Lëvizje të lehta që rikthejnë drejtimin, hapin kraharorin dhe sjellin ndjesi sigurie

Ndryshimet në gjoks shpesh lidhen me mënyrën se si trupi mbahet gjatë ditës. Me kalimin e kohës, shpatullat mund të përkulen përpara, kraharori të mbyllet më shumë dhe qëndrimi të mos jetë më aq i drejtë sa dikur. Këto ndryshime nuk ndodhin papritur, por shfaqen në heshtje, përmes zakoneve që përsëriten me vite, ulja e zgjatur, mungesa e lëvizjes dhe frymëmarrja e cekët.

Edhe pse varja e gjoksit shpesh shihet si çështje estetike, në thelb të saj shumë shpesh qëndron humbja e mbështetjes në pjesën e sipërme të trupit. Kur muskujt që mbështesin kraharorin dhe shpatullat bëhen më pak aktivë, trupi përshtatet me një pozicion më të mbyllur dhe gjoksi natyrshëm humbet pamjen e ngritur.

Lëvizjet e buta dhe të vetëdijshme, që rikthejnë drejtësinë dhe hapësirën në kraharor, mund ta ndihmojnë trupin të riorganizohet në mënyrë më natyrale. Nuk kërkohet forcë apo intensitet, por vëmendje dhe vazhdimësi në lëvizje të thjeshta që i mundësojnë trupit të mbahet dhe të marrë frymë më lehtë, transmeton Telegrafi.

shutterstock

Si ndikon lëvizja në pamjen e gjoksit dhe ndjesinë në kraharor?

Gjoksi nuk ka muskuj të vetët, por mbështetet mbi muskujt e kraharorit, shpatullave dhe pjesës së sipërme të shpinës. Kur këta muskuj janë aktivë dhe të balancuar, kraharori ka më shumë hapësirë, ndërsa qëndrimi bëhet më i qëndrueshëm dhe i hapur. Në të kundërt, kur shpatullat janë të ulura dhe të përkulura përpara, muskujt e kraharorit mbeten të shkurtuar dhe pjesa e sipërme e shpinës merr ngarkesë më të madhe.

Lëvizjet e rregullta dhe të buta që hapin kraharorin ndihmojnë në uljen e tensionit në shpatulla, përmirësojnë qëndrimin dhe krijojnë një ndjesi lehtësie në pjesën e sipërme të trupit. Trupi nuk përpiqet të “drejtojë” pozicionin me forcë, por gradualisht kthehet në ekuilibër.

Shikoni si të realizoni ushtrimin e lehtë “lavjerrësi” për bark të sheshtë:

1. Hapja e kraharorit me tërheqje të shpatullave

Ky ushtrim ndihmon që shpatullat të kthehen në një pozicion më natyral dhe kraharori të hapet lehtë.

Si kryhet:

• Uluni ose qëndroni drejt, me qafën të relaksuar.
• Përkulni krahët në bërryla dhe vendosini pranë trupit.
• Me frymëmarrje të thellë, tërhiqni lehtë bërrylat prapa, sikur doni të afroni shpatullat. Kraharori hapet pa tendosje.
• Me nxjerrjen e frymës, kthehuni në pozicionin fillestar.
• Përsëriteni 10–12 herë, ngadalë dhe me vetëdije.

shutterstock

Pse është i dobishëm: Aktivizon muskujt që ofrojnë mbështetje për gjoksin dhe ndihmon trupin të drejtohet pa forcim.

2. Ngritja e krahëve mbi kokë me shtrirje të lehtë

Një lëvizje e thjeshtë që krijon më shumë hapësirë në pjesën e sipërme të trupit.

Si kryhet:

• Qëndroni drejt, me shputat të qëndrueshme në tokë.
• Me frymëmarrje, ngrini krahët mbi kokë dhe ndërthurini gishtat.
• Me nxjerrjen e frymës, shtrihuni lehtë lart, pa u përkulur në pjesën e poshtme të shpinës.
• Mbajeni pozicionin për disa çaste, pastaj ulni ngadalë krahët.

Përsëriteni 6–8 herë.

shutterstock

Pse është i dobishëm: Zgjat muskujt e kraharorit dhe kontribuon në ndjesinë e drejtësisë dhe frymëmarrjes më të lehtë.

3. Shtrirja e krahëve pas shpine në pozicion ulur ose në këmbë

Ky ushtrim ndihmon në lirimin e tensionit në pjesën e përparme të trupit dhe rikthen balancën në shpatulla.

Si kryhet:

• Shtrini krahët pas shpine dhe bashkoni pëllëmbët ose ndërthurini gishtat.
• Pa e tendosur qafën, ngrini lehtë krahët pas dhe poshtë, aq sa ju ndjehet rehat.
• Kraharori hapet natyrshëm. Mbajeni pozicionin 15–20 sekonda me frymëmarrje të qetë, pastaj relaksohuni.

shutterstock

Pse është i dobishëm: Hap kraharorin dhe ndihmon shpatullat të marrin një pozicion më të qëndrueshëm dhe të relaksuar.

Kur trupi fillon të mbahet më lehtë

Gjoksi i varur shpesh nuk është shenjë e humbjes së forcës, por pasojë e një qëndrimi të mbyllur që është krijuar me kalimin e kohës. Kur trupit i ofrohen disa lëvizje të vetëdijshme, pa nxitim dhe pa presion, ai fillon të riorganizohet ndryshe.

Kraharori fiton më shumë hapësirë, frymëmarrja bëhet më e thellë dhe qëndrimi më i qëndrueshëm. Këto ndryshime nuk vijnë menjëherë, por ndihen qartë, në mënyrën se si trupi qëndron, merr frymë dhe lëviz në përditshmëri. /Telegrafi/

Sot është Dita Botërore e Edukimit Mjedisor. Kjo ditë shënohet për të vënë në pah rëndësinë e edukimit që u mundëson individëve të eksplorojnë natyrën, të identifikojnë problemet mjedisore dhe të përfshihen aktivisht në zgjidhjen problemeve aktuale mjedisore dhe parandalimin e atyre që mund të shfaqen në të ardhmen

Dr. Zeqir Veselaj,
Ligjërues i edukimit mjedisor në Universitetin e Prishtinës

Edukimi mjedisor krijon qytetarë të vetëdijshëm dhe aktivë, të përkushtuar ndaj ruajtjes së natyrës dhe mjedisit të shëndetshëm. William Stapp ka dhënë përkufizimin e parë shkencor duke e lidhur me qëllimin se: “edukimi mjedisor ka qëllim përgatitjen e një qytetari që është i ditur në lidhje me mjedisin e tij jetësor dhe problemet e lidhura me të, që është i vetëdijshëm se mund dhe duhet të ndihmojë dhe që është i motivuar të punoj aktivisht drejt zgjidhjes së problemeve”. Cornelius Troost e përkufizon qëllimin e edukimit mjedisor për “ta prodhuar një qytetar aktiv dhe ekologjikisht të orientuar. Qytetari aktiv sipas tij është i përfshirë personalisht në vendime dhe praktika në lidhje me bashkëveprimin e njeriut me mjedisin. Ndërsa një qytetar ekologjikisht i orientuar është një person vlerat dhe qëndrimet e të cilit janë dashamirëse për përdorimin e përgjegjshëm të burimeve të Tokës.

Shkathtësitë e gjelbra për qëndrueshmërinë mjedisore

Kurrikulat kombëtare në shumicën e vendeve evropiane janë duke plotësuar edukimin mjedisor me ato që tashmë njihen si shkathtësitë e gjelbra. Shkathtësitë e gjelbra përgjithësisht mund të përkufizohen si “njohuri, aftësi, vlera dhe qëndrime të nevojshme për të jetuar, zhvilluar dhe mbështetur një shoqëri që e zvogëlon ndikimin negativ të aktivitetit njerëzor në mjedis”. Nga përkufizimi shihet se janë disa koncepte bazë brenda këtij përkufizimi. Njohuria bazike mjedisore (angl. environmental literacy) paraqet në thelb aftësinë e nxënësve për ta perceptuar dhe interpretuar gjendjen relative të sistemeve mjedisore dhe për t’i ndërmarrë veprimet e duhura për ta ruajtur, rivendosur ose përmirësuar shëndetin e atyre sistemeve. Njohuria mjedisore, për më tepër është një koncept i cili i përfshinë të gjitha informacionet dhe kuptimet njohëse të mjedisit dhe problemeve të lidhura me të. Vlerat mjedisore janë ndjenjat tona për ruajtjen e natyrës në tërësi dhe i referohen mënyrave të ndryshme se si njerëzit e vlerësojnë mjedisin natyror dhe atë të krijuar. Këto vlera përfshijnë vlerat funksionale, kulturore e morale dhe variojnë nga përfitimet praktike të ofruara nga ekosistemet e deri te rëndësia kulturore e etike e natyrës për jetën e njeriut. Qëndrimet për mjedisin i referohen një sërë vlerash dhe ndjenjash shqetësuese të individit për mjedisin dhe problemet mjedisore, përfshirë motivimin për pjesëmarrje aktive në mbrojtjen dhe përmirësimin e kushteve të mjedisit.

Korniza Evropiane e Shkathtësive të Gjelbra

Në vitin 2022, BE-ja ka zhvilluar Kornizën Evropiane të Kompetencave të Qëndrueshmërisë. Korniza paraqet kuadrin evropian të kompetencave për qëndrueshmëri si një nga veprimet politike të përcaktuara në European Green Deal dhe shërben si një katalizator për të promovuar të nxënit mbi qëndrueshmërinë mjedisore në BE. Korniza identifikon një sërë kompetencash për qëndrueshmërinë mjedisore për t'u përfshirë në programet arsimore për të ndihmuar nxënësit të zhvillojnë njohuri, aftësi dhe qëndrime që promovojnë mënyra për të menduar, planifikuar dhe vepruar me empati, përgjegjësi dhe kujdes për planetin dhe për shëndetin publik. Korniza ndër të tjera ofron një referencë të përbashkët që mund ta përdorin, ndajnë dhe konsultojnë të gjithë individët e përfshirë në mësimdhënien dhe trajnimin për shkathtësië e qëndrueshmërisë mjedisore, si dhe një kontribut për të ndihmuar në bërjen e kompetencave të gjelbra të transferueshme brenda BE-së. Korniza gjithashtu paraqet një model të fushave dhe kompetencave të qëndrueshmërisë si dhe ofron një listë fillestare të njohurive, aftësive dhe qëndrimeve që përbëjnë kompetencat, së bashku me shembuj se si nxënësit dhe studentët t'i zbatojmë ato në praktikë. Grupet e kompetencave brenda kësaj kornize asociohen me bletën si qenien e gjallë më të pastër dhe më të shëndetshme në natyrë.

Grupi i parë i shkathtësive është ai i Përfaqësimit të vlerave të qëndrueshmërisë. Për të mbrojtur mjedisin së pari duhet t`ia dish dhe pranosh vlerën. Këtu bëjnë pjesë shkathtësi si: vlerësimi i qëndrueshmërisë, promovimi i natyrës dhe mbështetja e drejtësisë mjedisore. Ky grup asociohet me kosheren e bletëve e cila është shtëpia-mjedisi që i mban bletët të sigurta dhe iu ofron kushtet themelore për jetë. Ne kemi mjedisin jetësor të përbashkët që e ndajmë me të tjerët prandaj duhet ta vlerësojm dhe respektojmë për gjithçka që na jep bazuar në drejtësinë mjedisore. Por a ka drejtësi mjedisore, a janë të ndara njëjtë resurset natyrore në botë. Sigurisht se jo. Vendet e varfëra të botës edhe pse nominalisht kontribuojnë më së paku në ndryshimet klimatike, bartin pasojat më të rënda nga to. Apo fëmijët që më së paku kanë faj për ndotjen dhe degradimin e sotëm, bartin pasojat mjedisore më së shpejti në kohë, më së rëndi në pasoja dhe më afatagjatë në të ardhmen. A na e kanë këtë borxh fëmijët tanë? Jo!

Grupi i dytë i shkathtësive, Përqafimi i kompleksitetit të qëndrueshmërisë, kërkon të kuptohet se problemet e qëndrueshmërisë janë shumë komplekse dhe si të tilla për zgjidhje duhet t`ju qasemi në mënyrë holistike, sistemike dhe kritike. Ky grup përbëhet nga tre shkathtësi: të menduarit sistemik, të menduarit kritik dhe kornizimi i problemeve. Këto shkathtësi asociohen me polenin dhe nektarin si marrëdhënie komplekse. Bletët tërhiqen nga ngjyra dhe aroma e luleve për të mbledhur ushqim (nektarin) për koloninë e tyre, duke zhvendosur instiktivisht kokërrzat e polenit nga një lule në tjetrën për t`ju mundësuar polenizimin. Bletët, lulet dhe poleni varen nga njëra-tjetra për të siguruar që bimët dhe bletët të mbijetojnë. Nëse nuk ka lule nuk ka nektar, por nëse nuk ka nektar, bletët nuk mund të prodhojnë ushqim dhe mjaltë.

Grupi i tretë i shakthtësive është Parashikimi të ardhmes së qëndrueshme. Ky grup përfshinë njohuritë për të ardhmet e mundshme dhe të dëshiruara, përshtatshmërinë në ndryshime dhe të menduarit eksplorues. Ky grup është sinonim i lules. Lulet janë organe reproduktive të bimëve farëveshura që prodhojnë fruta, brenda të cilave krijohen fara. Fara e vazhdon jetën e bimës nga gjenerata në gjeneratë. Pra ne duhet të mendojmë për të sotmen, si edhe për të ardhmen e gjeneratave që vijnë pas nesh, duke eksploruar për një të ardhme pozitive. Problemet e sotme mjedisore kanë një të kaluar, një histori ashtu siç e kanë edhe një të ardhme. Ne mësojmë nga përvojat e kaluara se si është trajtuar mjedisi por edhe hedhim farën sot se si do ta trajtojnë mjedisin fëmijët tanë dhe gjeneratat që do vijnë pas tyre. Dhe si çdo qenie e gjallë, ne duhet të përshtatemi në një planet që po ndryshon kryesisht si pasojë e veprimeve tona dhe stilit tonë të jetesës.

Grupi i katërt i kompetencave është ai i Të vepruarit për qëndrueshmëri. Ky grup përfaqëson kompetencat e nxënësve të sotëm dhe qytetarëve të nesërm si agjentë të ndryshimit, si pjesë të veprimit kolektiv dhe nismëtar individual për mbrojtjen dhe përmirësimi e mjedisit. Ky grup kompetencash asocohet me bletët, si organizma që funksionojnë si një grup ashtu edhe sikurse një organizëm individual. Çdo individ blete është thelbësor për funksionimin e kolonisë: njëri mbledh nektarin, tjetri mbron kosheren, mbretëreshat riprodhohen. Këta individ bashkëpunojnë me të tjerët vazhdimisht dhe ngushtësisht për t’i përmbushur objektivat e përbashkëta duke ditur dhe zbatuar përpikërisht detyrat dhe përgjegjësitë e veta.

Mëso gjelbër për Kosovën

Nxënësit kosovarë duhet të edukohen dhe pajisen me shkathtësitë e gjelbra për jetën, ashtu siç e kërkon edhe Korniza Kurrikulare, në mënyrë që t`i bëj ata kontribues produktiv për të ardhmen e qëndrueshme të zhvillimit socio-ekonomik dhe ekologjik të vendit. Mentalitet i jetës së bletës duhet të bëhet rrugë e jetës dhe të vepruarit për një jetë të qëndrueshme. Një projekt i përbashkët i UNICEF- Zyra në Kosovë dhe Fakultetit të Edukimit të Universitetit të Prishtinës, me mbështetjen e Ambasadës së Suedisë ka bërë hapat e parë të inkorporimit të shkathtësive të gjelbra në kurrikulat shkollore. Është bërë fillimisht një analizë se a ekzistojnë dispozita kurrikulare të cilat ndërlidhen me Kornizën Evropiane të Shkathtësive të Gjelbra. Mbi bazën e saj është përgatitur një listë preliminare e shkathtësive të gjelbra që mund të integrohen nga mësimdhënësit kosovarë në proceset mësimore. Bazuar mbi materialet trajnuese mbi shkathtësitë e gjelbra, janë trajnuar si fazë pilotuese rreth 200 mësimdhënës dhe student-mësimdhënës se si mund t`i zbatojnë udhëzimet në procesin e mësimdhënies për qëndrueshmërinë mjedisore dhe si të pajisin nxënësit me shkathtësitë e gjelbra të nevojshme në jetën dhe profesionet e tyre. Sepse, ata në fund do të kenë fatin në dorë që të ballafaqohen me pasojat e kësaj që kemi krijuar me qasjen tonë ndaj mjedisit si dhe mundësitë e një ndryshim pozitiv për të ardhmen. Prandaj duhet të fillojmë sot, jo nesër. /Telegrafi/

Kemi gjetur zëvendësimin ideal për ngjyrat klasike të dimrit të manikyrit, një alternativë që rrezaton elegancë franceze

Ndodhemi në atë periudhë specifike kur jemi disi të ngopura me estetikën dimërore, por aspak të gatshme të hidhemi në krahët e toneve pastel. Nëse mendoni se është ende herët për ngjyrën “gjalpë” apo matcha, por njëkohësisht dëshironi pushim nga nuancat e errëta bordo gjatë vizitës suaj të radhës në sallonin e thonjve, kemi zgjidhjen.

Bluja marinë përfaqëson ngjyrën perfekte kalimtare, që sjell dozën e nevojshme të freskisë dhe elegancës, duke ruajtur njëkohësisht thellësinë e domosdoshme për ditët kur temperaturat janë ende të ulëta. Francezet këtë nuancë prej kohësh e konsiderojnë si neutralen e re, sepse sillet njësoj si palë xhinse të errëta që kombinohen me gjithçka.

Se bluja teget po përjeton aktualisht një ringjallje e konfirmon edhe manikyristja e njohur Ami Streets. Këshilla e saj për të arritur një pamje elegante është e thjeshtë: thonjtë duhen mbajtur të shkurtër dhe të rregullt. Në këtë mënyrë, ata duken edhe më sofistikuar dhe shndërrohen në një alternativë më të butë dhe elegante ndaj ngjyrës klasike të zezë.

Tashmë kemi kuptuar se këtë sezon rregullat janë aty për t’u thyer, ndaj bluja teget rezulton të jetë një ngjyrë jashtëzakonisht falënderuese për kombinime të ndryshme, transmeton Telegrafi.

Në vijim ju sjellim tre trende kyçe për dimrin 2026.

Efekti Hailey Bieber
Kur Hailey zëvendësoi thonjtë e saj karakteristikë me nuanca të pasura blu teget, ishte e qartë se një trend i ri kishte lindur.

Minimalizmi mermer
Dizajni mermer në tonet blu duket fisnik, duke ruajtur stilin minimalist që përshtatet lehtësisht me një stil biznesi.

Manikyri francez në një pamje të re

Maje blu të errëta në vend të atyre të bardha janë tendenca që e shndërron klasikën në një deklaratë moderne mode.

/Telegrafi/

Hulumtimet e reja e lidhin këtë zakon me dëmtime të mushkërive, zemrës dhe ulje të jetëgjatësisë

Ndërsa në shumë familje gatimi me gaz ende konsiderohet një opsion “më i shëndetshëm” dhe më ekonomik, një studim i ri sjell të dhëna shqetësuese: përdorimi i sobave me gaz mund ta shkurtojë jetëgjatësinë pothuajse për dy vjet. Edhe më alarmuese është se ato lidhen me gati 40.000 raste vdekjeje çdo vit në mbarë Evropën.

Në këto përfundime kanë arritur studiuesit pas një studimi të gjerë të realizuar në familje anembanë Bashkimit Evropian dhe Mbretërisë së Bashkuar. Siç raporton The Guardian, problemi qëndron te ndotësit që sobat me gaz lëshojnë në ambiente të mbyllura dhe që ndikojnë drejtpërdrejt në shëndetin e zemrës dhe mushkërive. Numri i vdekjeve që lidhet me këtë ndotje është madje dyfish më i lartë se numri i viktimave nga aksidentet rrugore, transmeton Telegrafi.

Rreziku i padukshëm në kuzhinën tuaj

Ekspertët paralajmërojnë se shumica e njerëzve nuk janë të vetëdijshëm se sa i dëmshëm mund të jetë gatimi me gaz. Sobat me gaz lëshojnë dioksid azoti, një gaz që lidhet me sëmundje kronike të rrugëve të frymëmarrjes, probleme kardiovaskulare dhe infeksione të mushkërive. Në kuadër të studimit është analizuar vetëm ndikimi i dioksidit të azotit, ndërsa gazra të tjerë të rrezikshëm, si monoksidi i karbonit dhe benzeni, janë lënë jashtë analizës, çka do të thotë se rreziku real mund të jetë edhe më i madh.

“Që në vitin 1978 kemi mësuar për herë të parë se ndotja me dyoksid azoti është dukshëm më e lartë në kuzhinat që përdorin soba me gaz, krahasuar me ato që përdorin soba elektrike. Megjithatë, vetëm tani kemi mundur të paraqesim të dhëna konkrete për ndikimin në jetëgjatësinë e njeriut”, ka deklaruar autorja e studimit, Delgado-Saborit.

Sa të përhapura janë në të vërtetë sobat me gaz?

Sipas të dhënave për Bashkimin Evropian, çdo shtëpi e tretë përdor sobë me gaz. Situata është edhe më e theksuar në disa vende të veçanta – në Mbretërinë e Bashkuar, 54 për qind e familjeve përdorin gaz, ndërsa në Itali, Holandë, Rumani dhe Hungari ky përqindje kalon 60 për qind. Pikërisht në këto ambiente ndodh një ekspozim më i madh ndaj substancave të dëmshme që shkaktojnë irritime dhe inflamacione të rrugëve të frymëmarrjes, veçanërisht te fëmijët dhe të moshuarit.

Rezultate të ngjashme edhe në SHBA

Raporti, i mbështetur nga Fondacioni Evropian për Klimën, bazohet në një hulumtim që vitin e kaluar ka matur cilësinë e ajrit në shtëpi, me qëllim të përcaktojë se në çfarë mase gatimi me gaz kontribuon në ndotjen e ajrit të brendshëm. Duke krahasuar ndotjen e ajrit të brendshëm me atë të jashtëm, shkencëtarët kanë arritur në rezultate që përputhen me një studim të realizuar në Shtetet e Bashkuara të Amerikës në muajin maj të këtij viti. Ky studim ka treguar se sobat me gaz dhe propan shkaktojnë deri në 19.000 raste vdekjeje në vit.

Edhe pse sobat me gaz janë konsideruar standard në shumë kuzhina për dekada me radhë, hulumtimet e reja tregojnë qartë se kalimi në alternativa elektrike ose induksioni mund të ketë një ndikim të gjerë, jo vetëm në cilësinë e ajrit në shtëpi, por edhe në gjatësinë dhe cilësinë e jetës. /Telegrafi/

Nanomaterialet që kalojnë barrierën gjak-tru mund të zvogëlojnë dëmtimin, inflamacionin dhe pasojat afatgjata të goditjes cerebrale

Në rast të goditjes në tru, mjekët kanë shumë pak kohë. Qëllimi i tyre është të rivendosin sa më shpejt qarkullimin e gjakut në tru, për të parandaluar vdekjen e qelizave nervore. Megjithatë, ky rikthim i gjakut ka edhe anën e tij të errët. Terapia revolucionare me nanomateriale mund të ofrojë një zgjidhje të re.

Gjatë kohës kur qarkullimi i gjakut është i ndërprerë, në qelizat e trurit grumbullohen nënprodukte të dëmshme dhe aftësitë e tyre mbrojtëse dobësohen. Kur qarkullimi rivendoset papritur, në indin e dëmtuar mbërrijnë njëkohësisht sasi të mëdha oksigjeni, molekula inflamatore dhe qeliza imune, të cilat, në vend se të ndihmojnë, shpesh shkaktojnë dëmtime shtesë të neuroneve.

Ky fenomen, i njohur si dëmtim nga reperfuzioni, mund ta zgjerojë dëmin përtej vetë zonës së goditjes dhe të ndikojë në mënyrë vendimtare në ashpërsinë e pasojave të përhershme.

Shkak gjithnjë e më i shpeshtë i vdekshmërisë dhe invaliditetit

Goditja në tru është një dëmtim i papritur i trurit që ndodh kur ndërpritet ose zvogëlohet ndjeshëm furnizimi me gjak i një pjese të trurit, çka bën që qelizat nervore të fillojnë të vdesin. Sipas vdekshmërisë, ajo është shkaku i tretë i vdekjes, menjëherë pas sëmundjeve të zemrës dhe atyre tumorale, ndërsa në nivel global është shkaku i dytë më i shpeshtë i vdekjes dhe shkaku kryesor i invaliditetit neurologjik të përhershëm.

Goditja në tru, ose insulti cerebrovaskular (CVI), do të thotë që një pjesë e caktuar e trurit mbetet pa furnizim me gjak. Sot, kjo është një shkak gjithnjë e më i shpeshtë i sëmundshmërisë, invaliditetit dhe vdekshmërisë. Zakonet e këqija të jetesës, obeziteti dhe diabeti çojnë në çrregullime të enëve të gjakut, e më pas në trombozë dhe CVI.

Pasojat e CVI-së sot po përpiqemi t’i zbusim në mënyra të ndryshme dhe njëra prej tyre është transplantimi i qelizave burimore. Ekzistojnë edhe metoda të tjera, si vendosja e stimulimit të thellë të trurit te pacientët me çrregullime të vetëdijes pas traumës ose ishemisë, siç është CVI, transmeton Telegrafi.

Trajtimi me nanomateriale

Shkencëtarët nga Northwestern University në SHBA kanë publikuar së fundmi në revistën Neurotherapeutics një studim ku kanë zhvilluar një trajtim të ri me nanomateriale, i cili mund të zbusë dëmtimin sekondar të përmendur. Bëhet fjalë për një injeksion që aplikohet menjëherë pas rivendosjes së qarkullimit të gjakut në tru.

Në studimin paraklinik te minjtë, u tregua se ky nanomaterial mund të kalojë barrierën gjak-tru, një mbrojtje natyrore që zakonisht pengon shumicën e barnave të arrijnë indin e trurit. Rezultatet treguan se injektimi i këtyre materialeve e redukton ndjeshëm dëmtimin e trurit dhe e dobëson reagimin inflamator, pa efekte anësore të dukshme.

Barriera gjak-tru është një zgjidhje evolucionare me të cilën qelizat e trurit mbrohen nga substancat e dëmshme nga sistemi tretës, të cilat mund të dëmtojnë qelizat nervore ose mbështetëse.

Në të njëjtën kohë, kjo barrierë paraqet një sfidë për industrinë farmaceutike, sepse ilaçi që duhet të veprojë në tru duhet të jetë në gjendje ta kalojë atë. Një shembull i mirë është dopamina, e cila nuk e kalon barrierën, prandaj merret në formën e L-Dopa-s, një preparat që e kalon barrierën dhe në tru shndërrohet në dopaminë.

Si funksionon trajtimi i ri?

Terapia e re bazohet në të ashtuquajturat peptide terapeutike supramolekulare, molekula shumë të vogla që vetëorganizohen në struktura më komplekse dhe “komunikojnë” me qelizat.

Kjo teknologji ka tërhequr vëmendjen e shkencëtarëve edhe më parë. Para disa vitesh, peptide të ngjashme, të quajtura “molekula që vallëzojnë”, treguan se mund të nxisin rikuperimin pas dëmtimeve të rënda të palcës kurrizore te minjtë.

Studimi i ri tregon diçka edhe më domethënëse, këto molekula mund të jepen intravenoz, përmes qarkullimit të gjakut, pa nevojën e operacionit ose injektimit të drejtpërdrejtë në tru.

Shkencëtarët shfrytëzuan faktin se barriera gjak-tru pas goditjes në tru bëhet përkohësisht më e përshkueshme. Ata ulën përqendrimin e molekulave për t’u siguruar që ato kalojnë në mënyrë të sigurt përmes qarkullimit të gjakut dhe, sapo hyjnë në tru, ato lidhen në struktura më të forta dhe më efikase.

Më pak inflamacion, më pak dëmtime

Minjtë u monitoruan për shtatë ditë pas goditjes. Ata që morën terapinë kishin:

• dëmtime dukshëm më të vogla të indit të trurit
• reagim inflamator më të dobët
• aktivizim më të vogël të tepruar të sistemit imunitar

Nuk u vërejt toksicitet apo dëmtim i organeve të tjera. Sipas njërit prej autorëve të studimit, Samuel Stupp, çelësi i terapisë qëndron në veprimin e saj të dyfishtë, ajo redukton inflamacionin e dëmshëm dhe njëkohësisht nxit rindërtimin e lidhjeve nervore.

Nevojiten testime te njerëzit

Terapia është ende në fazë fillestare dhe se duhet pritur rezultatet e testimeve te njerëzit. Kritika kryesore e këtyre studimeve është se truri i miut dhe ai i njeriut ndryshojnë ndjeshëm, si në ndërtim, madhësi, ashtu edhe në funksion.

Qelizat nervore dhe ato mbështetëse te njeriu janë të ndryshme dhe kjo e vështirëson gjetjen e një terapie efektive. Shembull janë hulumtimet e gjata dhe të pasuksesshme për ilaçe kundër sëmundjes së Alzheimerit ose demencës senile. Te minjtë, terapitë japin rezultate të mira, por te njerëzit shpesh dështojnë.

Çfarë pason?

Autorët e studimit planifikojnë hulumtime afatgjata për të verifikuar nëse terapia ndihmon edhe në rikuperimin e funksioneve njohëse, të cilat te shumë pacientë mund të përkeqësohen me muaj pas goditjes.

Gjithashtu, ata planifikojnë të shqyrtojnë mundësinë e shtimit të sinjaleve rigjeneruese në molekula, për ta bërë efektin edhe më të fuqishëm.

Gjatë zhvillimit të trurit dhe organeve ekzistojnë sinjale, molekula dhe receptorë që drejtojnë rritjen dhe rigjenerimin e indeve.

Qelizat nervore janë shumë të diferencuara dhe, përveç disa llojeve të veçanta, si qelizat nervore në lobin olfaktor përgjegjës për nuhatjen, nuk mund të rigjenerohen. Prandaj kërkohen molekula që mund të nxisin rigjenerimin edhe të indeve komplekse. Më herët në histori janë provuar transplantime të qelizave fetale të trurit te sëmundja e Parkinsonit, por këto procedura rrallë çonin në zhvillimin e tumoreve malinje të trurit. Pikërisht për këtë arsye, në neuroshkencë dhe mjekësi, kujdesi është gjithmonë i domosdoshëm. /Telegrafi/

Nga kombinimet e biznesit deri te daljet në mbrëmje, pantallonat e qepura janë pjesa kyçe e gardërobës për vitin 2026

Ndërsa disa, pa u menduar gjatë, zgjedhin një fund saten prej mëndafshi ose mbështeten te një fustan që thjesht e veshin për të krijuar menjëherë përshtypjen e elegancës, të tjera mbeten besnike ndaj pantallonave. Ato alternojnë mes modeleve fluide prej sateni, xhinseve me prerje të gjerë dhe pantallonave të qepura në mënyrë perfekte.

Gjithçka rreth nesh ndryshon, ashtu edhe moda. Që nga momenti kur pantallonat klasike dolën nga korniza e uniformës strikte të biznesit dhe u bënë pjesë e veshjes së përditshme, stilistët e modës e vunë re menjëherë këtë ndryshim. Që atëherë, ky model është bërë i pazëvendësueshëm, transmeton Telegrafi.

Pantallonat e qepura përshtaten lehtësisht me raste të ndryshme dhe janë gjithmonë një zgjedhje e sigurt. Për një pamje të përditshme, stilizoni një model elegant me prerje të gjerë me një bluzë të thjeshtë dhe një xhaketë bomber. Për një dalje në mbrëmje, shtoni një top saten dhe taka të larta me majë të mprehtë. Ky element gardërobe kalon pa asnjë përpjekje nga stili rastësor në atë formal.

Nga brendet e rrugëve deri te shtëpitë luksoze të modës, dizajnerët në të gjithë skenën e modës janë përpjekur të krijojnë pantallonat perfekte tailored. Diçka si “fustani i vogël i zi” – gjithmonë është zgjidhje kur nuk dini çfarë të vishni. /Telegrafi/

Ekzistojnë shenja të horoskopit të njohura për forcë psikike dhe qëndrueshmëri. Këto shenja i frymëzojnë të tjerët me qasjen e tyre ndaj përballjes me sfidat

Disa njerëz duken të pathyeshëm, të aftë të përballojnë edhe goditjet më të rënda të jetës. Astrologjia tregon se disa shenja të Zodiakut kanë një forcë të lindur të brendshme që i ndihmon të përballen me krizat dhe të dalin prej tyre më të fortë se kurrë.

Këto shenja të horoskopit dallohen veçanërisht kur bëhet fjalë për qëndrueshmëri dhe forcë mendore. Vendosmëria dhe vetëbesimi i tyre shpesh i frymëzojnë të tjerët të mos dorëzohen, edhe kur përballen me situata që duken të pamundura. Ata nuk kërkojnë zgjidhje të shpejta apo rrugë të lehta, por mbështeten te këmbëngulja dhe forca e brendshme për të kapërcyer çdo sfidë, transmeton Telegrafi.

♏ Akrepi

Akrepat janë mjeshtër të vërtetë në kapërcimin e krizave. Nën ndikimin e Plutonit, kjo shenjë posedon një qëndrueshmëri dhe vendosmëri të jashtëzakonshme. Edhe kur përballen me situata shumë të vështira jetësore, Akrepat arrijnë të ruajnë qetësinë dhe kontrollin, duke vepruar në mënyrë të qëndrueshme dhe të palëkundur. Aftësia e tyre për të fshehur betejat e brendshme i bën veçanërisht mbresëlënës.

♍ Virgjëresha

Virgjëreshat dallohen për logjikën e ftohtë dhe qasjen racionale ndaj problemeve. Ato rrallë bien në panik dhe gjithmonë kërkojnë zgjidhjen më të mirë të mundshme. Kur hasin në pengesa, Virgjëreshat e analizojnë situatën, bëjnë një plan dhe veprojnë me mendje të ftohtë, gjë që u mundëson t’i kapërcejnë vështirësitë pa stres të panevojshëm.

♑ Bricjapi

Bricjapët kombinojnë disiplinën dhe forcën mendore. Kjo shenjë tokësore ruan qetësinë edhe në momentet më kritike dhe rrallë shfaq dobësi. Forca e tyre e brendshme dhe aftësia për ta mbajtur kontrollin në duart e veta u mundëson të përballen me sfidat në mënyrë dinjitoze dhe efektive. /Telegrafi/

Psikologjia thotë se zgjedhja juaj pasqyron dëshirën që nuk guxoni ta thoni me zë

Në figurë ndodhen pesë trëndafila dhe secili zgjedhje mbart një mesazh që flet më shumë për ju sesa për vetë lulen. Njerëzit shpesh mendojnë se zgjedhin rastësisht, por e vërteta është se na tërheq pavetëdijshëm ajo që i ngjan më shumë botës sonë të brendshme.

Zgjedhja juaj është, në fakt, pasqyra e psikikës suaj dhe e asaj që dëshironi më së shumti në këtë moment, edhe nëse nuk dini ta thoni me fjalë.

Prandaj, zgjidhni trëndafilin që ju bie i pari në sy dhe lexoni më poshtë çfarë tregon për ju.

🌹 Trëndafili numër 1

Nëse keni zgjedhur trëndafilin e parë, kjo tregon se jeni të ndjeshëm deri në kufijtë e brishtësisë dhe se jepni veten me gjithë zemër. Në marrëdhënie jeni të sinqertë dhe të hapur, por thellë brenda vetes mbani gjithmonë frikën nga tradhtia. Për ju, besimi është gjithçka.

Paratë kurrë nuk kanë qenë motiv kryesor për ju, nuk ju duhet shumë për të qenë të lumtur. Dëshira juaj më e madhe është një dashuri si në përralla, ajo lidhje e rrallë ku dy njerëz e duan dhe e kuptojnë njëri-tjetrin pa kushte.

Lajmi i mirë është se kjo dashuri ju është e destinuar. Por rruga drejt saj kalon përmes disa “gjembave”, disa zhgënjimeve që do t’ju mësojnë çfarë është dashuria e vërtetë.

🌹 Trëndafili numër 2

Nëse ju tërhoqi trëndafili i dytë, do të thotë se dashuria është boshti i jetës suaj, jo vetëm ajo romantike, por edhe ajo për familjen dhe miqtë.

Ju jepni shumë, pa llogari dhe pa rezerva. Nuk hiqni dorë lehtë dhe jeni gati për rrezik, sakrificë dhe vendime të mëdha për të arritur atë që dëshironi.

Dëshira juaj më e madhe është një dashuri e qëndrueshme, e thellë dhe e përhershme. Problemi është se shpesh lëndoheni, sepse jepni më shumë sesa merrni. Megjithatë, jeta më vonë ju sjell një person që do t’ju dojë pikërisht ashtu siç keni ëndërruar gjithmonë, transmeton Telegrafi.

🌹 Trëndafili numër 3

Trëndafili i tretë zbulon një person me energji të lehtë, të ndritshme dhe pozitive. Për çdo problem gjeni zgjidhje dhe rrallë lejoni që errësira t’ju afrohet.

Njerëzit ju kërkojnë sepse e dinë se dini t’ua ngrini humorin dhe t’u jepni shpresë.
Dëshira juaj më e madhe jetësore është suksesi profesional.

Ju investoni shumë në veten tuaj, mësoni vazhdimisht dhe zhvilloheni, por shpesh pyesni veten nëse do t’ia vlejë. Do t’ia vlejë. Nëse vazhdoni kështu, suksesi do të vijë natyrshëm.

Vetëm mos harroni: krahas karrierës, ju duhet edhe dashuria. Pa të, asnjë arritje nuk ka aq vlerë sa mendoni.

🌹 Trëndafili numër 4

Nëse keni zgjedhur trëndafilin e katërt, me tonin e tij më të errët dhe pamjen e vyshkur, kjo tregon se jeni thellë i/e lënduar dhe aktualisht ndodheni në një periudhë ku gjithçka ju duket e zezë.

Sikur energjia juaj të ketë rënë në minimum dhe të jeni lodhur nga gjithçka. Dëshira juaj më e madhe është të mbarojnë ditët e këqija, të merrni më në fund frymë lirshëm dhe ta shihni sërish dritën.

Kjo është plotësisht e kuptueshme. Por për të ndryshuar gjërat, duhet të ndryshoni edhe këndvështrimin tuaj. Nëse qëndroni në pesimizëm, dëshira nuk ka ku të realizohet. Nëse sillni pak më shumë besim dhe dritë në përditshmëri, gjërat do të fillojnë të ndryshojnë më shpejt sesa mendoni. /Telegrafi/

Psikologët zbulojnë mekanizmin emocional që e kthen dashurinë në konflikt dhe shtëpinë në fushëbetejë

Kur në media u shfaq lajmi se në familjen Beckham po shpërthejnë sërish tensione, shumëkush e pa si edhe një thashethem nga bota e të famshmëve. Brooklyn Beckham, bashkëshortja e tij Nicola Peltz, nëna Victoria dhe babai David, fotografi perfekte në tapetin e kuq, e pastaj papritur rrëfime për distancë emocionale, marrëdhënie të ftohta dhe tensione familjare. Por, nën gjithë këtë shkëlqim, fshihet diçka shumë më e afërt për secilin prej nesh.

Sepse kjo nuk është thjesht një histori për të famshëm.
Kjo është historia e pothuajse çdo familjeje.

Marrëdhënia vjehërr – re: tensione që lindin në heshtje

Marrëdhënia mes vjehrrës dhe resë është një nga ato tema për të cilat flitet rrallë hapur, por që ndihen që në drekën e parë familjare. Në vërejtje të vogla, në qortime të heshtura, në atë ndjesi ku të gjithë buzëqeshin, por askush nuk është vërtet i çliruar.

Problemet rrallë lindin nga një grindje e madhe. Më shpesh, ato grumbullohen në heshtje, me vite, nga pritshmëritë e pathëna dhe fjalitë e gëlltitura.

Personi i njëjtë, dy role krejtësisht të ndryshme

Ekspertët e marrëdhënieve familjare shpjegojnë se këtu përplasen dy emocione të forta, por krejtësisht të ndryshme, ndaj të njëjtit burrë.

Nëna e sheh djalin si fëmijën që e ka rritur, mbrojtur dhe vënë gjithmonë në radhë të parë. Ndërsa gruaja e sheh atë si partnerin me të cilin ndërton jetën, intimitetin dhe rregullat e shtëpisë së tyre.

Ajo që për njërën duket si kujdes dhe zakon, për tjetrën duket si ndërhyrje në territorin personal. Këtu fillon një tension i heshtur që shpesh shndërrohet në një luftë të padeklaruar për kufij dhe kontroll, transmeton Telegrafi.

Çfarë thonë psikologët?

Terapistja amerikane e familjes, Dr. Susan Newman, paralajmëron prej vitesh se shumë vjehrra ndihen sikur po përjashtohen nga jeta e djalit, ndërsa nuset shpesh i përjetojnë këshillat si kritikë dhe kontroll – edhe kur vijnë nga qëllime të mira.

Në këtë keqinterpretim të vazhdueshëm lind një rreth vicioz keqkuptimi, ku të dyja palët ndihen të lënduara.

Djali në mes – pozicioni më i vështirë emocional

Dhe në mes mbetet ai: djali, burri, partneri që zakonisht beson se heshtja do ta ruajë paqen.

Sipas psikologut britanik Dr. Oliver James, kjo është emocionalisht pozita më e vështirë në gjithë këtë dinamikë. Shumë burra përpiqen të mbeten neutralë, të mos lëndojnë askënd, të “mos përzihen”. Por pikërisht kjo heshtje shpesh e përkeqëson situatën.

Kur ai nuk vendos kufij të qartë dhe nuk tregon se marrëdhënia me partneren është prioritet, të dyja palët fillojnë të ndihen të pasigurta:

• Nëna mendon se po humbet vendin e saj
• Gruaja mendon se nuk ka mbështetjen e tij

Në fund, të gjithë janë të pakënaqur dhe ai mbetet i copëtuar mes dy anëve.

profimedia

Grindjet nuk lindin nga gjërat e mëdha, por nga përditshmëria

Në praktikë, konfliktet pothuajse kurrë nuk nisin nga drama të mëdha. Ato lindin nga gjëra të vogla:

• mënyra e rritjes së fëmijëve
• zgjedhja e punës
• rregullimi i shtëpisë
• mënyra e gatimit apo e menaxhimit të familjes

Këshillat që synojnë të ndihmojnë tingëllojnë si kritikë. Kujdesi tingëllon si kontroll. Pastaj vjen tërheqja emocionale, agresioni pasiv dhe ftohja e marrëdhënieve.

Psikologët paralajmërojnë se kjo atmosferë ndikon edhe te fëmijët, të cilët e ndiejnë tensionin shumë më mirë sesa mendojnë të rriturit. Me kalimin e kohës, dëmtohet edhe vetë marrëdhënia bashkëshortore.

A mund të jetë kjo marrëdhënie e shëndetshme?

Lajmi i mirë është: po, mundet.

Kur të dyja palët pranojnë se dashuria për të njëjtin person nuk është garë, dhe se secili ka vendin e vet, hapësira për konflikt zvogëlohet ndjeshëm.

Respektimi i kufijve, privatësisë dhe komunikimi i sinqertë, pa akuza, shpesh mjaftojnë që tensioni të shndërrohet në një marrëdhënie korrekte, madje edhe të ngrohtë.

AP

Historia e Beckham-ëve është vetëm versioni më i zhurmshëm i asaj që ndodh në shumë shtëpi

Pa reflektorë, pa tituj mediash, por me të njëjtat emocione.

Sepse familja nuk është kurrë një fotografi perfekte nga Instagrami. Ajo është proces i vazhdueshëm përshtatjeje, kompromisi dhe mësimi i roleve të reja. /Telegrafi/

Një në tre persona me diabet ka sëmundje të veshkave – ja pse kjo rrit ndjeshëm rrezikun për zemrën

Shkencëtarët kanë zbuluar përgjigjen ndaj një misteri shumëvjeçar se pse më shumë se gjysma e pacientëve me sëmundje kronike të veshkave përfundojnë duke vdekur nga probleme kardiovaskulare. Studiuesit nga University of Virginia zbulojnë se arsyeja është fakti që veshkat e sëmura prodhojnë një substancë që është toksike për zemrën.

1 në 3 pacientë me diabet ka sëmundje të veshkave

Studiuesit nga University of Virginia dhe nga spitali Mount Sinai thonë se ky zbulim mund t’u mundësojë mjekëve të identifikojnë më herët personat në rrezik dhe të zhvillojnë trajtime të reja që do të ndihmojnë në parandalimin dhe trajtimin e insuficiencës kardiake te këta pacientë. Studimi i tyre është publikuar në revistën shkencore Circulation.

– Sëmundjet e veshkave dhe të zemrës mund të zhvillohen në mënyrë të heshtur, prandaj shpesh zbulohen vetëm pasi dëmi tashmë ka ndodhur. Gjetjet tona mund të ndihmojnë në identifikimin më të hershëm të pacientëve në rrezik për insuficiencë kardiake, duke mundësuar trajtim më të hershëm dhe rezultate më të mira, shpjegon dr. Uta Erdbrügger, shkencëtare në Departamentin e Nefrologjisë në University of Virginia School of Medicine.

Sëmundja kronike e veshkave prek miliona njerëz në mbarë botën, dhe rreth 1 në 3 pacientë me diabet si dhe 1 në 5 persona me hipertension kanë sëmundje të veshkave. Lidhja midis sëmundjes kronike të veshkave dhe problemeve kardiovaskulare është e dokumentuar mirë, ndërsa ashpërsia e sëmundjeve kardiovaskulare lidhet ngushtë drejtpërdrejt me shkallën e dëmtimit të veshkave. Megjithatë, shkencëtarët kanë pasur vështirësi ta kuptojnë pse ndodh kjo, pjesërisht sepse faktorët e përbashkët të rrezikut, si obeziteti dhe hipertensioni, e “mjegullojnë pamjen” kur bëhet fjalë për përcaktimin e shkakut dhe pasojës, transmeton Telegrafi.

Veshkat e sëmura prodhojnë “vezikula ekstracelulare qarkulluese”

Deri më tani, shkencëtarët nuk kishin arritur të identifikonin një faktor rreziku specifik të lidhur drejtpërdrejt me veshkat që do të mund të shkaktonte toksicitet në zemër. Por studimi i ri identifikon fajtorin: grimca të quajtura “vezikula ekstracelulare qarkulluese”, të prodhuara nga veshkat e sëmura.

Vezikulat ekstracelulare prodhohen nga pothuajse të gjitha qelizat dhe shërbejnë si “mesazherë” biologjikë, duke transportuar proteina dhe materiale të tjera drejt qelizave të tjera. Megjithatë, vezikulat ekstracelulare të prodhuara nga veshkat e dëmtuara kronikisht mbartin ARN të vogla jokodifikuese (miRNA), të cilat rezultojnë toksike për zemrën, kanë konstatuar studiuesit.

Te minjtë laboratorikë, bllokimi i qarkullimit të këtyre vezikulave përmirësoi ndjeshëm funksionin e zemrës dhe lehtësoi insuficiencën kardiake. Shkencëtarët analizuan gjithashtu mostra të plazmës së gjakut të dhuruara nga pacientë me sëmundje kronike të veshkave dhe nga persona të shëndetshëm, duke konfirmuar praninë e vezikulave të dëmshme vetëm te pacientët me sëmundje kronike të veshkave.

Nevojiten biomarkerë të rinj dhe mundësi të reja trajtimi

– Mjekët gjithmonë janë pyetur se si organe si veshkat dhe zemra komunikojnë me njëra-tjetrën. Ne kemi treguar se vezikulat ekstracelulare nga veshkat mund të udhëtojnë drejt zemrës dhe të jenë toksike. Megjithatë, jemi vetëm në fillim të kuptimit të kësaj komunikimi, thekson dr. Erdbrügger.

Ajo shton se rezultatet sugjerojnë se shkencëtarët mund të zhvillojnë teste gjaku për të identifikuar pacientët me sëmundje kronike të veshkave që kanë rrezik të lartë për probleme serioze të zemrës. Gjithashtu, këto vezikula ekstracelulare mund të shënjestrohen për të trajtuar ose parandaluar efektet toksike në zemër.

– Shpresojmë të zhvillojmë biomarkerë të rinj dhe opsione të reja trajtimi për pacientët tanë me sëmundje të veshkave që janë në rrezik për sëmundje kardiake. Potencialisht, puna jonë do të përmirësojë mjekësinë precize për pacientët me sëmundje kronike të veshkave dhe insuficiencë kardiake, në mënyrë që çdo pacient të marrë trajtimin që i përshtatet më së miri, përfundon dr. Erdbrügger. /Telegrafi/

Periudha e dimrit është njëkohësisht periudhë kur mbizotëron motivim i ulët për stërvitje, prandaj shumë ekspertë këshillojnë që të zgjidhni stërvitjen në shtëpi

Ruajtja e kontinuitetit të aktivitetit fizik është e rëndësishme për ruajtjen e shëndetit fizik dhe mendor, ndërsa trajnerët theksojnë se rezultate të njëjta mund të arrihen edhe duke u stërvitur në shtëpi.

Aktiviteti fizik gjatë muajve të dimrit nuk është vetëm metodë për ruajtjen e formës, por është i rëndësishëm edhe për forcimin e imunitetit, duke e bërë organizmin më rezistent ndaj ftohjeve sezonale dhe viruseve, shkruan Healthline. Ushtrimet e rregullta nxisin metabolizmin dhe kontribuojnë në parandalimin e mbipeshës.

Gjatë stërvitjes në shtëpi vërehet përmirësim i cilësisë së gjumit dhe rritje e nivelit të energjisë, gjë që ka rëndësi të veçantë në periudhën kur mungesa e dritës së diellit çon në ndjenjë lodhjeje.

Për një stërvitje cilësore në shtëpi nuk nevojiten pajisje të shtrenjta, as hapësirë e madhe. Para fillimit të çdo stërvitjeje, është thelbësore të përgatisni trupin duke bërë ushtrime ngrohjeje për 10 minuta, pas së cilës vijon pjesa kryesore e stërvitjes, transmeton Telegrafi.

Ushtrimet galiç janë baza që aktivizon muskujt e këmbëve dhe gluteusin. Më pas, ushtrimet e shtytjes mund të kryhen në version klasik ose të përshtatur në gjunjë dhe janë të orientuar në forcimin e pjesës së sipërme të trupit.

Përveç kësaj, ushtrimi plank është ideal për forcimin e trungut të trupit, ndërsa hapat e shpejtë aktivizojnë muskujt e këmbëve dhe përmirësojnë ekuilibrin.

Këto ushtrime mund të kombinohen si stërvitje rrethore, ku secili ushtrim kryhet në interval prej 10 deri në 15 përsëritje, në disa seri, me pauza të shkurtra ndërmjet tyre.

Duke qenë se stërviteni në shtëpi, këshillohet të krijoni rutinë, përkatësisht ta zhvilloni stërvitjen në të njëjtën kohë çdo ditë. /Telegrafi.

Për herë të parë mjekët përdorin MRI për të ftohur dhe shkatërruar tumoret me saktësi milimetrike, duke kursyer pacientët nga operacionet e rënda dhe kohë të gjata rikuperimi.

Spitali i Liverpulit në Sydney ka prezantuar një teknologji të re inovative që u mundëson mjekëve të shkatërrojnë tumoret pa pasur nevojë për kirurgji klasike, duke përdorur metoda të avancuara të imazherisë dhe ngrirjes së indeve, raporton 9News Australia.

Bëhet fjalë për një procedurë të quajtur cryoablation (krioablacion), e cila përdor temperatura ekstremisht të ulëta për të shkatërruar qelizat tumorale. Gjatë kësaj procedure, një gjilpërë shumë e hollë (cryo-probe) futet drejtpërdrejt në tumor dhe, përmes gazit argon, krijon një të ashtuquajtur “top akulli” që ngrin dhe shkatërron indin e sëmurë, shpjegojnë mjekët e këtij spitali, transmeton 9News.

Ajo që e bën këtë teknologji veçanërisht të avancuar është fakti se procedura kryhet nën kontroll të drejtpërdrejtë të MRI-së, duke u mundësuar mjekëve të shohin në kohë reale përhapjen e ngrirjes dhe të mbrojnë strukturat dhe indet e shëndetshme përreth tumorit. “Ne mund ta shohim saktësisht se ku po formohet akulli dhe ta kontrollojmë trajtimin me precizitet ekstrem”, thekson stafi mjekësor i Liverpool Hospital, transmeton Telegrafi.

Sipas National Cancer Institute (NCI) të SHBA-së, krioablacioni është një metodë e pranuar e trajtimit lokal që përdor të ftohtin ekstrem për të shkatërruar qelizat kancerogjene dhe indin anormal, dhe përdoret veçanërisht te pacientët që nuk janë kandidatë të mirë për kirurgji të hapur ose për tumore të lokalizuara.

Edhe Mayo Clinic, një nga institucionet më prestigjioze mjekësore në botë, sqaron se krioablacioni realizohet duke vendosur gjilpëra speciale metalike shumë të holla në zonën e tumorit, të cilat ngrijnë indin përreth dhe çojnë në vdekjen e qelizave tumorale, ndërsa procedura konsiderohet minimalisht invazive dhe shoqërohet me kohë shumë më të shkurtër rikuperimi krahasuar me kirurgjinë klasike.

Sipas RadiologyInfo, platformë edukative e mbështetur nga shoqatat amerikane të radiologjisë, kjo teknikë kryhet nën udhëzim të imazherisë (MRI, CT ose ultratingull) dhe lejon trajtim shumë të saktë të tumoreve në organe si mëlçia, veshkat, mushkëritë, kockat dhe indet e buta.

9News raporton se në Liverpool Hospital kjo teknologji tashmë është përdorur edhe për tumore të shtyllës kurrizore dhe indeve të buta, ku pacientët kanë pasur lehtësim të shpejtë të dhimbjeve dhe janë kthyer në shtëpi brenda një kohe shumë të shkurtër, ndryshe nga rikuperimi pas operacioneve klasike.

Ekspertët theksojnë se avantazhet kryesore të kësaj metode janë:

• mungesa e prerjeve të mëdha kirurgjikale,
• rrezik më i ulët për komplikime,
• ruajtje më e mirë e indeve të shëndetshme,
• dhe rikuperim shumë më i shpejtë i pacientit.

Hapja e kësaj njësie moderne në Liverpool Hospital është pjesë e një projekti të madh shtetëror në New South Wales për zhvillimin e radiologjisë ndërhyrëse të avancuar, ku teknologjitë MRI, CT dhe angiografia integrohen në një ambient të vetëm, duke rritur ndjeshëm sigurinë dhe saktësinë e procedurave, konstaton qeveria e NSW në njoftimet e saj zyrtare. /Telegrafi/

Jo të gjitha sëmundjet seksualisht të transmetueshme kanë simptoma të qarta, por disa prej tyre mund të çojnë në infertilitet nëse nuk zbulohen me kohë

Nuk është sekret që sëmundjet seksualisht të transmetueshme sjellin me vete një sërë problemesh dhe rreziqesh. Edhe pse sot, fatmirësisht, shumë prej tyre trajtohen më lehtë se më parë, nuk mund të thuhet gjithmonë se çdo infeksion do të zbulohet me kohë dhe se trajtimi do të parandalojë pasojat.

Sipas ekspertëve, numri i të infektuarve me sëmundje seksualisht të transmetueshme është në rritje. Po rriten sërish rastet me klamidia, sifiliz dhe gonorre.

Përveç faktit që këto shifra janë shqetësuese, ajo që shpesh lihet jashtë vëmendjes është se këto sëmundje mund të ndikojnë drejtpërdrejt në pjellori, madje të çojnë në infertilitet. Kjo është edhe një arsye më shumë për të pasur kujdes në sjelljen seksuale dhe për të reaguar me kohë, që sëmundjet të trajtohen para se të bëhen serioze, transmeton Telegrafi.

Cilat sëmundje seksualisht të transmetueshme ndikojnë në pjellori?

1. Klamidia

Nëse klamidia nuk trajtohet, ajo mund të përhapet në mitër, vezore ose tuba fallopiane dhe të shkaktojë sëmundjen inflamatore të legenit (PID). Kjo gjendje mund të shkaktojë vështirësi për të mbetur shtatzënë, të rrisë rrezikun e shtatzënisë jashtë mitre dhe të çojë në infertilitet. Simptomat përfshijnë urinim të dhimbshëm, sekrecione vaginale të pazakonta dhe gjakderdhje mes cikleve ose pas marrëdhënieve seksuale.

2. Gonorreja

Edhe gonorreja, nëse nuk trajtohet, mund të çojë në sëmundjen inflamatore të legenit. Kjo mund të shkaktojë dhimbje kronike të legenit, shtatzëni jashtë mitre dhe infertilitet. Simptomat janë të ngjashme me klamidinë, por 5 nga 10 gra të infektuara nuk kanë asnjë simptomë të dukshme.

3. Sifilizi

Edhe kjo sëmundje mund të ndikojë në pjellori nëse nuk diagnostikohet dhe trajtohet herët. Një grua shtatzënë me sifiliz mund ta transmetojë sëmundjen te foshnja para lindjes (sifiliz kongjenital). Sifilizi gjatë shtatzënisë rrit rrezikun e abortit, lindjes së parakohshme dhe lindjes së fëmijës pa shenja jete. Simptomat përfshijnë plagë të vogla në vaginë dhe anus, njolla të bardha në gojë dhe nyje limfatike të enjtura.

4. Herpes simplex (HSV)

Gratë që kanë pasur herpes gjenital para shtatzënisë zakonisht nuk kanë probleme me shëndetin e foshnjës. Por infeksioni aktiv gjatë shtatzënisë mund ta ekspozojë foshnjën ndaj një sëmundjeje serioze të quajtur herpes neonatal. Simptomat përfshijnë dhimbje vaginale, sekrecione të pazakonta dhe temperaturë.

5. Virusi i papillomës humane (HPV)

HPV është shumë i përhapur dhe shpesh nuk shkakton simptoma, por disa lloje të tij mund të çojnë në kancer. Mund të shfaqen lytha ose gunga pa dhimbje rreth vaginës dhe anusit. HPV lidhet me kancerin e qafës së mitrës, vulvës dhe vagjinës. Në rastet e avancuara, trajtimi mund të dëmtojë organet riprodhuese dhe të çojë në infertilitet.

6. Trihomoniaza

Trihomoniaza shkaktohet nga paraziti Trichomonas vaginalis. Simptomat përfshijnë dhimbje, ënjtje dhe kruarje në zonën vaginale, si dhe dhimbje gjatë urinimit ose marrëdhënieve seksuale. Tek gratë, simptomat shpesh ngatërrohen ose injorohen. Nëse nuk trajtohet, mund të shkaktojë komplikime në shtatzëni, si lindje të parakohshme ose peshë të ulët të foshnjës në lindje.

7. Hepatiti C

Edhe pse teknikisht nuk konsiderohet gjithmonë sëmundje seksualisht e transmetueshme, hepatiti C mund të transmetohet përmes marrëdhënieve të ashpra seksuale dhe ndarjes së gjilpërave. Me kalimin e kohës, ai dëmton mëlçinë dhe mund të çojë në cirrozë, e cila mund të shkaktojë infertilitet. Nëse infeksioni shfaqet gjatë shtatzënisë, ekziston 4–6% rrezik që foshnja të infektohet. Disa fëmijë e eliminojnë virusin vetë, por te disa zhvillohet infeksion kronik që mund të dëmtojë mëlçinë. /Telegrafi/

Studiuesit kanë zbuluar “linja direkte” mes trurit dhe sistemit imunitar, që shpjegojnë pse stresi dhe emocionet ndikojnë realisht në shëndet

Një studim më i ri, i publikuar në janar 2026, ka zbuluar ekzistencën e rrugëve të drejtpërdrejta nervore që lidhin korteksin e trurit me nyjat limfatike, duke ofruar për herë të parë provë të qartë se mendja ndikon drejtpërdrejt në mbrojtjen e organizmit.

Për dekada me radhë, shkencëtarët kanë spekuluar se ekziston një lidhje mes gjendjes mendore dhe shëndetit fizik, por mekanizmi me të cilin një mendim “jo material” shndërrohet në një reagim “biologjik” të trupit, kishte mbetur enigmë. Deri tani.

Një ekip ekspertësh nga Universiteti i Cambridge, sipas raportimit të The Guardian, ka arritur të hartëzojë atë që e quajnë “linjë telegrafike” mes trurit dhe sistemit imunitar.

Ky zbulim sugjeron se korteksi prefrontal, pjesa e trurit përgjegjëse për planifikimin kompleks dhe emocionet, mund të stimulojë ose frenojë drejtpërdrejt prodhimin e qelizave T, që janë thelbësore për mbrojtjen imunitare.

Kjo do të thotë se stresi kronik, por edhe pritjet pozitive, nuk janë thjesht “ndjenja”, por udhëzime konkrete biologjike që truri ua dërgon mekanizmave mbrojtës të trupit, përcjell Telegrafi.

“Nuk po flasim më për një lidhje metaforike mes mendjes dhe trupit”, thotë Dr. Sara Jenkins, udhëheqëse e studimit. “Kemi parë fibra nervore fizike që përfundojnë drejtpërdrejt në indet ku formohen antitrupat. Ky është një moment kthese që mund të ndryshojë rrënjësisht mënyrën se si i trajtojmë sëmundjet autoimune”, shton ajo.

Ky zbulim vjen në një kohë kur sistemet shëndetësore në mbarë botën po përballen me rritje të sëmundjeve të lidhura me stresin.

Sipas raportit, e ardhmja e mjekësisë nuk do të mbështetet vetëm në farmakologji, por në një kombinim të barnave precize dhe terapive neurologjike që synojnë këto rrugë të reja të zbuluara.

Për pacientët që vuajnë nga procese inflamatore, kjo do të thotë se “stërvitja e trurit” mund të bëhet së shpejti pjesë e detyrueshme e protokollit terapeutik, krah për krah me antibiotikët më modernë.

Ndërsa shkencëtarët festojnë, sociologët paralajmërojnë për sfida të reja. Nëse mendimet tona ndikojnë drejtpërdrejt në imunitet, përgjegjësia për shëndetin bëhet një barrë edhe më e madhe për individin.

Prandaj, disa ekspertë theksojnë:

“Ky përparim shkencor duhet t’i detyrojë sistemet shëndetësore të rishikojnë urgjentisht strategjitë e shëndetit mendor, sepse ai nuk është më çështje ‘humori të mirë’, por biologji thelbësore e mbijetesës.” /Telegrafi/

Ndërrimi i gabuar i ujit dhe filtri i rregulluar keq mund të krijojnë tepricë gazi dhe të shkaktojnë probleme serioze shëndetësore

Sëmundja e flluskave të gazit është një çrregullim që shfaqet kur në ujin e akuariumit grumbullohet sasi e tepërt gazrash të tretur. Këto gazra çlirohen brenda indeve të peshkut, formojnë flluska dhe prekin pendët, gushën, lëkurën, sytë, madje edhe enët e gjakut dhe organet e brendshme. Çrregullimi është i rrallë, por serioz, sepse flluskat pengojnë fizikisht qarkullimin e gjakut, frymëmarrjen dhe funksionimin normal të indeve.

Më së shpeshti shfaqet pas ndërrimeve të papritura të ujit, nga punë e papërshtatshme e pompës/filtrit ose për shkak të parametrave të paqëndrueshëm në akuarium, thekson The Spruce Pets.

Shkaqet e shfaqjes së sëmundjes së flluskave të gazit

Mbingopja me gazra ndodh më shpesh kur uji i ftohtë, i pasur me gazra të tretur, shtohet drejtpërdrejt në një akuarium më të ngrohtë. Dallimi i temperaturës nxit çlirimin e menjëhershëm të gazrave, të cilët më pas hyjnë në trupin e peshqve.

Një shkak tjetër i shpeshtë është filtri i rregulluar gabim: nëse rrjedha është shumë e fortë ose e drejtuar keq, pompa mund të thithë ajër përmes mikroçarjeve, duke krijuar flluska shumë të imta që futen në gushë. Problem i ngjashëm shfaqet edhe në akuariumet me sistem CO₂, veçanërisht në ato me bimë, ku injektimi i tepruar i gazit çon në luhatje të pH-së dhe rritje të sasisë së gazit të tretur në ujë.

Nëse CO₂ injektohet natën, kur dritat janë të fikura dhe bimët nuk prodhojnë oksigjen, rreziku është edhe më i madh. Në këto kushte, flluska mikroskopike mund të shihen në bimë, dekor ose në muret e akuariumit, një shenjë e hershme vizuale se gazrat po çlirohen shumë shpejt dhe kushtet nuk janë të favorshme, transmeton Telegrafi.

Shenjat e sëmundjes dhe trajtimi

Shenjat e para zakonisht shfaqen në pendë, sepse ato janë të ndërtuara nga shtresa të holla indi ku flluskat bllokohen lehtë, thekson PetMD. Pendët marrin pamje të tejdukshme, të çara ose të fryra. Në forma më të avancuara, flluskat shfaqen nën lëkurë, në trup, në gushë dhe veçanërisht në sy, ku shkaktojnë ënjtje dhe turbullim të shikimit.

Peshku fillon të notojë i çorientuar, e ka të vështirë të ruajë ekuilibrin, frymëmarrja përshpejtohet dhe shpesh qëndron pranë fundit ose sipërfaqes në kërkim të një shtrese më të qëndrueshme uji. Flluskat në enët e gjakut e përkeqësojnë më tej gjendjen, sepse pengojnë furnizimin me oksigjen, duke çuar në lodhje të shpejtë dhe rritje të vdekshmërisë. Shpesh peshqit refuzojnë ushqimin, pasi qarkullimi i dëmtuar ndikon edhe në funksionimin e sistemit tretës.

Si trajtohet dhe si parandalohet

Trajtimi bazohet në heqjen e shpejtë të shkakut:

• Uji që shtohet duhet të jetë i qëndruar mjaftueshëm që gazrat të avullojnë vetë, ose të paktën uji duhet të ketë temperaturë të përafërt me atë të akuariumit.
• Kontrolloni pompën dhe filtrin për të parë nëse thithin ajër; rrjedha duhet të jetë e qëndrueshme, por jo shumë e fortë.
• Nëse përdoret sistem CO₂, ai duhet të rregullohet me saktësi, sidomos nëse vërehen luhatje të pH-së mes ditës dhe natës.
• Rritni ajrosjen e sipërfaqes derisa parametrat të normalizohen, sepse kështu gazrat largohen nga uji më shpejt sesa në një sipërfaqe të qetë.

Pasi burimi i problemit të eliminohet, flluskat tërhiqen gradualisht nga indet. Rikuperimi mund të zgjasë nga disa ditë deri në disa javë, në varësi të shkallës së mbingopjes me gaz dhe rezistencës së llojit të peshkut. /Telegrafi/

Ekspertët shpjegojnë pse gjethet e rëna rreth bimës janë armiku më i madh i lulëzimit

Janari është zakonisht një muaj i qetë në kopsht, por pikërisht tani trëndafilat kanë nevojë për pak vëmendje. Moti i lagësht dhe me shi krijon kushte ideale për zhvillimin e sëmundjeve kërpudhore, të cilat mund ta dobësojnë seriozisht bimën dhe ta pengojnë lulëzimin në pranverë.

Lajmi i mirë është se ekzistojnë disa punë shumë të thjeshta me të cilat mund ta parandaloni këtë skenar. Janë hapa të vegjël, por që bëjnë diferencë të madhe kur të vijë koha e lulëzimit.

Gjatë dimrit, gjethet e rëna rreth trëndafilave mbajnë lagështi dhe bëhen vend ideal për zhvillimin e sporeve të kërpudhave. Ato mund të mbijetojnë aty për muaj të tërë dhe, sapo temperaturat të rriten, të përhapen në bimë. Shiu e ndihmon edhe më shumë këtë proces, sepse pikat e ujit i bartin sporet nga toka te kërcelli dhe gjethet, transmeton Telegrafi.

Mbrojtja më e mirë: pastrimi, jo kimikatet

Mënyra më efektive për t’i mbrojtur trëndafilat nuk është spërkatja me kimikate, por pastrimi i plotë rreth bimës. Mjafton të mblidhni të gjitha gjethet e rëna dhe të kalbura nga baza e trëndafilit. Në këtë mënyrë, e hiqni burimin e infeksionit para se problemet të shfaqen.

Si t’i hiqni gjethet dhe çfarë të bëni me to

• Përdorni doreza gjatë mbledhjes së gjetheve dhe më pas lani duart, sepse sporet përhapen lehtë me prekje
• Pastroni edhe mjetet që përdorni, që sëmundjet të mos përhapen në pjesë të tjera të kopshtit
• Mos i hidhni gjethet në kompost, sepse temperatura atje nuk është e mjaftueshme për t’i shkatërruar kërpudhat
• Më së miri është t’i hidhni në mbeturina shtëpiake ose, nëse lejohet në zonën tuaj, t’i digjni

Pak mund për lule të mëdha

Ky pastrim i thjeshtë dimëror është mënyra më e lehtë që trëndafilat ta presin pranverën të shëndetshëm dhe të fortë. Kur të fillojë sezoni i ri i rritjes, bimët do të kenë më shumë energji për të zhvilluar lule të mëdha dhe të bukura, dhe do të jenë më rezistente ndaj dëmtuesve dhe sëmundjeve. /Telegrafi/

Ekspertët shpjegojnë pse dera e frigoriferit nuk është vendi i duhur për qumështin dhe cili është pozicioni ideal për ta ruajtur më gjatë të freskët

Çdo familje ka mënyrën e vet të sistemimit të blerjeve javore në frigorifer, ku secila raft apo hapësirë u dedikohet ushqimeve të caktuara. Ndërsa shumica e produkteve përfundojnë në raftet e brendshme, shishet e qumështit zakonisht vendosen në derën e frigoriferit.

Shumica e frigoriferëve kanë hapësirë praktike në derë, e cila ndihmon që shishet e mëdha të mos zënë vend në raftet kryesore. Kjo duket zgjidhje e përshtatshme, por nuk është vendi ideal për ruajtjen e qumështit. Sipas ekspertëve të ushqimit, mbajtja e qumështit në derë mund t’ia shkurtojë afatin e freskisë.

Ku duhet të ruhet qumështi?

Sipas specialistëve, qumështi qëndron i freskët deri në tri ditë më gjatë nëse ruhet në pjesën e pasme të frigoriferit, dhe jo në derë. Arsyeja është e thjeshtë: në pjesën e pasme mbizotëron temperatura më e ulët dhe më e qëndrueshme, çka ngadalëson shumimin e baktereve që shkaktojnë prishjen e qumështit.

Në të kundërt, dera e frigoriferit është pjesa ku temperatura luhatet më shumë, pasi hapet dhe mbyllet shpesh gjatë ditës. Sa herë që hapni frigoriferin, qumështi i vendosur në derë ekspozohet ndaj ajrit më të ngrohtë dhe ndryshimeve të shpeshta të temperaturës, gjë që e bën të prishet më shpejt, transmeton Telegrafi.

shutterstock

Temperatura bën diferencën

Temperatura është faktor kyç në ruajtjen e qumështit. Ekspertët këshillojnë që frigoriferi të mbahet nën 5°C, ndërsa qumështi të vendoset në pjesën më të ftohtë të frigoriferit, zakonisht në raftin e pasmë.

Gjithashtu:

• Sigurohuni që shishja ose kutia të mbyllet mirë për të shmangur ndotjen
• Mos e lini qumështin gjatë jashtë frigoriferit pas përdorimit
• Për qumësht bimor, tundeni lehtë enën para përdorimit, pasi ndarja e përbërësve është e zakonshme dhe e padëmshme

Gabimi i zakonshëm

Shumë njerëz e mbajnë qumështin në derë për shkak të aksesit të lehtë, por kjo është pjesa më e ngrohtë e frigoriferit. Vetëm duke e zhvendosur qumështin në pjesën e pasme, mund të zgjatet freskia e tij deri në tri ditë më shumë.

Një ndryshim i vogël në organizimin e frigoriferit mund të bëjë diferencë të madhe, si për shëndetin, ashtu edhe për shmangien e hedhjes së ushqimit. /Telegrafi/

Studiuesit kanë shqyrtuar të dhëna afatgjata për të kuptuar më mirë ndryshimet shëndetësore gjatë menopauzë

Rreziku për zhvillimin e diabetit nuk lidhet drejtpërdrejt as me llojin e menopauzës dhe as me moshën në të cilën ajo shfaqet, kanë konstatuar studiuesit e The Menopause Society. Megjithatë, gratë që hyjnë në menopauzë para moshës 45 vjeç kanë një rrezik më të lartë për sëmundje koronare të zemrës dhe goditje në tru, theksojnë autorët e studimit.

Edhe pse menopauza shoqërohet shpesh me faktorë që njihen si rrezik për diabetin – si rritja e yndyrës trupore dhe rezistenca ndaj insulinës, një studim i madh dhe afatgjatë nuk ka gjetur lidhje të pavarur mes moshës apo llojit të menopauzës dhe shfaqjes së diabetit. Rezultatet janë publikuar në revistën shkencore Menopause.

As mosha dhe as lloji i menopauzës nuk e rrisin në mënyrë të pavarur rrezikun për diabet

Menopauza natyrale, si dhe ajo e shkaktuar kirurgjikisht, janë lidhur më herët me ndryshime në metabolizmin e glukozës në periudhën pas menopauzës. Kjo ka çuar shumë studiues në supozimin se menopauza e hershme (mes moshës 40–45 vjeç) apo menopauza e parakohshme (para moshës 40 vjeç) mund të rrisë rrezikun për diabet të tipit 1 ose tipit 2.

Megjithatë, studimi i ri, i cili ka analizuar të dhënat e gati 147.000 grave, të ndjekura për një periudhë mesatare prej 14,5 vitesh, ka arritur në përfundimin se nuk ekziston një lidhje e pavarur ose klinikisht e rëndësishme mes moshës apo llojit të menopauzës dhe fillimit të diabetit.

Mosha mesatare e pjesëmarrëseve ishte 60 vjeç, ndërsa mbi 60 për qind e tyre ishin të klasifikuara si mbipeshë ose obeze. Rreth 6.600 gra (4,5 për qind) u diagnostikuan me diabet gjatë periudhës së ndjekjes. Edhe pse incidenca ishte pak më e lartë te gratë me menopauzë më të hershme (5,2% krahasuar me 4,2%), kjo diferencë humbi rëndësinë statistikore pas analizave të thelluara, transmeton Telegrafi.

Rreziku më i madh lidhet me faktorë të tjerë

Studiuesit vunë re se incidenca e diabetit ishte dukshëm më e lartë te gratë me faktorë të tjerë rreziku, si:

• pirja e duhanit (7,5%)
• obeziteti (10,8%)
• konsum i ulët i perimeve (6,8%)
• përdorimi i barnave për uljen e kolesterolit (10%)
• konsum i lartë i kripës së shtuar (7%)

Sipas autorëve, lidhjet e gjetura në analizat fillestare ishin të ndikuara nga faktorë ngatërrues, jo nga menopauza në vetvete.

Çfarë nënkuptojnë këto gjetje për gratë

Studiuesit theksojnë se nevojiten studime të tjera për të kuptuar më mirë lidhjen mes menopauzës së hershme ose të parakohshme dhe sëmundshmërisë apo vdekshmërisë, në mënyrë që të përmirësohen masat e parandalimit dhe skriningut.

Dr. Stephanie Faubion, drejtoreshë mjekësore e The Menopause Society, shprehet se rezultatet janë pjesërisht inkurajuese:

“Edhe pse gratë pas menopauzës kanë një rrezik më të lartë për diabet, duket se kjo nuk lidhet me moshën e menopauzës apo me faktin nëse ajo është natyrale apo kirurgjikale, por kryesisht me faktorë kardiovaskularë dhe stilin e jetesës. Këta faktorë, si hipertensioni, kolesteroli i lartë, pirja e duhanit, ushqyerja dhe aktiviteti fizik, mund të kontrollohen dhe të modifikohen, ndryshe nga mosha në të cilën shfaqet menopauza.” /Telegrafi/

Specialistët shpjegojnë se kjo sjellje është shpesh pjesë normale e zhvillimit dhe tregojnë si të vendosen kufijtë pa turp, frikë apo ndëshkim

Shumë prindër shqetësohen kur vërejnë se fëmija i tyre i vogël prek organet gjenitale. Shfaqen ndjenja parehatie, frikë se bëhet fjalë për diçka “të papërshtatshme”, madje edhe ndjenjë faji, sepse nuk dimë si të reagojmë. Megjithatë, specialistët janë të një mendimi: në shumicën e rasteve, kjo është një fazë krejtësisht normale dhe e pritshme e zhvillimit të fëmijës.

Fëmijët e vegjël janë natyrshëm kureshtarë. Ashtu siç eksplorojnë gishtat, këmbët apo barkun, ata zbulojnë edhe pjesë të tjera të trupit, përfshirë organet gjenitale. Mjekët pediatër shpjegojnë se kjo sjellje shfaqet më shpesh nga mosha dy deri në pesë vjeç, veçanërisht gjatë periudhës së heqjes së pelenave ose mësimit të përdorimit të tenxheres, kur pjesët intime janë më të ekspozuara dhe më shumë në vëmendjen e fëmijës.

Fëmija vëren se prekja e asaj zone mund të sjellë një ndjesi të këndshme ose qetësuese dhe, për këtë arsye, e përsërit sjelljen.

E rëndësishme të dihet: kjo nuk është sjellje seksuale

Edhe pse për të rriturit mund të duket shqetësuese, prekja e organeve gjenitale te fëmijët e vegjël nuk është masturbim dhe nuk ka asnjë prapavijë seksuale. Psikologët e fëmijëve theksojnë se në këtë moshë, fëmija nuk ka qëllime, mendime apo emocione seksuale. Bëhet fjalë për eksplorim trupor dhe vetëqetësim, pa kuptuar ende normat shoqërore që ne, të rriturit, i marrim si të mirëqena.

Pikërisht për këtë arsye, reagimi i prindërve është vendimtar, sepse ndikon drejtpërdrejt në mënyrën se si fëmija do ta perceptojë trupin e vet, ndjenjat dhe kufijtë personalë, transmeton Telegrafi.

istockphoto

Si duhet të reagojmë dhe çfarë duhet shmangur

Specialistët këshillojnë që fëmija të mos turpërohet, qortohet apo ndëshkohet për këtë sjellje. Reagimet negative mund t’i përcjellin mesazhin se trupi është diçka “e keqe” ose “e turpshme” dhe, paradoksalisht, ta shtyjnë fëmijën që ta përsërisë sjelljen edhe më shpesh nga kureshtja ose nevoja për vëmendje.

Në shtëpi, shpesh është më e mira të mos i kushtohet rëndësi e tepruar. Në shumicën e rasteve, sjellja zhduket vetvetiu nëse nuk dramatizohet.

Në situata gjysmë-publike ose publike, si në mbledhje familjare, në kënd lojërash apo në çerdhe, mjekët pediatër rekomandojnë largim i vëmendjes pa reagim të ashpër. Mund t’i ofrojmë fëmijës një lodër, vizatim, lojë me kuba apo një aktivitet tjetër që i angazhon duart. Nëse sjellja vazhdon, ndonjëherë mjafton që ne të mos reagojmë me nervozizëm.

Mësimi i kufijve, pa turp

Me rritjen e fëmijës, është e rëndësishme të fillojmë gradualisht t’i shpjegojmë dallimin mes hapësirës private dhe asaj publike. Psikologët këshillojnë përdorimin e fjalive të thjeshta dhe të qeta, pa dramatizim, si për shembull:

“Disa gjëra janë në rregull kur jemi vetëm në shtëpi, por nuk i bëjmë para të tjerëve.”

Nëse kjo ndodh në publik, mund t’ia largojmë butësisht dorën fëmijës, me ton të qetë, dhe ta drejtojmë vëmendjen diku tjetër. Është e rëndësishme edhe ta lavdërojmë fëmijën kur arrin të presë deri sa të jetë në shtëpi. Kështu, ai mëson kufijtë pa ndjerë faj apo turp.

Kur duhet kushtuar më shumë vëmendje

Mjekët kujtojnë se ndonjëherë kjo sjellje nuk lidhet me kureshtjen, por me nevoja fizike. Disa fëmijë prekin organet gjenitale kur kanë nevojë të shkojnë në tualet, kur ndiejnë kruarje, irritim ose parehati. Prandaj, është e dobishme ta pyesim fëmijën nëse ka nevojë për tualet.

Nëse vërejmë se sjellja bëhet shumë e shpeshtë, e përsëritur në mënyrë obsesive, nëse fëmija duket i shqetësuar ose nuk qetësohet pa këtë veprim, është e rëndësishme të konsultohemi me pediatrin. Në disa raste, pas kësaj sjelljeje mund të fshihen stres, ndryshime në mjedis ose pasiguri emocionale.

Mesazh për prindërit

Specialistët theksojnë se gjëja më e rëndësishme është të ruajmë qetësinë dhe të kemi besim në zhvillimin e fëmijës. Me mirëkuptim, udhëzim të butë dhe kufij të qartë, por të ngrohtë, i ndihmojmë fëmijët të ndërtojnë një marrëdhënie të shëndetshme me trupin dhe ndjenjat e tyre.

Detyra jonë nuk është ta frikësojmë apo ta turpërojmë fëmijën, por ta udhëzojmë me siguri, pranim dhe respekt për veten. /Telegrafi/

Larja e nxituar e enëve mund të shkaktojë dëmtime të përhershme, duke ua shkurtruar jetën tenxhereve dhe tiganëve pa e kuptuar

Larja e enëve të gatimit, veçanërisht tenxhereve dhe tiganëve, për shumë njerëz është puna më e bezdisshme menjëherë pas gatimit. Pikërisht për këtë arsye lind tundimi që gjithçka të kryhet sa më shpejt. Megjithatë, nxitimi i tepruar mund të çojë në dëmtime të përhershme, duke i bërë tenxheret dhe tiganët tuaj të papërdorshëm.

Gabimi që nuk duhet bërë kurrë

Pavarësisht sa shumë ju nxiton koha, mos i futni kurrë enët e nxehta direkt në ujë. Edhe pse kjo duket si zgjidhje e shpejtë, në fakt mund të shkaktojë dëmtime të pakthyeshme. Në kuzhinat profesionale, ku ndonjëherë tiganët e nxehtë futen menjëherë në ujë me detergjent, shpesh vërehen enë të deformuara dhe të përkulura.

Vendosja e një tenxhereje ose tigani të nxehtë në lavamanin e mbushur me ujë mund të shkaktojë përkuljen e bazës, gjë që bën që ena të mos qëndrojë më drejt mbi pllakën e gatimit. Shkaku kryesor i këtij problemi është shoku termik, transmeton Telegrafi.

shutterstock

Çfarë ndodh gjatë shokut termik?

Ndryshimet e menjëhershme të temperaturës bëjnë që materiali i enëve të zgjerohet ose tkurret në mënyrë të pabarabartë. Te enët metalike, si ato prej alumini ose çeliku inox, kjo çon në deformim dhe fund të shtrembër. Enë të tilla bëhen të paqëndrueshme mbi sobë, nxehen në mënyrë të pabarabartë dhe bëjnë që vaji ose gjalpi të grumbullohen vetëm në një anë, duke ndikuar drejtpërdrejt në cilësinë e gatimit.

Edhe tepsitë për pjekje mund të shtrembërohen, gjë që e vështirëson përdorimin e tyre dhe nxjerrjen e ushqimit nga furra.

Jo vetëm enët e lira janë të rrezikuara

Edhe pse enët metalike më të holla dhe më të lira janë më të ndjeshme, as enët cilësore shumë-shtresore nuk janë plotësisht të mbrojtura nga shoku termik. Metali është pjesërisht fleksibël dhe, në rastin më të keq, ena mund të mbetet e përdorshme, por me deformime të dukshme.

Ndryshe nga metali, enët prej qeramike dhe qelqi janë shumë më të brishta. Tek to, shoku termik mund të shkaktojë çarje, plasaritje apo edhe thyerje të plotë.

Si t’i mbroni enët tuaja

Ky problem mund të shmanget shumë lehtë:

• Lëreni enën e nxehtë të ftohet deri në temperaturë të vakët para se ta futni në ujë
• Mos e vendosni direkt nën rrjedhën e ujit të ftohtë
• Nëse keni nevojë për njomje për të zbutur mbetjet e ushqimit, mbusheni me ujë vetëm pasi ena të jetë ftohur

Ky zakon i thjeshtë do t’ju ndihmojë të zgjasni ndjeshëm jetën e tenxhereve dhe tiganëve, duke kursyer para dhe nerva në kuzhinë. /Telegrafi/