A jemi bërë të gjithë plagjiatorë?

Plagjiatura ka ekzistuar gjithmonë. Që nga koha e Romës së Lashtë, kur fjala plagiarius nënkuptonte “rrëmbyes”, e deri te shkrimtarë si Chaucer, Shakespeare apo Dickens, huazimi i ideve dhe fjalëve ka qenë pjesë e pandarë e krijimtarisë.

Por sot, në epokën e inteligjencës artificiale, kufiri mes frymëzimit dhe vjedhjes intelektuale po bëhet më i paqartë se kurrë.

Libri i ri i akademikut Roger Kreuz, Strikingly Similar, tregon me shembuj se sa shpesh edhe figura të mëdha kanë kopjuar: nga Bob Dylan e deri te Joe Biden.

Madje edhe fjalimi i Dylan-it për Çmimin Nobel kishte gjurmë nga një burim i papritur: SparkNotes. Megjithatë, libri më shumë mbledh anekdota sesa që ofron një përgjigje të fortë për dilemën kryesore: çfarë është sot plagjiatura?

Me ardhjen e modeleve të mëdha të gjuhës si ChatGPT apo Claude, pyetja është bërë edhe më e mprehtë.

Këto sisteme trajnohen mbi miliona tekste, shpesh të mbrojtura nga e drejta e autorit, dhe prodhojnë përmbajtje që nganjëherë ngjason shumë me burimet origjinale.

Autorë dhe botues tashmë kanë nisur procese gjyqësore, duke akuzuar kompanitë e IA-së për “vjedhje sistematike në shkallë masive”.

Anthropic, për shembull, ka rënë dakord të paguajë 1.5 miliardë dollarë për përdorimin e librave pirate në trajnim.

Po përdoruesit? Kreuz argumenton se përdorimi i IA-së nuk të bën domosdoshmërisht plagjiator, sepse ajo nuk kopjon një tekst të vetëm, por përmbledh një oqean burimesh.

Kritikët nuk janë dakord: ata e shohin këtë si një krim me dy shtresa, IA vjedh nga autorët dhe përdoruesi përfiton duke e paraqitur rezultatin si të vetin.

Historia sugjeron se ky debat nuk është i ri. T.S. Eliot thoshte se poetët e dobët imitojnë, ndërsa ata të mirë “vjedhin” dhe e shndërrojnë atë që marrin në diçka më të mirë.

Gjykatat sot po përballen pikërisht me këtë pyetje: a krijon IA diçka vërtet të re, apo thjesht riciklon?

Teknologjia po e ndryshon sërish lojën. Universitetet përdorin IA për të zbuluar punime të shkruara nga IA, ndërsa studentët përdorin mjete të tjera për t’i bërë ato të duken “më njerëzore”.

Plagjiatura, thotë një drejtues i Turnitin, shpesh tingëllon “bezhë”: e saktë, por pa jetë.

Në fund, ndoshta nuk kemi hyrë në një epokë të re të vjedhjes, por në një fazë ku krijimtaria, ligji dhe teknologjia po përplasen më fort se kurrë.

Dhe si gjithmonë, historia e plagjiatorit mbetet një dramë që publiku e ndjek me kënaqësi, sepse asgjë nuk është më argëtuese sesa rënia e një “gjeniu” të rremë. / Economist, Shqip.al

The post Kur plagjiatura bëhet normë appeared first on Revista Monitor.

Ndërsa drejtuesit botërorë mblidhen në Davos për të diskutuar të ardhmen e IA-së, një gjë po bëhet gjithnjë e më e qartë: sfida nuk është thjesht sa shpejt mund të zhvillohet teknologjia, por sa me përgjegjësi do të përdoret.

Nga energjia dhe burimet natyrore te punësimi dhe pabarazitë, revolucioni i IA-së po prek çdo aspekt të shoqërisë.

Drejtues nga Dow Chemical Company, EY dhe NTT Data Inc. ndanë perspektivat e tyre mbi ndikimin e zgjerimit të teknologjive të reja si IA gjatë një paneli në Davos.

Paneli u zhvillua në kuadër të takimit vjetor të Forumit Ekonomik Botëror, i cili nisi më 19 janar në Davos, duke mbledhur rreth 3,000 pjesëmarrës të nivelit të lartë nga biznesi, qeveritë dhe fusha të tjera, si dhe shumë vëzhgues, gazetarë, aktivistë dhe të tjerë.

Gjatë panelit, me titull “Inovacioni në një epokë shumëpolare”, pjesëmarrësit diskutuan përfitimet e integrimit të IA-së dhe potencialin e saj në fusha si shëndetësia dhe arsimi, si edhe disa nga sfidat e zbatimit të kësaj teknologjie në shkallë të gjerë brenda bizneseve.

“Ne shohim përfitime të jashtëzakonshme, qoftë në zbulimin e materialeve të reja, të barnave të reja apo në rritjen e produktivitetit përmes teknologjisë,” tha Abhijit Dubey, drejtor ekzekutiv dhe drejtor i inteligjencës artificiale në NTT Data. “Por, në të njëjtën kohë, duhet të jemi shumë të kujdesshëm për atë që po bëjmë.”

Ai shtoi se, ndryshe nga të gjitha inovacionet e mëparshme, IA është “teknologjia e parë që nuk do të drejtohet nga njerëzit”.

Kjo jo vetëm që mund të çojë në rezultate të paparashikueshme, por kërkon gjithashtu sasi të mëdha energjie dhe uji, si dhe nxjerrjen e mineraleve të rralla, gjë që në disa raste po krijon tensione për burimet.

Një tjetër shqetësim është “paradoksi i një bollëku masiv në të njëjtën kohë me një zhvendosje masive të fuqisë punëtore në treg”, tha Dubey, duke theksuar se kjo është “diçka që duhet ta monitorojmë nga afër”.

“Problemi nuk është destinacioni, por faza e tranzicionit,” shtoi Debra Bauler, drejtoreshë e informacionit dhe e transformimit dixhital në Dow, duke shpjeguar se si kompania po i qaset fuqisë së saj punëtore gjatë tranzicionit drejt IA-së.

“Ne mendojmë për mënyrën se si punojmë me anëtarët e ekipit. Duam t’i kalojmë ata nga zbatues të detyrave në drejtues të sistemeve. Do të ketë ndikime në vende pune, por ne besojmë se destinacioni ku po shkojmë e justifikon këtë periudhë tranzicioni.”

Në çdo tranzicion teknologjik, sa i përket punësimit, “kur humbet një vend pune, krijohen një deri në dy të tjerë”, vuri në dukje Dubey.

Mbrojtja e atyre që preken negativisht nuk mund t’i lihet tërësisht sektorit privat, argumentoi ai.

Përveç mekanizmave të mbështetur publikisht, si të ardhurat bazë universale, ai tha se një zgjidhje për të gjeneruar financime që po diskutohet është vendosja e një takse mbi agjentët e IA-së, njësoj siç tatohen njerëzit.

“Duhet të mendojmë që tani për mekanizma strukturorë, sepse nuk mund ta bëjmë këtë në mënyrë reaktive,” tha ai, duke shtuar: “Nuk ka asnjë qeveri në botë që është e përgatitur për këtë.”

Raj Sharma, partner menaxhues global për rritjen dhe inovacionin në EY, tha se që IA të sjellë atë që ai e ka quajtur një epokë të “ndërmarrjeve super-fluide”, përbërësit kyç janë besimi, mjetet dhe talenti.

“Duhet të balancosh këta tre elementë për t’u siguruar që IA të adoptohet,” tha ai.

Pyetja që mbetet nuk është nëse kjo teknologji do ta transformojë botën, por nëse institucionet, bizneset dhe qeveritë do të arrijnë ta drejtojnë atë në një mënyrë që vërtet vë njeriun në qendër. / Time

The post Davos 2026: drejtuesit e biznesit kërkojnë një të ardhme të IA-së të përqendruar te njeriu appeared first on Revista Monitor.

Kërkimi i Nature e lidh rritjen e paqëndrueshmërisë me ndryshimet klimatike dhe paralajmëron për rreziqe shëndetësore e ekonomike

Luhatjet ekstreme të temperaturës nga një ditë në tjetrën janë shtuar ndjeshëm në dekadat e fundit, veçanërisht në rajonet me gjerësi të ulëta dhe të mesme gjeografike, ku jeton shumica e popullsisë së botës, sipas një studimi të botuar në revistën Nature.

Studimi, i kryer nga shkencëtarë të Universitetit të Nanjingut dhe Akademisë Kineze të Shkencave, analizoi të dhëna klimatike nga viti 1961 deri në 2020 dhe projeksione deri në vitin 2100.

Ai zbuloi se ndryshimet e papritura dhe të mëdha të temperaturës nga një ditë në tjetrën, një formë e nënvlerësuar e motit ekstrem, po bëhen më të shpeshta, më intensive dhe më të mëdha në amplitudë.

Studimi ia atribuon këtë prirje kryesisht emetimeve të gazeve serrë, duke identifikuar tokat më të thata dhe paqëndrueshmërinë e rritur të presionit të ajrit dhe lagështisë së tokës si faktorë kyç.

Ndërsa rajonet me gjerësi të larta gjeografike kanë përjetuar më pak këto luhatje, zonat me gjerësi të ulëta dhe të mesme në të dy hemisferat tregojnë një rritje të qartë dhe përshpejtuese.

Rritjet më të forta janë regjistruar në SHBA-në perëndimore, Kinën lindore, pjesë të Amerikës së Jugut dhe pellgun e Mesdheut.

Në periudha 10-vjeçare, intensiteti i rritjes arriti 11.1°C në SHBA-në perëndimore, 9.4°C në Kinën lindore, 12.4°C në Amerikën e Jugut dhe 7.1°C në Mesdhe.

Në vitin 2022 u shënuan rekorde, me Kinën lindore që përjetoi një ndryshim 22.9°C dhe SHBA-në perëndimore 20.3°C.

Deniz Demirhan nga Universiteti Teknik i Stambollit tha se ngrohja globale po rrit paqëndrueshmërinë ditore të temperaturave në gjerësi të mesme, ndërsa e ul atë në rajonet polare.

Kjo ndodh sepse ndryshimet klimatike alterojnë retë, lagështinë dhe qarkullimin atmosferik, duke krijuar kontraste më të forta mes ditës dhe natës në zonat më të ngrohta.

Ajo paralajmëroi se luhatjet e papritura të temperaturës mund të dobësojnë sistemin imunitar, të nxisin sëmundje kardiovaskulare e të frymëmarrjes dhe të rrisin vdekshmërinë.

Në ekonomi, ato shkaktojnë humbje në bujqësi, rritje të papritura të kërkesës për energji dhe ndërprerje të aktivitetit ekonomik.

Sipas projeksioneve për periudhën 2050–2100, frekuenca e këtyre ngjarjeve mund të rritet me 17%, madhësia mesatare me 3% dhe ngarkesa vjetore e nxehtësisë me 20%, duke i bërë këto luhatje një tipar gjithnjë e më të zakonshëm të motit ditor në shumë rajone të populluara. / AA.com

The post Studimi: Rritje e fortë e luhatjeve ekstreme ditore të temperaturës në mbarë botën appeared first on Revista Monitor.

Një raport i ri i Forumit Ekonomik Botëror (WEF) paralajmëron se inteligjenca artificiale (IA) dhe mënyra se si kompanitë menaxhojnë talentet do të përcaktojnë se kush fiton dhe kush mbetet pas në tregun e punës deri në vitin 2030.

Pyetja nuk është më nëse IA do të ndryshojë ekonominë globale, por sa shpejt dhe sa thellësisht do ta bëjë këtë.

Sipas serisë së fundit të skenarëve të WEF, “Katër skenarë për punën në ekonominë e re: IA dhe talentet 2030”, bota po lëviz mes disa rrugëve të mundshme: nga bashkëpunimi i suksesshëm mes njerëzve dhe makinave, deri te skenarë ku teknologjia ecën më shpejt sesa aftësia e punonjësve për t’u përshtatur.

Vendimet që kompanitë dhe qeveritë marrin sot për inovacionin dhe zhvillimin e talenteve do të jenë përcaktuese për dekadën që vjen.

Drejtues të mëdhenj biznesi e përshkruajnë këtë periudhë si një përplasje forcash.

Gunter Beitinger nga Siemens thotë se komercializimi i IA, transformimi i tregut të punës dhe fragmentimi gjeoekonomik po ndërthuren për të krijuar një realitet të ri.

Automatizimi nuk mjafton më: kompanitë që do të fitojnë janë ato që do të ndryshoinë proceset e tyre rreth bashkëpunimit mes njerëzve dhe IA, duke investuar seriozisht në rikualifikimin e punonjësve.

Në sektorët e shërbimeve, Dante Disparte nga Circle sheh një tjetër ndryshim të thellë: kufiri mes shërbimit njerëzor dhe atij të ofruar nga sistemet e drejtuara nga IA po zhduket.

Kjo mund të rrisë produktivitetin, por njëkohësisht rrezikon t’i bëjë edhe më të pakapshme shkallët e mobilitetit ekonomik për punonjësit në fillim të karrierës.

Në industri dhe prodhim, Cyril Perducat nga Rockwell Automation flet për një kalim nga automatizimi drejt autonomisë, ku makineritë jo vetëm kryejnë detyra, por edhe vetë-optimizohen.

Në këtë model, njerëzit lirohen nga punët monotone dhe fokusohen në mbikëqyrje, përmirësim dhe krijimtari, por vetëm nëse teknologjia zbatohet me kujdes dhe me njerëzit në qendër.

Edhe arsimi po përballet me një transformim të madh.

Sulaekha Kolloru nga Pearson thekson se IA gjeneruese do të sjellë mësim të personalizuar në kohë reale dhe zhvillim të vazhdueshëm të aftësive, duke e bërë aftësinë për të mësuar po aq të rëndësishme sa vetë profesionet.

Në sektorin e energjisë, Antonio de la Torre Diaz nga Repsol e sheh kombinimin e IA me ekspertizën njerëzore si çelës për të përballuar një tranzicion gjithnjë e më kompleks, ndërsa Adam Hines nga Hines paralajmëron se IA po riformëson edhe pasuritë e paluajtshme, nga qendrat e të dhënave te mënyra se si kompanitë mendojnë për hapësirat e punës.

Mesazhi që del nga Davosi është i qartë: IA nuk do ta përcaktojë e vetme të ardhmen e punës.

Ajo do të varet nga mënyra se si drejtuesit sot zgjedhin të investojnë te njerëzit, te aftësitë dhe te një tranzicion që nuk lë askënd pas. / WEF, Shqip.al

The post Si po e ndryshon botën e punës Inteligjenca Artificiale appeared first on Revista Monitor.

Oulu ka një program njëvjeçar aktivitetesh që vë në qendër kulturën Sámi dhe ndryshimet klimatike. Pas një ceremonie hapje fundjavën e kaluar, Oulu në Finlandë është tashmë Kryeqyteti më i Ri Europian i Kulturës për vitin 2026.

Duke marrë stafetën nga Nova Gorica në Slloveni dhe Gorizia në Itali, kryeqyteti i parë ndërkufitar i kulturës, si edhe nga Chemnitz në Gjermani, qyteti finlandez do të zhvillojë një program të pasur eventesh gjatë gjithë vitit.

Ngjarjet kryesore në Oulu 2026

Oulu 2026 do të fokusohet te ndryshimet klimatike, si në kuptimin kulturor, duke forcuar industrinë krijuese të qytetit për vitet që vijnë, ashtu edhe në kuptimin real.

Ky i fundit do të vihet në pah në qershor me nisjen e shtegut artistik Climate Clock, që përfshin shtatë vepra të vendosura në hapësira të ndryshme, të porositura nga artistë finlandezë dhe ndërkombëtarë.

Mes tyre janë No.1574 Stone e Rana Begum, me pesë skulptura guri të frymëzuara nga akullnajat, si edhe Architectural Snowflakes: Letters from Heaven nga Takahiro Iwasaki, një instalacion me qindra flokë dëbore simetrike që ngjasojnë me arkitekturën e kishës lokale.

Duke shfrytëzuar pozicionin e Oulu-t në veriun e Finlandës, programi fton vizitorët të përjetojnë ekstremet sezonale të vendit.

Në mes të shkurtit, Nallikari SnowFest do të mbledhë 10 ekipe që do të krijojnë skulptura dëbore nën temën “Nga deti (Meren äärellä”), brenda vetëm tre ditësh. Pak më vonë, Nallikari do të presë Frozen People, një festival muzikor elektronik i zhvilluar mbi detin e ngrirë.

Në verë, netët e errëta zëvendësohen nga dielli pothuajse i pandërprerë, me perëndimin që ndodh në orët e para të mëngjesit.

Më 4 korrik, qyteti do të organizojë një vrapim nën diellin e mesnatës, me distanca nga 10 km deri në maratonë të plotë. Ndërsa ditët shkurtohen sërish, në nëntor Oulu do të presë Lumo Art & Tech Festival, me dhjetë ditë artesh dhe eventesh dixhitale.

Gjatë gjithë vitit, vizitorët do të mund të zbulojnë shijet lokale përmes Arctic Food Lab, me aktivitete si Sense Fest dhe Arctic Tasting.

Në qendër të vëmendjes: kultura Sámi

Populli Sámi, një komunitet indigjen që jeton tradicionalisht në veriun e Finlandës, Suedisë dhe Norvegjisë, si edhe në pjesë të Rusisë, do të ketë një rol të veçantë.

Opera Ovllá, e shkruar nga dramaturgia Sámi Siri Broch Johansen, sjell në skenë historinë e shtypjes dhe asimilimit të tyre përmes një tregimi të frymëzuar nga ngjarje reale.

Ndërkohë, Muzeu i Artit i Oulu do të shndërrohet në qendrën e parë të Sápmi Triennial, që deri në maj do të shfaqë art bashkëkohor Sámi dhe duodji, artizanatin tradicional.

Çfarë është programi i Kryeqyteteve Europiane të Kulturës?

Që nga viti 1985, më shumë se 60 qytete janë shpallur Kryeqytete Europiane të Kulturës. Nisma synon të nxjerrë në pah larminë kulturore të Europës dhe t’i vendosë qytetet në hartën kulturore të kontinentit.

Numri i kryeqyteteve ndryshon nga viti në vit; në 2026 janë dy: Oulu dhe Trenčín në Sllovaki, ku programi nis në shkurt. / Euronews, Shqip.al

The post Qyteti nordik Oulu po shndërrohet në surprizën kulturore të Europës appeared first on Revista Monitor.

Si të udhëtoni më shumë kur keni një punë me pushime vjetore të kufizuara? Duke planifikuar pushime të shkurtra në fundjavë, sigurisht.

Mirë se vini në lavdinë e pushimit urban. Nuk ka mënyrë më të mirë për të kaluar disa ditë sesa t’i mbushësh ato plot me ushqim, histori dhe jetë nate në një qytet të ri.

Por edhe pa përdorur asnjë ditë pushimi, ka vetëm një numër të kufizuar udhëtimesh që mund të bësh brenda një viti.

Ekipi i redaktorëve dhe shkrimtarëve të udhëtimeve të Time Out e dinë mirë se cilat vende ia vlejnë kohën tuaj. Ata kanë bashkuar vitet e tyre të përvojës për t’ju ardhur në ndihmë të vendosni se ku duhet t’ju çojë udhëtimi i parë i vitit 2026.

Dhe rekomandimi i tyre kryesor? Milano, qyteti më elegant i Italisë.

Ka shumë gjëra për t’u dashur te Milano. Edhe pse është qyteti i dytë më i madh në vend, ai eksplorohet lehtësisht brenda pak ditësh, sepse shumë nga atraksionet më të famshme, si katedralja Duomo dhe qendra historike, janë të përqendruara pranë njëra-tjetrës.

Kjo e bën qytetin të përshtatshëm për ecje dhe kompakt, pa u ndier i vogël apo klaustrofobik. Pa dyshim, është gjithashtu një destinacion i shkëlqyer për blerje.

Por pse pikërisht tani? Muajin e ardhshëm, qyteti do të presë Lojërat Olimpike Dimërore 2026.

Prisni shumë emocion, bare të mbushura dhe, nëse ekipi italian siguron disa medalje, një atmosferë përgjithësisht shumë pozitive.

Mes energjisë së lartë të turneut dhe “listës së monumenteve historike, rrugëve elegante dhe gastronomisë së pakrahasueshme të qytetit”, Ella Doyle e Time Out mendon se ai duhet të jetë “një destinacion i domosdoshëm në çdo listë udhëtimesh”. / Time Out, Shqip.al

The post Qytetet më të mira europiane ku mund të kaloni pushimet në vitin 2026 appeared first on Revista Monitor.

Popullsia bie për të katërtin vit radhazi, ndërsa politikëbërësit përballen me krizën demografike

Kina vitin e kaluar regjistroi numrin më të ulët të lindjeve që nga fillimi i regjistrimeve, duke shënuar vitin e katërt radhazi të rënies së popullsisë, teksa politikëbërësit po përballen me një krizë demografike.

Qeveria raportoi se në vitin 2025 lindën 7.92 milionë foshnja, nga 9.54 milionë një vit më parë, duke shënuar numrin më të ulët të lindjeve që nga viti 1949. Vitin e kaluar, 11.31 milionë njerëz vdiqën. Popullsia e Kinës ra me 3.39 milionë, në 1.405 miliardë.

Këto shifra, të cilat vijnë pas një rritjeje të njëhershme të lindjeve në vitin 2024, tregojnë se Kina ende nuk po përfiton nga masat që synojnë të rrisin normën e fertilitetit, numrin mesatar të fëmijëve që lind një grua gjatë jetës së saj, pas lehtësimit të politikës së “një fëmije” në vitin 2016.

Demografët kanë paralajmëruar se rënia e popullsisë së Kinës do të përshpejtohet ndjeshëm, teksa brezat e pasluftës me lindshmëri të lartë do të ndahen nga jeta. Në vitin 2024, një studim i OKB-së parashikoi se Kina do të tkurret nga 1.4 miliardë banorë në vitin 2024 në 1.3 miliardë deri në vitin 2050, duke arritur në 633 milionë deri në vitin 2100.

Në vitin 2024 pati një shtysë të lehtë të normës së lindjeve, viti i dragoit, që shihet si një vit me ogur të mirë për lindjet. Kjo rritje, e para që nga viti 2016, shtoi shpresat se politikat pro-lindshmërisë të qeverisë po kishin ndikim.

Megjithatë, analistët presin që Kina të vazhdojë të ketë gjithnjë e më pak lindje, teksa popullsia e saj bëhet më e pasur dhe më e arsimuar.

Vitin e kaluar, Pekini lehtësoi rregullat për regjistrimin e martesave, në përpjekje për të nxitur çiftet të martohen. Më parë, çiftet duhej të regjistronin martesën në vendin e regjistrimit të familjes së tyre, ose hukou, një problem për miliona punëtorë emigrantë që jetojnë jashtë provincës së origjinës.

Edhe pse ndryshimi i rregullit solli një rritje të lehtë të numrit të martesave, ekspertët thanë se pesimizmi i vazhdueshëm për ekonominë i ka dekurajuar njerëzit të martohen dhe të kenë fëmijë.

Asnjë nga nismat nuk ka pasur shumë sukses sepse ato nuk arrijnë të identifikojnë çështjet kyçe që i pengojnë çiftet të kenë fëmijë. Është e nevojshme të reformohen sistemi i sigurimeve shoqërore dhe ai tatimor dhe të forcohen vlerat familjare, për të siguruar që lindja e fëmijëve të shpërblehet si materialisht, ashtu edhe moralisht.

Norma e fertilitetit në Kinë është tani 0.98, shumë më poshtë se niveli 2.1 i nevojshëm që popullsia të mbetet e qëndrueshme. Kina përbën 17 për qind të popullsisë globale, por vetëm 6 për qind të lindjeve, një nivel i krahasueshëm me Nigerinë.

Rënia e popullsisë ka pasoja të gjera për ekonominë kineze. Ndërsa numri i punëtorëve që paguajnë taksa tkurret, Pekini do ta ketë gjithnjë e më të vështirë të mbështesë një numër në rritje pensionistësh.

Të dhënat e popullsisë u publikuan krahas të dhënave ekonomike që treguan se ekonomia e Kinës u zgjerua me 5 për qind në vitin 2025.

Pekini ka vënë theks më të madh te automatizimi, veçanërisht në sektorin e prodhimit, i cili është shndërruar gjithnjë e më shumë në një motor qendror të rritjes ekonomike të vendit pas krizës së pasurive të paluajtshme në vitin 2021.

Politikëbërësit po parashikojnë se kjo mund të zbusë një pjesë të ndikimit të plakjes së fuqisë punëtore, duke zëvendësuar njerëzit me robotë. Kina e tejkalon ndjeshëm pjesën tjetër të botës në këtë drejtim, me rreth 280,000 robotë industrialë të rinj çdo vit, ose gjysmën e totalit global, sipas Federatës Ndërkombëtare të Robotikës. / FT

The post Kina regjistron numrin më të ulët të lindjeve që nga fillimi i regjistrimeve appeared first on Revista Monitor.

Çdo vit, ekonomia globale e turizmit gjeneron triliona dollarë të ardhura, ndërsa udhëtarët eksplorojnë destinacione të reja dhe rikthehen në të preferuarat e vjetra.

Sipas të dhënave të UN Tourism, të ardhurat nga turizmi ndërkombëtar arritën gjithsej 1.74 trilionë dollarë në vitin 2024, 14% më shumë se nivelet para pandemisë në 2019.

Si renditen vendet me të ardhura nga turizmi ndërkombëtar (2024, miliardë USD)

1. Shtetet e Bashkuara të Amerikës – 215.0
2. Spanja – 106.5
3. Mbretëria e Bashkuar – 82.5
4. Franca – 77.0
5. Italia – 58.7
6. Emiratet e Bashkuara Arabe – 57.0
7. Turqia – 56.3
8. Japonia – 54.7
9. Australia – 52.0
10. Kanadaja – 49.9

Pa surpriza, SHBA-ja kryeson me një diferencë të gjerë, duke fituar 215 miliardë dollarë nga vizitorët ndërkombëtarë.

Europa dominon renditjet kryesore, me Spanjën (106.5 miliardë dollarë), Mbretërinë e Bashkuar (82.5 miliardë), Francën (77 miliardë) dhe Italinë (58.7 miliardë) që të gjitha gjenerojnë të ardhura të mëdha nga turizmi.

Japonia (54.7 miliardë), Kina (39.7 miliardë) dhe Tajlanda (42.7 miliardë) plotësojnë fituesit më të mëdhenj të Azisë.

Shqipëria regjistroi 5.4 miliardë dollarë të ardhura nga turizmi ndërkombëtar, duke reflektuar rritjen e fortë të flukseve të vizitorëve dhe peshën gjithnjë e më të madhe të turizmit në ekonominë e vendit.

Pse disa vende fitojnë më shumë se të tjerat

Të ardhurat nga turizmi varen nga disa faktorë: jo vetëm nga numri i vizitorëve, por edhe nga sa shpenzon secili turist.

SHBA-ja, për shembull, kombinon volum të lartë vizitorësh me shpenzime mesatare të larta.

Ndërkohë, vende si Maldivet ose Xhamajka mund të kenë total më të ulët absolut, por varen shumë më tepër nga turizmi si pjesë e PBB-së.

Në Europë, trashëgimia kulturore, transporti me shpejtësi të lartë dhe afërsia me tregje të mëdha ndihmojnë vendet të grumbullojnë shpenzime të konsiderueshme turistike.

Spanja, e cila tani e tejkalon edhe Francën, ofron një gamë jashtëzakonisht të gjerë përvojash turistike, nga plazhe të klasit botëror dhe arkipelagë ishujsh te qytete historike, gastronomi dhe trashëgimi kulturore.

Kjo larmi ndihmon në tërheqjen e vizitorëve gjatë gjithë vitit dhe nga tregje të shumta burimore. Si rezultat, vendi u bë më i vizituari në BE në vitin 2024.

Turizmi në zona konflikti: shembulli i Ukrainës

Një nga shifrat më befasuese në këtë grup të dhënash është 1 miliard dollarë të ardhura nga turizmi ndërkombëtar për Ukrainën.

Pavarësisht luftës që vazhdon, disa rajone të vendit, veçanërisht në perëndim, kanë mbetur relativisht të qëndrueshme dhe të hapura për udhëtime humanitare, biznesi dhe të diasporës.

Ukrainasit që kthehen për të vizituar familjen dhe vullnetarët ndërkombëtarë kanë kontribuar në shpenzime të ngjashme me turizmin, edhe në kushte të jashtëzakonshme. / Visual Capitalist

The post Vendet që fitojnë më shumë nga turizmi appeared first on Revista Monitor.

Viti 2025 solli një përzierje paradoksale sfidash dhe mundësish për punonjësit dhe punëdhënësit në mbarë botën.

Transformimi dixhital po riformëson vendet e punës dhe mënyrën se si funksionon tregu global i punës, ndërsa inteligjenca artificiale (IA) po ndryshon kërkesën për aftësi në të gjitha nivelet.

Tregu global i punës hyn në vitin 2026 me papunësi historikisht të ulët në shumë ekonomi të zhvilluara, OECD raportoi një normë 4,9% në prill 2025, por me dallime të theksuara rajonale në paga dhe punësim.

Brazili regjistroi paga rekord, Japonia vijoi rënien e pagave reale, Mbretëria e Bashkuar pa ngadalësim të punësimit pavarësisht rritjes së pagave, ndërsa Afrika e Jugut arriti papunësi 32,9%.

Raporti Future of Jobs 2025 i Forumit Ekonomik Botëror (WEF) tregon një fuqi punëtore në tranzicion: 41% e organizatave presin të reduktojnë role të ekspozuara ndaj automatizimit nga IA, por 70% planifikojnë të punësojnë për aftësi të reja të lidhura me IA-në.

Deri në vitin 2030 parashikohen 78 milionë role të reja neto, edhe pse 22% e vendeve aktuale të punës do të ndryshojnë strukturë.

Shumica e punëdhënësve po investojnë në rikualifikim, trajnim për IA dhe mirëqenie të punonjësve.

Një shqetësim i madh në 2025 ishte tkurrja e vendeve fillestare të punës. Që nga janari 2024, shpalljet për pozicione hyrëse ranë me 29%.

Papunësia e të rinjve u rrit ndjeshëm në SHBA, Indi, Kinë dhe Afrikën e Veriut, ndërsa konkurrenca për pak vende pune u ashpërsua.

Si përgjigje, të rinjtë po diversifikojnë të ardhurat dhe po orientohen drejt praktikave, formimit profesional dhe punëve manuale.

Agjentët e IA po kalojnë nga pilotimi në përdorim real. 82% e drejtuesve planifikojnë t’i adoptojnë brenda 1–3 viteve, duke automatizuar detyra rutinë në menaxhim dhe administratë.

Megjithatë, sfida mbeten qeverisja, siguria dhe besimi.

Paradoksi i aftësive po thellohet: tepricë në role tradicionale dhe mungesa të theksuara në aftësi kritike të IA-së.

94% e drejtuesve raportojnë mungesa të tilla, ndërsa punëtorët po rrisin vetë aftësitë e tyre në IA, analizë të të dhënave dhe kompetenca njerëzore.

Ky tranzicion ofron edhe mundësi për të ngushtuar hendekun midis gjinive në STEM (shkencë, teknologji, inxhinieri dhe matematikë).

Së fundi, konfliktet, emigracioni dhe fragmentimi gjeoekonomik po ndikojnë fuqishëm në tregun e punës.

Me mbi 122 milionë persona të zhvendosur globalisht dhe shkurtime fondesh në ndihmën humanitare, presionet mbi punësimin dhe modelet e biznesit pritet të vazhdojnë edhe në vitet në vijim. / WEF, Shqip.al

The post WEF: Punët kryesore dhe tregu i punës në vitin 2025 appeared first on Revista Monitor.

Nikozia është shpallur destinacioni numër një për kulturë në Europë për vitin 2026, sipas vlerësimit të European Best Destinations.

Kryeqyteti i Qipros u vlerësua veçanërisht për programin e tij njëvjeçar të festivaleve dhe aktiviteteve kulturore, që e kanë kthyer qytetin në një pikë referimi për artin dhe trashëgiminë në kontinent.

Zhvillimi i fluturimeve me kosto të ulët ka ndryshuar mënyrën se si udhëtojmë, duke i bërë pushimet e shkurtra në qytetet europiane më të aksesueshme.

Sot, gjithnjë e më shumë udhëtarë po zgjedhin përvoja kulturore, duke vizituar muze dhe vende historike, përpara se të shijojnë kuzhinën lokale.

Për ata që po planifikojnë një udhëtim urban në 2026, Nikozia renditet në krye të listës.

European Best Destinations, platformë që që prej vitit 2009 rendit destinacionet më të mira të Europës për pushime kulturore, plazhe, ski apo udhëtime rrugore, e ka zgjedhur kryeqytetin qipriot si destinacionin kulturor të vitit.

Nikozia u vlerësua për “kombinimin e trashëgimisë historike me krijimtarinë bashkëkohore”. Qyteti është kompakt dhe i përshtatshëm për t’u eksploruar në këmbë.

I banuar pa ndërprerje që nga viti 3000 para erës sonë, Qyteti i Vjetër i Nikozisë ofron një zhytje të drejtpërdrejtë në histori, i rrethuar nga muret veneciane të shekullit XVI.

Vizitorët mund të lëvizin lehtësisht mes muzeve dhe galerive, si Muzeu i Artit Bizantin, Muzeu Leventis që pasqyron historinë e qytetit, apo Muzeu i Qipros, muzeu i parë arkeologjik i vendit.

Po ashtu, qyteti u vlerësua për programin e pasur vjetor të eventeve muzikore, të kërcimit, filmit dhe artit, që konsiderohen thelbësore për identitetin e tij kulturor.

Në renditjen europiane pas Nikozisë, vendi i dytë i takoi Firences, ndërsa Vjena u rendit e treta.

Dhjetëshja e parë përfshin gjithashtu Leuven (Belgjikë), Šibenik (Kroaci), Verona (Itali), Tomar (Portugali), Rouen (Francë), Oxford (Mbretëria e Bashkuar) dhe Graz (Austri). / Euronews, Shqip.al

The post Kryeqyteti i Qipros shpallet destinacioni kulturor më i mirë i Europës për 2026 appeared first on Revista Monitor.

Sipas të dhënave më të fundit të Eurostat, gjithnjë e më shumë emigrantë në Bashkimin Europian po dërgohen përsëri në vendet e tyre të origjinës ose po rikthehen në vende të tjera.

Në tremujorin e tretë të vitit 2025, gati 42 mijë shtetas jo të BE-së u dëbuan nga shtetet anëtare. Kjo përfaqëson një rritje prej 19% krahasuar me të njëjtën periudhë të vitit 2024, kur shtetet anëtare realizuan rreth 35 mijë riatdhesime.

Shumica dërrmuese (82%) u larguan nga Bashkimi Europian, ndërsa rreth 18% e këtyre kthimeve u bënë drejt vendeve të tjera të BE-së.

Ndër to, Gjermania ka zgjeruar ndjeshëm operacionet. Gjatë vitit të kaluar, Berlini e ka trefishuar numrin e kthimeve, duke arritur pothuajse në 12 mijë në tremujorin e tretë të vitit 2025, duke lënë pas Francën (me gati 5 mijë) dhe pjesën tjetër të BE-së.

Edhe Belgjika fqinje duket se po ndjek të njëjtin drejtim, me kthimet e shtetasve jo të BE-së që pothuajse janë dyfishuar nga tremujori i tretë i vitit 2024 (730) në tremujorin e tretë të vitit 2025 (1,210).

Dëbimet e shtetasve jo të Bashkimit Europian
Tremujori III 2024 kundrejt Tremujorit III 2025 (përfshin edhe kthimet drejt vendeve të tjera të BE-së)

Burimi: Eurostat, Euronews

Cilat kombësi po riatdhesohen më shpesh?

Numrat më të lartë të riatdhesimeve në të gjithë BE-në në tremujorin e tretë të vitit 2025 u raportuan për shtetasit algjerianë (12,325) dhe marokenë (6,670).

Krahasuar me tremujorin paraardhës, rritjet më të mëdha u shënuan për shtetasit turq (+15%), sirianë (+9%), rusë (+7%), gjeorgjianë (+5%) dhe shqiptarë (+2%).

Eurostat njofton se 40% e të gjitha kthimeve u klasifikuan si “të detyruara”, që do të thotë se një pjesë e konsiderueshme e personave që morën urdhër për t’u larguar nuk e zbatuan atë vullnetarisht, por u detyruan në një formë ose tjetër.

Megjithatë, këto shifra ndryshojnë ndjeshëm nga një vend i BE-së në tjetrin.

Danimarka ka përqindjen më të lartë të kthimeve të detyruara (91%), e ndjekur nga Rumania (82%) dhe Bullgaria (80%).

Në fakt, Italia raporton një përqindje edhe më të lartë, 100%. Megjithatë, një shifër kaq e rrumbullakosur mund të pasqyrojë dallime në praktikat e raportimit mes vendeve të BE-së, në kushtet e procedurave të fragmentuara të riatdhesimit.

Sipas Eurostat, rreth 77% e të gjitha kthimeve përfshijnë një formë asistence financiare, si ndihmë për blerjen e biletave ose pagesa në para në momentin e nisjes ose mbërritjes.

Shtetas jo të BE-së të riatdhesuar në tremujorin e tretë të vitit 2025

Burimi: Eurostat, Euronews

Pse po zbatohen kaq pak urdhra riatdhesimi?

Ekziston një hendek i madh mes numrit të urdhrave për riatdhesim të lëshuar nga shtetet anëtare dhe atyre që përfundojnë realisht: 41,890, ose rreth 36% e totalit.

Franca, për shembull, lëshoi numrin më të madh të urdhrave, gati 34 mijë në tremujorin e tretë të vitit 2025. Megjithatë, ajo zbatoi vetëm 14% të tyre, një normë e ngjashme me Greqinë (14%) dhe Spanjën (13%).

Ky hendek shpjegohet nga disa faktorë.

Në disa raste, autoritetet nuk arrijnë të përcaktojnë vendin e origjinës së emigrantit. Në raste të tjera, kthimet mund të vonohen ose të pezullohen për arsye shëndetësore, ose sepse personi është i mitur i pashoqëruar.

Në fillim të dhjetorit, vendet e BE-së miratuan projekt-legjislacion që synon të përshpejtojë kthimet. Sipas kuadrit të ri, shtetet anëtare do të lejohen të lidhin marrëveshje dypalëshe me vende të treta për të ngritur qendra pritjeje për emigrantët jashtë BE-së.

Këto qendra do të përdoren për të strehuar emigrantët ndërsa aplikimet e tyre shqyrtohen dhe statusi i tyre verifikohet.

Organizatat e të drejtave të njeriut, megjithatë, argumentojnë se zhvendosja e këtyre qendrave jashtë territorit të BE-së mund të çojë në kthime të paligjshme dhe ndalime arbitrare. / Euronews

The post Kthimet e emigrantëve: Cilat vende të BE-së po rrisin riatdhesimet? appeared first on Revista Monitor.

Pasaporta e një vendi është sot më shumë se një dokument udhëtimi: ajo pasqyron fuqinë diplomatike, stabilitetin politik dhe nivelin e besimit ndërkombëtar.

Sipas Henley Passport Index 2026, renditja globale që mat numrin e destinacioneve ku qytetarët mund të udhëtojnë pa vizë paraprake, në krye vazhdon të qëndrojë Singapori, me akses pa vizë në 192 destinacione .

Në vend të dytë renditet Japonia (188 destinacione), e ndjekur nga Koreja e Jugut dhe një grup vendesh europiane si Danimarka, Spanja, Suedia dhe Zvicra.

Në thelb, dominimi i Azisë Lindore dhe i BE-së lidhet me diplomaci aktive, marrëveshje reciproke për heqjen e vizave, stabilitet institucional dhe reputacion të ulët migracioni informal.

Europa vazhdon të jetë kontinenti me përqendrimin më të madh të pasaportave të forta. Austria, Gjermania, Franca, Italia, Holanda dhe Greqia janë të gjitha në top-5 global, me mbi 185 destinacione pa vizë.

Një zhvillim i rëndësishëm është pozicioni i lartë i Emirateve të Bashkuara Arabe, që renditen në top-5, duke reflektuar strategjinë agresive të viteve të fundit për marrëveshje bilaterale dhe hapje globale.

Në Ballkan, dallimet janë të dukshme. Serbia kryeson rajonin me 136 destinacione pa vizë (vendi i 34-t në botë), ndërsa Mali i Zi dhe Maqedonia e Veriut ndodhen në grupin e mesëm të renditjes me rreth 128 destinacione. Bosnjë-Hercegovina ka akses pa vizë në 122 destinacione.

Shqipëria renditet në vendin e 43-të, me 121 destinacione pa vizë, duke qëndruar shumë pranë Bosnjës dhe pak mbi Moldavinë.

Ky pozicion reflekton përfitimet nga liberalizimi i vizave me BE-në, por edhe kufijtë e ndikimit diplomatik shqiptar krahasuar me vendet e BE-së apo me Serbinë, e cila ka ndërtuar marrëdhënie më të gjera jashtë Europës.

Renditja e pasaportave tregon se liria e lëvizjes nuk është thjesht çështje udhëtimi, por rezultat i politikave afatgjata, stabilitetit dhe besueshmërisë ndërkombëtare.

Për Shqipërinë dhe rajonin, përmirësimi i mëtejshëm mbetet i lidhur ngushtë me integrimin europian dhe forcimin e diplomacisë ekonomike dhe politike.

10 pasaportat më të fuqishme në botë (2026)

1. Singapori – 192 destinacione
2. Japonia – 188 destinacione
3. Koreja e Jugut – 188 destinacione
4. Danimarka – 186 destinacione
5. Spanja – 186 destinacione
6. Suedia – 186 destinacione
7. Zvicra – 186 destinacione
8. Austria – 185 destinacione
9. Gjermania – 185 destinacione
10. Franca – 185 destinacione

(Vendet me të njëjtin numër destinacionesh ndajnë të njëjtin pozicion në renditje)

Çfarë i bashkon këto vende?

• Diplomaci aktive dhe marrëveshje të gjera bilaterale
• Stabilitet politik dhe institucional
• Nivel i ulët rreziku emigrator
• Ekonomi të forta dhe besueshmëri ndërkombëtare

/ Henley Passport  Index

The post Pasaportat më të fuqishme në botë në 2026, kush kryeson dhe ku renditet Shqipëria appeared first on Revista Monitor.

Verizon do t’u ofrojë klientëve të prekur nga një ndërprerje shtatëorëshe e shërbimit kompensim prej 20 dollarësh, konfirmoi kompania për USA TODAY

Ndërprerja më e madhe e rrjetit celular në SHBA Verizon, filloi rreth orës 12:30 pasdite të mërkurën, më 14 janar, dhe preku më shumë se 1.5 milionë klientë, sipas të dhënave nga shërbimi i monitorimit të ndërprerjeve Downdetector.

Nuk ka asnjë tregues se ndërprerja e shërbimit ishte rezultat i një sulmi kibernetik, por më tepër i një problemi softuerik që është ende nën hetim, sipas një deklarate të Verizon të publikuar të enjten, më 15 janar.

Klientët e Verizon të prekur nga ndërprerja e shërbimit do të marrin si kompensim 20 dollarë, i cili do të jetë i disponueshëm në aplikacionin celular myVerizon, konfirmoi kompania.

Verizon, deri më 15 janar, nuk kishte dhënë një datë apo orë specifike se kur shpërblimi monetar prej 20 dollarësh do të ishte i disponueshëm. Klientët që do të përfitojnë kreditë do të njoftohen me mesazh me tekst, sipas një deklarate të Verizon.

Ndërprerja ishte e përhapur në të gjithë Shtetet e Bashkuara, me përqendrimet më të larta të raportimeve në New York City, Atlanta, Charlotte (Karolina e Veriut), Houston dhe Brooklyn, New York, sipas Downdetector.

Ndërprerja e gjerë e shërbimit u shkaktua nga një problem softuerik dhe kompania është duke “kryer një rishikim të plotë të asaj që ndodhi”, thuhet në një deklaratë të Verizon.

Në shtator të vitit 2024, një ndërprerje e ngjashme dhe po aq e përhapur e Verizon preku më shumë se 100,000 persona dhe raportohet se u hetua nga Komisioni Federal i Komunikimeve (FCC). / USA Today

The post Rrjeti telefonik Verizon kompenson klientët e prekur nga ndërprerja masive me 20 dollarë appeared first on Revista Monitor.

Studiuesit njohin disa qytete të rëndësishme të lashtësisë falë burimeve të shkruara, por nuk kanë arritur ende t’i lokalizojnë ato në terren.

Bëhet fjalë për qendra të mëdha urbane, madje edhe kryeqytete mbretërish dhe perandorish, vendndodhja e të cilave ka humbur me kalimin e kohës.

Në disa raste, grabitës kanë gjetur këto qytete dhe kanë nxjerrë artefakte, por pa zbuluar kurrë se ku ndodhen.

1. Irisagrig

Mbishkrime të lashta, disa prej tyre nga Irisagrig, janë ekspozuar gjatë një ceremonie ku ato iu kthyen Irakut. (Burimi i imazhit: Win McNamee/Getty Images)

Pas pushtimit amerikan të Irakut në vitin 2003, në tregun e antikuareve u shfaqën mijëra pllaka balte nga një qytet i quajtur Irisagrig.

Tekstet tregojnë se qyteti lulëzoi rreth 4 000 vjet më parë dhe kishte pallate me qen, luanë dhe një tempull kushtuar perëndisë Enki.

Qyteti mendohet të jetë plaçkitur nga grabitësit, por vendndodhja e tij nuk është identifikuar kurrë nga arkeologët.

2. Itjtawy

Rrënojat e piramidës së Amenemhatit I në Lisht. Qyteti kryeqytet që ai ndërtoi nuk është gjetur kurrë, megjithëse studiuesit mendojnë se ka shumë gjasa të ndodhej diku pranë Lishtit. (Burimi i imazhit: DeAgostini/Getty Images)

Faraoni Amenemhat I ndërtoi këtë kryeqytet rreth vitit 1980 p.e.s., por ai nuk është gjetur ende.

Studiuesit mendojnë se ndodhej pranë Lishtit, në Egjiptin qendror, ku ndodhet edhe piramida e Amenemhatit.

Itjtawy mbeti kryeqytet deri rreth vitit 1640 p.e.s.

3. Akkadi (Agade)

Kryeqyteti i Perandorisë Akkadiane, që shtrihej nga Gjiri Persik deri në Anadoll, nuk është zbuluar ende.

Qyteti ishte qendra e sundimit të Sargonit të Madh dhe përfshinte tempullin Eulmash, kushtuar perëndeshës Ishtar.

Mendohet se ndodhej diku në Irak dhe u braktis rreth vitit 2150 p.e.s.

4. Al-Yahudu

Një pikturë që daton nga viti 1830, e cila paraqet hebrenjtë në mërgim në Perandorinë Babilonase. (Burimi i imazhit: ARTGEN/Alamy)

Ky vendbanim, emri i të cilit do të thotë “qyteti i Judës”, strehoi hebrenjtë e dëbuar nga mbreti babilonas Nebukadnetsar II.

Rreth 200 pllaka tregojnë se komuniteti ruajti fenë dhe emrat fetarë. Vendndodhja e tij mbetet e panjohur, por besohet se ishte në Irak.

5. Waššukanni

Një vulë cilindrike nga Perandoria Mitani. Ajo ndodhet sot në Muzeun Metropolitan të Artit në Nju Jork. (Burimi i imazhit: Dhuratë nga Martin dhe Sarah Cherkasky, 1987; Muzeu Metropolitan i Artit; Domeni publik)

Kryeqyteti i Perandorisë Mitani (1550–1300 p.e.s.) nuk është gjetur. Studiuesit mendojnë se ndodhej në verilindje të Sirisë.

Banorët e tij ishin hurrianë, me gjuhë dhe kulturë të veçantë.

6. Thinis (Tjenu)

Një nga qytetet më të hershme të Egjiptit, nga ku sunduan mbretër të hershëm rreth 5 000 vjet më parë.

Më vonë humbi statusin e kryeqytetit, por mendohet se ndodhej pranë Abydosit, ku janë zbuluar shumë varre mbretërore. / LiveScience, Shqip.al

The post 6 qytete të “humbura” që arkeologët nuk i kanë gjetur kurrë appeared first on Revista Monitor.

Analiza gjen prova se teknologjia po ndikon në paga dhe punësim në sektorë të caktuar

Rritja e inteligjencës artificiale po ndikon tashmë në paga dhe punësim në profesionet e ekspozuara ndaj automatizimit, ka konstatuar një studim i Fondit Monetar Ndërkombëtar (FMN), i cili u ka bërë thirrje qeverive të ofrojnë më shumë mbështetje për punëtorët që humbasin vendet e punës për shkak të kësaj teknologjie.

Kristalina Georgieva, drejtoresha menaxhuese e FMN-së, tha se politikëbërësit duhet të shqyrtojnë gjithashtu rikonceptimin e arsimit, në mënyrë që të rinjtë që hyjnë në tregun e punës të mund të përdorin inteligjencën artificiale “në vend që të konkurrojnë me të”.

“Pesha e kësaj çështjeje shkon përtej ekonomisë. Puna u jep njerëzve dinjitet dhe qëllim në jetë. Kjo është ajo që e bën transformimin nga inteligjenca artificiale kaq vendimtar,” tha ajo përpara takimit vjetor të liderëve botërorë dhe drejtuesve të biznesit në Davos të Zvicrës, javën e ardhshme.

Fondi analizoi miliona shpallje pune online dhe profile punëtorësh në gjashtë ekonomi: SHBA, Mbretërinë e Bashkuar, Gjermaninë, Danimarkën, Brazilin dhe Afrikën e Jugut.

Kjo analizë është e rëndësishme sepse kërkimet mbi ndikimin e inteligjencës artificiale në tregun e punës deri tani janë mbështetur kryesisht në të dhëna nga SHBA-ja, ku adoptimi i saj është më i avancuar.

Studimet e mëparshme nuk kanë gjetur prova përfundimtare se inteligjenca artificiale ka çuar në shkarkime masive, edhe pse disa prej tyre tregojnë një efekt më të qartë në punësimin fillestar dhe në profesione të caktuara, si zhvillimi i softuerëve.

Analiza e FMN-së zbuloi se një në dhjetë shpallje pune kërkonte të paktën një aftësi të re që pothuajse nuk ekzistonte një dekadë më parë, si aftësi të lidhura me teknologjinë e informacionit ose menaxhimin e rrjeteve sociale në marketing.

Rritja e kërkesës për këto aftësi më të gjera ka pasur efekt pozitiv në paga dhe punësim, tha FMN-ja. Shpalljet që përfshinin një aftësi të re ofronin një premium page prej 3 deri në 3.4 për qind si në SHBA, ashtu edhe në Mbretërinë e Bashkuar.

Por kur FMN-ja shqyrtoi shpalljet që kërkonin vetëm aftësi të lidhura drejtpërdrejt me inteligjencën artificiale, rritja e kërkesës për to nuk e rriti nivelin e përgjithshëm të punësimit. Përkundrazi, ajo çoi në humbje vendesh pune në profesione ku punëtorët ishin më të cenueshëm nga zëvendësimi i plotë me teknologji të reja. FMN nuk specifikoi se cilat profesione ishin më të ekspozuara, por theksoi se vendet e punës në nivelet fillestare kishin një ekspozim më të lartë ndaj inteligjencës artificiale.

Pas pesë vitesh, punësimi ishte 3.6 për qind më i ulët në rajonet me kërkesë më të lartë për aftësi të lidhura me inteligjencën artificiale, krahasuar me zona të tjera.

Ajo bëri thirrje për mbështetje më të madhe për punëtorët e zhvendosur nga inteligjenca artificiale, për t’i ndihmuar të rikualifikohen dhe të kalojnë në mundësi të reja, si dhe për forcimin e mbrojtjes sociale.

Shpalljet e punës sugjeronin se do të kishte më shumë kërkesë për punëtorë të aftë në përdorimin e inteligjencës artificiale sesa për ata që merren drejtpërdrejt me zhvillimin e saj, tha FMN-ja.

Kjo do të thotë se të rinjtë do të kenë nevojë për “aftësi njohëse, krijuese dhe teknike që e plotësojnë inteligjencën artificiale dhe i ndihmojnë ta përdorin atë, në vend që të konkurrojnë me të”, shtoi fondi. / FT

The post FMN ushtron presion mbi qeveritë që të rrisin mbështetjen për punonjësit e larguar nga IA appeared first on Revista Monitor.

Kompanitë po përballen me një valë aplikimesh të gjeneruara nga chatbot-ët

Shumë rekrutues të mbingarkuar e pritën me gëzim daljen e ChatGPT-së. Më në fund, një mjet që mund të lehtësonte hartimin e përshkrimeve të vendeve të punës, planifikimin e intervistave dhe refuzimin e kandidatëve.

Por, si pushuesit e lumtur në plazh që nuk e shohin cunamin që po afrohet, ata nuk e parashikuan çfarë do të pasonte: një valë gjigante aplikimesh të gjeneruara nga inteligjenca artificiale (IA).

Numri i aplikimeve që dërgon mesatarisht një kandidat është rritur me 239% që nga dalja e ChatGPT-së në vitin 2022, sipas të dhënave globale të mbledhura nga Greenhouse, një kompani softuerësh për menaxhimin e aplikimeve.

Shërbime me pagesë si LazyApply dhe aiApply u lejojnë kandidatëve të aplikojnë edhe kur flenë, duke përshtatur në mënyrë perfekte CV-të dhe letrat e motivimit.

IA ka lehtësuar madje edhe infiltrimin e kompanive nga spiunë apo mashtrues. Muajin e kaluar, Amazon bllokoi 1,800 aplikime nga shtetas të Koresë së Veriut që po aplikonin për punë IT në distancë. Sipas parashikimit të Gartner, deri në vitin 2028, një në katër profile kandidatësh mund të jetë i rremë.

Përballë kësaj përmbytjeje, rekrutuesit po reagojnë në mënyra të ndryshme. Disa u kërkojnë me mirësjellje kandidatëve të mos përdorin chatbot-ë.

Anthropic dhe Mastercard, për shembull, kërkojnë që letrat motivuese të mos jenë plotësisht të gjeneruara nga IA.

Të tjerë po vendosin kufij për numrin e aplikimeve që mund të bëjë një individ. OpenAI, për shembull, i kufizon kandidatët në maksimum pesë aplikime brenda gjashtë muajve.

Ndërkohë, kompanitë po përshpejtojnë përdorimin e IA-së për të filtruar malin në rritje të CV-ve. Dy të tretat e rekrutuesve planifikojnë të rrisin përdorimin e teknologjisë për intervista paraprake, sipas LinkedIn.

Shumë përdorin IA për të përzgjedhur aplikimet që përputhen me kriteret, edhe pse kompani si KPMG theksojnë se vendimet përfundimtare merren nga njerëzit.

Modelet e IA-së mund të sugjerojnë edhe kandidatë për role të tjera, por koha për të plotësuar vendet vakante është ulur vetëm pak që nga viti 2021.

Sipas Robert Newry, bashkëthemelues i Arctic Shores, rekrutuesit janë strukturalisht në disavantazh.

Kandidatët nuk shqetësohen për ligjet kundër diskriminimit apo mbrojtjen e të dhënave dhe nuk kanë nevojë për miratim nga eprorët apo IT-ja. “Në garën e armëve mes jush dhe kandidatit, ju do të humbni,” thotë ai.

Në afat më të gjatë, IA mund ta ndryshojë rrënjësisht rekrutimin.

Kompanitë mund të mbështeten më shumë te detyra që nuk mund të kopjohen në chatbot-ë, si puzzle vizuale, ose te identifikimi i kandidatëve para se ata të aplikojnë.

LinkedIn tashmë ka lançuar një “Asistent Punësimi”, ndërsa startup-e si Juicebox automatizojnë kërkimin e talenteve.

Deri atëherë, rekrutuesit do të duhet të notojnë në një det CV-sh të lëmuara në mënyrë të dyshimtë, në kërkim të kandidatit ideal. / Economist, Shqip.al

The post Aplikantët për punë po e fitojnë garën e IA kundër rekrutuesve appeared first on Revista Monitor.

Inteligjenca artificiale (IA) po bëhet gjithnjë e më e pranishme në botën e biznesit, me gjithnjë e më shumë blerës që përdorin këtë teknologji për të orientuar blerjet e tyre. Por çfarë do të thotë kjo për të ardhmen e tregtisë?

Përhapja më e gjerë e IA po detyron një sërë sektorësh të kalojnë në një tranzicion të shpejtë, dhe blerjet nuk bëjnë përjashtim.

Një e katërta e konsumatorëve përdorën mjete blerjeje me inteligjencë artificiale gjeneruese në vitin 2025 dhe edhe 31% të tjerë planifikojnë t’i adoptojnë ato në të ardhmen.

Kjo sipas një raporti të ri nga kompania e transformimit të biznesit Capgemini, i bazuar në përgjigje të konsumatorëve në nivel global dhe intervista me drejtues të sektorit të shitjes me pakicë.

“Markat duhet të shkojnë përtej optimizimit për kërkimin dhe të kalojnë te optimizimi për përzgjedhjen”, tha Dreen Yang, zëvendëspresidente ekzekutive dhe drejtuese globale për produktet e konsumit dhe shitjen me pakicë në Capgemini. “Suksesi varet gjithnjë e më shumë i përzgjedhjes nga algoritmet, jo vetëm nga gjetja nga konsumatorët.”

Në praktikë, blerësit mund ta përdorin IA në mënyra të ndryshme, qoftë duke bërë blerje drejtpërdrejt përmes një chatbot-i, duke përdorur algoritme për këshilla, ose duke lejuar një asistent virtual të shpenzojë para në emër të tyre.

Vitin e kaluar, për shembull, OpenAI njoftoi se do t’u lejonte përdoruesve në SHBA të blinin produkte nga Etsy, Shopify dhe Walmart përmes ChatGPT.

Kompani të tjera, si Amazon, janë treguar më hezituese, duke bllokuar crawler-at e OpenAI dhe duke kufizuar kështu aksesin në listat e produkteve të saj.

Duke u përqendruar në ambiciet e veta për IA, Amazon shpreson të ruajë kontrollin mbi tregun e reklamimit në tregtinë elektronike.

Sipas Capgemini, 63% e konsumatorëve të anketuar duan që inteligjenca artificiale gjeneruese të ofrojë përmbajtje blerjeje hiper-të personalizuar, megjithëse shqetësimet rreth kësaj teknologjie mbeten.

Për shembull, 71% e të anketuarve thanë se ishin të shqetësuar për mënyrën se si IA gjeneruese përdor informacionin e tyre.

Dëshira për ndihmë njerëzore mbetet gjithashtu e fortë, me 66% të të anketuarve që vlerësojnë mbështetjen njerëzore në momentin e blerjes.

Kjo do të thotë se markat duhet të ofrojnë “një përzierje të balancuar mes komoditetit dixhital dhe mbështetjes njerëzore”, tha Capgemini.

Në veçanti, chatbot-ët e  ndihmës në faqet e kompanive, të menduar për të ofruar mbështetje të menjëhershme 24/7, rezultuan relativisht jopopullorë, duke kënaqur vetëm 57% të të anketuarve.

T’u bësh përshtypje robotëve

Sipas raportit, shitësit me pakicë duhet të përshtaten me epokën e re të blerjeve ose rrezikojnë të mbeten pas.

Për të përmirësuar shikueshmërinë dhe rekomandimin nga botët e IA, kompanitë duhet të ofrojnë të dhëna të lexueshme nga makinat, të përditësuara vazhdimisht dhe të pasuruara me atribute të produkteve. Kjo i mundëson teknologjisë të interpretojë, shfaqë dhe rekomandojë produkte në kohë reale.

Mjetet e IA kanë më shumë gjasa të rekomandojnë kompani që ofrojnë kontekst të detajuar rreth produkteve të tyre, pasi për botët është më e lehtë të kuptojnë se për kë është një artikull dhe pse është i përshtatshëm.

Burime të palëve të treta, si vlerësimet dhe komentet, kanë gjithashtu rëndësi, tha Capgemini, pasi ato ndikojnë në mënyrën se si modelet e mëdha gjuhësore përshkruajnë produktet ose markën.

Duke parë përpara, popullariteti i vazhdueshëm i blerjeve përmes chatbot-ëve varet, megjithatë, nga një sërë faktorësh. Një pyetje kyçe lidhet me oreksin e kompanive të IA për reklama.

Nëse asistentët e blerjeve mbushen me reklama, është e mundur që besimi i konsumatorëve te rekomandimet e tyre të bjerë.

Të përfshihesh në tranzicion

Kur bëhet fjalë për ofertat e veta të IA, është e rëndësishme që kompanitë ta përshtatin teknologjinë me preferencat e konsumatorëve, tha Capgemini.

Me fjalë të tjera, markat që dallohen janë ato që ofrojnë përvoja të larmishme blerjeje përmes një ndërfaqeje të vetme.

Disa përdorues pëlqejnë të eksplorojnë vetë, ndërsa të tjerë preferojnë rekomandime hap pas hapi, të dyja mund të përmbushen duke përdorur mjete IA.

Transparenca dhe kontrolli mbi këtë teknologji janë gjithashtu thelbësore, thuhet në raport. Shumica e blerësve duan të vendosin kufij të rreptë për asistentët dixhitalë, si kufij shpenzimesh, dhe 63% duan të miratojnë ose refuzojnë blerjet e nisura nga IA.

Një tjetër 67% duan që markat të etiketojnë reklamat dhe përmbajtjen e gjeneruar nga IA, duke nënvizuar dëshirën për kontroll njerëzor në çdo hap. / Euronews, Shqip.al

The post Një epokë e re e blerjeve me IA: Si zgjidhen markat nga algoritmet appeared first on Revista Monitor.

Anketat më të fundit statistikore tregojnë se si numri i të punësuarve ashtu edhe numri i të papunëve në Itali po bien, ndërsa numri i personave që kanë ndaluar së kërkuari punë po rritet ndjeshëm.

Tregu i punës në Itali humbi vrull në nëntor 2025, me një kombinim të rrallë të rënies së punësimit dhe rënies së papunësisë që tregon një rritje të daljes së të papunëve nga tregu i punës (inakitivitetit), sipas Istat.

Punësimi ra me 34,000 persona gjatë muajit, duke e ulur normën e punësimit në 62.6%.

Rënia nuk ishte e njëtrajtshme. Ajo goditi kryesisht gratë, të vetëpunësuarit dhe punëtorët me kontrata me afat të caktuar.

Sipas grupmoshave, rezultatet më të dobëta u shënuan tek të rinjtë 15–24 vjeç dhe grupmosha 35–49 vjeç, ndërsa grupi 25–34 vjeç shkoi kundër prirjes. Punësimi mbeti përgjithësisht i qëndrueshëm tek burrat, personat me kontrata të përhershme dhe ata mbi 50 vjeç.

Dalja nga tregu i punës rritet pavarësisht papunësisë më të ulët

Në të njëjtën kohë, numri i personave që kërkonin punë ra me 2%, ose rreth 30,000 më pak krahasuar me muajin e mëparshëm, duke e ulur normën e papunësisë në 5.7% dhe papunësinë e të rinjve në 18.8%.

Megjithatë, rënia e papunësisë nuk sinjalizoi një treg më të shëndetshëm pune, sepse ajo përkoi me një rritje të theksuar të inaktivitetit.

Istat tha se numri i personave të moshës 15–64 vjeç që nuk janë në punë dhe nuk po kërkojnë aktivisht një vend pune u rrit me 72,000 (një rritje prej 0.6%) në nëntor, duke e çuar normën e inaktivitetit në 33.5%.

Rritja ishte e përhapur si tek burrat ashtu edhe tek gratë dhe në shumicën e grupmoshave, me grupin 25–34 vjeç sërish si përjashtimin kryesor.

Pamja afatgjatë më e fortë se rënia mujore

Duke parë përtej një muaji, tabloja është më pak pesimiste. Gjatë tre muajve deri në nëntor 2025, punësimi u rrit me 0.3% krahasuar me tre muajt e mëparshëm, ose një rritje neto prej 66,000 vende pune, shoqëruar me një rënie të papunësisë.

Në bazë vjetore, Italia kishte 179,000 persona më shumë në punë krahasuar me nëntorin 2024, një rritje prej 0.7%.

Të dhënat vjetore tregojnë gjithashtu një ndryshim në përbërjen e vendeve të punës. Numri i punonjësve me kontrata të përhershme u rrit me 258,000 dhe i të vetëpunësuarve me 126,000, duke kompensuar më shumë se rënien prej 204,000 të punonjësve me kontrata me afat të caktuar.

Në përgjithësi, norma e punësimit u rrit me 0.3 pikë përqindje gjatë vitit, ndërsa si papunësia ashtu edhe inaktiviteti ranë, duke sugjeruar se pavarësisht pengesës së nëntorit, drejtimi themelor mbetet përgjithësisht pozitiv. / Euronews

The post Italia shënon rënie të dyfishtë si të papunësisë ashtu edhe të vendeve të lira të punës appeared first on Revista Monitor.

Agjentë IA, flukse pune autonome, MCP dhe terminologji e re që ndërtohet mbi të gjitha këto shfaqen pothuajse çdo javë.

Shumica e ekipeve nuk po hasin vështirësi me teknologjinë; ato po hasin vështirësi me qartësinë.

Epoka e ardhshme e lidershipit në inteligjencën artificiale nis me një gjuhë të përbashkët.

Jason Ing thekson se, në marketing dhe komunikim, fjalët kanë një rol kyç: ato formësojnë perceptimin, ndërtojnë besim dhe i bëjnë idetë e reja më të kapshme.

Megjithatë, në diskutimet mbi inteligjencën artificiale, pikërisht gjuha shpesh shndërrohet në pengesë.

Terminologjia po shtohet me një ritëm më të shpejtë sesa ekipet mund ta përthithin dhe zotërimi i saj është kthyer në një nga barrierat kryesore për adoptimin e IA-së.

Sipas tij, disa profesionistë e përdorin këtë gjuhë me vetëbesim, ndërsa të tjerë hezitojnë të përfshihen sepse ndihen të mbetur pas.

Kjo dinamikë krijon frustrim, ndjesi përjashtimi dhe, në disa raste, edhe reagim kundërshtues. Ndërkohë, këto koncepte po bëhen pjesë e pandashme e mjeteve të marketingut modern dhe kuptimi i tyre i qartë i ndihmon ekipet të përgatiten për fazën e ardhshme të transformimit.

Autori i referohet përvojës së tij të hershme në Amazon, ku qartësia trajtohej si disiplinë dhe jo si preferencë personale.

Rishikimet ishin intensive dhe përdorimi i një termi të paqartë mjaftonte për të humbur vëmendjen e të tjerëve.

Ai vëren se e njëjta nevojë për saktësi ekziston sot në mënyrën se si flitet për inteligjencën artificiale: kur gjuha është e paqartë ose jokonsistente, përputhja brenda ekipeve zhduket dhe përparimi ngadalësohet.

Në epokën e IA-së, kjo qartësi po bëhet edhe më e rëndësishme. Aftësi të reja dhe terma të rinj shfaqen çdo muaj.

Ndërsa konceptet janë reale dhe shpesh të vlefshme, gjuha që i shoqëron ndryshon më shpejt sesa ekipet mund ta ndjekin.

Kur terma si “agjentë”, “orkestrim” apo “flukse pune inteligjente” përdoren pa një kuptim të përbashkët, njerëzit shpesh bien dakord pa qenë plotësisht të sigurt për çfarë po miratojnë. Këtu, sipas autorit, lind keqkoordinimi.

Ndërtimi i një fjalori të përbashkët të IA

Sipas Jason Ing, shumë ekipe kanë plane ambicioze për inteligjencën artificiale, por shumë pak prej tyre kanë ndërtuar një fjalor të përbashkët për ta mbështetur këtë proces.

Pa përkufizime të qarta, të njëjtat fjalë përdoren për të përshkruar ide të ndryshme, duke ngadalësuar vendimmarrjen dhe duke krijuar fërkime të panevojshme.

Gjuha e qartë i ndihmon ekipet të vlerësojnë furnitorët, të projektojnë flukse pune dhe të shpjegojnë më mirë vlerën e aftësive të reja teknologjike.

Fokusi te rezultatet, jo te terminologjia

Sapo gjuha të jetë e qartë, vëmendja mund të zhvendoset te ajo që ka vërtet rëndësi: rezultatet. Sipas autorit, terma si “orkestrim” apo “agjentë” marrin kuptim vetëm kur lidhen me ndikim të matshëm, si fushata më të shpejta, përmbajtje më konsistente ose angazhim më të lartë.

Kur bisedat bazohen te rezultatet, bëhet më e lehtë të dallohet vlera reale nga zhurma.

Një dekodues i shkurtër i zhargonit të IA

MCP (Model Context Protocol): standard që i mundëson inteligjencës artificiale të lidhet në mënyrë të sigurt me mjetet, sistemet dhe të dhënat e një organizate.
A2A (bashkëpunim agjent–agjent): agjentë të IA që delegojnë detyra mes tyre pa ndërhyrje njerëzore.
Flukse pune agjentike: procese ku IA ndërmerr veprime dhe përshtatet në bazë të rezultateve.
Orkestrimi: koordinimi i detyrave krijuese dhe i fushatave në një sistem të vetëm të integruar.
Enterprise grounding: përdorimi nga IA vetëm i informacionit të miratuar dhe të kuruar nga kompania.
Optimizimi me qark të mbyllur: IA që mëson nga të dhënat e performancës dhe përmirëson vazhdimisht përmbajtjen ose targetimin.

Qartësia si avantazh konkurrues

Sipas Jason Ing, qartësia mund të duket e thjeshtë, por është një avantazh real strukturor. E ardhmja e inteligjencës artificiale në marketing nuk u përket kompanive me terminologjinë më të zhurmshme, por atyre që e përdorin IA për t’u shërbyer më mirë klientëve.

Kur ekipet ndajnë një gjuhë të përbashkët dhe kuptojnë qartë konceptet, ato marrin vendime më të mira, e adoptojnë inteligjencën artificiale me më shumë siguri dhe ndërtojnë sisteme që realisht e rrisin vlerën e punës. / Forbes

The post Inteligjenca artificiale është më e thjeshtë sesa gjuha që përdorim për ta përshkruar appeared first on Revista Monitor.

Valixhet me rrota duken të padëmshme, derisa rrotat e forta godasin kalldrëmet e vjetra në agim. Në disa pjesë të Europës, presioni i banorëve dhe debati mbi mbingarkesën turistike kanë shtyrë autoritetet të reagojnë, edhe pse ndalimet e plota janë të rralla.

Masat zakonisht ndahen në tre kategori: fushata; rregulla që kufizojnë përdorimin e mjeteve me rrota në shkallë dhe ura të mbrojtura; dhe dispozita sjelljeje që ndëshkojnë bllokimin e rrugicave të ngushta nga bagazhet.

Qytetet më poshtë tregojnë rastet më të dokumentuara.

1. Dubrovnik, Kroaci

Ankesat për zhurmën e rrotave në Qytetin e Vjetër në Dubrovnik shtynë bashkinë të kërkojë shmangien e tërheqjes së valixheve brenda mureve dhe të promovojë shërbime transferimi bagazhesh.

Zbatimi fokusohet te edukimi, me rregulla zhurme për orët e vona. Mesazhi shoqëror është i qartë: rrotat të kufizohen.

2. Venecia, Itali

Titujt për “ndalime” kanë qenë kryesisht propozime, por kufizime reale ekzistojnë për karroca të mëdha në disa rrugë e shkallë.

Vizitorët orientohen drejt vaporetove dhe portierëve, që bagazhet të mos përplasen në shkallë guri.

3. Roma, Itali

Këtu theksi lidhet me mbrojtjen e monumenteve. Tërheqja e valixheve në shkallë ikonike, si ato Spanjolle, mund të ndalohet.

Trotuaret përgjithësisht lejojnë valixhet me rrota, por zonat e mbrojtura jo.

4. Portofino, Itali

Rregullorja e sjelljes synon shmangien e bllokimeve në hapësira shumë të vogla. Mund të vendosen gjoba kur bagazhet pengojnë lëvizjen në zona kyçe gjatë sezonit të pikut.

5. Hydra, Greqi

Qëndrimi më i rreptë: prej vitesh ndalohen mjetet me rrota. Praktikisht, valixhet me rrota janë problem; hotelet përdorin portierë ose kafshë për ngarkesa dhe këshillojnë çanta që mbahen në krahë.

6. Firence, Itali

Nuk ka ligj specifik, por rregullat e zhurmës dhe menaxhimi i turmave në qendrën historike bëjnë që valixhet me rrota, sidomos natën, të dekurajohen.

7. Barcelonë, Spanjë

Debati për zhurmën dhe trotuaret e bllokuara ka forcuar zbatimin e rregullave kundër shqetësimit publik. Tërheqja e valixheve në orë të qeta mund të sjellë paralajmërime.

8. Amsterdam, Holandë

Pa rregull të veçantë për valixhet, por politika më e fortë kundër shqetësimit ka ndryshuar praktikën: lëvizje e shpejtë e bagazheve, respektim i orareve të qetësisë dhe shmangie e urave me kalldrëm natën.

9. Pragë, Çeki

Pretendimet online për ndalim nuk janë dokumentuar gjerësisht. Në vend të kësaj, përdoren rregullat kundër shqetësimit.

Valixhet me rrota lejohen, por nëse një turist po tërheq valixhen me zhurmë në orët e hershme të mëngjesit pranë banesave, policia mund ta paralajmërojë dhe t’i kërkojë që, për segmentin e fundit të rrugës drejt akomodimit, ta mbajë valixhen në dorë dhe të mos e tërheqë mbi kalldrëm. / BackRoadPlanet, Shqip.al

The post 9 qytete europiane që po ashpërsojnë masat ndaj valixheve me rrota appeared first on Revista Monitor.