07:00 Nga Leonard Veizi/ Xhon Edgar Huver, nga sirtarët e Leonardo DiKaprios te hija që mbajti Amerikën nën vëzhgim
NĂ« 2 maj 1972 vdes nĂ« moshĂ«n 77 vjeçare, Xhon Edgar Huver, ish Drejtori i parĂ« i ByrosĂ« Federale tĂ« Hetimit â FBI
Nga Leonard Veizi
NĂ« mĂ«ngjeset e zbehta tĂ« pranverĂ«s, qytetet mbajnĂ« njĂ« heshtje tĂ« çuditshme, si tĂ« ruajnĂ« sekrete qĂ« nuk guxojnĂ« tâi tregojnĂ«. NĂ« Uashington, njĂ« i tillĂ« sekret mori frymĂ« pĂ«r dekada tĂ« tĂ«ra brenda mureve tĂ« zyrave federale, aty ku drita filtrohej me kursim dhe ku e vĂ«rteta shpesh arkivohej mĂ« shumĂ« sesa shpallejâŠ
âŠMĂ« 2 maj 1972, kjo heshtje u bĂ« mĂ« e rĂ«ndĂ«: Xhon Edgar Huver, njeriu qĂ« ndĂ«rtoi njĂ« perandori informacioni, u shua nĂ« moshĂ«n 77-vjeçare. Por vdekja e tij nuk ishte thjesht fundi i njĂ« jete. Ishte njĂ« provĂ« pĂ«r njĂ« ide qĂ« ende sot na ndjek si hije: A mund tĂ« ekzistojĂ« siguria pa e gĂ«rryer lirinĂ«?
Arkitekti i një rendi të ri
Historia e Huverit nuk Ă«shtĂ« vetĂ«m histori institucioni, por histori mentaliteti. Kur mori drejtimin e ByrosĂ« sĂ« Hetimit nĂ« vitin 1924, ai nuk ndĂ«rtoi thjesht njĂ« agjenci moderne; ai projektoi njĂ« kulturĂ« tĂ« re shtetĂ«rore, ku rendi vinte pĂ«rpara gjithçkaje. Me krijimin e ByrosĂ« Federale tĂ« Hetimit (FBI) nĂ« vitin 1935, ai ngriti njĂ« strukturĂ« qĂ« funksiononte me efikasitet pothuajse mekanikâpor edhe me njĂ« logjikĂ« qĂ« shpesh nuk njihte kufij etikĂ«.
Në këtë pikë, editoriali nuk mund të shmangë një fakt të pakëndshëm: shtetet rrallë i rezistojnë tundimit për të ditur më shumë sesa duhet. Huver nuk ishte thjesht një administrator; ai ishte njeriu që e institucionalizoi këtë tundim, duke e kthyer kureshtjen shtetërore në një armë kontrolli masiv.
Mes ligjit dhe kontrollit absolut
NĂ« narrativĂ«n zyrtare, ai ishte hero: njeriu qĂ« luftoi krimin e organizuar dhe kĂ«rcĂ«nimet ideologjike. Por historia reale Ă«shtĂ« mĂ« pak komode, mĂ« âe pistĂ«â. Dosjet e tij nuk ishin vetĂ«m instrument drejtĂ«sieâishin instrument presioni. Ai krijoi njĂ« arkiv paralel pushteti:
Informacion që nuk shkonte në gjykatë, por përfundonte në sirtarë të mbyllur si garanci mbijetese.
Përgjime që nuk synonin krimin, por anatomisë së mendimit dhe bindjeve politike.
Dobësi njerëzore që shndërroheshin në levë politike për të mbajtur nën fre tetë presidentë me radhë.
Kjo nuk Ă«shtĂ« thjesht histori e sĂ« kaluarĂ«s. ĂshtĂ« njĂ« paralajmĂ«rim editorial: kur siguria bĂ«het justifikim absolut, ajo rrĂ«shqet lehtĂ«sisht nĂ« paranojĂ« dhe kontroll.
DiKaprio dhe Huver, pasqyra e egos
Filmi âJ. Edgarâ i Klint Istvud, me interpretimin brilant tĂ« Leonardo DiKaprios, e trajton kĂ«tĂ« figurĂ« jo si mit, por si simptomĂ«. Huveri i DiKaprios nuk Ă«shtĂ« thjesht drejtuesi i fortĂ«; ai Ă«shtĂ« njĂ« njeri i tmerruar nga kaosi, njĂ« produkt i frikĂ«s sĂ« njĂ« shoqĂ«rie qĂ« kĂ«rkon siguri me çdo kusht.
Përmes portretizimit të DiKaprios, ne shohim se si njeriu që përgjonte gjithë botën, ishte vetë i burgosur brenda mureve të pasigurisë së tij dhe një marrëdhënieje komplekse me nënën dhe bashkëpunëtorin e tij më të ngushtë, Klajd Tollson. Në këtë lexim, filmi nuk e justifikon -e shpjegon. Ai na tregon se figura të tilla nuk janë aksidente të historisë, por mundësi që lindin sa herë që ne, si shoqëri, pranojmë të dorëzojmë çelësat e privatësisë në këmbim të një qetësie të rreme.
Një pyetje që nuk mbyllet
Pas vitit 1972, Amerika nisi tĂ« hapĂ« dosjetâjo vetĂ«m ato fizike, por edhe ato morale. U kuptua se mbrojtĂ«si mund tĂ« ishte edhe mbikĂ«qyrĂ«si, dhe se kufiri mes tyre ishte mĂ« i brishtĂ« sesa besohej.
Sot, nĂ« njĂ« epokĂ« tĂ« algoritmeve dhe survejimit masiv digjital, figura e Xhon Edgar Huver tingĂ«llon mĂ« aktuale se kurrĂ«. Pyetja qĂ« ai lĂ« pas nuk Ă«shtĂ« thjesht historikeâĂ«shtĂ« thelbĂ«sisht politike dhe njerĂ«zore: Sa liri jemi tĂ« gatshĂ«m tĂ« flijojmĂ« nĂ« altarin e sigurisĂ«?
Sepse historia e Huverit, qoftë ajo e dokumentuar në arkiva, qoftë ajo e interpretuar nga DiKaprio në ekran, na mëson një të vërtetë të hidhur: siguria që nuk kontrollohet nga liria, kthehet pashmangshmërisht në formën më të rafinuar të tiranisë.



















