Inteligjenca artificiale (IA) po bëhet gjithnjë e më e pranishme në botën e biznesit, me gjithnjë e më shumë blerës që përdorin këtë teknologji për të orientuar blerjet e tyre. Por çfarë do të thotë kjo për të ardhmen e tregtisë?

Përhapja më e gjerë e IA po detyron një sërë sektorësh të kalojnë në një tranzicion të shpejtë, dhe blerjet nuk bëjnë përjashtim.

Një e katërta e konsumatorëve përdorën mjete blerjeje me inteligjencë artificiale gjeneruese në vitin 2025 dhe edhe 31% të tjerë planifikojnë t’i adoptojnë ato në të ardhmen.

Kjo sipas një raporti të ri nga kompania e transformimit të biznesit Capgemini, i bazuar në përgjigje të konsumatorëve në nivel global dhe intervista me drejtues të sektorit të shitjes me pakicë.

“Markat duhet të shkojnë përtej optimizimit për kërkimin dhe të kalojnë te optimizimi për përzgjedhjen”, tha Dreen Yang, zëvendëspresidente ekzekutive dhe drejtuese globale për produktet e konsumit dhe shitjen me pakicë në Capgemini. “Suksesi varet gjithnjë e më shumë i përzgjedhjes nga algoritmet, jo vetëm nga gjetja nga konsumatorët.”

Në praktikë, blerësit mund ta përdorin IA në mënyra të ndryshme, qoftë duke bërë blerje drejtpërdrejt përmes një chatbot-i, duke përdorur algoritme për këshilla, ose duke lejuar një asistent virtual të shpenzojë para në emër të tyre.

Vitin e kaluar, për shembull, OpenAI njoftoi se do t’u lejonte përdoruesve në SHBA të blinin produkte nga Etsy, Shopify dhe Walmart përmes ChatGPT.

Kompani të tjera, si Amazon, janë treguar më hezituese, duke bllokuar crawler-at e OpenAI dhe duke kufizuar kështu aksesin në listat e produkteve të saj.

Duke u përqendruar në ambiciet e veta për IA, Amazon shpreson të ruajë kontrollin mbi tregun e reklamimit në tregtinë elektronike.

Sipas Capgemini, 63% e konsumatorëve të anketuar duan që inteligjenca artificiale gjeneruese të ofrojë përmbajtje blerjeje hiper-të personalizuar, megjithëse shqetësimet rreth kësaj teknologjie mbeten.

Për shembull, 71% e të anketuarve thanë se ishin të shqetësuar për mënyrën se si IA gjeneruese përdor informacionin e tyre.

Dëshira për ndihmë njerëzore mbetet gjithashtu e fortë, me 66% të të anketuarve që vlerësojnë mbështetjen njerëzore në momentin e blerjes.

Kjo do të thotë se markat duhet të ofrojnë “një përzierje të balancuar mes komoditetit dixhital dhe mbështetjes njerëzore”, tha Capgemini.

Në veçanti, chatbot-ët e  ndihmës në faqet e kompanive, të menduar për të ofruar mbështetje të menjëhershme 24/7, rezultuan relativisht jopopullorë, duke kënaqur vetëm 57% të të anketuarve.

T’u bësh përshtypje robotëve

Sipas raportit, shitësit me pakicë duhet të përshtaten me epokën e re të blerjeve ose rrezikojnë të mbeten pas.

Për të përmirësuar shikueshmërinë dhe rekomandimin nga botët e IA, kompanitë duhet të ofrojnë të dhëna të lexueshme nga makinat, të përditësuara vazhdimisht dhe të pasuruara me atribute të produkteve. Kjo i mundëson teknologjisë të interpretojë, shfaqë dhe rekomandojë produkte në kohë reale.

Mjetet e IA kanë më shumë gjasa të rekomandojnë kompani që ofrojnë kontekst të detajuar rreth produkteve të tyre, pasi për botët është më e lehtë të kuptojnë se për kë është një artikull dhe pse është i përshtatshëm.

Burime të palëve të treta, si vlerësimet dhe komentet, kanë gjithashtu rëndësi, tha Capgemini, pasi ato ndikojnë në mënyrën se si modelet e mëdha gjuhësore përshkruajnë produktet ose markën.

Duke parë përpara, popullariteti i vazhdueshëm i blerjeve përmes chatbot-ëve varet, megjithatë, nga një sërë faktorësh. Një pyetje kyçe lidhet me oreksin e kompanive të IA për reklama.

Nëse asistentët e blerjeve mbushen me reklama, është e mundur që besimi i konsumatorëve te rekomandimet e tyre të bjerë.

Të përfshihesh në tranzicion

Kur bëhet fjalë për ofertat e veta të IA, është e rëndësishme që kompanitë ta përshtatin teknologjinë me preferencat e konsumatorëve, tha Capgemini.

Me fjalë të tjera, markat që dallohen janë ato që ofrojnë përvoja të larmishme blerjeje përmes një ndërfaqeje të vetme.

Disa përdorues pëlqejnë të eksplorojnë vetë, ndërsa të tjerë preferojnë rekomandime hap pas hapi, të dyja mund të përmbushen duke përdorur mjete IA.

Transparenca dhe kontrolli mbi këtë teknologji janë gjithashtu thelbësore, thuhet në raport. Shumica e blerësve duan të vendosin kufij të rreptë për asistentët dixhitalë, si kufij shpenzimesh, dhe 63% duan të miratojnë ose refuzojnë blerjet e nisura nga IA.

Një tjetër 67% duan që markat të etiketojnë reklamat dhe përmbajtjen e gjeneruar nga IA, duke nënvizuar dëshirën për kontroll njerëzor në çdo hap. / Euronews, Shqip.al

The post Një epokë e re e blerjeve me IA: Si zgjidhen markat nga algoritmet appeared first on Revista Monitor.

Anketat më të fundit statistikore tregojnë se si numri i të punësuarve ashtu edhe numri i të papunëve në Itali po bien, ndërsa numri i personave që kanë ndaluar së kërkuari punë po rritet ndjeshëm.

Tregu i punës në Itali humbi vrull në nëntor 2025, me një kombinim të rrallë të rënies së punësimit dhe rënies së papunësisë që tregon një rritje të daljes së të papunëve nga tregu i punës (inakitivitetit), sipas Istat.

Punësimi ra me 34,000 persona gjatë muajit, duke e ulur normën e punësimit në 62.6%.

Rënia nuk ishte e njëtrajtshme. Ajo goditi kryesisht gratë, të vetëpunësuarit dhe punëtorët me kontrata me afat të caktuar.

Sipas grupmoshave, rezultatet më të dobëta u shënuan tek të rinjtë 15–24 vjeç dhe grupmosha 35–49 vjeç, ndërsa grupi 25–34 vjeç shkoi kundër prirjes. Punësimi mbeti përgjithësisht i qëndrueshëm tek burrat, personat me kontrata të përhershme dhe ata mbi 50 vjeç.

Dalja nga tregu i punës rritet pavarësisht papunësisë më të ulët

Në të njëjtën kohë, numri i personave që kërkonin punë ra me 2%, ose rreth 30,000 më pak krahasuar me muajin e mëparshëm, duke e ulur normën e papunësisë në 5.7% dhe papunësinë e të rinjve në 18.8%.

Megjithatë, rënia e papunësisë nuk sinjalizoi një treg më të shëndetshëm pune, sepse ajo përkoi me një rritje të theksuar të inaktivitetit.

Istat tha se numri i personave të moshës 15–64 vjeç që nuk janë në punë dhe nuk po kërkojnë aktivisht një vend pune u rrit me 72,000 (një rritje prej 0.6%) në nëntor, duke e çuar normën e inaktivitetit në 33.5%.

Rritja ishte e përhapur si tek burrat ashtu edhe tek gratë dhe në shumicën e grupmoshave, me grupin 25–34 vjeç sërish si përjashtimin kryesor.

Pamja afatgjatë më e fortë se rënia mujore

Duke parë përtej një muaji, tabloja është më pak pesimiste. Gjatë tre muajve deri në nëntor 2025, punësimi u rrit me 0.3% krahasuar me tre muajt e mëparshëm, ose një rritje neto prej 66,000 vende pune, shoqëruar me një rënie të papunësisë.

Në bazë vjetore, Italia kishte 179,000 persona më shumë në punë krahasuar me nëntorin 2024, një rritje prej 0.7%.

Të dhënat vjetore tregojnë gjithashtu një ndryshim në përbërjen e vendeve të punës. Numri i punonjësve me kontrata të përhershme u rrit me 258,000 dhe i të vetëpunësuarve me 126,000, duke kompensuar më shumë se rënien prej 204,000 të punonjësve me kontrata me afat të caktuar.

Në përgjithësi, norma e punësimit u rrit me 0.3 pikë përqindje gjatë vitit, ndërsa si papunësia ashtu edhe inaktiviteti ranë, duke sugjeruar se pavarësisht pengesës së nëntorit, drejtimi themelor mbetet përgjithësisht pozitiv. / Euronews

The post Italia shënon rënie të dyfishtë si të papunësisë ashtu edhe të vendeve të lira të punës appeared first on Revista Monitor.

Agjentë IA, flukse pune autonome, MCP dhe terminologji e re që ndërtohet mbi të gjitha këto shfaqen pothuajse çdo javë.

Shumica e ekipeve nuk po hasin vështirësi me teknologjinë; ato po hasin vështirësi me qartësinë.

Epoka e ardhshme e lidershipit në inteligjencën artificiale nis me një gjuhë të përbashkët.

Jason Ing thekson se, në marketing dhe komunikim, fjalët kanë një rol kyç: ato formësojnë perceptimin, ndërtojnë besim dhe i bëjnë idetë e reja më të kapshme.

Megjithatë, në diskutimet mbi inteligjencën artificiale, pikërisht gjuha shpesh shndërrohet në pengesë.

Terminologjia po shtohet me një ritëm më të shpejtë sesa ekipet mund ta përthithin dhe zotërimi i saj është kthyer në një nga barrierat kryesore për adoptimin e IA-së.

Sipas tij, disa profesionistë e përdorin këtë gjuhë me vetëbesim, ndërsa të tjerë hezitojnë të përfshihen sepse ndihen të mbetur pas.

Kjo dinamikë krijon frustrim, ndjesi përjashtimi dhe, në disa raste, edhe reagim kundërshtues. Ndërkohë, këto koncepte po bëhen pjesë e pandashme e mjeteve të marketingut modern dhe kuptimi i tyre i qartë i ndihmon ekipet të përgatiten për fazën e ardhshme të transformimit.

Autori i referohet përvojës së tij të hershme në Amazon, ku qartësia trajtohej si disiplinë dhe jo si preferencë personale.

Rishikimet ishin intensive dhe përdorimi i një termi të paqartë mjaftonte për të humbur vëmendjen e të tjerëve.

Ai vëren se e njëjta nevojë për saktësi ekziston sot në mënyrën se si flitet për inteligjencën artificiale: kur gjuha është e paqartë ose jokonsistente, përputhja brenda ekipeve zhduket dhe përparimi ngadalësohet.

Në epokën e IA-së, kjo qartësi po bëhet edhe më e rëndësishme. Aftësi të reja dhe terma të rinj shfaqen çdo muaj.

Ndërsa konceptet janë reale dhe shpesh të vlefshme, gjuha që i shoqëron ndryshon më shpejt sesa ekipet mund ta ndjekin.

Kur terma si “agjentë”, “orkestrim” apo “flukse pune inteligjente” përdoren pa një kuptim të përbashkët, njerëzit shpesh bien dakord pa qenë plotësisht të sigurt për çfarë po miratojnë. Këtu, sipas autorit, lind keqkoordinimi.

Ndërtimi i një fjalori të përbashkët të IA

Sipas Jason Ing, shumë ekipe kanë plane ambicioze për inteligjencën artificiale, por shumë pak prej tyre kanë ndërtuar një fjalor të përbashkët për ta mbështetur këtë proces.

Pa përkufizime të qarta, të njëjtat fjalë përdoren për të përshkruar ide të ndryshme, duke ngadalësuar vendimmarrjen dhe duke krijuar fërkime të panevojshme.

Gjuha e qartë i ndihmon ekipet të vlerësojnë furnitorët, të projektojnë flukse pune dhe të shpjegojnë më mirë vlerën e aftësive të reja teknologjike.

Fokusi te rezultatet, jo te terminologjia

Sapo gjuha të jetë e qartë, vëmendja mund të zhvendoset te ajo që ka vërtet rëndësi: rezultatet. Sipas autorit, terma si “orkestrim” apo “agjentë” marrin kuptim vetëm kur lidhen me ndikim të matshëm, si fushata më të shpejta, përmbajtje më konsistente ose angazhim më të lartë.

Kur bisedat bazohen te rezultatet, bëhet më e lehtë të dallohet vlera reale nga zhurma.

Një dekodues i shkurtër i zhargonit të IA

MCP (Model Context Protocol): standard që i mundëson inteligjencës artificiale të lidhet në mënyrë të sigurt me mjetet, sistemet dhe të dhënat e një organizate.
A2A (bashkëpunim agjent–agjent): agjentë të IA që delegojnë detyra mes tyre pa ndërhyrje njerëzore.
Flukse pune agjentike: procese ku IA ndërmerr veprime dhe përshtatet në bazë të rezultateve.
Orkestrimi: koordinimi i detyrave krijuese dhe i fushatave në një sistem të vetëm të integruar.
Enterprise grounding: përdorimi nga IA vetëm i informacionit të miratuar dhe të kuruar nga kompania.
Optimizimi me qark të mbyllur: IA që mëson nga të dhënat e performancës dhe përmirëson vazhdimisht përmbajtjen ose targetimin.

Qartësia si avantazh konkurrues

Sipas Jason Ing, qartësia mund të duket e thjeshtë, por është një avantazh real strukturor. E ardhmja e inteligjencës artificiale në marketing nuk u përket kompanive me terminologjinë më të zhurmshme, por atyre që e përdorin IA për t’u shërbyer më mirë klientëve.

Kur ekipet ndajnë një gjuhë të përbashkët dhe kuptojnë qartë konceptet, ato marrin vendime më të mira, e adoptojnë inteligjencën artificiale me më shumë siguri dhe ndërtojnë sisteme që realisht e rrisin vlerën e punës. / Forbes

The post Inteligjenca artificiale është më e thjeshtë sesa gjuha që përdorim për ta përshkruar appeared first on Revista Monitor.

Valixhet me rrota duken të padëmshme, derisa rrotat e forta godasin kalldrëmet e vjetra në agim. Në disa pjesë të Europës, presioni i banorëve dhe debati mbi mbingarkesën turistike kanë shtyrë autoritetet të reagojnë, edhe pse ndalimet e plota janë të rralla.

Masat zakonisht ndahen në tre kategori: fushata; rregulla që kufizojnë përdorimin e mjeteve me rrota në shkallë dhe ura të mbrojtura; dhe dispozita sjelljeje që ndëshkojnë bllokimin e rrugicave të ngushta nga bagazhet.

Qytetet më poshtë tregojnë rastet më të dokumentuara.

1. Dubrovnik, Kroaci

Ankesat për zhurmën e rrotave në Qytetin e Vjetër në Dubrovnik shtynë bashkinë të kërkojë shmangien e tërheqjes së valixheve brenda mureve dhe të promovojë shërbime transferimi bagazhesh.

Zbatimi fokusohet te edukimi, me rregulla zhurme për orët e vona. Mesazhi shoqëror është i qartë: rrotat të kufizohen.

2. Venecia, Itali

Titujt për “ndalime” kanë qenë kryesisht propozime, por kufizime reale ekzistojnë për karroca të mëdha në disa rrugë e shkallë.

Vizitorët orientohen drejt vaporetove dhe portierëve, që bagazhet të mos përplasen në shkallë guri.

3. Roma, Itali

Këtu theksi lidhet me mbrojtjen e monumenteve. Tërheqja e valixheve në shkallë ikonike, si ato Spanjolle, mund të ndalohet.

Trotuaret përgjithësisht lejojnë valixhet me rrota, por zonat e mbrojtura jo.

4. Portofino, Itali

Rregullorja e sjelljes synon shmangien e bllokimeve në hapësira shumë të vogla. Mund të vendosen gjoba kur bagazhet pengojnë lëvizjen në zona kyçe gjatë sezonit të pikut.

5. Hydra, Greqi

Qëndrimi më i rreptë: prej vitesh ndalohen mjetet me rrota. Praktikisht, valixhet me rrota janë problem; hotelet përdorin portierë ose kafshë për ngarkesa dhe këshillojnë çanta që mbahen në krahë.

6. Firence, Itali

Nuk ka ligj specifik, por rregullat e zhurmës dhe menaxhimi i turmave në qendrën historike bëjnë që valixhet me rrota, sidomos natën, të dekurajohen.

7. Barcelonë, Spanjë

Debati për zhurmën dhe trotuaret e bllokuara ka forcuar zbatimin e rregullave kundër shqetësimit publik. Tërheqja e valixheve në orë të qeta mund të sjellë paralajmërime.

8. Amsterdam, Holandë

Pa rregull të veçantë për valixhet, por politika më e fortë kundër shqetësimit ka ndryshuar praktikën: lëvizje e shpejtë e bagazheve, respektim i orareve të qetësisë dhe shmangie e urave me kalldrëm natën.

9. Pragë, Çeki

Pretendimet online për ndalim nuk janë dokumentuar gjerësisht. Në vend të kësaj, përdoren rregullat kundër shqetësimit.

Valixhet me rrota lejohen, por nëse një turist po tërheq valixhen me zhurmë në orët e hershme të mëngjesit pranë banesave, policia mund ta paralajmërojë dhe t’i kërkojë që, për segmentin e fundit të rrugës drejt akomodimit, ta mbajë valixhen në dorë dhe të mos e tërheqë mbi kalldrëm. / BackRoadPlanet, Shqip.al

The post 9 qytete europiane që po ashpërsojnë masat ndaj valixheve me rrota appeared first on Revista Monitor.

Shumë nga këshillat e sotme për karrierën vazhdojnë të rrotullohen rreth të njëjtës treshe të lodhur: famë, para dhe pushtet. Ndiqni promovimin, ndërtoni platformën, rritni ndjekësit, dhe më pas, do të ndiheni “i suksesshëm”.

Megjithatë, jo pak profesionistë me performancë të lartë, pasi i arrijnë këto, pranojnë në heshtje se janë të rraskapitur dhe çuditërisht bosh.

Tim Schurrer e provoi herët këtë. Rruga e tij, nga ëndrrat e parealizuara në Nashville te role drejtuese në StoryBrand, Business Made Simple, Apple dhe sot te podcasti How Leaders Lead, ofron një plan tjetër, të ndërtuar mbi kontributin, përulësinë dhe gëzimin.

Ai e ndan këtë përvojë dhe mësimet e tij në librin The Secret Society of Success: Stop Chasing the Spotlight and Learn to Enjoy Your Work and Life Again.

“Kur isha 21 vjeç, u shpërngula në Nashville, Tennessee. U rrita në Kansas City dhe u zhvendosa sepse doja të bëhesha John Mayer-i i radhës. Emri im do të ishte në dëgjohej. Por dështova. Nuk shkoi si doja. Që atëherë kam mësuar një mënyrë të re për të menduar për jetën.”

Kjo mënyrë e re lidhet me largimin nga vëmendja, jo afrimin me të. “Sa më shumë u largova nga ‘spotlight’-i, aq më i përmbushur u ndjeva në punën time,” thotë ai.

Nga ana kulturore, vëren Schurrer, “ekziston ideja se suksesi është famë, para dhe pushtet. Kjo kurrë nuk ka rezonuar me mua, sepse historia ime është e kundërta.”

Për të shpjeguar “shoqërinë e fshehtë të suksesit”, Schurrer sjell një histori nga NASA. “Të gjithë njohin Neil Armstrong dhe Buzz Aldrin. Por pak kujtojnë se kishte një astronaut të tretë: Michael Collins.”

Collins qëndroi në modulin komandues, duke orbituar Hënën i vetëm. Kur u kthye, tregoi sa i kënaqur ishte që kishte qenë një nga tre pjesëtarët e misionit.

“Pse, atëherë,” pyet Schurrer, “ndjejmë se duhet patjetër të ‘ecim në Hënë’ për të qenë të lumtur?”

Sipas tij, ekziston një grup njerëzish që e përkufizojnë ndryshe suksesin dhe na tregojnë mënyra të reja për ta menduar dhe përkufizuar atë.

Një nga mënyrat më praktike për t’iu bashkuar kësaj “shoqërie” është befasuese e thjeshtë: vëreni njerëzit përreth.

Schurrer citon një studim të përmendur në The Power of Moments: 80% e drejtuesve thonë se i vlerësojnë shpesh njerëzit e tyre, por vetëm 20% e punonjësve ndihen të vlerësuar. Ky quhet “hendeku i njohjes”.

Në thelb, mesazhi i Schurrer është se suksesi nuk matet me sa shumë vëmendje tërheqim, por me sa ndikim pozitiv krijojmë te të tjerët.

Duke ndihmuar kolegët të rriten, duke njohur kontributin e tyre dhe duke u gëzuar për fitoret e përbashkëta, suksesi shndërrohet nga një garë individuale në një përvojë kuptimplote kolektive, dhe pikërisht aty, sipas tij, lind ndjenja e vërtetë e përmbushjes. / Forbes, Shqip.al

The post Si ndihma për të tjerët në sukses riformëson vetë suksesin tuaj appeared first on Revista Monitor.

Punësimi në SHBA u rrit me vetëm 50 mijë vende pune në dhjetor, dukshëm nën pritshmëritë e tregut, duke sinjalizuar një ngadalësim të mëtejshëm të tregut të punës në fund të vitit 2025. Megjithatë, norma e papunësisë zbriti lehtë në 4.4%, pasi përfundoi mbyllja e qeverisë federale, sipas të dhënave zyrtare.

Rritja e dobët u reflektua kryesisht te sektori privat, ku punësimi mbeti i vakët, ndërsa vendet e punës në industri u tkurrën sërish. Nga ana tjetër, pagat u rritën me 0.3% në dhjetor dhe shënuan një rritje vjetore 3.8% për 2025, mbi normën e inflacionit, duke treguar se presionet mbi kostot e punës mbeten të qëndrueshme.

Për gjithë vitin 2025, rritja e punësimit renditet ndër më të dobëtat që nga viti 2010. Sipas vlerësimeve të Indeed Hiring Lab, ekonomia amerikane krijoi mbi 1.4 milion vende pune më pak nga sa do të pritej nëse do të ruhej ritmi i vitit 2024. Rishikimet në rënie të të dhënave të muajve të mëparshëm kanë shtuar dyshimet mbi forcën reale të tregut të punës.

Megjithatë, pamja mbetet e paqartë. Sondazhi i familjeve tregoi punësim më të qendrueshëm dhe rënie të papunësisë, ndërsa rritja e pagave dhe rezistenca e ekonomisë, e reflektuar edhe në pritshmëritë për një tremujor të katërt të fortë në rritjen e PBB-së, e bëjnë Rezervën Federale më të kujdesshme për ulje të shpejta të normave të interesit.

Tregjet reaguan me rritje të moderuar të aksioneve, ndërsa rendimentet e obligacioneve u rritën, duke sinjalizuar se një ulje e normave në janar është pothuajse e përjashtuar.

Investitorët tani po zhvendosin vëmendjen te të dhënat e inflacionit javën e ardhshme, të cilat pritet të luajnë rol kyç në përcaktimin e hapave të ardhshëm të politikës monetare të Fed. / Bloomberg

The post Punësimi në SHBA rritet më pak se pritshmëritë, papunësia bie appeared first on Revista Monitor.

Kur shumica e njerëzve mendojnë për udhëtime, imagjinojnë destinacione të mbipopulluara me atraksione ikonike.

Por vendet më pak të vizituara në botë ofrojnë diçka krejt tjetër: natyrë të paprekur, kulturë të pasur dhe mundësinë për të eksploruar pa turma turistësh.

Ja disa nga vendet ku shkojnë shumë pak turistë:

1. Tuvalu

Tuvalu, një shtet i vogël koralor në Paqësorin Jugor, pret rreth 3,700 vizitorë në vit dhe shpesh konsiderohet vendi më pak i vizituar në botë.

Aeroporti në Funafuti ka pak fluturime javore, por ata që arrijnë aty gjejnë jetë ishullore të pastër, zhvillim minimal dhe tradita të forta komunitare.

2. Ishujt Marshall

Me më pak se 7,000 vizitorë në vit, ky shtet ishullor ofron plazhe të pacenuara, histori të Luftës së Dytë Botërore dhe jetë lokale larg turizmit masiv.

Infrastrukturë e kufizuar dhe rreziku nga rritja e nivelit të detit janë sfida reale, por natyra detare dhe mikpritja i bëjnë vizitat të paharrueshme.

3. Ishujt Solomon

Të njohur për ishujt vullkanikë dhe historinë e luftës, Ishujt Solomon mbeten pak të vizituar.

Turizmi zhvillohet ngadalë për shkak të izolimit dhe ndryshimeve klimatike, por vendi ofron përvoja autentike dhe pasuri natyrore unike.

4. Sudani i Jugut

Konfliktet dhe paqëndrueshmëria politike e rendisin Sudanin e Jugut ndër vendet më pak të vizituara.

Megjithatë, ai ka parqe kombëtare, kultura të larmishme dhe peizazhe të paprekura. Vizitat janë të rralla dhe zakonisht të organizuara në mënyrë të kontrolluar.

5. Komoret

Të vendosur mes Madagaskarit dhe Mozambikut, Komoret janë një zinxhir ishujsh vullkanikë me plazhe të bukura dhe kulturë plot gjallëri.

Mungesa e infrastrukturës turistike dhe fatkeqësitë natyrore i mbajnë larg turistët, por ndikimet afrikane, arabe dhe franceze krijojnë një identitet të veçantë.

6. Kiribati

Kiribati është ndër vendet më të rrezikuara nga ndryshimet klimatike.

Me pak turistë dhe infrastrukturë minimale, ai ofron një dritare të rrallë mbi qëndrueshmërinë dhe traditat e ishujve të Paqësorit. / HowStuffWorks, Shqip.al

The post 6 vendet më pak të vizituara në botë appeared first on Revista Monitor.

Ekspertët parashikojnë një ndryshim të thellë në mënyrën e punës në vitin 2026, teksa inteligjenca artificiale (IA) pritet të shndërrohet në “kolegun e preferuar” të punonjësve.

Frika që dominonte në vitin 2023, se IA do të zëvendësonte vendet e punës dhe do të dëmtonte besimin—po zbehet. Me përdorimin gjithnjë e më të gjerë të IA në përditshmëri, ankthi po i lë vendin një optimizmi të kujdesshëm: IA nuk shihet më si diçka që punon për njerëzit, por me ta.

Sipas ekspertëve, punonjësit që e trajtojnë IA si një koleg të ri, për ta trajnuar, për ta mbikëqyrur dhe për ta shfrytëzuar, do të kenë avantazh ndaj atyre që i rezistojnë. “IA si koleg” është më shumë një metaforë: ajo riformëson role, por nuk e zëvendëson nevojën për njerëz.

Sam Taylor (LLC.org) e përshkruan IA si një partner të heshtur që forcon intuitën njerëzore, një kombinim i asistentit kërkimor, strategut dhe redaktorit.

Suksesi vjen nga ekipet që e shohin IA si bashkëpunëtore, jo konkurruese. Ryan Starks (Rising Team) thekson se teknologjia nuk e zvogëlon rëndësinë e njerëzve; përkundrazi, rrit vlerën e besimit, komunikimit dhe lidhjes njerëzore, themele të inovacionit.

David Maffei (Staffbase) paralajmëron se rreziku real nuk është humbja e vendeve të punës, por shpejtësia pa lidhje. Sipas tij, komunikimi i brendshëm i fuqizuar nga IA do të jetë kyç për qartësi, besim dhe koherencë organizative.

Dave Bottoms (Upwork) shton se vala e ardhshme e produktivitetit do të vijë nga bashkëpunimi mes njerëzve, bizneseve dhe agjentëve të IA; aftësi si kreativiteti, autenticiteti dhe mendimi kritik mbeten thelbësisht njerëzore.

Jacqui Canney (ServiceNow) vlerëson se 2026 shënon kalimin nga “e ardhmja e punës” te përjetimi i asaj të ardhme. Agjentët e IA do të çlirojnë punonjësit, sidomos ata në fillim karriere, për punë strategjike e krijuese, por adoptimi i përgjegjshëm duhet të vendosë në qendër besimin, etikën dhe shëndetin mendor.

Andrew Rabinovich (Upwork) parashikon agjentë IA më të aftë, të specializuar dhe të trajnuar me të dhëna pronësore, që ruajnë kontekstin dhe koordinojnë detyra nga fillimi në fund, gjithnjë me mbikëqyrje njerëzore.

Brandon Roberts (ServiceNow) thekson se suksesi nuk do të matet vetëm me eficiencë, por me mënyrën si koha e kursyer riinvestohet për të ndërtuar forca pune të adaptueshme.

Në përfundim, Andie Dovgan (Creatio) parashikon kalimin nga “co-pilotë” te agjentë autonomë që planifikojnë dhe ekzekutojnë procese, sidomos në sektorë intensivë në të dhëna.

Mark Abbott (Ninety.io) kujton se, edhe pse IA eliminon detyra rutinë, ajo nuk zëvendëson nevojën njerëzore për gjykim, inteligjencë emocionale dhe mendim strategjik.

Për organizatat që e kuptojnë këtë, e ardhmja e punës nuk zhduket, ajo evoluon. Dhe për shumë punonjës, IA mund të bëhet vërtet “kolegu i preferuar”. / Forbes, Shqip.al

The post Inteligjenca Artificiale, kolegu yt i preferuar në vitin 2026 appeared first on Revista Monitor.

UNESCO ka prezantuar një projekt për mbrojtjen e shkrimit të dorës, i cili po vihet gjithnjë e më shumë në rrezik nga përhapja e shkrimit dixhital.

Përdorimi masiv i tastierave dhe ekraneve me prekje ka zëvendësuar në masë të madhe shkrimin tradicional me dorë, i konsideruar historikisht jo vetëm një aftësi e fituar, por edhe një tipar themelor antropologjik i zhvillimit njerëzor.

Edhe përpara se shkrimi dixhital të merrte epërsi, mësimdhënia e të ashtuquajturit “bukurshkrim” kishte humbur gradualisht rëndësinë e saj në sistemet arsimore.

Por, përtej varfërimit kulturor, studime të shumta shkencore dhe pedagogjike tregojnë se mospraktikimi i shkrimit të dorës te fëmijët dëmton zhvillimin e aftësive njohëse.

Ndryshe nga shkrimi dixhital, shkrimi i dorës nxit zhvillimin e aftësive të imëta psikomotore (fine motor skills) dhe të procesit të kombinuar lexim–shkrim.

Sipas këtyre studimeve, përdorimi i kufizuar i shkrimit me dorë lidhet edhe me vështirësi specifike të të nxënit, si disgrafia, disleksia dhe diskalkulia.

Ekspertët paralajmërojnë se varësia e hershme nga mjetet dixhitale mund të dobësojë përqendrimin, kujtesën dhe aftësinë për të strukturuar mendimin.

Projekti i UNESCO-s përfshin dimensione kulturore, arsimore dhe ekonomike dhe synon disa objektiva: rikthimin e shkrimit me dorë në qendër të proceseve edukative; parandalimin e braktisjes së tij përmes praktikës së rregullt, veçanërisht në fazat kritike të zhvillimit të fëmijëve; si edhe nxitjen e përdorimit të tij gjatë gjithë jetës.

Një komponent i rëndësishëm i nismës është edhe vlerësimi i trashëgimisë dokumentare të shkruar me dorë, e cila përfaqëson një pasuri të paçmueshme historike, kulturore dhe artistike.

Për UNESCO-n, shkrimi i dorës nuk është thjesht një aftësi e rëndësishme, por një element kyç i identitetit njerëzor, i të nxënit dhe i transmetimit të dijes ndër breza.

Në një epokë të dominuar nga teknologjia, organizata synon të riafirmojë se mbrojtja e shkrimit me dorë është thelbësore jo vetëm për ruajtjen e trashëgimisë kulturore, por edhe për cilësinë e arsimit dhe zhvillimin kognitiv të brezave të ardhshëm. / Il Corriere, Unesco, Shqip.al

The post UNESCO nis një nismë për mbrojtjen e shkrimit të dorës, i rrezikuar nga dominimi dixhital appeared first on Revista Monitor.

Nga planet e hapura te zonat hibride, çdo zgjedhje dizajni dërgon një mesazh. Ja si ekuilibri i duhur mes hapësirës dhe privatësisë ndërton besim real në vendet e punës sot.

Hyni në një zyrë bashkëkohore dhe, pa u thënë asnjë fjalë, kuptoni diçka për kulturën e kompanisë.

A janë muret të larta apo të ulëta? A janë drejtuesit të dukshëm nga tavolina juaj? A ka mjedise për punë të përqendruar, apo ndiheni gjithmonë “në skenë”?

Dizajni i hapësirës së punës ka ndikim përtej estetikës. Ai ndikon psikologjikisht te ndjenjat e punonjësve, mënyra e komunikimit dhe niveli i besimit.

Në epokën e zyrave me plan të hapur (open office layout), lind pyetja thelbësore: a ndërton hapja besim, apo ia heq në heshtje ndjenjën e sigurisë psikologjike që i nevojitet një personi për të qenë produktiv?

Psikologjia e hapjes

“Politika e derës së hapur” lidhet me udhëheqje të aksesueshme dhe bashkëpunuese. Në hapësirat fizike, e njëjta logjikë zbatohet.

Zyrat e hapura nxisin “lehtësimin social”: prania e kolegëve mund të rrisë përgjegjshmërinë dhe ndjenjën e barazisë. Kur të gjithë ndajnë kushte të ngjashme, barrierat hierarkike zbehen.

Por e njëjta dukshmëri mund të rrisë vetëdijen dhe stresin. Studimet tregojnë se hapja rrit komunikimin spontan, por ul privatësinë dhe autonominë.

Ekrani i dukshëm i kompjuterit mund të nxisë bashkëpunim, ose t’ju bëjë të ndiheni vazhdimisht nën vëzhgim.

Besimi dhe transparenca: gjetja e ekuilibrit

Transparenca organizative ndërton besim kur shoqërohet me komunikim të qartë mbi vendimmarrjen. Por kur transparenca kthehet në survejim, besimi dëmtohet.

Kompani si Airbnb dhe Salesforce kanë gjetur “pikën e artë”: zona bashkëpunimi të hapura, të kombinuara me zona të izoluara (cubbicle) dhe dhoma të qeta (quiet room).

Transparenca nuk do të thotë heqje kufijsh, por fleksibilitet i menduar mirë. Zgjedhja autentike, ku punonjësit vendosin si dhe ku të punojnë, ndërton besim reciprok.

Zyrë e hapur apo jo?

Zyrat e hapura premtojnë inovacion dhe ide spontane, por shpesh sjellin shpërqendrim dhe lodhje. Mungesa e barrierave akustike e vizuale e vështirëson punën e thellë; në mënyrë paradoksale, ndërveprimi ballë për ballë mund të bjerë, duke u zëvendësuar nga email-et.

Zonat e ndara dhe dizajnet hibride po rivlerësohen. Ato ofrojnë kontroll dhe personalizim, duke krijuar amortizim ndaj stimulimit të vazhdueshëm. \

Modelet hibride kombinojnë hapjen me stacione gjysmë-private, duke ruajtur fokusin pa sakrifikuar bashkëpunimin. Dizajnimi për besim do të thotë ofrim opsionesh, jo imponim modelesh.

Siguria fizike dhe mendore

Dizajni i dobët ka kosto të fshehura: karrige të rregulluara keq shkaktojnë dhimbje kronike shpine; ndriçimi i pamjaftueshëm sjell lodhje vizuale; vendet e papërshtatshme nxisin dëmtime të përsëritura.

Investimet ergonomike dërgojnë mesazhin “na intereson mirëqenia juaj”, një gjest që ndërton besim real.

Si të dizajnoni për të krijuar besim

– Nardje në zona sipas nevojave: bashkëpunim, përqendrim, biseda private.
– Transparencë me kujdes: mure xhami që ruajnë edhe privatësinë akustike.
– Natyrë brenda: elemente biofilike për shëndet mendor.
– Ergonomi si prioritet.
– Hapje në komunikim: mjediset e hapura duhet të shoqërohen me vendimmarrje të hapur.

Hapësira si pasqyrë kulture

Zyra juaj tregon çdo ditë një histori për besimin. Një plan i hapur pa hapësira private mund të thotë “po ju vëzhgojmë”.

Zona të izoluara apo të ndara, pa zona bashkëpunimi nënkuptojnë “qëndroni në vijë”. Një dizajn i balancuar sinjalizon besim.

E ardhmja e punës nuk është zgjedhja e një ekstremi, por krijimi i mjediseve ku besimi lind natyrshëm, nga dizajni i ndërtuar mbi nevojat njerëzore. / Entrepreneur, Shqip.al

The post Si ndikon hapësira e zyrës në besimin dhe produktivitetin e punonjësve appeared first on Revista Monitor.

Brezi Z i zhgënjyer në Mbretërinë e Bashkuar po humbet besimin te demokracia, tregon anketa

Votuesit britanikë besojnë se Brexit e ka përkeqësuar situatën në Mbretërinë e Bashkuar, nga ekonomia te emigracioni, dhe se e ka lënë vendin me edhe më pak kontroll mbi fatin e vet, sipas një sondazhi të madh të ri.

Gjetjet, të cilat zbuluan gjithashtu se votuesit europianë do ta mirëprisnin Britaninë “me krahë hapur” nëse ajo do të aplikonte për t’u rikthyer në BE, pritet t’i shtojnë më tej presionin Sir Keir Starmer për të rindërtuar lidhjet me BE-në, dhjetë vjet pasi Britania votoi për t’u larguar në një referendum.

Anketa, ku morën pjesë 20,000 persona në 27 demokraci kryesore, përfshirë SHBA-në dhe vendet e Europës, sugjeron se britanikët janë më pesimistët për të ardhmen e vendit të tyre. Ndërkohë, Brezi Z i zhgënjyer në Mbretërinë e Bashkuar po humbet besimin te demokracia.

Ata janë më shumë se dy herë më të prirur sesa të ashtuquajturit “Baby Boomers”, ata të moshës 61 deri në 79 vjeç, të zgjedhin një lider autoritar që qeveris pa zgjedhje.

Disa nga gjetjet më goditëse të sondazhit, të realizuar nga Yonder Data Solutions, e njohur më parë si Populus, për llogari të gjigantit të marrëdhënieve me publikun FGS Global, lidhen me Brexit.

Votuesit në Mbretërinë e Bashkuar janë thellësisht të pakënaqur me mënyrën se si ka funksionuar. Thirrja kryesore mobilizuese e figurave kryesore të Brexit, si Boris Johnson dhe Nigel Farage, ishte se ai do t’i mundësonte Mbretërisë së Bashkuar të “rimerrte kontrollin”.

Megjithatë, 72 për qind e votuesve britanikë thanë se tani kemi më pak, jo më shumë, kontroll mbi çështjet tona sesa më parë. Vetëm 15 për qind besojnë se slogani e ka mbajtur premtimin.

Dy në tre (66 për qind) thanë se Brexit e ka dëmtuar ekonominë; mezi një në pesë (22 për qind) thanë se ka pasur një ndikim pozitiv.

Gjatë referendumit për Brexit, mbështetësit e qëndrimit në BE, të cilët paralajmëronin për pasoja të rënda nëse Britania do të largohej, u akuzuan se po zhvillonin një fushatë “Project Fear” me pretendime të rreme. Sondazhi gjeti se shumica e votuesve tani besojnë se parashikimet e zymta ishin të sakta.

Starmer deri tani u ka rezistuar thirrjeve për një rikthim në Bashkimin Doganor, pavarësisht përpjekjeve për lidhje më të ngushta me BE-në.

Në total, 55 për qind thanë se paralajmërimet kanë rezultuar të vërteta; 23 për qind thanë se nuk kanë rezultuar të vërteta.

Për më tepër, disa njerëz besojnë se janë mashtruar nga pretendimet e mbështetësve të Brexit se shkëputja e lidhjeve me Brukselin do të zgjidhte krizën e emigracionit.

Vetëm 22 për qind e britanikëve thanë se kjo na ka dhënë më shumë kontroll mbi kufijtë; 66 për qind thanë se kjo nuk është arritur. Ndërkohë, votuesit në BE mendojnë se largimi i Britanisë i ka përkeqësuar gjërat edhe për ta.

Më pak se një në pesë (19 për qind) e votuesve europianë thanë se BE-ja është më mirë pa Mbretërinë e Bashkuar; një në dy (50 për qind) thanë se nuk është më mirë.

Një shumicë e qartë e europianëve (66 për qind) do të donin që Britania të rikthehej në familjen e BE-së, ndërsa vetëm 16 për qind nuk duan që Mbretëria e Bashkuar të kthehet.

Pavarësisht se besojnë se BE-ja është më e dobët pa Britaninë, votuesit europianë mendojnë se efektet negative të Brexit mbi Mbretërinë e Bashkuar e kanë bërë më pak të mundshme që vende të tjera të largohen.

Në total, 59 për qind thanë se Brexit ka treguar se dalja nga BE-ja është një gabim; 24 për qind thanë se nuk e ka treguar këtë.

Pavarësisht pesimizmit mes votuesve britanikë për ndikimin e Brexit, sondazhi sugjeron se publiku britanik është i ndarë nëse duhet të ndërmarrë hapin dramatik të rikthimit në BE. Në referendumin e vitit 2016, vendimi për t’u larguar u miratua me një diferencë të ngushtë, 52 për qind kundrejt 48 për qind.

I pyetur në sondazhin e FGS Global nëse Britania duhet të ribashkohet, një në dy (50 për qind) tha se duhet ta bëjë këtë; 38 për qind thanë se nuk duhet. Në pamje të parë, kjo do t’u jepte peshë pretendimeve të pro-europianëve se rezultati i referendumit mund të përmbyset.

Megjithatë, anketa duket se përforcon teorinë se rezultati mund të ndikohet nga mënyra se si shtrohet pyetja.

Kur u pyetën veçmas nëse Mbretëria e Bashkuar nuk duhet të ribashkohet, shfaqet një pamje tjetër: 49 për qind thanë se bien dakord me këtë pikëpamje; 36 për qind nuk bien dakord.

Anketa paraqet gjithashtu një tablo të zymtë të shpresave dhe frikërave më të gjera të britanikëve për vitin që vjen dhe shqetësimet e tyre për të ardhmen e vendit.

Vetëm 14 për qind mendojnë se “vitet më të mira të Britanisë janë përpara”, më pak se votuesit në çdo vend tjetër të madh që mori pjesë në sondazh, ndërsa 67 për qind thanë se “vitet më të mira të Mbretërisë së Bashkuar janë pas”. Në mënyrë të ngjashme, 73 për qind e njerëzve në Britani thanë se vendi “po shkon në drejtimin e gabuar”.

Pothuajse gjysma e njerëzve të pyetur ranë dakord se Mbretëria e Bashkuar nuk duhet të ribashkohet me BE-në.

Kur u pyetën nëse “jeta do të jetë më e mirë për brezin e ardhshëm”, vetëm një në dhjetë u pajtua me këtë mendim, niveli më i ulët në sondazh; 77 për qind thanë se nuk do të jetë më mirë. Votuesit në Mbretërinë e Bashkuar duket se po humbasin gjithashtu besimin në aftësinë e tyre për të përdorur zgjedhjet për ta përmirësuar jetën, dhe kjo ndodh në mënyrë më të theksuar sesa në vende të tjera, me të rinjtë britanikë më të zhgënjyerit.

Më shumë se një në katër persona në Mbretërinë e Bashkuar (27 për qind) thanë se votimi “nuk bën asnjë ndryshim” në jetën e tyre, përqindja më e lartë në sondazh, ndërsa 65 për qind nuk pajtohen.

Anketa ofron prova të mëtejshme të prirjes në rritje në favor të të ashtuquajturve “liderë të fortë”, në vend të atyre të zgjedhur në mënyrë konvencionale dhe demokratike.

Në total, 12 për qind e britanikëve thanë se mbështesin “liderë autoritarë që nuk shqetësohen për zgjedhjet”; 79 për qind thanë se mbështesin liderë të zgjedhur në mënyrë demokratike. Dhe prirja tregon një ndarje të theksuar mes të rinjve dhe të moshuarve.

Mes Brezit Z në Mbretërinë e Bashkuar, 18 për qind mbështesin liderë autoritarë; 72 për qind preferojnë demokracinë. Në kontrast, vetëm shtatë për qind e “Baby Boomers” britanikë mbështesin liderë autoritarë; një shumicë dërrmuese prej 87 për qind janë në anën e demokracisë.

Anketa zbuloi se votuesit në mbarë botën e lirë besojnë se demokracia po përballet me një krizë sistemike.

Në total, 69 për qind mendojnë se demokracia po dobësohet. Shumica e njerëzve, 74 për qind, besojnë se sistemi aktual i shërben “një elite të pasur dhe të fuqishme” dhe jo punëtorëve të zakonshëm. Më shumë se dy në tre (69 për qind) besojnë se “liderët e fortë po fitojnë gjithnjë e më shumë pushtet krahasuar me institucionet ndërkombëtare”.

Në total, 19,787 persona morën pjesë në sondazhin e FGS Global, përfshirë 2,022 persona në Mbretërinë e Bashkuar dhe 11,714 në Bashkimin Europian. / The Independent

The post Sondazhi/ Brexit e ka përkeqësuar gjithçka, nga ekonomia te emigracioni appeared first on Revista Monitor.

PISA (Programme for International Student Assessment) është një program ndërkombëtar i OECD-së që vlerëson, çdo tre vjet, aftësitë e nxënësve 15-vjeçarë në lexim, matematikë dhe shkencë.

Ndryshe nga testet tradicionale shkollore, PISA nuk mat sa mirë nxënësit kanë memorizuar lëndët, por sa mirë janë në gjendje t’i zbatojnë njohuritë dhe aftësitë në situata reale të jetës së përditshme.

PISA mat aftësitë e leximit në gjuhën amtare ose në gjuhën kryesore të mësimdhënies, duke u fokusuar te kuptimi, interpretimi dhe vlerësimi i teksteve të shkruara.

Sistemet me performancë më të lartë zakonisht shënojnë rezultate në intervalin 550–560 pikë, ndërsa mesatarja e OECD-së është 476.

Ky artikull analizon rezultatet më të fundit të testimit ndërkombëtar PISA, duke krahasuar performancën e nxënësve 15-vjeçarë në lexim mes vendeve të ndryshme dhe duke evidentuar sistemet arsimore që kryesojnë renditjen globale.

Përmes këtyre të dhënave, tregohet se si politikat arsimore, cilësia e mësimdhënies dhe investimet afatgjata në arsim reflektohen drejtpërdrejt në aftësitë e të rinjve për të kuptuar, interpretuar dhe përdorur informacionin në jetën reale.

Singapori kryeson me diferencë të theksuar

Singapori renditet i pari në nivel global me një rezultat mesatar prej 543 pikësh, duke lënë pas të gjitha vendet e tjera.

Sistemi arsimor i shtetit-qytet thekson aftësitë e strukturuara të shkrim-leximit, cilësinë e mësuesve dhe ndërhyrjen e hershme për nxënësit me vështirësi. Singapori kryeson gjithashtu botën edhe në matematikë.

Japonia dhe Irlanda ndjekin në vendin e dytë dhe të tretë, të dyja me nga 516 pikë.

Renditja e vendeve sipas performancës në lexim (PISA)

1. Singapori – 543
2. Japonia – 516
3. Irlanda – 516
4. Tajvani – 515
5. Koreja e Jugut – 515
6. Estonia – 511
7. Makao – 510
8. Kanadaja – 507
9. SHBA-ja – 504
10. Zelanda e Re – 501
11. Hong Kongu – 500
12. Australia – 498
13. Mbretëria e Bashkuar – 494
14. Finlanda – 490
15. Polonia – 489

Dominim i Azisë Lindore dhe Europës Veriore

Ekonomitë e Azisë Lindore dominojnë krye-renditjen, me Tajvanin, Korenë e Jugut, Makaon, Hong Kongun dhe Japoninë që renditen të gjitha në 11 vendet e para.

Këto sisteme shpesh theksojnë kurrikula rigoroze, përfshirje të fortë prindërore dhe standarde kombëtare të qëndrueshme.

Edhe vendet e Europës Veriore, si Estonia dhe Finlanda, shfaqin performancë të lartë, duke reflektuar investime afatgjata në arsim gjithëpërfshirës dhe mirëqenie të nxënësve.

Me 511 pikë, Estonia renditet mes elitës globale, pavarësisht popullsisë relativisht të vogël.

Vendet anglishtfolëse pranë majës

Disa vende anglishtfolëse renditen gjithashtu në gjysmën e sipërme të listës, përfshirë Kanadanë, SHBA-në, Zelandën e Re, Australinë dhe Mbretërinë e Bashkuar.

Kanadaja kryeson këtë grup me 507 pikë.

Në të kundërt, shumë ekonomi të mëdha europiane, përfshirë Gjermaninë, Francën, Spanjën dhe Italinë, renditen rreth ose pak mbi mesataren e OECD-së. / Visual Capitalist, Shqip.al

The post Vendet që kryesojnë botën në aftësitë e leximit appeared first on Revista Monitor.

Nga Jennifer Breheny Wallace, studiuese dhe autore, e cila se ka kaluar shtatë vite duke studiuar nxënës me arritje të larta, duke intervistuar qindra prej tyre dhe familjet e tyre.

Shumë prej të rinjve që takova e përshkruanin vëzhgimin e notave, renditjeve dhe CV-ve sikur po vlerësonin vazhdimisht vlerën e tyre personale.

Në disa familje, arritjet morën një peshë të tepruar, duke bërë që disa fëmijë të pyesnin veten nëse dashuria e prindërve ishte e lidhur me performancën e tyre.

Kultura e arritjeve premton hapje dyersh, duke sugjeruar se nota më të mira dhe diploma më prestigjioze garantojnë një të ardhme më të mirë.

Por një grup gjithnjë e më i madh kërkimesh tregon se kjo garë e pandërprerë mund të ushqejë perfeksionizmin, një tipar i lidhur me nivele më të larta ankthi dhe depresioni.

Çfarë mund të bëjnë prindërit për t’u mbrojtur nga ky këndvështrim i ngushtë mbi suksesin dhe vetëvlerësimin?

Mund t’i ndihmojmë të rinjtë ta zhvendosin vëmendjen nga vetja drejt të tjerëve.

Kur fëmijët kalojnë nga “Si po ia dal?” te “Si mund të jem i dobishëm?”, ata ndërtojnë një identitet më të fortë, të bazuar te kontributi dhe jo te performanca.

Mënyra të vogla, të përditshme për të qenë të nevojshëm, ndihma për një fqinj, përgjegjësitë në shtëpi, angazhimi në një ekip, veprojnë si amortizues ndaj presionit të brendshëm dhe ndërtojnë një ndjenjë më të qëndrueshme vetëvlerësimi.

Kur përpjekjet e fëmijëve lidhen me diçka përtej vetes, streset e përditshme bëhen më të menaxhueshme. Ata ndalojnë së besuari se janë vetëm një notë apo një rezultat dhe fillojnë ta shohin veten si persona që kanë rëndësi në botë. Ja si mund të ndodhë kjo:

1. Ndihmojini fëmijët të dallojnë nevojat reale përreth tyre
   Një grua më tregoi se, teksa po shkonte në park me dy fëmijët e saj, pa fqinjen e moshuar duke pastruar oborrin. Edhe pse fqinja e refuzoi fillimisht ndihmën, ajo i nxori fëmijët nga makina dhe ata morën veglat për të mbledhur gjethet. Fëmijët folën për këtë gjithë pasditen: sa e lumtur ishte fqinja dhe sa mirë ishte të ndiheshe i dobishëm. Ata përjetuan atë që psikologët e quajnë “kënaqësia e ndihmës” dhe një ndjenjë më të fortë ndikimi personal.
2. Integroni kontributin në rutinat e përditshme
   Një nënë që intervistova kishte vendosur në derë një listë të shkurtër detyrash familjare. Kur fëmijët ktheheshin nga shkolla, ajo u kërkonte të shënonin ato që mund të merrnin përsipër atë ditë. Me kalimin e kohës, këto angazhime të vogla i ndihmuan fëmijët ta shihnin veten jo thjesht si fëmijë që ndihmojnë herë pas here, por si kontribuues aktivë në familje.
3. Bëjeni të dukshme punën e padukshme të kujdesit
   Fëmijët mësojnë bujarinë duke na vëzhguar, por kjo nuk mjafton. Duhet të shpjegojmë edhe arsyet pas veprimeve tona. Kur ndihmoni një fqinj apo një mik, shpjegoni pse po e bëni këtë. Këto sqarime të vogla u japin fëmijëve një model mendor dhe një “skenar” të brendshëm për të vepruar edhe vetë.

Në një kulturë që shpesh i redukton të rinjtë te arritjet e tyre, orientimi drejt kontributit është një nga kundërpeshat më të fuqishme ndaj presionit të tepruar.

Kur të rinjtë gjejnë mënyra për të dhënë vlerë që nuk maten me nota apo rezultate, ata ndërtojnë një identitet më të qëndrueshëm dhe një rol më domethënës në shoqëri. / CNBC, Shqip.al

The post Nga performanca te kontributi: një qasje tjetër për rritjen e fëmijëve appeared first on Revista Monitor.

Udhëtimi nuk ka më të bëjë vetëm me destinacionin, apo edhe me vetë rrugëtimin, por me përvojën që mbetet. Që nga fundi i Covid-it, udhëtimet e udhëhequra nga përvoja janë larguar nga “shënimi i atraksioneve” dhe po orientohen gjithnjë e më shumë drejt udhëtimeve kuptimplota, që lidhin vizitorët me njerëzit dhe vendet që vizitojnë.

Pas analizimit të 25 raporteve vjetore për turizmin, CNBC identifikoi pesë prirjet kryesore që do të ndikojnë vitin 2026:

1. Anti-turisti

Për të shmangur mbingarkesën turistike, për të përjetuar kulturën lokale dhe shpesh për të kursyer, udhëtarët po zgjedhin gjithnjë e më shumë periudha jashtë sezonit dhe destinacione më pak të frekuentuara.

Qytetet dytësore po fitojnë terren, me kërkesa për akomodim që rriten më shpejt sesa në qendrat tradicionale turistike. Edhe qeveritë, si Japonia dhe Indonezia, po nxisin këtë zhvendosje.

2. Pushime pa “lodhje vendimmarrjeje”

Udhëtarët, të lodhur mendërisht, po delegojnë planifikimin te agjencitë ose paketat “all-inclusive”.

Ideja është e thjeshtë: dikush tjetër merr vendimet, që pushimi të jetë realisht çlodhës. Ky trend po bëhet standard, veçanërisht për udhëtarët me stres të lartë dhe pak kohë.

3. Mirëqenia përtej spa-së

Turizmi i mirëqenies po shkon përtej masazheve dhe spa-ve, drejt programeve të bazuara në shkencë, jetëgjatësi dhe shëndet mendor.

Nga programe ajurvedike te yoga, surf dhe udhëtime aktive në natyrë, këto përvoja shihen gjithnjë e më shumë si investime afatgjata në shëndet.

4. Turizmi nostalgjik

Të rinjtë po kërkojnë të rikrijojnë pushimet e fëmijërisë, ndërsa pensionistët e rinj po përqafojnë “vitin e artë të pauzës”, me udhëtime të gjata dhe më aventurore se më parë.

Gati një e katërta e pensionistëve thonë se kanë udhëtuar ose do të udhëtonin për një vit të plotë.

5. IA në shërbimin hotelier

Ndërsa udhëtarët përdorin gjithnjë e më shumë inteligjencën artificiale (IA) për rezervime, hotelet po e përdorin atë për të parashikuar dëshirat e klientëve.

Nga personalizimi i dhomës deri te shërbimet para mbërritjes, IA pritet të kthehet nga “shtesë luksi” në standard bazë të mikpritjes.

Në 2026, udhëtimi pritet të jetë më i personalizuar, më i ndërgjegjshëm dhe më i fokusuar te përvoja sesa te sasia e vendeve të vizituara. / CNBC, Shqip.al

The post 5 prirje kryesore që pritet të formësojnë udhëtimet në 2026 appeared first on Revista Monitor.

Ish-drejtori i privatësisë në Facebook, Chris Kelly, tha se faza e ardhshme e bumit të inteligjencës artificiale (IA) do të përqendrohet te rritja e efikasitetit, veçanërisht në trajnimin e modeleve dhe në uljen e kostove dhe konsumit të energjisë.

Kelly theksoi se, ndërsa kompanitë e mëdha po garojnë për të ndërtuar infrastrukturën e nevojshme për ngarkesat e IA, industria do të duhet të thjeshtojë ndërtimet që përdorin shumë energji (energy-intensive).

“Truri ynë funksionon me rreth 20 vat. Nuk na duhen qendra energjie në shkallë gigavatësh për të arsyetuar,” tha ai, duke shtuar se efikasiteti do të jetë një nga prioritetet kryesore për lojtarët e mëdhenj të IA.

Sipas Kellyt, kompanitë që arrijnë një përparim në uljen e kostove të qendrave të të dhënave do të dalin fituese në garën e IA.

Tregu i qendrave të të dhënave ka grumbulluar mbi 61 miliardë dollarë në marrëveshje infrastrukturore në vitin 2025, ndërsa disa të tjerë janë përfshirë në ethe globale ndërtimi, sipas S&P Global.

Vetëm OpenAI ka bërë angazhime mbi 1.4 trilionë dollarë për IA në vitet e ardhshme, përfshirë partneritete të mëdha me Nvidian, Oracle dhe Coreweave.

Por ky hov ka rritur shqetësimet për burimet e energjisë që do të furnizojnë këto ndërtime, në një rrjet elektrik tashmë të ngarkuar.

Në shtator, Nvidia dhe OpenAI njoftuan një projekt që përfshin të paktën 10 gigavatë qendra të dhënash, afërsisht sa konsumi vjetor i energjisë i 8 milionë familjeve në SHBA dhe i barabartë me kërkesën kulmore verore të Nju Jorkut në vitin 2024.

Shqetësimet për koston u shtuan edhe pasi DeepSeek lançoi në dhjetor 2024 një model gjuhësor të madh, falas dhe me kod të hapur, për nën 6 milionë dollarë, shumë më pak se konkurrentët amerikanë.

Kelly pret që një numër lojtarësh kinezë të dalin në pah, sidomos pas vendimit të Presidentit Donald Trump për të miratuar shitjen e çipeve Nvidia H200 drejt Kinës.

Modelet me kod të hapur, veçanërisht ato që vijnë nga Kina, do t’u japin përdoruesve akses në nivele bazë të fuqisë llogaritëse dhe në IA gjenerative dhe agjentike, përfundoi Kelly. / CNBC, Shqip.al

The post Faza e radhës e IA do të zhvendoset drejt efikasitetit dhe uljes së kostove appeared first on Revista Monitor.

Viti 2025 solli pengesa të mëdha në veprimin klimatik: emetimet që ngrohin planetin vazhduan të rriten dhe angazhimet e vendeve janë ende larg nivelit të nevojshëm për të shmangur ndryshimet katastrofike të klimës.

Megjithatë, përkundër këtij realiteti, pati edhe zhvillime pozitive që tregojnë se tranzicioni energjetik po ecën më shpejt nga sa pritej një dekadë më parë.

Sipas Energy and Climate Intelligence Unit (ECIU), investimet globale në tranzicionin drejt energjisë së pastër pritet të kenë arritur një rekord të ri prej rreth 2.2 trilionë dollarësh në vitin 2025, duke përfshirë energjinë diellore, erën, bateritë dhe rrjetet.

“A është kjo e mjaftueshme për të na mbajtur të sigurt? Jo. Por krahasuar me drejtimin ku po shkonim, është përparim i dukshëm,” tha Gareth Redmond-King nga ECIU.

Një nga zhvillimet më domethënëse ishte bumi i energjisë së pastër.

Investimet në teknologjitë e pastra tejkaluan ndjeshëm ato në industritë ndotëse: për çdo 1 dollar të investuar në lëndë fosile, 2 dollarë shkuan për energji të pastër.

Energjia diellore dhe ajo e erës u rritën aq shpejt sa për të mbuluar të gjithë rritjen e kërkesës globale për energji elektrike në tre tremujorët e parë të vitit 2025.

Kjo e afron botën me objektivin e vendosur në COP28 për trefishimin e kapaciteteve të energjisë së pastër deri në vitin 2030.

Kina udhëhoqi rritjen, duke kontribuar me rreth dy të tretat e kapaciteteve të reja diellore dhe të erës.

Edhe inteligjenca artificiale luajti rol pozitiv.

Ndërsa kërkesa e saj për energji është rritur, ajo ka nxitur investime të reja në energji të gjelbra dhe rrjete elektrike.

IA po përdoret gjithashtu për kërkime klimatike më të shpejta, parashikime më të sakta të motit, optimizim të transportit elektrik dhe mbrojtje të infrastrukturës kritike nga nxehtësia ekstreme.

Një tjetër lajm i mirë ishte rënia e mëtejshme e çmimeve të baterive.

Kostoja për kilovat-orë ra në rreth 108 dollarë, niveli më i ulët ndonjëherë, duke përmirësuar ndjeshëm ekonominë e automjeteve elektrike, magazinimit të energjisë dhe pajisjeve të tjera elektrike.

Sistemet e magazinimit në shkallë të gjerë po shndërrohen në një nga opsionet më të lira për prodhimin e energjisë.

Në planin ndërkombëtar, Traktati për Detet e Hapura (High Seas Treaty) mori ratifikimet e nevojshme dhe do të hyjë në fuqi në vitin 2026, duke mundësuar për herë të parë mbrojtjen e 60% të oqeaneve që nuk i përkasin asnjë shteti.

Gjithashtu, Gjykata Ndërkombëtare e Drejtësisë dha një opinion historik që forcon përgjegjësinë ligjore të shteteve për veprimin klimatik.

Edhe pse SHBA-ja tërhoqi disa politika mjedisore, vende të tjera si Australia, Danimarka dhe Mbretëria e Bashkuar rritën ambiciet e tyre, ndërsa qytete të mëdha po ndërmarrin masa për të ulur ndotjen dhe trafikun.

Paralelisht, financimi për përshtatjen ndaj ndryshimeve klimatike u rrit, përfshirë fonde për bujqësinë rezistente dhe instrumente financiare për përballimin e fatkeqësive natyrore.

Në përmbledhje, viti 2025 tregoi se, edhe pse bota është ende larg objektivave klimatike, tranzicioni drejt energjisë së pastër, inovacioni teknologjik dhe politikat e reja po krijojnë baza reale për përparim. / Bloomberg, Shqip.al

The post Lajme të mira për klimën për ta mbyllur vitin appeared first on Revista Monitor.

E goditur nga tarifat e SHBA-së dhe nga “armatizimi” kinez i materialeve kritike, BE-ja u shtrëngua nga agjenda agresive tregtare e dy ekonomive më të mëdha në botë.

Në 2025, goditja e parë erdhi nga Uashingtoni: SHBA-ja u kthye papritur nga brenda, vendosi tarifa të gjera ndaj partnerëve dhe detyroi rrjedhat tregtare të ridrejtohen, shpesh drejt Europës.

Paralelisht, me rritjen e tensioneve SHBA–Kinë, Pekini nisi të shfrytëzonte varësinë globale nga metalet e rralla, thelbësore për industrinë europiane të teknologjisë.

Presidentja e Komisionit Europian Ursula von der Leyen paralajmëroi për një “goditje të dytë nga Kina”, duke iu referuar rritjes së eksporteve kineze dhe mbiprodhimit industrial që mund të përmbytë tregun europian dhe të rrezikojë prodhuesit vendas.

E lidhur me qasjen e tregtisë së bazuar në rregulla, BE-ja u gjend me pak leverdi për t’u përballur me një rend tregtar që po largohet nga bashkëpunimi dhe rregullat ndërkombëtare, edhe pse kërkon të diversifikojë partnerët dhe mjetet e kundërpërgjigjes.

Lufta në Ukrainë e nxori në pah dobësinë europiane: varësia nga SHBA-ja për sigurinë kufizoi hapësirën e manovrës edhe në tregti.

Kthimi i Donald Trump në detyrë e përshkallëzoi situatën. Shtëpia e Bardhë nisi ofensivën më agresive tregtare në një shekull, ndërsa Kina rriti presionin duke kufizuar eksportet e mineraleve kritike të nevojshme për industri të shumta.

BE-ja u përpoq të hapë tregje të reja eksporti në Amerikën Latine, Lindjen e Mesme dhe Afrikë, por pa shmangur komplikimet.

Më 2 prill, Trump shpalli nga Shtëpia e Bardhë një breshëri tarifash që tronditi tregjet. BE-ja u godit me tarifë 20%, si përgjigje ndaj një deficiti tregtar prej 300 mld dollarësh që Brukseli e kundërshtoi: sipas llogaritjeve europiane, marrëdhënia është më e balancuar (suficit në mallra dhe deficit në shërbime), dhe deficiti total del rreth 50 mld euro kur llogariten bashkë mallrat dhe shërbimet.

Tarifat amerikane për çelikun e aluminin u rritën në 25% dhe më pas në 50% deri në qershor, duke e bërë BE-në dëmtim kolateral në rivalitetin SHBA–Kinë. Bisedimet ishin të tensionuara e të paqëndrueshme; Trump kërcënoi tarifa deri 200% për produkte europiane.

Komisioneri Maroš Šefčovič udhëtoi 10 herë në Uashington, ndërsa BE-ja përgatiti lista kundërmasash deri në 72 mld euro, por i pezulloi për të mbajtur gjallë negociatat.

U diskutua edhe Instrumenti Kundër-Shtrëngimit (2023), por industria europiane druhesha nga pasoja më të rënda.

Më 27 korrik, von der Leyen dhe Trump arritën marrëveshje në Turnberry. Deklarata e 21 gushtit e vulosi: BE-ja zero tarifa për shumicën e mallrave industriale amerikane, ndërsa SHBA-ja i çoi tarifat për eksportet e BE-së në 15%, me angazhime për 600 mld dollarë investime të BE-së në SHBA deri më 2028 dhe 750 mld dollarë blerje energjie.

Brukseli e quajti rezultatin më të mirë të mundshëm; kritikët e panë të pabalancuar. Sabine Weyand pranoi se SHBA-ja kishte epërsinë dhe paralajmëroi se Europa po paguan çmimin e varësisë nga ombrella e sigurisë amerikane. BE-ja kërkon ende përjashtime dhe ulje tarifash, ndërsa çeliku e alumini mbeten në 50%.

Në vijim, presioni u zhvendos edhe te rregullat dixhitale: SHBA-ja kërkon ulje tarifash industriale europiane (legjislacion në 2026) dhe zbutje të zbatimit të DMA/DSA si kusht për lehtësim në çelik e alumin.

BE-ja këmbëngul se rregullat dixhitale janë të paprekshme, por tensioni po rritet; Uashingtoni madje ndaloi hyrjen e pesë individëve, përfshirë ish-komisionerin Thierry Breton, ndërsa Komisioni dhe Macron folën për shtrëngim e intimidim.

Pavarësisht kaosit tarifor, tregtia globale u rrit në 2025: importet e mallrave +6.35% dhe eksportet +6.24% (SGEPT). Kina arriti suficit tregtar 1 trilion dollarë, ndërsa eksportet drejt BE-së u rritën gati 15% (nëntor 2024–nëntor 2025); në Itali mbi 25%.

Mbikapaciteti i çelikut ishte 600 mln tonë (OECD, 2024). Tarifat e BE-së për automjetet elektrike kineze në 2024 u kundërpërgjigjën me detyrime deri 42.7% për mish derri e bulmet.

Diplomacia BE-Kinë dha pak, dhe kur Kina kufizoi metalet e rralla, vetëm pas takimit Trump–Xi më 30 tetor u zbutën kontrollet, duke anashkaluar BE-në.

Rasti Nexperia në Holandë theksoi kufijtë e politikës europiane. Sipas Alicia Garcia Herrero, “BE-ja nuk ka leverdi ndaj Kinës”.

Brukseli, ndërkohë, dyfishoi tarifat për çelikun nga jashtë dhe ngriti një doktrinë të re të sigurisë ekonomike për të “ulur rrezikun” në tregti, duke nxjerrë mësimin se gjithçka mund të “armatizohet”.

BE-ja kërkon të diversifikojë marrëveshjet me partnerë të rinj (Meksikë, Indonezi, Singapor) dhe të ringjallë bisedimet me Indinë, ndërsa marrëveshja Mercosur mbetet e bllokuar dhe u shty për 2026. / Euronews

The post Në vitin 2025, tregtia globale u përça, BE u godit nga tarifat e SHBA dhe një goditje e re nga Kina appeared first on Revista Monitor.

Çfarë nisi si një cep i vogël i internetit është shndërruar në një industri shumë-miliardëshe.

Tregjet e parashikimit po hapin një epokë të re ku gjykimi kolektiv dhe “mençuria e turmës” nuk janë më koncepte teorike, por mallra të tregtueshme. Megjithatë, pavarësisht suksesit në rritje, ato mbeten të ndaluara në shumë vende të BE-së.

Në vitin 2025, tregjet e parashikimit janë bërë një instrument i rëndësishëm për spekulim dhe parashikim të ngjarjeve reale në financë dhe media. Dy lojtarët kryesorë, Polymarket dhe Kalshi, kanë regjistruar mbi 37 miliardë dollarë në vëllim bastesh këtë vit, sipas raportit 2026 Digital Assets Outlook nga The Block.

Një treg parashikimi është një platformë ku njerëzit vënë bast për atë që mendojnë se do të ndodhë; çmimi i kontratës shërben si parashikim. Në vend të sondazheve, pjesëmarrësit vendosin para mbi rezultatin. Çmimi i tregut reflekton probabilitetin kolektiv dhe përditësohet në kohë reale, çka i bën disa t’i konsiderojnë më të saktë se sondazhet.

Fluksi i kapitalit ka nxitur një “garë ari”. Kalshi siguroi këtë muaj një investim 1 miliard dollarë, duke e vlerësuar në 11 miliardë. Polymarket arriti një moment kyç në tetor, kur Intercontinental Exchange (ICE), kompania që zotëron NYSE, njoftoi një investim strategjik deri në 2 miliardë dollarë dhe u bë shpërndarës i të dhënave të Polymarket për investitorët institucionalë.

Interesi institucional është i qartë. CEO i CME Group, Terrence Duffy, i quajti tregjet e parashikimit “një fushë legjitime spekulimi dhe agregimi informacioni”.

Tregjet e parashikimit me bazë në BE nuk kanë marrë hov dhe rregulloret i kanë mbajtur kryesisht jashtë.

Nga tejkalimi i sondazheve te partneritetet

Këto platforma funksionojnë si bursa: përdoruesit blejnë e shesin kontrata binare (po/jo) mbi ngjarje të ardhshme si zgjedhje, fitime kompanish apo rezultate sportive. Kontratat zakonisht paguajnë 1 dollar nëse ngjarja ndodh dhe 0 nëse jo.

Rëndësia e tyre u konfirmua pas zgjedhjeve presidenciale të SHBA 2024 dhe zgjedhjeve të parakohshme gjermane 2025, ku shpesh rezultuan po aq ose më të sakta se sondazhet.

Kjo ka detyruar median tradicionale të përshtatet. CNN njoftoi një partneritet me Kalshi për integrimin e të dhënave live; pak ditë më vonë, të njëjtën gjë bëri CNBC.

Tregti e brendshme dhe manipulim

Kritikët thonë se këto tregje e kanë “gamifikuar” jetën shoqërore, duke nxitur bixhoz, tregti të brendshme dhe manipulim të rezultateve.

Në dhjetor, një tregtar në Polymarket fitoi mbi 1 milion dollarë duke parashikuar saktë kërkimet e Google, duke ngritur dyshime për përdorim informacioni të brendshëm. Anonimiteti e vështirëson identifikimin e abuzimeve.

Në tetor, CEO i Coinbase, Brian Armstrong, demonstroi rrezikun e manipulimit kur theksoi me qëllim fjalë kyçe gjatë një telefonate fitimesh, duke ndryshuar menjëherë probabilitetet në tregje.

Rregullatori i BE-së

Në BE, goditja nisi në fund të 2024 kur Franca bllokoi Polymarket si bixhoz i palicencuar. Belgjika, Polonia dhe Italia ndoqën. Rumania e futi në listë të zezë pas basteve mbi zgjedhjet presidenciale 2025.

Megjithatë, në vende si Gjermania dhe Spanja, tregjet janë ende të aksesueshme. Peizazhi rregullator mbetet i fragmentuar.

Deri në korrik 2026 përfundon periudha kalimtare e rregullores MiCA. Sipas ESMA-s, ajo përfshin rregulla të rrepta kundër abuzimit të tregut për platformat që përdorin kripto-asete.

Realiteti i ri është se çdo ngjarje botërore po çmohet në kohë reale dhe BE-ja duhet të vendosë: të marrë pjesë apo të ndalojë plotësisht. / Euronews

The post Biznesi i parashikimit të së ardhmes po lulëzon, rregullatorët e BE-së mbeten të shqetësuar appeared first on Revista Monitor.

Në bankat e mëdha dhe në kompanitë e investimeve, është konsoliduar një konsensus optimist: tregu i aksioneve në SHBA do të rritet në vitin 2026 për të katërtin vit radhazi, duke shënuar serinë më të gjatë të fitoreve në pothuajse dy dekada.

Ka mjaft ankth për rreziqet që kërcënojnë këtë treg që e ka shtyrë indeksin S&P 500 të rritet me rreth 90% që nga minimumi i tetorit 2022. Bumi i inteligjencës artificiale mund të shndërrohet në dështim. Ekonomia dhe vendimet e Rezervës Federale për normat e interesit, mund të sfidojnë pritshmëritë. Dhe viti i dytë i presidencës së Donald Trump mund të sjellë edhe më shumë goditje të paparashikuara sesa i pari.

Por pas tre vitesh gjatë të cilave rritja marramendëse e tregut të aksioneve i ka bërë thirrjet pesimiste të duken qesharake, strategët e shitjes po ecin të gjithë në të njëjtin hap optimizmi, me parashikimin mesatar për fundvitin e indeksit S&P 500 që nënkupton një rritje tjetër prej rreth 9% vitin e ardhshëm. Asnjë nga 21 parashikuesit e anketuar nga Bloomberg News nuk pret rënie.

“Pesimistët kanë gabuar për kaq gjatë, sa njerëzit janë lodhur disi nga ajo histori,” tha strategu veteran i tregut dhe optimisti i kahershëm Ed Yardeni. Ai pret që S&P 500 ta mbyllë vitin e ardhshëm në nivelin 7,700, rreth 11% mbi mbylljen e javës së kaluar, megjithatë edhe ai e sheh mungesën e zërave kundër si disi shqetësuese.

“Këtu dalin instinktet e mia kundërshtuese: gjërat më kanë shkuar për mrekulli për kaq gjatë, sa është pak shqetësuese që të gjithë të tjerët duken po aq optimistë,” tha ai. “Pesimizmi është jashtë mode për momentin.”

Ky besim u përforcua nga një vit i trazuar për tregun, kur shitjet masive në fillim të vitit 2025, të nxitura nga sfida e mundshme e DeepSeek ndaj kompanive amerikane të IA dhe nga lufta kaotike tregtare e Trump, kërcënuan objektivat optimiste të parashikuesve.

Ndërsa S&P 500 iu afrua një tregu në rënie, gati 20% më poshtë nga mesi i shkurtit deri në fillim të prillit, strategët i ulën parashikimet me ritmin më të shpejtë që nga kriza e Covid, vetëm për t’i rritur sërish më pas, teksa aksionet shënuan një nga rikuperimet më të shpejta që nga vitet 1950.

Kjo e zgjati një periudhë të vështirë për “parashikuesit” e tregut që nga pandemia, pasi ekonomia ka rezultuar çuditërisht rezistente, edhe pasi tarifat e Trump goditën globalizimin që e ka ushqyer për dekada. Investimet masive në IA, të derdhura në ndërtimin e qendrave të të dhënave dhe në çipe kompjuterike me fuqi të lartë, kanë vazhduar të nxisin pesë gjigantët e teknologjisë, të cilët ishin përgjegjës për gati gjysmën e rritjes së S&P 500 këtë vit.

Lëkundjet e objektivave për S&P 500

“Është e ndërlikuar, sepse mendoj se ka pasur një nivel shumë të lartë pasigurie gjatë pesë viteve të fundit, dhe veçanërisht këtë vit,” tha Michael Kantrowitz, kryestrateg i investimeve në Piper Sandler & Co., i cili hoqi dorë nga praktika e publikimit të objektivave vjetore për S&P 500. “Kur ka shumë pasiguri, investitorët bëhen shumë miopë dhe reagojnë ndaj të dhënave të ndryshme, dhe nuk duhet shumë për të ndryshuar opinionin dhe konsensusin.”

Megjithatë, nëse parashikuesit e Wall Street-it kanë të drejtë për vitin 2026, aksionet po shkojnë drejt periudhës më të gjatë të rritjeve vjetore që nga periudha para Krizës Financiare Globale. Objektivat më të larta, nëse realizohen, do të shënonin gjithashtu herën e parë që S&P ka pasur katër vite radhazi me kthime dyshifrore që nga flluska e “dot-com”-it e viteve 1990.

Christopher Harvey, strateg i kahershëm që këtë vit u zhvendos në CIBC Capital Markets nga Wells Fargo Securities, ishte një nga të paktët parashikues që i qëndroi bindjeve të tij gjatë luhatjeve të këtij viti — duke parashikuar se S&P 500 do ta mbyllte vitin në 7,007 — dhe doli i saktë. Indeksi u mbyll rreth 6,930 të premten, vetëm 1% poshtë vlerësimit të tij.

Harvey pret që treguesi referencë ta mbyllë vitin 2026 në 7,450, që nënkupton një rritje prej rreth 8%. Por ai paralajmëroi se “njerëzit po nënvlerësojnë shumë rreziqe makroekonomike”.

Mes tyre: mundësia që Rezerva Federale t’i mbajë normat e interesit të pandryshuara për më gjatë sesa presin aktualisht tregtarët; një shtytje nga SHBA-ja për të rritur tarifat ndaj Kanadasë ose Meksikës; ose drejtues të kompanive që mund të përpiqen të ulin pritshmëritë për fitimet pas një periudhe të fortë.

“Kjo mund të fillojë ta përmbysë ekuilibrin,” tha ai.

Objektivi më i lartë parashikon vitin e katërt radhazi me fitime dyshifrore
Do të ishte seria më e mirë fituese e S&P 500 që nga viti 1999
Burimi: Bloomberg
Shënim: Parashikimi për 2026 bazohet në mbylljen e S&P 500 më 26 dhjetor

Si pothuajse të gjithë të tjerët, edhe analistët e JPMorgan Chase & Co. u befasuan nga trazirat që përfshinë tregun e aksioneve në fillim të këtij viti. Në prill, kur lufta tregtare e Trump tronditi tregjet, ata hoqën dorë nga pikëpamja pozitive që kishin për vitin 2025 dhe u bënë më pesimistët ndër strategët e ndjekur nga Bloomberg, duke parashikuar se S&P do ta mbyllte vitin 2025 me një rënie prej 12%.

Në qershor, banka braktisi qëndrimin pesimist për të parashikuar fitime modeste. Por edhe ky parashikim rezultoi tepër konservator, pasi S&P përfundimisht u rrit me gati 18% këtë vit.

Për vitin 2026, JPMorgan ka hequr dorë nga qëndrimi i kujdesshëm, duke parashikuar se S&P do të rritet në 7,500, i mbështetur nga fitime të forta të kompanive dhe norma më të ulëta interesi.

Mislav Matejka, drejtues i strategjisë globale dhe europiane të aksioneve në JPMorgan, tha se optimizmi mbështetet gjithashtu nga rritja rezistente, inflacioni në rënie dhe bindja se rritja e aksioneve të AI-së pasqyron një transformim të mundshëm ekonomik — jo një flluskë që do të shpërthejë.

“Nëse ekonomia është më e dobët sesa parashikojmë, tregu i aksioneve nuk do ta marrë domosdoshmërisht negativisht,” tha ai. “Ai do të mbështetet te Fed-i për të bërë punën e vështirë.”

Ndërsa nuk ka parashikime katastrofike për aksionet amerikane vitin e ardhshëm, Savita Subramanian e Bank of America Corp. është ndër të paktat që kërkojnë më shumë kujdes.

Ajo thotë se treguesi do të rritet në 7,100 në vitin 2026, i kufizuar nga vlerësime të larta. Por gama e gjerë e skenarëve optimistë dhe pesimistë që ajo paraqet pasqyron shkallën e pasigurisë. Një recesion, sipas saj, mund t’i rrëzojë aksionet me 20%. Nga ana tjetër, fitime shumë më të larta sesa pritej mund t’i shtyjnë ato të rriten deri në 25%.

Për momentin, strategët duket se po mbështeten te një mësim i nxjerrë me vështirësi gjatë viteve të fundit: mos e nënvlerësoni forcën e tregut amerikan të aksioneve.

Edhe bazat ekonomike e mbështesin këtë pikëpamje. Ekonomia amerikane u zgjerua në tremujorin e tretë me ritmin më të shpejtë në dy vite, e nxitur nga qëndrueshmëria e shpenzimeve të konsumatorëve dhe bizneseve, si dhe nga politika tregtare më të qeta. Ndërkohë, korporatat amerikane pritet të regjistrojnë sërish rritje dyshifrore të fitimeve.

“Vetëm sepse viti po ndryshon, nuk do të thotë se duhet të ndryshosh pikëpamjet,” tha Manish Kabra, drejtues i strategjisë së aksioneve amerikane në Société Générale SA.

“Perspektiva e fitimeve është e fortë dhe po shtrihet përtej teknologjisë,” shtoi ai, duke vënë në dukje edhe stimulimin ekonomik nga uljet e normave të interesit nga Fed-i dhe ligji për uljen e taksave i Trump. “Kuadri makroekonomik është thjesht solid.” / Bloomberg

The post Çdo analist i Wall Street parashikon një rritje të tregut të aksioneve në 2026 appeared first on Revista Monitor.

Shpesh e nënvlerësojmë se sa shumë ritualet e mëngjesit mund të përcaktojnë tonin e gjithë ditës.

Kur i jep përparësi aktiviteteve që nxisin çlirimin natyral të dopaminës, nuk po zgjohesh thjesht, po i jep trurit një avantazh për t’u ndier i motivuar dhe i balancuar.

“Dopamina është një neurotransmetues, pra një kimikat që çlirohet nga qelizat e trurit, dhe lidhet kryesisht me motivimin, të nxënit dhe përforcimin,” thotë Mia Soviero, studiuese e neuroshkencës që ka kryer kërkime në NYU Langone Health dhe në Institutin Zuckerman të Universitetit Columbia.

“Nuk ka të bëjë vetëm me ndjesinë që të jemi mirë. Kryesisht ka të bëjë me të mësuarit dhe motivimin.

Ajo e ndihmon trurin të kuptojë cilat veprime ia vlen të përsëriten dhe cilat zakone duhet të përforcojmë,” shton Soviero, e cila ka themeluar edhe organizatën jofitimprurëse Research Girl, Inc., për të mbështetur studiuesit e rinj.

Një keqkuptim i zakonshëm, thotë ajo, është se nivelet e dopaminës duhet të jenë gjithmonë të larta. Në fakt, ato duhet të luhaten.

“Nuk duam dopaminë vazhdimisht shumë të lartë, por një sistem të shëndetshëm dopamine. Qëllimi është të krijosh modele të mira, ku dopamina çlirohet siç duhet.”

Ja si i strukturon Soviero mëngjeset për ta mbajtur sistemin e dopaminës të shëndetshëm:

Hapi 1: Ekspozimi ndaj dritës së diellit

Rutina ideale nis një natë më parë: gjumi i mjaftueshëm vendos bazën për ditën tjetër. Në mëngjes, ajo sigurohet të marrë dritë dielli.

“Hapja e perdes dhe marrja e disa minutave dritë dielli në fytyrë është provuar shkencërisht se ul simptomat e depresionit, veçanërisht te depresioni sezonal.”

Drita ndikon drejtpërdrejt te ritmi cirkadian. Mungesa e saj mund të rrisë melatoninën dhe të ulë serotoninën, duke sjellë ndjesi plogështie.

Hapi 2: Sudoku

Soviero rezervon kohë për aktivitete të vogla, por domethënëse, si zgjidhja e një Sudoku ditore. “Është një mënyrë e shkëlqyer për ta nisur ditën me pak dopaminë.”

Risi dhe përvoja pozitive të papritura rrisin dopaminën; prandaj edhe enigmat, fjalëkryqet apo puzzle kanë efekt të ngjashëm.

Hapi 3: Dërgo një mesazh një miku

Çdo mëngjes, ajo dërgon një mesazh të thjeshtë: “Mirëmëngjes, si je sot?” “Njerëzit janë biologjikisht të ndërtuar për lidhje,” thotë ajo.

Kontakti social përmirëson humorin dhe është i dobishëm jo vetëm për trurin, por edhe për trupin.

Izolimi dhe vetmia lidhen me rreziqe më të larta për sëmundje të zemrës, demencë dhe depresion, sipas CDC. / CNBC

The post Rutina e mëngjesit për të rritur dopaminën dhe për ta nisur ditën me humor të mirë appeared first on Revista Monitor.