastin e Vitit të Ri.
E veshur me një fustan të gjatë elegant, flokët e krehur lehtë, kontesha hungareze priste me ankth të shihte burrin për të cilin kishte udhëtuar nga larg. E rritur mes leximesh ajo besonte fort në fuqinë e takimit të parë. Nëse sytë e tij do të depërtojnë menjëherë brenda trupit të saj, atëherë mes tyre do të kishte një histori. Kur princesha Sanije i thotë se tashmë ka ardhur momenti të takojnë Mbretin, ajo stepi. Ai ndodhej vetëm pak metra larg saj, diku në fund të sallës të mbushur me njerëz.
“Po arrinim në fund të sallës, kur befas pashë para meje një burrë trupmadh e të hollë, shumë elegant, që po bisedonte me një shef të misionit të huaj. U kthye nga unë dhe duke ndeshur për herë të parë vështrimin e tij, ndjeva një shqetësim të habitshëm. Kishte sy bojë-qielli, zhbirues dhe robërues…”, do ta kujtonte më vonë Geraldinë atë moment.
Mbreti do t’i buzëqeshte, duke e falënderuar që kishte ardhur nga larg, e duke e pyetur mbi udhëtimin. Por Geraldinë nuk mund të jepte asnjë përgjigje. Papritur ajo e ndien veten të pushtuar nga një ngërç emocionesh, duke e ndier se sapo ishte takuar me të ardhmen e saj. “S’munda veçse të belbëzoja një përgjigje. Shumë persona afroheshin për ta përshëndetur, por të motrat, princeshat, na rrethonin si për të na mbrojtur nga kureshtjet e turmës.
Mbreti i prezantoi me radhë, pastaj më zgjati një kupë shampanjë shkreptitëse. Gishtat tanë u çikën dhe saktësisht në këtë çast dritat u fikën. Tronditja kishte qenë kaq e fortë saqë e lëshova gotën; ajo u thye në mijëra copëra, ndërsa po kumbonin dymbëdhjetë goditjet e mesnatës”, kujtonte më vonë Mbretëresha Geraldinë.
Ishte viti 1938 dhe një vajzë e rritur salloneve ndihet e pushtuar nga ankthi i një takimi që aq shumë e kishte pritur. Mbreti e kupton menjëherë heshtjen e saj dhe për ta nxjerrë nga situata e fton për të ngrënë…! Në një mbrëmje që do të zgjaste gjatë, Zogu dhe Geraldina duket se e gjetën menjëherë njëri-tjetrin. Nën shkëlqimin e një darke mbretërore, ajo ishte shkëlqimi më i bukur atë natë në Pallat. Shumë historianë apo biografë janë përpjekur të ndërtojnë një tablo të atij takimi, që do të ndryshonte përgjithmonë jetën e Mbretit të shqiptarëve.
Por rrëfimi më i ndier është i vetë Geraldinës, e cila deri në fund të jetës ruajti me kujdes si perla të një rruaze të çmuar, detajet e asaj mbrëmjeje. Josephinë Dedet është një prej biografeve më të mira të jetës së mbretëreshës Geraldinë. E dhënë pas historisë, kjo gazetare franceze do të tërhiqej menjëherë nga figura e mbretëreshës shqiptare që kur lexoi për herë të parë për të. Kur ishte e vogël, historia e saj i ngjasonte si një përrallë. Prindërit e Dedet ishin miq me gjysmëvëllain francez të Geraldinës, Guy Giraul.
Josephinë Dedet: “Ata u dashuruan me shikim të parë”!
“Ajo gjithmonë fliste për të me një dashuri e pasion të thellë. Ata patën një jetë të vështirë në ekzil, por dashuria i ndihmoi për t’ia dalë me kurajë e guxim”. Për herë të parë, Dedet do ta takonte në Ranburg (Afrika e Jugut) në vitin 1996. Përpara këtij takimi ato kishin shkëmbyer letra, të cilave mbretëresha u përgjigjej me shumë mirësjellje. Josefinë e pyeste për gjithçka, fëmijërinë, takimin me mbretin, Shqipërinë apo jetën në ekzil. “Falë letrave të gjata të shkëmbyera mes nesh, kishim filluar të ishim të afërta për njëra-tjetrën.
Më në fund, në vitin 1996, unë shkova ta takoja atë në Afrikën e Jugut, ku ajo jetonte bashkë me të birin, Lekën, dhe familjen e tij dhe me motrën e saj, konteshën Virginia Apony, të cilën e kisha njohur më parë edhe në Francë”, thotë Dedet. Përgjatë një jave sa qëndroi atje, Jozefinë do të merrte më shumë përgjigje për pyetjet që i lindin nga letrat. Kur ajo i tha Geraldinës se donte të shkruante një libër për të, në fillim ajo do të hezitonte, për shkak të një libri që kishte dalë në Britaninë e Madhe, nga i cili kishte mbetur e zhgënjyer.
Por pyetjet e bëra nga Dedet, përkushtimi i saj ndaj kësaj historie, e bënë të merrte bekimin e Mbretëreshës Geraldinë. “Geraldina, mbretëresha e shqiptarëve”, quhet libri që u botua për herë të parë në Francë në vitin 1997 dhe do të ribotohej sërish gjatë këtyre viteve duke u pasuruar me kapituj të tjerë, ku përfshihen dhe vitet e fundit të jetës që kaloi në Shqipëri. Më 6 gusht të këtij viti, ishte 100-vjetori i lindjes së mbretëreshës Geraldinë.
Ndërsa në Shqipëri, ky përvjetor kaloi në heshtje, për një figurë që është kthyer në një ambasadore të denjë të historisë sonë, Hungaria, vendi i saj i lindjes, do ta kujtojë përmes një aktiviteti, ku do të prezantohet dhe botimi në hungarisht i librit mbi jetën e saj. Nën botimin e shtëpisë botuese hungareze “Europa”, më 8 shtator në Pallatin Karolyi do të mbahet aktiviteti për nder të Mbretëreshës Geraldinë, ku pritet të jenë më shumë se 250 njerëz.
Për Josephinë, kujtesa ndaj një figure si Geraldinë është një kujtesë ndaj kujtesës sonë historike. Teksa shkruante jetën e kësaj gruaje, ajo ndiente sesi dhe rrëfimet e saj kanë aftësinë ta përsosin njeriun, me energjinë që mbartin brenda. Dedet ruan me fanatizëm çdo detaj të takimeve me këtë grua të jashtëzakonshme. Pjesa më interesante e rrëfimeve në këtë libër, është jeta e saj në Shqipëri. Dhe pse vetëm një vit jetoi jetën e një Mbretëreshe në Pallat Mbretëror, kjo jetë do të ishte gjithçka në atë çfarë ndodhi më vonë me jetën e Geraldinës.
“Jeta në Shqipëri për një vit la gjurmë të thella në jetën e saj. Ajo ra në dashuri me vendin dhe gjatë viteve të qëndrimit në emigrim nuk e harroi asnjëherë këtë. Kur unë e pyeta njëherë; ‘A mendoni ndonjëherë për Shqipërinë?’ Ajo u përgjigj menjëherë: ‘Gjithë kohën’, dhe kjo ishte thjesht e vërteta”, kujton Dedet. Sipas saj, dashuria e saj me Mbretin Zog ishte një dashuri e rrallë. “Ata u dashuruan me shikim të parë. Ajo gjithmonë fliste për të me një dashuri e pasion të thellë. Ata patën një jetë të vështirë në ekzil, por dashuria i ndihmoi për t’ia dalë me kurajë e guxim”, thotë Dedet.
Kur ata u martuan, Mbreti Zog ishte 42 vjeç dhe Geraldina vetëm 22. Ai kishte qenë beqar për shumë vite dhe kishte një aftësi për të depërtuar te njerëzit. Ai e njohu menjëherë zemrën e saj, ndërsa ajo iu përkushtua tërësisht atij. Ajo do të ishte forca e tij gjatë ekzilit apo sëmundjes. E rritur në një familje të një shtrese të lartë, Geraldina e njihte mirë gjuhën diplomatike dhe e përdori atë për t’ua dalë shumë situatave në një jetë të vështirë siç ishte ekzili.
Për Dedet ishte fat të shkruaje për këtë grua, e cila do të mbetet gjatë në histori. Kthimi në Shqipëri i familjes mbretërore ishte dhe paqja që erdhi më në fund në shpirtin e Geraldinës. Pavarësisht se ishte hungareze, ajo nuk do të ikte e qetë nga kjo jetë pa shkelur dhe njëherë në Shqipëri.
Libri i shkruar nga Dedet i ngjason një romance në shumë kapituj të tij. Historia e dashurisë e Mbretit me Mbretëreshën dhe lidhja e tyre e fortë gjatë viteve në emigrim, i ngjason një historie që mund ta gjesh vetëm në libra. Dedet ka dashur të japë përmes këtij libri gjithçka çfarë ndodhte brenda zemrës së një gruaje, orët e saj të bukura të dëshirave, por dhe trishtimit. Orët pas natës së parë të takimit, përshkruhen nga Dedet si orë të mbushura me parandjenja.
“Nëse ngurrimet fillestare janë zhdukur mirë e bukur, ajo provon tani, pa e përcaktuar akoma natyrën e saktë, torturat dhe sfilitjet e një shpirti të dashuruar. Ngathtësia e saj, kupa e shampanjës e thyer, ngjyra veçanërisht pak tërheqëse e fustanit të saj, të gjitha këto i sillen në mendje dhe e bëjnë të skuqet nga turpi. Pasi ka pasur aty për aty përshtypjen se po jeton disa çaste të privilegjuara, tani ajo është e bindur se i ka pëlqyer Mbretit. Përfundimisht”, përshkruan Dedet ditët e para në Pallat të Geraldinës. Kur zgjohet të nesërmen në mëngjes gjen mbi tryezë një buqetë të madhe me karafila të kuq në formë zemre.
Me këtë gjest Mbreti kishte treguar se donte t’i fitonte zemrën asaj. Ditë më vonë, kur ajo hyri në ambientin e tij të punës për ta takuar sërish, ai i la të gjitha dhe u ngrit t’i puthte dorën. Ky ishte një gjest që ai nuk e bënte kurrë. Duke dashur të shmangte pyetjet e tepërta të një bisede të mbushur me emocione, ai i bëri direkt pyetjen që e mundonte prej ditësh: “A dëshironi të jeni gruaja ime?” “E njihnim pak njëri-tjetrin, por unë nuk mund t’i bëja ballë joshjes që buronte nga tërë personi i tij: tanimë e ndieja veten të dashuruar.
Pa mundur t’i analizoja ndjenjat e mia, e dija që kurrë s’kisha takuar ndonjë burrë si ai”, kujtonte ajo më vonë. Dhjetë ditë do t’i kërkonte ajo kohë për t’u menduar dhe pas dhjetë ditëve do të kthehej sërish në Pallat për të dalë prej andej vetëm si gruaja e tij…! Kujtimet e Geraldinës, për gazetaren Dedet, janë kujtimet e bukura të një gruaje, e cila dashurinë për një burrë e ktheu në dashurinë e madhe për një vend…!/ Memorie.al/kb
Shqiptari Fatmir Seremeti dhe bashkëshortja e tij, indoneziania Jenny Seremeti, ndanë në emisionin “Dita Jonë” në A2 CNN historinë e tyre të njohjes dhe dashurisë, e cila nisi krejt rastësisht në rrjetet sociale.
Fatmiri tregoi se gjithçka filloi një vit më parë, kur Jenny komentoi një video të tij në Instagram. Pas disa komenteve dhe bisedave online, ai vendosi ta ndiqte në rrjetin social dhe më pas të njiheshin më nga afër.
“Pas disa komenteve m’u duk vajzë interesante. Ia pashë Instagramin dhe i bëra ‘follow’. Nisëm të bisedonim dhe bëmë një takim. Në fillim nuk ishte një takim shumë serioz”, tha ai.
Sipas Fatmirit, një nga gjërat që e tërhoqi më shumë ishte personaliteti dhe energjia e Jenny-t. Ajo është pronare e dy palestrave në Stockholm dhe merret me mësimin e arteve marciale për fëmijë, madje kishte menduar ta ftonte edhe atë si ligjërues.
Çifti ndan interesa të përbashkëta dhe pasionin për të njohur kultura të ndryshme. Jenny, e cila është rritur në Suedi në një familje suedeze, ka vizituar Kosovën së bashku me Fatmirin, ku u njoh nga afër me familjen e tij.
“Vizituam të gjithë Kosovën. Jenny gjeti shumë dashuri dhe ngrohtësi në familjen time. Ajo ka fëmijë nga një marrëdhënie e mëparshme dhe edhe unë po ashtu. Familjet tona e kanë pritur shumë mirë këtë lidhje”, u shpreh Fatmiri. Ky i fundit tha se disa e shohin si keqardhje aspektin që Jenny është e dashuruar me një burrë të verbër, por shumica nuk kanë paragjykime.
Nga ana e saj, Jenny tregoi se ndjeu menjëherë një lidhje të veçantë me Fatmirin.
“Kishim shumë gjëra të përbashkëta. U dashurova me energjinë dhe aparencën e tij. Dukej shumë njeri i këndshëm dhe i dashur”, tha ajo.
Historia e çiftit dëshmon se një koment i thjeshtë në rrjetet sociale mund të kthehet në një histori të bukur dashurie që kapërcen kufijtë dhe kulturat./kb
Më 20 korrik 1973, Brus Li vdiq në Hong Kong, në moshën 32-vjeçare
Nga Leonard Veizi
Brus Li u bë një nga figurat më të mëdha të filmit aksion dhe arteve marciale, por për publikun shqiptar ai mbeti për vite një emër legjendar i parë vetëm përmes videokasetave të rralla që qarkullonin fshehurazi gjatë komunizmit. Pas viteve ’90, me hapjen e ekraneve shqiptare, filmat e tij u transmetuan gjerësisht dhe ai u kthye menjëherë në një figurë kulti për një brez të tërë…
…Në vitet ’80, kur televizioni shqiptar transmetonte vetëm filma partizanë dhe prodhime të Kinostudios, emri Brus Li qarkullonte si legjendë urbane. Videokasetat VHS të sjella kontrabandë nga shofert e eksportit, të kopjuara nga 10 herë dhe me cilësi të zbehtë, shiheshin fshehurazi në lagje.
Nuk kishte dublim dhe as titra. Por nuk duhej. Lëvizjet e tij flisnin vetë. Për djemtë që rriteshin duke luajtur “kinezçe” në oborret e pallateve, Brus Li ishte prova e parë se ekzistonte një botë tjetër – një botë ku forca nuk vinte nga partia, por nga disiplina individuale, ku drejtësia nuk jepej nga gjyqi popullor, por nga një grusht i shpejtë dhe i saktë.
Pas vitit 1991, shpërthimi ishte total. Videotekat e para në Tiranë, Durrës e Shkodër e kishin pothuajse të gjithë koleksionin e tij. “Hyrja e Dragoit” (Enter the Dragon, 1973), “Grushti i Furisë” (Fist of Fury, 1972), “Rruga e Dragoit” (Way of the Dragon, 1972) dhe “Kthehu, o Dragua” (Game of Death) transmetoheshin në TV lokale pothuajse çdo javë. Posterat e tij shiteshin në tregje krahas atyre të Maradonës dhe Majkëll Xheksonit.
Për një brez të tërë tranzicioni, Brus Li nuk ishte thjesht aktor. Ishte modeli i vetëkontrollit në një kohë kaosi.
Kush ishte në të vërtetë Lee Jun-Fan
I regjistruar si Lee Jun-Fan, lindi më 27 nëntor 1940 në San Francisko, në Chinatown, gjatë një turneu opere të babait të tij, një aktor i famshëm kantonez. Sipas traditës kineze, mori emrin amerikan Bruce.
U rrit në Hong Kong, fëmijë i trazuar i rrugës, i përfshirë shpesh në zënka bandash. Për ta qetësuar, babai e çoi te mjeshtri Ip Man, patriarku i stilit Wing Chun. Atje nisi transformimi.
Por Brus Li nuk u kufizua kurrë në një stil. Ai studioi boks, mundje, shpatë, dhe më vonë krijoi filozofinë e tij: Jeet Kune Do – “Mënyra e Grushtit që Ndërpret”. Parimi i tij ishte revolucionar: “Absorbo atë që është e dobishme, hidh atë që është e padobishme, shto atë që është unike e jotja”. Ishte një sulm frontal ndaj shkollave tradicionale të ngurta të arteve marciale.
Paralelisht, ai studioi filozofi në Universitetin e Uashingtonit në Seattle, ku u ndikua thellë nga Taoizmi, nga Jiddu Krishnamurti dhe nga ekzistencializmi perëndimor. Ditarët e tij janë plot me shënime për ujin: “Be water, my friend” – “Bëhu si uji”, shprehja e tij më e famshme, nuk është thjesht një këshillë luftimi, por një botëkuptim i tërë.
Pushtimi i Amerikës dhe kthimi në Hong Kong
Në SHBA në vitet ’60, ai ishte instruktor i arteve marciale në Hollywood, ku nxënës kishte yje si Steve McQueen, James Coburn dhe Kareem Abdul-Jabbar. Luajti rolin e Katos në serialin The Green Hornet, por industria e filmit nuk i besonte një protagonisti aziatik.
I zhgënjyer nga racizmi i Hollivudit, u kthye në Hong Kong në 1971. Atje ndodhi shpërthimi. Me vetëm 4 filma e gjysmë të përfunduar, ai theu çdo rekord arkëtimi në Azi dhe detyroi Hollivudin ta thërrasë sërish, këtë herë me kushtet e tij. “Hyrja e Dragoit” ishte bashkëprodhimi i parë i madh SHBA-Hong Kong dhe filmi që e bëri kung fu-në një fenomen global.
Ai e ndryshoi përgjithmonë koreografinë e luftimit në kinema. Para tij, luftimet ishin teatrale. Ai solli kontaktin real, britmën, djersën, dhimbjen. Ai refuzoi dublantët dhe theu gishta, hundë dhe shpinë gjatë xhirimeve.
Vdekja që krijoi mitin
Më 20 korrik 1973, vetëm 6 ditë para premierës së “Hyrjes së Dragoit”, Brus Li vdiq në Hong Kong, në moshën 32-vjeçare, në apartamentin e aktores Betty Ting Pei.
Autopsia zyrtare foli për edemë cerebrale akute si reaksion ndaj një qetësuesi dhimbjesh (Equagesic). Por heshtja e autoriteteve, zhdukja e disa provave dhe fama e tij e pamasë hapën rrugën për teori konspirative që vazhdojnë edhe sot: mallkime familjare, mafia kineze Triada, xhelozia e mjeshtërve tradicionalë. Vdekja e djalit të tij, Brandon Lee, në sheshxhirim në 1993, vetëm 28 vjeç, e forcoi edhe më shumë mitin e “mallkimit të familjes Lee”.
Trashëgimia
Pavarësisht vetëm 32 viteve jetë, ndikimi i tij është i pamatshëm:
Në sport: Konsiderohet babai i arteve marciale mikse moderne (MMA). Presidenti i UFC-së, Dana White, e ka quajtur “babanë e MMA-së”.
Në kinema: Çdo koreograf luftimi, nga Jackie Chan te Keanu Reeves në Matrix, i detyrohet atij.
Në filozofi: Librat e tij Tao of Jeet Kune Do dhe Striking Thoughts studiohen edhe sot në akademi sportive dhe shkolla filozofie.
Për shqiptarët, trashëgimia është më intime. Brus Li ishte mësuesi i parë i disiplinës pa folur kurrë shqip. Në një vend ku palestra ishte luks dhe ushqimi me proteina ishte i pamundur, fëmijët bënin pompime në dysheme betoni duke imituar pompimet e tij me dy gishta. Ai mësoi një brez që madhështia nuk vjen nga origjina apo nga sistemi, por nga puna obsesive mbi veten.
Siç shkruante vetë ai pak para vdekjes: “Qëllimi i jetës nuk është të arrish, por të bëhesh i pakufishëm”. Për miliona shqiptarë që po dilnin nga një bunker ideologjik, asnjë fjali nuk mund të tingëllonte më e vërtetë.
Login
