Nga Bjorn Runa
Sot qarkulloi nĂ« media lajmi se SHBA do të pezullojnë pĂ«r njĂ« periudhĂ« tĂ« pacaktuar pĂ«rpunimin e vizave tĂ« emigracionit pĂ«r shtetasit e 75 vendeve tĂ« botĂ«s, pĂ«rfshi kĂ«tu edhe ShqipĂ«rinĂ«. Kjo vjen pak ditĂ« pasi autoritetet amerikane publikuan javĂ«n e parĂ« tĂ« janarit një grafik ku listoheshin sipas kombĂ«sisĂ«, familjet qĂ« pĂ«rfitonin mĂ« shumĂ« ndihmĂ« sociale. TĂ« dy lajmet, por veçanĂ«risht ky i sotmi u hodhĂ«n nga njĂ« pjesĂ« e madhe e mediave shqiptare si njĂ« lloj âbombeâ kundĂ«r popullit mĂ« âamerikan-dashĂ«s,â duke e paraqitur si provĂ« tĂ« dĂ«shtimit tĂ« emigrantĂ«ve shqiptarĂ«.
Fillimisht vlen tĂ« sqarohet se Ă«shtĂ« fjala vetĂ«m pĂ«r ata tĂ« cilĂ«t aplikojnĂ« pĂ«r vizĂ« emigracioni, çka nĂ«nkupton ata qĂ« synojnĂ« tĂ« bĂ«hen shtetas permanentĂ« nĂ« SHBA dhe nuk kemi tĂ« bĂ«jmĂ« me ndonjĂ« formĂ« ndĂ«shkimi kombĂ«tar. PĂ«r mĂ« tepĂ«r, diçka e tillĂ« Ă«shtĂ« aplikuar prej kohĂ«sh, jo vetĂ«m nĂ« SHBA, por pothuajse nĂ« çdo shtet perĂ«ndimor qĂ« pĂ«rballet me valĂ« tĂ« mĂ«dha emigracioni. Ata qĂ« mendohet se ka mĂ« shumĂ« gjasa tĂ« pĂ«rfundojnĂ« nĂ« programet e ndihmĂ«s sociale, nuk iu jepet viza. Por, ajo qĂ« Ă«shtĂ« mĂ« problematike qĂ«ndron tek paraqitja e gjithĂ« kĂ«saj historie si njĂ« âvulĂ« turpiâ pĂ«r emigrantĂ«t shqiptarĂ« nĂ« SHBA. Ajo qĂ« nĂ«nkuptohet qartĂ«sisht edhe pa u thĂ«nĂ« me zĂ« tĂ« lartĂ« Ă«shtĂ« se kjo pĂ«rbĂ«n njĂ« provĂ« abuzimi dhe teprimi nga ana e tyre.
Tani, nĂ«se administrata aktuale amerikane do tĂ« shqetĂ«sohej me tĂ« vĂ«rtetĂ« se tĂ« huajt po pasurohen duke shfrytĂ«zuar sistemin dhe duke pĂ«rfituar nga taksapaguesit amerikanĂ«, atĂ«herĂ« ajo nuk do tĂ« kishte nisur prej kohĂ«sh reduktimin e fondeve tĂ« ndihmĂ«s sociale pĂ«r njĂ« sĂ«rë programesh kyçe, qĂ« prekin edhe qytetarĂ«t amerikanĂ«. EmigrantĂ«t nĂ« kĂ«tĂ« rast janĂ« thjesht njĂ« pikĂ« hyrĂ«se mĂ« e lehtĂ« sepse Ă«shtĂ« mĂ« e thjeshtĂ« tâi diferencosh, ndĂ«rsa ata vetĂ« e kanĂ« mĂ« tĂ« vĂ«shtirĂ« tĂ« mbrohen .
Nga ana tjetĂ«r, grafika nuk na shpjegon se sa nga ato 43% familje shqiptare, por edhe tĂ« kombĂ«sive tĂ« tjera, e marrin me tĂ« drejtĂ« ndihmĂ«n sociale dhe sa abuzojnĂ« me tĂ«, gjithnjĂ« nĂ«se kemi tĂ« bĂ«jmĂ« me abuzime nĂ« shkallĂ« tĂ« gjerĂ«. Sistemet e ndihmĂ«s sociale ekzistojnĂ« pikĂ«risht pĂ«r tâu pĂ«rdorur kur gjendesh nĂ« vĂ«shtirĂ«si: nĂ« raste sĂ«mundjesh tĂ« rĂ«nda, paaftĂ«sish fizike, punĂ«simit tĂ« paqĂ«ndrueshĂ«m; kur e ke tĂ« pamundur tĂ« punosh pasi duhet tĂ« kujdesesh pĂ«r njĂ« tĂ« afĂ«rm tĂ« sĂ«murĂ« ose edhe nĂ« raste tronditjesh tĂ« befta ekonomike. Ideja qĂ« njerĂ«zit duhet ta durojnĂ« varfĂ«rinĂ« nĂ« heshtje e me shpirt ndĂ«r dhĂ«mbĂ« pĂ«r ruajtur çfarĂ«do krenarie Ă«shtĂ« thjesht argument mizor moral dhe jo ekonomik.
Por le tĂ« qartĂ«sohemi pak se çfarĂ« ndihme japin programet e welfare nĂ« SHBA. Shumica e tyre ofrojnĂ« mbĂ«shtetje modeste pĂ«r nevojat mĂ« elementare dhe janĂ« tepĂ«r tĂ« rregulluara, gjĂ« qĂ« e bĂ«n tĂ« vĂ«shtirĂ« pĂ«r tâu pranuar. ThĂ«nĂ« ndryshe, nĂ« zemĂ«r tĂ« sistemit Ă«shtĂ« ideja e refuzimit, pikĂ«risht pĂ«r shkak tĂ« dyshimit se po tĂ« jepeshin para falas, tĂ« gjithĂ« do tĂ« abuzonin. PĂ«r shembill, Ndihma Suplementare pĂ«r Ushqim (SNAP) konsiston nĂ« disa qindra dollarĂ« ($300-$900 nĂ« varĂ«si tĂ« shtetit) nĂ« muaj pĂ«r njĂ« familje. Asistenca pĂ«r Familjet nĂ« NevojĂ« (TANF qĂ« varion afĂ«rsisht nga $200-$900 nĂ« muaj pĂ«r familje dhe qĂ« ka rrezik tĂ« pritet si program), nĂ« shumĂ« shtete mbulon me vĂ«shtirĂ«si edhe njĂ« fraksion tĂ« qirasĂ« mujore. Pra, tĂ« thuash qĂ« njerĂ«zit nĂ« SHBA po pasurohen pĂ«rmes ndihmĂ«s sociale Ă«shtĂ« çmenduri. Ndihma sociale Ă«shtĂ« njĂ« dyshek sigurie ku ti mund tĂ« biesh butĂ« nĂ« kohĂ« vĂ«shtirĂ«sish, jo shkallĂ« drejt njĂ« jete luksi e rehatie.
Ajo qĂ« Ă«shtĂ« edhe mĂ« e rĂ«ndĂ«sishme Ă«shtĂ« se pranimi i kaq shumĂ« familjeve tĂ« cilĂ«sdo kombĂ«si nĂ« programet e ndihmĂ«s sociale, nuk pĂ«rbĂ«n akuzĂ« ndaj emigrantĂ«ve, por ndaj sistemit brenda tĂ« cilit ata luftojnĂ« pĂ«r tĂ« mbijetuar. PĂ«rgjithĂ«sisht, emigrantĂ«t nĂ« çdo shtet janĂ« tĂ« pĂ«rqendruar nĂ« punĂ« me paga minimale dhe shpesh tĂ« pasigurta: pastrim, ndĂ«rtim, shĂ«rbime ushqimi, pĂ«rkujdesje, apo delivery. JanĂ« tĂ« gjitha punĂ« me orĂ« tĂ« paqĂ«ndrueshme, ku ti nuk paguhesh nĂ«se nuk punon edhe nĂ«se e ke tĂ« pamundur sepse je sĂ«murĂ«, dhe mbi tĂ« gjitha janĂ« punĂ« ku paga nuk arrin tĂ« mbajĂ« ritmin e qirasĂ«, shpenzimeve shĂ«ndetĂ«sore dhe kostove ushqimore. NĂ«se dikush punon me kohĂ« tĂ« plotĂ« â ose pothuajse tĂ« plotĂ« â dhe prapĂ« nuk mbulon dot nevojat mĂ« bazike tĂ« jetĂ«s pa ndihmĂ« sociale, atĂ«herĂ« problemi nuk qĂ«ndron tek etika e tij e punĂ«s, por te tregu qĂ« ka normalizuar varfĂ«rinĂ«.
NĂ«se ka njerĂ«z qĂ« edhe pse punojnĂ« mbeten tĂ« varfĂ«r, ndihma sociale pĂ«rbĂ«n njĂ« subvencion, pasi punĂ«dhĂ«nĂ«si nuk e paguan aq sa i nevojiten pĂ«r kushtet bazĂ« tĂ« jetesĂ«s. Shteti ndĂ«rhyn jo sepse emigrantĂ«t, apo edhe vendasit qĂ« pĂ«rfitojnĂ« asistencĂ«, janĂ« dembelĂ«, por sepse ekonomia Ă«shtĂ« strukturuar pĂ«r tĂ« mbajtur sa mĂ« tĂ« ulĂ«t koston e punĂ«torit. Tek e fundit, shumica e shqiptarĂ«ve dhe emigrantĂ«ve nga çdo kombĂ«si, nuk i hyjnĂ« rrugĂ«s sĂ« emigracionit drejt perĂ«ndimit vetĂ«m pĂ«r mundĂ«si punĂ«simi, por mbi tĂ« gjitha sepse mendojnĂ« qĂ« po shkojnĂ« nĂ« njĂ« vend ku, nĂ« momentin qĂ« do tĂ« gjenden nĂ« vĂ«shtirĂ«si dhe do jenĂ« tĂ« pamundur tâi dalin zot jetĂ«s, shteti dhe institucionet do ndĂ«rhyjnĂ« pĂ«r tâiu garantuar njĂ«farĂ« dinjiteti bazik.
Megjithatë, kontradikta e ekonomisë së strukturuar për të ulur kostot e punës thellohet edhe më shumë në vende si SHBA, veçanërisht për faktin sepse konsiderohen si një nga shoqëritë më të pasura që kanë ekzistuar ndonjëherë. Pak kund tjetër sheh të qëndrojnë në majë të ekonomisë figura si Elon Musk, pasuria e të cilëve dikur do të kish qenë e paimagjinueshme. Dhe, kur një numër i madh punëtorësh që gjenerojnë kaq shumë vlerë ekonomike nuk përballojnë dot kushtet bazë të jetës, atëherë pikëpyetja morale nuk është se pse aplikojnë për ndihmë sociale, por përse pasuri kaq ekstreme shpërblehen me ulje taksash dhe mbrojtje politike?
Ndaj, paraqitja e marrjes sĂ« ndihmĂ«s sociale si njĂ« vulĂ« turpi kombĂ«tar, apo si turp nĂ« pĂ«rgjithĂ«si, nuk shĂ«rben pĂ«r asgjĂ« tjetĂ«r veçse pĂ«r tĂ« zhbĂ«rĂ« pĂ«rgjegjĂ«sinĂ«, duke e zhvendosur fajin nga pagat e ulĂ«ta, derregullimi i punĂ«simit dhe pabarazia, tek ata mĂ« tĂ« pafuqishmit pĂ«r tĂ« ndryshuar rrethanat e jetĂ«s sĂ« tyre. Ndihma sociale nuk Ă«shtĂ« provĂ« e dĂ«shtimit tĂ« emigrantĂ«ve, por e njĂ« sistemi qĂ« kĂ«rkon me doemos krahĂ« pune, pa pranuar tâiu sigurojĂ« atyre dinjitet nĂ« kĂ«mbim.
NĂ«se kjo Ă«shtĂ« e vĂ«shtirĂ« pĂ«r tâu pranuar, atĂ«herĂ« âturpiâ i takon sistemit dhe jo njerĂ«zve qĂ« pĂ«rpiqen tĂ« mbijetojnĂ« brenda tij.