Protestuesit në qytetin e Shkupit kërkuan mbylljen e fabrikës së çimentos "Usje", duke theksuar se fitimi ekonomik nuk duhet të jetë mbi shëndetin e njerëzve.

Protesta filloi para Qeverisë, pas së cilës protestuesit u drejtuan drejt Parlamentit dhe vazhduan para Ministrisë së Mjedisit dhe Planifikimit Hapësinor.

Pjesëmarrësit thanë se institucionet kanë përgjegjësi ndaj qytetarëve dhe se kërkesat për mbrojtjen e shëndetit dhe mjedisit duhet të marrin një përgjigje specifike dhe urgjente institucionale.

Disa nga mesazhet e dërguara përmes pankartave iu referuan edhe çështjes së matjes së ndotjes, me kritika se situata reale nuk po paraqitet në mënyrë adekuate dhe se qytetarët janë ekspozuar ndaj emetimeve të dëmshme për vite me radhë.

Protestuesit theksuan se nuk mund të pranojnë një situatë në të cilën, siç thanë ata, “nuk mund të marrim frymë nga fitimi”, duke theksuar se e drejta për ajër të pastër është një e drejtë themelore njerëzore, jo një privilegj.

Sipas të dhënave nga faqja e internetit “Air Care”, sot disa qytete në Maqedoni janë jashtëzakonisht të ndotura, me Strumicën i cili është qyteti më i ndotur, ku indeksi në zonat më të ndotura është 399.

Këtë mëngjes, ka një “garë të barabartë” për vendin e dytë midis Kumanovës, ku indeksi i ndotjes është 255, dhe Shkupit me një indeks ndotjeje prej 247.

Pas tyre vijnë Kavadari dhe Krusheva, ku indeksi i ndotjes është përkatësisht 164 dhe 176.

Shkupi këtë mëngjes u rendit i katërti ndër qytetet më të ndotura në Evropë me më shumë se 300.000 banorë, menjëherë pas Beogradit dhe Krajovës, dhe qyteti më i ndotur në Evropë sot është përsëri Sarajeva.

Këshilli i Qytetit të Shkupit organizoi debat për masat e mundshme që përmirësojnë cilësinë e ajrit në kryeqendër.

Këshilltari Daim Luçi, i cilisi opsion përmend subvencionet me pompa termike dhe energji elektrike, si masa të domosdoshme për uljen e lartësisë së ajrit të ndotur.

“Ndotja e ajrit nuk është as punë djathtiste e as majtiste. Smogu nuk njeh kufi komunal e as ndarje partiake e etnike. Kjo çështje duhet të depolitizohet urgjentisht. Sot bëj kërkesë për mobilizim të të gjitha komunave, Qeverisë, shoqërisë civile dhe qytetarëve, se pa veprim kjo luftë s’do të fitohet. Ekzistojnë zgjidhje, por duhet të ekzistojëedhe vullnet, në radhë të parë nga Qyteti i Shkupit në bashkëpunim me Qeverinë, që të gjendet zgjidhje për ngrohje të gjelbër", deklaroi këshilltari, Daim Luçi.

Katerina Canevska kërkon që ky debat të zhvishet nga situatat që bëjnë ndarjen e këshilltarëve, ngaqë sipas saj, problemi me ajrin e ndotur kalon mbi të gjithandasitë dhe përkatësitë e ndryshme civile.

“Duhet të bisedohet hapur, të identifikohen problemet dhe të gjendet mënyrë për zgjidhjen e tyre. Për këtë arsye kërkuan thirrjen e kësaj seance të jashtëzakonshme. Por, apeloj që këtëseancë mos ta shndërrojmë në teatërdhe arenë politike, ku do të kishte akuza dhe ndarje, sepse kjo na tangon të gjithëve, ndërkaq ajri i ndotur dhe rastet e vdekjeve nuk njohin përkatësi partiake.”, theksoi këshilltarja, Katerina Canevska.

Kryetari i Këshillit të Shkupit kërkoi masa për në shkolla dhe çerdhe dhe ngrohje amvisërie sipas standardeve evropiane.

“Kemi dy beteja njëkohësisht. E para, urgjentisht të sigurojmë ajër të pastër në hapësirat, ku qëndrojnë kategoritë e rrezikuara gjatë dimrit, ndërkaq e dyta, nuk do ta quaja betejë, por luftë, është të vendojmë baza të mira luftarake me ajrin e ndotur në qytetin tonë. Duhet të sigurojmë ventilim dhe filtrim adekuat të ajrit përmes sistemit klimatik për ngrohje dhe freskim nëpër çerdhe, shkolla dhe spitale.”, u shpreh kryetari i Këshillit të Qytetit të Shkupit, Dame Dimitrovski.

Këshilltarët përmenden edhe automjetet si ndotës atmosferikë përmes emetimit të gazrave dhe moskujdesin gjatë ndërtimit të banesave kolektive pa iu përmbajtur masave për mbrojtjen e ambientit.

Në ambientet e Ministrisë së Mjedisit Jetësor dhe Planifikimit Hapësinor u zhvillua një takim urgjent koordinues, në të cilin morën pjesë zëvendësministrja e Mjedisit Jetësor dhe Planifikimit Hapësinor-Ane Lashkoska, drejtoresha e Inspektoratit Shtetëror për Mjedisin Jetësor-Ivana Ginovska, si dhe personat përgjegjës për cilësinë e ajrit në ministri.

Siç njoftojnë nga MMJPH, ministri Hoxha kërkoi nga drejtoresha Ginovska informacione lidhur me mbikëqyrjen e veprimtarisë së “Usje”-s, si dhe të kryhet mbikëqyrje ndaj veprimtarisë së të gjithë subjekteve të tjera juridike që posedojnë leje A të integruara, për të cilat është kompetente ministria.

"Qëllimi i kësaj procedure është që, së bashku me mbikëqyrje të jashtëzakonshme inspektuese, të shqyrtohet gjendja në terren lidhur me detyrimet që rrjedhin nga posedimi i këtyre lejeve mjedisore".

"Njëkohësisht, nga personat përgjegjës është kërkuar raportim mbi zbatimin e masave aktuale për trajtimin e ndotjes së ajrit, si dhe janë dhënë detyra për të kontrolluar nivelin e zbatimit të tyre".

"Ministri Hoxha theksoi në takim se ky është vetëm hapi i parë në një serë hapash që, si ministër, do t’i ndërmarrë për të adresuar këtë problem kompleks shumëdekadësh, për zgjidhjen e të cilit bëri thirrje për bashkëpunim dhe partneritet nga të gjithë ata që duan të ndihmojnë në reduktimin e ndotjes dhe sigurimin e një mjedisit më të pastër jetësor", thuhet në njoftim.

Qytetarët në Shkup kanë protestuar sot duke kërkuar zhvendosjen e fabrikës ‘Usje’ jashtë qytetit, pasi e njëjta po e ndot qytetin.

Petar Keramitiçev nga “Stop për Usjen” tha se muajt e fundit e kanë hulumtuar punën e fabrikës dhe kanë arritur në përfundime se ‘Titan’ është kompani ndërkombëtare që nuk përballet për herë të parë me probleme të tilla.

“Raste të ngjashme janë evidentuar edhe në Amerikë dhe në Egjipt. Bëhet fjalë për një mafie që gjen mënyra ligjore për ta justifikuar atë që bën. Këtu kemi të bëjmë me kapital të huaj dhe drejtorë që po i helmojnë fëmijët tanë”, tha Keramitçiev.

Sot, pak orë para protestës, nga “Titan Usje” njoftuan se puna e tyre kontrollohet vazhdimisht nga Inspektorati Shtetëror për Mjedisin Jetësor, institucioni kompetent për të gjitha instalimet me Leje Ekologjike të Integruar të Tipit A, ndërsa kontrolli i fundit është kryer më 18 dhjetor të këtij viti, kur inspektimi ka konstatuar sërish se nuk ka devijime nga kufijtë ligjorë të lejuar.

Nga kompania theksuan se “Titan Usje” është kapacitet industrial me sistem shumë efikas dhe kompleks të filtrimit.

“Janë plotësisht të pasakta pretendimet se kompania i çaktivizon filtrat. Filtrat janë pjesë e pandashme e linjës së prodhimit, përkatësisht kur punojnë furrat, detyrimisht punojnë edhe filtrat”, thanë nga “Usje”.

Ndryshe, Shkupi vazhdon të mbetet me ajër shumë të ndotur, shpesh duke kryesuar listat e qyteteve më të ndotura.

Maqedonia po përballet sërish me një situatë shqetësuese sa i përket ndotjes së ajrit, ku shumë qytete ndodhen në gjendje alarmi për shkak të rritjes së ndjeshme të grimcave të dëmshme PM10 dhe PM2.5, të cilat kanë arritur nivele shumë të larta dhe tejkalojnë kufijtë e lejuar.

Sipas matjeve të stacioneve monitoruese, në disa zona urbane ndotja ka kaluar disa herë normat e rekomanduara, duke e kthyer ajrin në një rrezik serioz për shëndetin e qytetarëve. Ditët e fundit, qytetarët kanë raportuar mjegull të dendur (smog), erë të rëndë dhe vështirësi në frymëmarrje, ndërsa shumë prej tyre janë detyruar të kufizojnë daljet jashtë.

Ekspertët paralajmërojnë se situata përkeqësohet veçanërisht gjatë periudhës së dimrit, për shkak të përdorimit masiv të lëndëve djegëse për ngrohje, trafikut të dendur dhe kushteve atmosferike që pengojnë shpërndarjen e ndotjes. Megjithatë, kjo gjendje tashmë nuk konsiderohet vetëm sezonale, por një problem i vazhdueshëm dhe serioz mjedisor, thotë profesor doktori Trajçe Stafirov.

“Zgjidhja e vetme është të zvogëlojmë burimet e ndotjes. Ata kryesorët i përmenda; masat janë të njohura, tanimë janë bërë shumë studime për qytetin e Shkupit dhe për shumë qytete tjera të Maqedonisë, por masat shumë ngadalë po realizohen, disa edhe zvarriten prej 20 vitesh, siç janë deponitë rajonale ku strategjia është përpunuar në vitin 2006, por nuk kemi asnjë nga ato stacione rajonale të ndërtuara. Kështu që nuk është se nuk dijmë si, jo se nuk mundemi, por duhet të intensifikohen përpjekjet”, tha Trajçe Stafirov – Ekspert i Çështjeve Mjedisore.

Përkundër paralajmërimeve të vazhdueshme, qytetarët kërkojnë masa më konkrete dhe më efikase nga institucionet për të mbrojtur shëndetin publik dhe për të përmirësuar cilësinë e ajrit. Situata aktuale po rikthen në fokus urgjencën për politika të qëndrueshme mjedisore dhe ndërgjegjësim më të madh shoqëror.

“Vetëqeverisja lokale duhet të subvencionojë qytetarët me inverter dhe me peleta. Gjithashtu, komuna duhet t’i përforcojë kontrollet e inspektorëve në terren për të parandaluar dhe zvogëluar ata që djegin goma të vjetra, vaj dhe plastikë, dhe disa materiale të tjera të cilat ndotin ajrin me qeliza kancerogjene. Shteti do ta këshilloja të mundohet ta gazifikojë TEC Oslomen, sepse e njëjta ka mundësi të ngrohë të gjithë qytetin e Kërçovës me vendosjen e sistemit në nivel qyteti”, u shpreh Mile Aleksovski – ekspert i Ekologjisë.

Kjo situatë është veçanërisht alarmante për fëmijët, të moshuarit, gratë shtatzëna dhe personat me sëmundje kronike të frymëmarrjes dhe zemrës, andaj Ministria e Mjedisit Jetësor, dy ditë më parë, vendosi masa restriktive për mbrojtjen e shëndetit të qytetarëve, për gratë, të moshuarit, personat me sëmundje kronike dhe fëmijët, që të kufizojnë lëvizjet dhe të shkurtohet orari i punës, ndërsa Inspektorati të dalë në terren për të kontrolluar lejet A dhe B të industrive vendase. /tv21

Shkupi është ende qyteti i tretë më i ndotur në Evropë këtë mëngjes, sipas të dhënave nga "Air Care" zviceran, ku Shkupi renditet pas Sarajevës dhe Bukureshtit.

Sipas të dhënave nga aplikacioni "Air Care", në stacione të caktuara matëse në Shkup, ndotja, pra përqendrimi i grimcave PM-10, tejkalon 300.

Me uljen e temperaturave, problematika e ajrit aktualizohet gjithmonë në kryeqytetin e vendit.

Kujtojmë se për arsye të ajrit të ndotur, prej dje, gratë shtatzëna dhe personat me sëmundje kronike janë të liruar nga puna.

Maqedonia kryeson listën si vendi më i ndotur në Evropë, sipas të dhënave nga harta e Agjencisë Evropiane të Mjedisit, e cila gjurmon indeksin e cilësisë së ajrit në vendet evropiane.

Sipas këtyre të dhënave, Maqedonia është në kategorinë më të keqe kur bëhet fjalë për përqendrimet e grimcave PM2.5 dhe PM10, me ndotje jashtëzakonisht të lartë të ajrit.

Përqendrimet e matura të PM2.5 në vend janë disa herë mbi kufirin maksimal të lejuar prej 25 mikrogramësh për metër kub, gjë që përbën një rrezik serioz për shëndetin e popullsisë. Këto grimca janë ndër ndotësit më të rrezikshëm, pasi ato depërtojnë lehtësisht thellë në mushkëritë dhe qarkullimin e gjakut të njerëzve.

Edhe pse Maqedonia u rendit e 59-ta nga 180 vende në botë sipas Indeksit të Performancës Mjedisore vitin e kaluar, situata e cilësisë së ajrit mbetet shqetësuese. Sipas renditjes së ndotjes së ajrit, vendi ishte vetëm i 128-ti, gjë që tregon një hendek serioz midis politikave formale mjedisore dhe situatës reale në terren.

Ndotja nga grimcat në vend buron kryesisht nga djegia e naftës, derivateve të naftës dhe qymyrit, thotë profesori Trajçe Stafilov nga Instituti i Kimisë. Sipas tij, këto burime janë ndër faktorët kryesorë për përqendrime të larta të grimcave PM në ajër, veçanërisht në dimër.

"Që nga viti 2002, çdo pesë vjet ne kemi kryer hulumtime mbi ndotjen e ajrit, veçanërisht në rajonet ku ka ndotje historike industriale përmes biomonitorimit me myshqe duke marrë mostra nga të njëjtat vende për të ndjekur trendet. Prania e kadmiumit, plumbit, zinkut, të cilat janë rezultat i punës së Shkritores së Velesit, minierave në pjesën lindore të vendit, Jugohrom dhe Makstil, po shqyrtohet. Mund të konfirmojmë se ndotja që vumë re në fillim të hulumtimit ishte e pranishme edhe në vitin 2020. Ne morëm mostra këtë vit dhe aktualisht po i analizojmë ato, por nuk presim ndryshime të mëdha", tha Stafilov në një forum shkencor të organizuar nga Shoqata Ekologjike e Maqedonisë.

Shumë qytete në vend përballen me ndotje enorme të ajrit. Situata është e rëndë edhe në Tetovë. Mjekët thonë se ajri i ndotur ka rritur numrin e thirrjeve në Urgjencë. Mjekët thonë se në rastet kur ndotja është e lartë qytetarët rekomandohen të mos qëndrojnë për gjatë kohë në ambiente të hapura, sidomos në mbrëmë kur ndotja arrin kulmin.

“Sikurse çdo vit, edhe sivjet numri i personave që kërkojnë ndihmë me paraqitjen e ndotjes është rritur, me ç’rast më së shpeshti janë problemet me frymëmarrjen, sëmundje të mushkërive dhe shpesh ka edhe persona që marrin edhe infeksione”, tha Igor Malldenovski, Udhëheqës i Ndihmës së shpejtë Tetovë.

Nga Komuna e Tetovës thonë se do të kontrollohen sidomos kompanitë, ndërsa do të punohet edhe në drejtim të ngritjes së vetëdijes për përdorimin e transportit publik.

“Ky plan parasheh disa aktivitete apo masa, siç janë kontrollet inspektuese nëpër fabrika që janë me instalime të lejes A dhe të lejes B, kompani të kontrollit teknik, pra kontroll të djegies që bëjnë që të jetë dru i thatë dhe të mos përdoren goma apo plastika e tjerë. Si komuna jemi duke hartuar edhe planin e mobilitetit i cili parasheh linjë të veçantë të transportit publik që do ul ndotjen që vjen nga komunikacioni i tepërt nga veturat”, tha Albi Qamili, komuna e Tetovës.

Ndotja e madhe e ajrit që paraqitet së fundmi në Tetovë, ka të bëj edhe me numrin e madh të automjeteve të vjetra më shumë se 15 vite./Alsat/

Ministria e Mjedisit Jetësor dhe Planifikimit Hapësinor informon se sipas tëdhënave nga Sistemi Shtetëror Automatik i Monitorimit të Cilësisë së Ajrit Ambiental dhe parashikimit të motit të marrë nga Drejtoria për Punë Hidrometeorologjike, pragu i alarmimit për grimcat e pezulluara me madhësi deri në 10 mikrometra (tejkalim i vlerës 150 μg/m³ gjatë dy ditëve radhazi) është tejkaluar në pikat matëse në Shkup – Qendër, Gazi Babë, Karposh, Lisiçe dhe Rektorat.

Pragu i alarmimit është i përcaktuar në Dekretin për ndryshimin dhe plotësimin e Dekretit për vlerat kufitare të niveleve dhe llojeve të substancave ndotëse në ajrin ambiental dhe pragjet e alarmimit, afatet për arritjen e vlerave kufitare, margjinat e tolerancës për vlerën kufitare, vlerat e synuara dhe objektivat afatgjata (Gazeta Zyrtare e Republikës së Maqedonisë nr. 183, datë 14.12.2017).

Ministria ka dalë edhe me rekomandime në vendet në të cilat është kaluar pragu i alarmimit, të cilat janë si më poshtë:

- Të intensifikohen mbikëqyrjet e jashtëzakonshme inspektuese ndaj instalimeve me Leje Ekologjike të Integruar të tipit A

- Të intensifikohen mbikëqyrjet e jashtëzakonshme inspektuese në terren për kontrollin e instalimeve me Leje Ekologjike të Integruara të tipit B dhe Elaborate

- Instalimet me monitorim të vazhdueshëm të mundësojnë qasje publike në të dhënat e matura

- Të intensifikohen kontrollet e jashtëzakonshme të gjendjes teknike të automjeteve, veçanërisht atyre me karburant dizel dhe automjeteve të paregjistruara

- Të intensifikohen kontrollet e jashtëzakonshme në kantieret e ndërtimit- Ndalim i djegies në hapësirë të hapur

- U rekomandohet të gjitha subjekteve juridike (punëdhënësve) që t’i lirojnë nga obligimet e punës gratë shtatzëna, personat mbi moshën 60 vjeç, si dhe personat me astmë kronike, me infarkt të kaluar të miokardit ose goditje në tru, pa marrë parasysh moshën, me rekomandim të mjekut amë

- U rekomandohet të gjitha subjekteve juridike (punëdhënësve) që ta riorganizojnë orarin e punës dhe personat që punojnë në ambiente të hapura të punojnë nga ora 11:00 deri në ora 17:00

- Rekomandohet të mos organizohen gara sportive dhe manifestime të tjera kulturore në ambiente të hapura.

Ministria e Mjedisit dhe Planifikimit Hapësinor (MMPH) sot njoftoi se është vënë në funksion ueb portali i ri për cilësinë e ajrit, i cili mund të ketë qasje përmes adresës ekzistuese https://air.moepp.gov.mk.

“Të dhënat nga të gjitha stacionet e monitorimit, ashtu si edhe më parë, mund t’i shihni në kohë reale. Risi është fakti se ato krahasohen me indeksin e ri, i cili është në përputhje me Indeksin evropian të cilësisë së ajrit që ka filluar të zbatohet më 4 korrik 2025. Ueb faqja e internetit ka performancë të përmirësuar, analiza më të përmirësuara në pjesën e tejkalimit të vlerave kufitare gjatë vitit aktual, si dhe analiza vjetore për vitet e mëparshme”, theksojnë nga Ministria.

Gjithashtu, siç shtojnë nga MMPH-ja, është lëshuar edhe një aplikacion për shfaqjen e të dhënave mbi cilësinë e ajrit për Android dhe iOS, ku linqet për shkarkim mund të gjenden në faqen e internetit.

Me vlera mbi njëzet herë më të larta të grimcave PM, sipas mesatares së OBSH-së, Shkupi sot ishte qyteti i tretë në botë për sa i përket parametrave të ndotjes, sipas të dhënave nga platforma IQAir.

Sipas IQAir sot në orën 14:45, Shkupi është renditur i pesti për sa i përket ndotjes dhe për një kohë të shkurtër ishte ndër tre të parat.

Qytetet më të ndotura se Shkupi sot janë Lahore në Pakistan, Sarajeva në Bosnjë dhe Hercegovinë, Kolkata dhe Nju Delhi në Indi.
Lista e 10 qyteteve më të ndotura plotësohet nga qytete nga Kina dhe Pakistani, që do të thotë se Shkupi, pas Sarajevës, është qyteti më i ndotur evropian sot.

Inspektorati Shtetëror thotë se fakti që parametrat e rritur po diskutohen vetëm në mesin e dhjetorit tregon se autoritetet po ndërmarrin hapa, por ata ende besojnë se problemi i ndotjes nuk mund të zgjidhet brenda natës dhe është e nevojshme një qasje gjithëpërfshirëse nga një numër i madh institucionesh.

Ohri ka filluar të ngjajë me Shkupin, i cili prej vitesh është në krye të listës së qyteteve më të ndotura në Evropë dhe botë. Nga nisma qytetare “Ohri po mbytet”, thonë se gjendja është alarmante dhe se qyteti shpesh është më i ndoturi në rajon, edhe pse është qytet pa industri të zhvilluar, pa transport urban dhe pa termocentrale. Sipas kësaj nisme matjet tregojnë se grimcat PM 2.5 dhe PM 10 janë rritur madje 10 deri 20 herë.

“Qytet me ndërtime pa leje. Ohri po shkatërrohet. Përgjigje askund. Arsyeja e vetme pse ky numër i vogël i banorëve mbeti në Ohër, ishte ajri i pastër”, thonë nga Nisma “Ohri po mbytet”. Mjekët thonë se vitet e fundit është rritur mbi 5 herë numri i pacientëve me sëmundje të organeve të frymëmarrjes.

“Shumë shpesh kemi pacientë me probleme kronike të mushkërive, që më parë nuk i kishim, por fatkeqësisht tani i kemi tepër. Ka rritje të madhe si te fëmijët ashtu edhe te popullata e rritur. Tani kur ajri është i ndotur, në vend që t’u themi hapni derën ose dritaren që të pastrohet ajri, ne u themi mbyllni që të mos hyjnë ato grimca të dëmshme dhe të mos e përkeqësojnë situatën”, deklaroi Violeta Mickoska – mjeke.
Analizat që në vitin 2024 i bëri sektori komunal për mbrojtjen e mjedisit pranë Komunës së Ohrit, janë shqetësuese. Ekspertët vlerësojnë se një nga arsyet është edhe urbanizimi i tepruar.

“Ata që janë pak më të moshuar kujtojnë se kjo ndodhte edhe më parë, veçanërisht pasi filloi ndërtimi i pa planifikuar i ndërtesave të larta. Ato ndërtesa që u projektuan dhe u ndërtuan në rreshtat e parë, më afër liqenit të Ohrit, pengojnë atë lëvizje të ajrit që vinte drejt qytetit dhe lagjeve. Nga veriu, nga deponia e Bukovës, kemi ajër të ndotur, tym dhe smog, që pozicionohet mbi qytetin e Ohrit, kështu që njerëzve u vështirësohet shumë frymëmarrja”, tha Trajçe Taleski – aktivist ekologjik.

Por autoritetet thonë se trafiku, përdorimi i llojeve të ndryshme të karburanteve dhe drurit për ngrohje shkaktojnë ndotjen më të madhe, sidomos në dimër. Pushteti komunal thotë se po merr të gjitha masat, përmes kontrolleve të bizneseve dhe personave fizikë që djegin materiale të papërshtatshme./Alsat/

Banorët e vendeve të Evropës Juglindore, si Maqedonia e Veriut, Bosnja dhe Hercegovina dhe Shqipëria, janë më të rrezikuarit nga ndotja e ajrit për sa i përket shkurtimit të jetëgjatësisë së tyre, njoftoi Agjencia Evropiane e Mjedisit (EEA).

Në këto vende, mesatarisht, numri më i lartë i viteve të jetës së humbura për shkak të ndotjes së ajrit u mat midis banorëve të moshës 30 vjeç e lart, sipas raportit të EEA-s.

Agjencia deklaron se ndotja e ajrit mbetet rreziku më i madh mjedisor për evropianët, mbi faktorë të tjerë si ekspozimi ndaj zhurmës dhe kimikateve ose rreziku i valëve të nxehtësisë që lidhen me klimën.

Nivelet e pasigurta të ndotjes së ajrit kanë rezultuar në një shifër marramendëse prej 182,000 vdekjesh në vitin 2023, raportoi Euronews.

Raporti i EEA-s pohon se 95 përqind e evropianëve në zonat urbane janë të ekspozuar ndaj niveleve të ndotjes së ajrit “dukshëm” mbi rekomandimet e Organizatës Botërore të Shëndetësisë.

Midis vendeve të BE-së, Italia pati numrin më të madh të vdekjeve për shkak të ndotjes së ajrit në vitin 2023 dhe numrin më të madh të viteve të jetës së humbura për 100,000 banorë, e ndjekur nga Polonia dhe Gjermania.

Ndikimet më të ulëta relative të ndotjes së ajrit janë regjistruar në vendet në veri dhe veriperëndim të Evropës, duke përfshirë Suedinë, Estoninë dhe Norvegjinë.

Në Islandë, nuk ka pasur vdekje nga ndotja e ajrit, ndërsa në Finlandë janë regjistruar 34 vdekje të shkaktuara nga ekspozimi afatgjatë ndaj grimcave të dëmshme të ndotjes të etiketuara PM2.5, specifikon EEA.

Stabilizohet tregu i peletave në vend. Depotë tanimë nuk janë të zbrazëta si rreth një muaj më parë. Kryetari i shoqatës së importuesve të peletave, Vlladimir Stojanovski njofton se ka mjaftueshëm sasi të qasshme, por çmimi i peletave vazhdon të mbetet i njëjtë, njësoj sikur kur kishim krizën me mungesën e tyre, kur edhe u rritën çmimet. Aktualisht 15 kilogramë peleta kushtojnë nga 330 deri në 360 denarë.

“Momentalisht tregu është më i stabilizuar, krahasuar me një muaj e gjysmë më parë, ka mjaftueshëm sasi të qasshme. Çmimet janë në të njëjtin nivel të periudhës prej para një muaji e gjysmë, kur kishte një rritje të caktuar, domethënë ka stabilizim, nuk ka rënie të çmimit por ka stabilizim të tregut”, tha Vlladimir Stojanovski, Kryetar i shoqatës së importuesve të peletave.

Nga ana tjetër, numri një i ndërmarrjes Pyjet Kombëtare, tha se ngrohja me dru mbetet burimi më i lirë i energjisë dhe interesimi i qytetarëve është shumë i lartë. Zdravko Trajanov theksoi se shumë qytetarë e keqpërdorin këtë mënyrë ngrohjeje, ku nëpër shporete djegin edhe mbetje të shumta, që ndikojnë në cilësinë e ajrit.

“Ne mbetemi burimi më i lirë i energjisë për momentin në shtet, interesimi për dru është normalisht i lartë, më duhet të them se këtë vit të gjitha marrëveshjet që janë nënshkruar me persona fizik dhe juridik janë plotësuar, dikund 99 përqind. Më duhet të tregoj dhe të bëj thirrje te qytetarët që të mos djegin mbetje nëpër shporete, pasi që ajo seriozisht ndikon në ndotjen e ajrit dhe mjedisit jetësorë…”, u shpreh Zdravko Trajanov, Drejtor i Pyjeve Kombëtare.

Trajanov tha se përveç amvisërive, keqpërdorime ka edhe nga disa objekte industriale dhe punëtori. Ai bëri thirrje që institucionet të kryejnë inspektime rregullisht dhe të sigurojnë mjedis të pastër jetësorë. /Alsat.mk

Ndotja e ajrit në Shkup vazhdon të jetë një nga shqetësimet kryesore të qytetarëve. Ditët e fundit, niveli i lartë i ndotjes ka ndikuar negativisht ndaj shëndetin e banorëve.

Në një nga rrugët e Shkupit takuam një qytetar me maskë në fytyrë, që mezi merrte frymë teksa ishte ulur të pushonte pak. Tha se sot ishte i detyruar të dalë për disa punë të domosdoshme, megjithëse çdo frymëmarrje e thellë i shkakton djegie në fyt.
“Ndotja, veçanërisht në Shkup, është e jashtëzakonshme, jo vetëm unë…unë jam tashmë një burrë i moshuar dhe vuaj nga HOBB e cila shkaktohet nga ajri i keq ambiental në këtë qytet, presim që të fryjë era ose të bjerë shi ose që bora ta pastrojë dhe kaq”, tha një qytetar.

“Ndihem sikur kam shtypje në fyt, sikur po më mbyt fyti këto dy ose tre ditë në veçanti. Çdo vit ndotet gjithnjë e më shumë. Nuk janë drutë për ngrohje që ndotin, nuk do të pajtohesha që drutë ndotin qytetin, por më shumë nga papastërtia, nga shumë makina, nga ato gazra që nxirren çdo ditë, ka shumë makina në qytet, mendoj se kjo është ajo që shkakton ndotjen”, u shpreh një qytetar.
Disa qytetarë të tjerë vlerësojnë se situata nuk do të përmirësohet vetvetiu. Sipas tyre, nevojitet qasje e qëndrueshme dhe zbatim masash të bazuara në të dhëna shkencore, jo vetëm aktivitete të shpërndara online.

“Ky projekt duhet të ngrihet sistematikisht bazuar në metoda shkencore deterministe që do ta trajtojnë këtë problem, të gjitha aktivitetet e tjera janë aktivitete online”, theksoi një qytetar.

Ndërkohë, shpresa për pastrim të ajrit mbetet te ndryshimi i motit. Reshjet dhe erërat që priten ditëve në vijim mund të sjellin një pastrim të përkohshëm të ajrit, por jo një zgjidhje afatgjatë.

“Presim të shohim mbi 25 litra për metër katror reshje brenda 24 orëve. Gjithashtu të enjten do të kemi reshje më të bollshme, por ato do të jenë më të përhapura në pjesët lindore të vendit. Nga e enjtja do të kemi një masë ajri më të ftohtë që zbret nga veriu ku temperaturat ditore do të ulen me 4 deri në 5 gradë dhe në male reshjet do të jenë nga bora, në malet më të larta mendohet. Ky lloj moti do të zgjasë deri të shtunën dhe të shtunën do të ketë reshje lokale mjaft të lehta, megjithatë, do të jetë ende mot i ndryshueshëm dhe presim stabilizim”, theksoi Lençe Rizova, sinoptike.

Sipas matjeve të fundit nga stacionet monitoruese, sot ndotja e ajrit në Shkup ka rezultuar mesatarisht e lartë, posaçërisht në Qendër të Shkupit, Lisiçe dhe Karposh. Ndotje më e lartë është regjistruar në Kërçovë dhe Gjevgjeli./ Alsat/

Mbrëmë, stacionet matëse në Shkup regjistruan disa herë rritje të ndotjes së ajrit. Sot në mesditë, Shkupi u rendit i 15-ti në botë për cilësinë e keqe të ajrit.

Sa më shumë të bien temperaturat, aq më shumë rritet ndotja. Disa qytetarë tashmë kanë reaguar në rrjetet sociale, duke thënë se në orët e mbrëmjes ndihej erë e rëndë.

Studimi “Përballja me ndotjen e ajrit në qytetin e Shkupit”, i financuar nga Agjencia Suedeze për Bashkëpunim dhe Zhvillim Ndërkombëtar, identifikon si ndotës kryesor djegien e druve dhe qymyrit, të cilat janë burimi më i madh i grimcave PM.

Burime të tjera ndotjeje janë mazuti, derivatet e naftës, pluhuri mineral, djegia e mbeturinave, ndërtimet përmes prishjeve, gërmimeve dhe mjeteve të rënda pa kontroll, transporti dhe trafiku rrugor.

Ndërsa temperaturat po ulen, rastet e gripit po rriten çdo ditë. Në ordinancat mjekësore, numri i pacientëve me simptoma të ngjashme gripale është shtuar ndjeshëm. Kollë, ethe dhe lodhje, janë disa nga shenjat që po i detyrojnë qytetarët të kërkojnë ndihmë mjekësore.

Se si ta vërejmë gripin e zakonshëm nga një virus sezonal, dhe çfarë masash duhet të marrim për ta parandaluar, kemi kontaktuar mjeken Sefjane Bellçishta , e cila sjell këshilla të vlefshme për shëndetin në këtë periudhë të vitit.

Sefjane Bellçishta, mjeke

“Tani mund të themi se sezona e gripit sipas kalendarit duhet të fillojë prej muajit tetorë mirëpo këtë herë filloi pak më herët me simptomet një rjedhje hunde, një kokëdhimbje, tështitje. Ishin simptomet e lehta të cilat tek dikush u komplikuan për skak të arsyeve tjera psh. Ushqimi më i dobët tek ata persona apo imuniteti më i ulët dhe komplikimet filluan të marin ndezje të fytyt ndezje të veshit, ndezje të organeve të poshtme raspiratore si dhe te gratë më tepër kemi pasë edhe ndezje të pjesës së poshtme urogenitale. Shkaku për këta simptome që u paraqitën, shumica prej tyre nuk i kanë marë në kohë gjatë kohës së fëmijërisë vaksinat, se vaksina shumë na ndihmon për ruajtjen e imunitetit si dhe mbrojtjen prej disa sëmundjeve të cilat mund të jenë edhe fatale tek dikush dhe mbarojnë me vdekje”.

Mjekja thekson se, përveç mungesës së vaksinimit në moshën e hershme, këtë vit sëmundjet gripale janë përhapur edhe për shkak të ndotjes së ajrit dhe ushqimit. Sipas saj, ajri i ndotur nga veturat dhe mbeturinat, si dhe ushqimet e trajtuara me pesticide, ndikojnë në dobësimin e imunitetit dhe shfaqjen e infeksioneve. Ajo paralajmëron se konsumimi i ushqimeve të kontaminuara mund të shkaktojë diarre apo helmime, dhe në raste kur simptomat zgjasin mbi tre ditë, duhet kërkuar ndihmë mjekësore. Mosha që preket më së shumti ndaj gripeve sezonale ajo tha se është prej moshës 6 muaj deri në 4 vjeç.

Sefjane Bellçishta, mjeke

“Më tepër preken fëmijët prej moshës 6 muaj deri në 4 vjet mandej, fëmijët shkollorë sepse aty ambienti është i mbyllur njëri të jetë i sëmurë me një tështitje apo me një kollitje mund të ua ngjesi tërë kolektivit që janë aty në ambientin e mbyllur. Si dhe mosha mbi 60 vjeçare edhe ata kanë imunitetin më të dobët si metabolizmi tek ata është më i ngadaltë për të bërë ndonjë ndryshim, në organizmin e tyre si dhe pacientët që janë me sëmundje kronike//si dhe pacientët me sëmundjet nefrologjike, si dhe pacientët që kanë sëmundje me eshtrat që kanë formë reumatike që paraqesin ndonjë artrit tek ata”.

Mjekja thekson se këtë vit vaksinat janë të kombinuara, pasi përfshijnë edhe atë kundër COVID-19, i cili është paraqitur sërish, por në një formë më të lehtë. Ajo bëri apel për kujdes të shtuar në higjienë dhe ushqim, pasi mungesa e tyre mund të komplikojë viruset sezonale. Po ashtu, mjekja shpjegon se viruset e grupit A transmetohen përmes kontaktit të drejtpërdrejtë mes njerëzve, ndërsa të grupit B edhe nga kafshët tek njeriu, ndaj duhet pasur kujdes në çdo rast.

Në fund, ajo këshillon që prindërit të ruajnë pastërtinë e fëmijëve pas daljes jashtë, të ndërojnë rrobat dhe të kujdesen për ushqimin e shëndetshëm. Konsumimi i frutave sezonale si rrushi, mollët e gështenjat ndihmon në forcimin e imunitetit dhe mbrojtjen natyrale të organizmit. /Shenja

Me fillimin e sezonit të ngrohjes, edhe banorët e Ohrit dhe Strugës po përballen me ndotje të shtuar të ajrit.

Përqendrimi i grimcave të dëmshme PM10 ndryshon nga ora në orë, por gjatë mbrëmjeve në bregun e Liqenit të Ohrit shpesh regjistrohen nivele të larta deri në ndotje ekstreme. Ditët e fundit, sasia e grimcave të dëmshme ka qenë tre herë më e lartë se kufiri i lejuar.

Sipas ekologëve, shkaktarët kryesorë janë drutë për ngrohje dhe deponitë e hapura në rajon.

“Duhet të rrethohet, të ndriçohet dhe të mbulohet vazhdimisht me dhe, të ketë njerëz që bëjnë mbikëqyrje, të krijohet një korridor mbrojtës kundër zjarrit përreth deponisë, në mënyrë që të shmanget rreziku nga përhapja e mundshme e zjarreve drejt pyjeve përreth,” tha Dragana Karashova nga organizata “Zbogum Bukovo”.

“Pasojat janë të mëdha, dhe vetëm tani po fillojmë t’i ndjejmë. Ky është një problem serioz, sidomos vitet e fundit. Mendoj se secili prej nesh duhet të jetë i vetëdijshëm për pasojat,” shtoi Angela Taseska nga organizata “Biodiversiteti për të gjithë”.

Shumë qytetarë ngrohen me dru zjarri, të cilat i konsiderojnë më të leverdishme për shkak të çmimit të lartë të energjisë elektrike.

“Ngrohemi me dru. Është shumë më e vështirë – duhet të ndezësh sobën, të pastroni oxhakun, drutë janë të shtrenjta për prerje dhe transportim, veçanërisht në katet e larta. Kemi edhe opsion me rrymë, por çmimi është shumë i lartë, ndaj përdorim më shumë dru.”

“Energjia elektrike është e shtrenjtë, nëse llogaritësh drutë dhe shpenzime të tjera, del më njësoj. Por kjo mënyrë është më e pastër.”

“Për një jetë të mirë dhe për frymëmarrje më të pastër, drutë janë më të mira.”

“Po, është më e leverdishme, sepse ngrohemi me dru, ndonjëherë edhe me rrymë.”

“Varet si je mësuar ta kalosh dimrin — më ftohtë apo më ngrohtë.”

“Duke kursyer, po.”

Sipas ekspertëve, në cilësinë e ajrit ndikojnë gjithashtu urbanizimi i shpejtë, trafiku dhe mungesa e hapësirave të gjelbra.Komuna e Ohrit ka përgatitur një plan për përmirësimin e cilësisë së ajrit, i cili përfshin një sërë masash konkrete, por zgjidhja afatgjatë, sipas tyre, është gazifikimi i qytetit. /Alsat

Incidentet e fundit të deponive të parregulluara dhe zjarreve janë veçanërisht shqetësuese për fëmijët. Është e nevojshme të monitorohet cilësia e ajrit lokal dhe të kufizohet koha jashtë gjatë ditëve me ndotje të lartë, tha UNICEF për "Lokalno".

Nga atje vlerësojnë se në shtëpi dhe në jetën e përditshme, prindërit mund të monitorojnë cilësinë e ajrit lokal dhe të kufizojnë kohën e fëmijëve jashtë gjatë ditëve me ndotje të lartë, veçanërisht duke shmangur aktivitetet e lodhshme. Ata mund të zvogëlojnë kohën e tyre pranë rrugëve të ngarkuara ose zonave industriale dhe t'i mbajnë fëmijët brenda kur cilësia e ajrit është jashtëzakonisht e dobët (si gjatë zjarreve ose djegieve të deponive).

Nga atje shpjegojnë se cilësia e ajrit të brendshëm mund të përmirësohet duke përdorur lëndë djegëse dhe teknologji më të pastra për gatim dhe ngrohje, duke siguruar ventilim të përshtatshëm, duke shmangur pirjen e duhanit brenda dhe duke mirëmbajtur rregullisht sobat dhe oxhaqet.

Në nivelin e komunitetit dhe të politikave, shpjegojnë ata, komunat dhe qeveria kanë si mundësinë ashtu edhe përgjegjësinë për të vepruar./Telegrafi/