Arabia Saudite, Katari dhe Omani udhëhoqën përpjekjet për të bindur Presidentin e SHBA-së Donald Trump të mos bënte një sulm ndaj Iranit, duke pasur frikë nga "goditjet e rënda në rajon", ka thënë të enjten një zyrtar i lartë saudit për AFP.
Treshja e Gjirit "udhëhoqi një përpjekje të gjatë dhe diplomatike të minutës së fundit për të bindur presidentin Trump që t'i jepte Iranit një shans për të treguar qëllim të mirë", tha zyrtari në kushte anonimiteti, duke shtuar se dialogu po vazhdonte.
Disa personel u zhvendosën nga një bazë e madhe ushtarake amerikane në Katar të mërkurën, dhe stafi në misionet amerikane në Arabinë Saudite dhe Kuvajt u paralajmërua të tregonte kujdes ndërsa frika u rrit nga një sulm i SHBA-së për shkak të shtypjes së protestuesve nga Irani.
Shtetet e Bashkuara kanë paralajmëruar vazhdimisht se mund të ndërhyjnë kundër një shtypjeje vdekjeprurëse të qeverisë iraniane ndaj protestave, ndërsa Teherani ka thënë se do të hakmerret me sulme ndaj objektivave ushtarake dhe të anijeve amerikane.
Ndryshe, shumë baza dhe asete amerikane ndodhen në Gjirin Persik.
Por pas disa kërcënimeve, Trump ndryshoi kursin, duke thënë se kishte marrë informata nga "burime shumë të rëndësishme nga pala tjetër" se Irani nuk do të ekzekutonte demonstruesit.
Dhe pĂ«rpjekjet e Gjirit kishin pĂ«r qĂ«llim âtĂ« shmangnin njĂ« situatĂ« tĂ« pakontrollueshme nĂ« rajonâ, tha zyrtari saudit.
âNe i thamĂ« Uashingtonit se njĂ« sulm ndaj Iranit do tĂ« hapte rrugĂ«n pĂ«r njĂ« seri goditjesh tĂ« rĂ«nda nĂ« rajonâ, shtoi zyrtari.
â... komunikimi Ă«shtĂ« ende duke u zhvilluar pĂ«r tĂ« konsoliduar besimin e fituar dhe frymĂ«n e mirĂ« aktualeâ.
NjĂ« tjetĂ«r zyrtar i Gjirit tha se âmesazhi qĂ« iu pĂ«rcoll Iranit ka qenĂ« se njĂ« sulm ndaj objekteve amerikane nĂ« Gjirin Persik do tĂ« kishte pasoja nĂ« marrĂ«dhĂ«niet me vendet nĂ« rajonâ. /Telegrafi/
Administrata e udhëhequr nga Donald Trump e cilësoi bombardimin e njësive bërthamore iraniane vitin e kaluar si një nga sukseset e saj të mëdha ushtarake.
Bombarduesit B-2 të Forcave Ajrore Amerikane hodhën 14 nga bombat më të mëdha në botë, duke goditur dy instalime bërthamore iraniane pa asnjë viktimë amerikane ose humbje aeroplanësh, duke përfshirë dhjetëra aeroplanë luftarakë, tankerë dhe aeroplanë mbështetës që ndihmuan në ekzekutimin e misionit.
Tani presidenti Donald Trump po kërcënon të sulmojë përsëri Iranin, këtë herë në solidaritet me qindra mijëra iranianë të zakonshëm që kanë dalë në rrugë për të kundërshtuar regjimin e linjës së ashpër në Teheran.
Por çdo sulm i ri i SHBA-së ndaj Republikës Islamike nuk ka gjasa të pasqyrojë sulmet e njëhershme që goditën tre objektiva bërthamore verën e kaluar, thonë analistët, shkruan CNN, përcjell Telegrafi.
Sipas shkrimit të CNN, një sulm në mbështetje të protestuesve do të duhet të përqendrohet në një sërë qendrash komande dhe objektiva të tjera që lidhen me Korpusin e Gardës Revolucionare Islamike (IRGC) të Iranit, forcat e saj të lidhura me Basij dhe forcën policore iraniane, të cilat janë organizatat kryesore që kryejnë shtypjen e përgjakshme të disidentëve.
Por këto qendra komande ndodhen brenda zonave të populluara, që do të thotë se ekziston një rrezik i konsiderueshëm që sulmet amerikane të vrasin pikërisht civilët që Trump po përpiqet të mbrojë, thonë analistët.
Dhe vrasja e civilëve mund të ketë efekt të kundërt, duke e zhvlerësuar atë që SHBA-të po përpiqen të arrijnë dhe duke i dhënë regjimit të Iranit si një fitore propagande ashtu edhe një thirrje për t'u bashkuar, veçanërisht për ata qytetarë që mund të duan reforma, por po aq nuk kanë dëshirë të bombardohen përsëri nga SHBA-të.
"ĂfarĂ«do qĂ« tĂ« bĂ«jĂ« (SHBA-ja), duhet tĂ« jetĂ« shumĂ« e saktĂ« pa viktima", vlerĂ«son analisti me bazĂ« nĂ« Hawaii, Carl Schuster, njĂ« ish-kapiten i MarinĂ«s Amerikane.
Ădo sulm qĂ« dĂ«mton civilĂ«t "edhe nĂ«se pa dashje" rrezikon tĂ« armiqĂ«sojĂ« "disidentĂ«t qĂ« janĂ« tĂ« bashkuar vetĂ«m nĂ« urrejtjen e tyre ndaj regjimit. Humbjet na bĂ«jnĂ« njĂ« fuqi tĂ« huaj qĂ« pĂ«rpiqet tĂ« shtypĂ«, tĂ« dominojĂ« Iranin, jo njĂ« ndikim çlirues", tha Schuster.
Por çfarë armësh mund të përdorë SHBA-ja?
NdĂ«rsa bombarduesit B-2 ishin âgjĂ«ja e mprehtĂ«â e sulmit amerikan tĂ« verĂ«s sĂ« kaluar nĂ« vendet bĂ«rthamore, objektivi i larmishĂ«m i vendosur tani mund tĂ« jetĂ« mĂ« i pĂ«rshtatshĂ«m pĂ«r asete tĂ« tjera amerikane, thanĂ« analistĂ«t.
"Selitë qendrore dhe bazat rajonale të IRGC-së mund të goditen nga raketat (Tomahawk)", thotë Schuster.
Tomahawkët shumë të saktë mund të qëllohen nga nëndetëset e Marinës Amerikane dhe anijet sipërfaqësore larg brigjeve iraniane, duke minimizuar rrezikun e viktimave amerikane.
Një tjetër opsion raketash është JASSM.
Duke mbajtur një kokë luftarake depërtuese prej rreth 500 kilogramësh dhe me një rreze veprimi deri në 620 milje (1,000 kilometra), JASSM mund të qëllohet gjithashtu larg brigjeve iraniane nga një gamë aeroplanësh të Forcave Ajrore Amerikane, duke përfshirë F-15, F-16 dhe F-35 dhe bombardues B-1, B-2 dhe B-52, si dhe luftëtarë F/A-18 të Marinës Amerikane.
Dhe analistët thanë se dronët mund të përdoren, gjithashtu. /Telegrafi/
Ministri i Jashtëm turk Hakan Fidan ka thënë të enjten se Ankaraja është kundër veprimeve ushtarake në Iran dhe përparësia e saj është të shmangë destabilizimin.
"Ne jemi kundër një ndërhyrje ushtarake kundër Iranit", tha Fidan në një konferencë për shtyp në Stamboll, shkruajnë mediat e huaja, përcjell Telegrafi.
Ai ka shtuar se Turqia do të vazhdojë iniciativat e saj diplomatike në lidhje me Iranin.
"Ata janë nën sanksione për shkak të disa politikave rajonale dhe ndërkombëtare që kanë ndjekur. Ne i themi Iranit, duhet të zgjidhësh problemet e tua në rajon", shtoi ai.
Ministri i Jashtëm turk argumentoi gjithashtu se disa njerëz po i keqinterpretojnë protestat që vijnë nga problemet dhe ankesat e justifikuara ekonomike si një kryengritje kundër regjimit.
I pyetur në lidhje me njoftimin e fundit të administratës Trump se vendet që bëjnë biznes me Iranin do të përballen me një tarifë të re prej 25%, e cila ka të ngjarë të zbatohet për Turqinë, Fidan tha se ishte vetëm një deklaratë dhe jo një "dekret konkret presidencial".
Si rezultat, ai theksoi se Turqia ende nuk e ka vënë në axhendën e saj shqyrtimin e tarifave të reja. /Telegrafi/
Donald Trump duket se e ka zbutur retorikën e tij në lidhje me veprimet e mundshme ushtarake të SHBA-së në Iran, pasi tha se i është thënë se "vrasjet në Iran po ndalen".
Por përgatitjet për një ndërhyrje të mundshme kanë filluar këtë javë, raportoi NBC News, shkruan Sky News.
Sipas mediumit në fjalë, Trump të martën i ka përshkruar ekipit të tij të sigurisë kombëtare se çfarë donte të arrinte çdo veprim ushtarak i SHBA-së në Iran.
Dhe Pentagoni tani ka përshtatur opsione për të përmbushur objektivat e tij ushtarake, thanë për NBC News dy zyrtarë amerikanë dhe një person i njohur me diskutimet.
Këto opsione do t'i paraqiteshin Trump të mërkurën, mësoi transmetuesi.
I pyetur nëse presidenti u dha udhëzime ndihmësve të tij mbi objektivat e tij në Iran, një zyrtar i Shtëpisë së Bardhë tha se "të gjitha opsionet janë në dispozicion të Presidentit Trump për të adresuar situatën në Iran".
Sipas një zyrtari të dytë të Shtëpisë së Bardhë, Trump u informua të martën për numrin e protestuesve të vrarë gjatë një takimi mbi Iranin të kryesuar nga JD Vance dhe kërkoi më shumë informacion mbi këtë temë.
Ndërkohë, Donald Trump ka dhënë hollësi mbi deklaratat e tij të mëparshme se SHBA-së i është thënë se vrasjet në Iran "po ndalen" dhe ekzekutimet nuk do të kryhen.
Presidenti amerikan tha se kishte marrë informacionin nga "burime shumë të rëndësishme nga pala tjetër".
"Do ta zbulojmë, do ta zbuloj pas kësaj", tha ai në lidhje me vërtetësinë e pretendimeve për vrasje.
"Por më thanë se nuk do të ketë ekzekutim dhe shpresoj se kjo është e vërtetë", shtoi ai.
I pyetur nëse këto nënkuptonin se veprimi ushtarak amerikan ishte jashtë diskutimit, Trump tha: "Do ta vëzhgojmë dhe do të shohim se cili është procesi, por na është dhënë një deklaratë shumë e mirë nga njerëz që janë të vetëdijshëm për atë që po ndodh". /Telegrafi/
Egjipti, Katari dhe Turqia kanë njoftuar se ish-zëvendësministri palestinez Ali Shaath do të drejtojë një komitet të ri teknokratik të ngarkuar me administrimin e Gazës së pasluftës, duke e quajtur këtë veprim një hap kyç drejt stabilizimit të territorit të shkatërruar.
Në një deklaratë të përbashkët të mërkurën, tre ndërmjetësuesit thanë se formimi i komitetit ishte "një zhvillim i rëndësishëm" që mund të përmirësonte kushtet humanitare dhe të ndihmonte në zhbllokimin e fazës së dytë të vonuar të armëpushimit të ndërmjetësuar nga SHBA-ja.
Njoftimi erdhi ndërsa i dërguari special i Presidentit të SHBA-së Donald Trump, Steve Witkoff, shpalli zyrtarisht nisjen e fazës së dytë të planit të armëpushimit.
Faza e dytë e armëpushimit në Gaza
Sipas mediave të huaja, përcjell Telegrafi, faza tjetër përqendrohet në demilitarizimin, qeverisjen teknokratike dhe rindërtimin e Gazës, e cila është lënë kryesisht në rrënoja pas më shumë se një viti bombardimesh izraelite.
"Faza e Dytë krijon një administratë palestineze teknokratike kalimtare në Gaza, Komitetin Kombëtar për Administrimin e Gazës", tha Witkoff, duke shtuar se do të mbikëqyrë rindërtimin dhe çarmatimin e të gjitha grupeve të armatosura të paautorizuara.
Witkoff paralajmëroi se Hamasi duhet t'i përmbahet plotësisht detyrimeve të tij sipas marrëveshjes, përfshirë kthimin e pengut të fundit të ndjerë, duke thënë se mosveprimi në këtë drejtim do të sillte "pasoja serioze".
Ai gjithashtu vlerësoi Turqinë, Egjiptin dhe Katarin për përpjekjet e tyre të ndërmjetësimit.
Më herët të mërkurën, fraksionet palestineze të takuara në Kajro shprehën mbështetje për organin e ri kalimtar, duke kërkuar hapa të shpejtë për t'i lejuar atij të marrë menjëherë përgjegjësinë për qeverisjen e Gazës dhe rivendosjen e shërbimeve publike thelbësore.
Grupet thanë se komiteti do të koordinohej me një "këshill paqeje" ndërkombëtar që pritet të mbikëqyrë dhe miratojë rindërtimin e Gazës, ndërsa ndërmjetësit shtyjnë për të mbështetur armëpushimin dhe për të parandaluar një kthim në një dhunë në shkallë të gjerë. /Telegrafi/
SHBA-së i është thënë se vrasjet në Iran po ndalen dhe se nuk ka plane për ekzekutime, njoftoi presidenti Donald Trump gjatë një ceremonie nënshkrimi në Shtëpinë e Bardhë.
Ai tha: "Jemi njoftuar dhe mjaft fuqishëm - por do ta zbulojmë se çfarë do të thotë e gjithë kjo - por na është thënë se vrasjet në Iran po ndalen dhe janë ndalur, dhe nuk ka plan për ekzekutime".
Informacioni "sapo" i kishte mbërritur, tha presidenti i SHBA-së.
"Shumë njerëz po flisnin, gjatë dy ditëve të fundit, se sot do të ishte dita e ekzekutimit", tha më tej Trump, shkruan Sky News, përcjell Telegrafi.
Megjithatë, ai shtoi, "nëse ndodh, të gjithë do të jemi shumë të mërzitur".
Presidenti premtoi më herët sonte se do të ndërmarrë "masa shumë të forta" nëse regjimi në Teheran vazhdon me ekzekutimin e protestuesve.
E korrespondenti amerikan James Matthews tha se komentet ishin për këtë arsye "shumë domethënëse".
"Nëse ndalimi i vrasjeve ishte një faktor vendimtar në aspektin e veprimit ushtarak amerikan ndaj Iranit, atëherë këtu qëndron rëndësia", ka thënë Matthews.
Pyetja ishte nëse kjo do të thotë "që Amerika nuk do të nisë tani asnjë lloj veprimi kundër Iranit sepse kërkesat janë përmbushur, sepse ekzekutimet janë ndaluar", shtoi ai.
Sipas tij, "mund të kemi parë presidentët e Shteteve të Bashkuara të bëjnë një hap prapa nga veprimi ushtarak".
Sky News ka mësuar në mënyrë të dukshme brenda orës së fundit se Erfan Soltani, i cili besohej të ishte personi i parë që u përball me ekzekutimin në protestat aktuale, nuk u ekzekutua të mërkurën. /Telegrafi/
Pas rritjes sĂ« tensioneve nĂ« Lindjen e Mesme, disa vende perĂ«ndimore kanĂ« lĂ«shuar paralajmĂ«rime urgjente pĂ«r qytetarĂ«t e tyre nĂ« Iran, duke kĂ«rkuar largimin e menjĂ«hershĂ«m nga vendi. Polonia, Italia, SHBA dhe njĂ« sĂ«rĂ« shtetesh tĂ« tjera kanĂ« ngritur alarmin, duke folur pĂ«r njĂ« situatĂ« tĂ« âpaqĂ«ndrueshmeâ dhe tĂ« paparashikueshme. NĂ« njoftimet zyrtare, qeveritĂ« nuk [âŠ]
I dërguari amerikan Steve Witkoff ka njoftuar fillimin e fazës së dytë të planit të Presidentit Donald Trump për t'i dhënë fund luftës në Gaza, me një qeveri palestineze teknokratike të themeluar në territor.
Ai tha se faza e dytë do të shihte gjithashtu rindërtimin dhe demilitarizimin e plotë të Gazës, duke përfshirë çarmatimin e Hamasit dhe grupeve të tjera palestineze.
"SHBA-të presin që Hamasi të përmbushë plotësisht detyrimet e tij", paralajmëroi ai, duke vënë në dukje se këto përfshijnë kthimin e trupit të pengut të fundit të vdekur izraelit.
"Mosveprimi në këtë drejtim do të sjellë pasoja serioze", ka shtuar ai, shkruan BBC, përcjell Telegrafi.
Në fazën e parë, Hamasi dhe Izraeli ranë dakord për një armëpushim në tetor, si dhe për një shkëmbim pengjesh-të burgosurish, një tërheqje të pjesshme izraelite dhe një rritje të ndihmës.
Dhe formimi i qeverisë kalimtare prej 15 personash të Gazës, i njohur si Komiteti Kombëtar për Administrimin e Gazës (NCAG), u njoftua më parë nga Egjipti.
Ajo do të veprojë nën mbikëqyrjen e një "Bordi Paqeje", i cili do të kryesohet nga Trump, sipas planit 20-pikësh të zbuluar nga presidenti tre muaj më parë.
Lufta e fundit në Gaza u shkaktua nga sulmi i udhëhequr nga Hamasi në Izraelin jugor më 7 tetor 2023, në të cilin u vranë rreth 1,200 persona dhe 251 të tjerë u morën peng.
Më shumë se 71,430 persona janë vrarë në sulmet izraelite në Gaza që atëherë, sipas ministrisë së shëndetësisë të territorit të drejtuar nga Hamasi. /Telegrafi/
Sky News mëson se Mbretëria e Bashkuar po tërheq personelin ushtarak nga një bazë amerikane në Katar.
Kjo vjen pasi Donald Trump u tha protestuesve në Iran se "ndihma është në rrugë e sipër" dhe premtoi "veprime shumë të forta" nëse qeveria në Teheran vazhdon me ekzekutimet e planifikuara.
Irani ka thënë vazhdimisht se do të hakmerret kundër vendeve ushtarake amerikane në rajon nëse Amerika sulmon.
SHBA-të kanë filluar gjithashtu tërheqjen e disa stafit nga Baza Ajrore Al Udeid e drejtuar nga SHBA-të në Katar, baza më e madhe amerikane në rajon.
NjĂ« zĂ«dhĂ«nĂ«s i MinistrisĂ« sĂ« Mbrojtjes tha: "Ne nuk komentojmĂ« pĂ«r detajet e vendosjes sĂ« bazave dhe vendosjeve pĂ«r shkak tĂ« sigurisĂ« operacionaleâ.
"Mbretëria e Bashkuar gjithmonë vendos masa paraprake për të siguruar sigurinë e personelit tonë, duke përfshirë kur është e nevojshme tërheqjen e personelit".
Nuk ishte menjëherë e qartë nëse i gjithë personeli britanik po tërhiqej nga baza e Katarit. /Telegrafi/
Presidenti i SHBA-së, Donald Trump, ka thënë se vendet që bëjnë biznes me Iranin do të përballen me një tarifë prej 25% për tregtinë që bëjnë me Amerikën.
Kjo vjen ndërsa Irani po përdor forcën ndaj protestuesve, me mijëra njerëz që dyshohet se kanë vdekur deri më tani.
Kujtojmë se Trump e ka përdorur kërcënimin me tarifa edhe më parë për të ushtruar presion mbi disa vende.
Por çfarë dimë për rastin e Iranit?
TĂ« hĂ«nĂ«n, Trump postoi nĂ« Truth Social: "Duke hyrĂ« menjĂ«herĂ« nĂ« fuqi, çdo vend qĂ« bĂ«n biznes me RepublikĂ«n Islamike tĂ« Iranit do tĂ« paguajĂ« njĂ« tarifĂ« prej 25% pĂ«r çdo biznes qĂ« bĂ«het me Shtetet e Bashkuara tĂ« AmerikĂ«sâ.
Por presidenti nuk ka hyrë në asnjë detaj përtej kësaj, shkruan BBC, përcjell Telegrafi.
Cilat vende tregtojnë me Iranin?
Nga mbi 100 vendet që tregtojnë me Iranin, Kina është partneri i saj më i madh i eksportit.
Gjatë vitit deri në tetor 2025, ajo bleu më shumë se 14 miliardë dollarë (rreth 12 miliardë euro) produkte nga Irani, sipas shifrave nga Monitori i të Dhënave Tregtare, të cilat bazohen në statistikat nga Administrata Doganore e Republikës Islamike të Iranit.
Kina pasohet nga Iraku, i cili mori mallra me vlerë 10.5 miliardë dollarë (rreth 9 miliardë euro) nga fqinji i saj.
Irani gjithashtu numëron Emiratet e Bashkuara Arabe dhe Turqinë midis klientëve të tij më të mëdhenj.
Në fakt, eksportet nga Irani në Turqi u rritën ndjeshëm nga 4.7 miliardë dollarë (rreth 4 miliardë euro) në vitin 2024 në 7.3 miliardë dollarë (rreth 6.2 miliardë euro) vitin e kaluar.
Pothuajse të gjitha 10 eksportet kryesore të Iranit lidhen me karburantin - është një nga prodhuesit më të mëdhenj të naftës në botë.
Ai gjithashtu dërgon ushqim në vende të tjera, duke përfshirë fistikë dhe domate.
Megjithatë, Irani blen shumë më tepër artikuj bazë nga partnerët e tij tregtarë sesa eksporton.
Ushqimi përbën rreth një të tretën e importeve të Iranit, në veçanti misri, orizi, farat e lulediellit dhe vajrat, si dhe soja.
Por importi më i madh i Iranit është ari.
Në 12 muajt deri në tetor, ai importoi ar me vlerë 6.7 miliardë dollarë (rreth 5.7 miliardë euro) krahasuar me 4.8 miliardë dollarë (rreth 4.1 miliardë euro) një vit më parë.
Si mund të zbatohet tarifa?
Postimi i Trump thotë se tarifa prej 25% është "efektive menjëherë" dhe urdhri është "përfundimtar".
Megjithatë, deri më tani nuk ka pasur detaje nga Shtëpia e Bardhë se si do të funksionojë në praktikë, ose për cilat vende konkretisht do të zbatohet.
Veç kësaj, nuk e dimë nëse do të mbulojë të gjitha vendet që merren me Iranin apo vetëm partnerët e tij më të mëdhenj tregtarë.
ĂshtĂ« gjithashtu e paqartĂ« nĂ«se taksa prej 25% do tĂ« vijĂ« pĂ«rveç tarifave ekzistuese qĂ« administrata Trump ka vendosur tashmĂ«, pĂ«rcjell Telegrafi.
SHBA-të gjithashtu nuk kanë specifikuar se sipas cilit ligj do të futet tarifa e re.
Tarifat gjithëpërfshirëse të njoftuara prillin e kaluar u vendosën sipas Aktit Ndërkombëtar të Fuqive Ekonomike të Emergjencës.
Megjithatë, vlerëson shkrimi i BBC, zbatimi i tarifës së propozuar mund të jetë i vështirë.
Irani vlerësohet se ka fituar miliarda nga eksportet e naftës në vitin 2024 duke përdorur një flotë anijesh në hije që janë të vështira për t'u ndjekur dhe duke shitur naftën e tij në juan kinez në vend të dollarëve amerikanë më tradicionalë.
Si mund të ndikojë kjo në marrëdhëniet SHBA-Kinë?
Në pamje të parë, njoftimi i Trump rrezikon të rindezë konfliktin tregtar midis SHBA-së dhe Kinës.
Nëse presidenti e kishte me të vërtetë atë që shkroi, kjo do të thoshte se mallrat kineze të dërguara në SHBA duhet t'i nënshtrohen menjëherë tarifës së re prej 25%.
Megjithatë, këto tashmë i nënshtrohen një norme mesatare tarifore prej 30.8%, sipas Bloomberg Economics.
Pra, a do të vendoset tarifa e re përveç tarifës aktuale? Apo do të bëhen lëshime?
Kina ka treguar më parë një gatishmëri për t'u kundërvënë asaj që e percepton si veprim joproporcional nga SHBA-të.
Ajo e ka bërë këtë pjesërisht duke futur tarifat e veta, por më e rëndësishmja është se duke njoftuar kufizime në eksportet e metaleve të rralla, të cilat SHBA-ja ka nevojë urgjente për industritë e saj të teknologjisë së lartë.
Kina aktualisht dominon furnizimin global, duke i dhĂ«nĂ« asaj njĂ« ndikim tĂ« rĂ«ndĂ«sishĂ«m, gjĂ« qĂ« e ndihmoi Pekinin tĂ« arrinte ânjĂ« armĂ«pushim tĂ« pĂ«rkohshĂ«m tregtarâ me SHBA-nĂ« nĂ« nĂ«ntor qĂ« zbuti tensionet.
Pra, futja e një tarife të re prej 25% ndaj Kinës tani do të ishte shumë provokuese, dhe Pekini tashmë ka paralajmëruar se do të "marrë të gjitha masat e nevojshme për të mbrojtur të drejtat dhe interesat e saj legjitime".
Analistët vënë në dyshim nëse kjo do të ndodhë vërtet, duke pasur parasysh ndikimin në botën reale të njoftimeve të mëparshme të Trump që nuk përputhen gjithmonë me titullin fillestar.
ĂfarĂ« po ndodh me ekonominĂ« e Iranit?
Rezervat e mëdha të naftës së Iranit e bëjnë atë një nga 10 prodhuesit më të mëdhenj të naftës në botë dhe ai duhet të jetë një burim pasurie të madhe.
Megjithatë, ekonomia e tij është gjymtuar nga vitet e keqmenaxhimit të financave publike, një rënie në shitjet e naftës dhe sanksionet e ashpra ndërkombëtare.
Shumë nga 92 milionë banorët e vendit po përpiqen të përballojnë gjërat bazë si ushqimi dhe shërbimet, dhe kostoja e jetesës është në qendër të protestave në javët e fundit.
Shpenzimet e familjeve kanë ka rënë krahasuar me kulmin e vitit 2008, sipas analizës së BBC-së, dhe kufizimet qeveritare mbi aftësinë e grave për të punuar e kanë ulur shkallën e punësimit nga 42.4% në dy dekada.
Në të njëjtën kohë, gjërat janë bërë më të shtrenjta për shkak të inflacionit të lartë, i cili arriti në 48.4% në tetor, mes ndryshimeve të politikave qeveritare që kanë çuar në rënien e vlerës së rialit kundrejt dollarit amerikan.
Kjo i bën importet edhe më të shtrenjta. Këto janë edhe më të rëndësishme sepse mungesa e konsiderueshme e investimeve në sistemet e energjisë elektrike dhe ujit do të thotë se ato janë të paqëndrueshme dhe kanë minuar premtimet e qeverisë për të rritur prodhimin vendas të gjithçkaje, nga ushqimi te mallrat e konsumit.
Një ulje e subvencioneve të karburantit në dhjetor dhe potencialisht edhe më pak tregti e jashtme për shkak të këtyre tarifave të fundit do të thotë se inflacioni mund të rritet edhe më shumë dhe ta shtyjë ekonominë edhe më afër kolapsit. /Telegrafi/
Një përshkallëzim ushtarak midis Shteteve të Bashkuara dhe Iranit do të kishte pasoja të rënda për rajonin, ka thënë Katari të martën pasi Uashingtoni kërcënoi me sulme në përgjigje të një shtypjeje qeveritare ndaj protestave në republikën islamike.
âNe e dimĂ« se çdo pĂ«rshkallĂ«zim... do tĂ« kishte rezultate katastrofike nĂ« rajon dhe mĂ« gjerĂ«, dhe pĂ«r kĂ«tĂ« arsye duam ta shmangim kĂ«tĂ« sa mĂ« shumĂ« qĂ« tĂ« jetĂ« e mundurâ, citohet tĂ« ketĂ« thĂ«nĂ« zĂ«dhĂ«nĂ«si i ministrisĂ« sĂ« jashtme tĂ« Katarit, Majed al-Ansari, nĂ« njĂ« konferencĂ« pĂ«r shtyp nĂ« Doha.
Reagimi vjen pasi protestat masive në Iran që nga e enjtja kanë paraqitur një nga sfidat më të mëdha për udhëheqjen klerike që nga revolucioni islamik i vitit 1979 që rrëzoi shahun.
Dhe Shtëpia e Bardhë përsëriti të hënën se presidenti i SHBA-së, Donald Trump po shqyrton sulmet ajrore ndaj Iranit për të ndaluar një shtypje ndaj protestuesve.
Ndërkohë, grupet e të drejtave të njeriut kanë raportuar një numër në rritje të vdekjeve në Republikën Islamike, me informacione që vazhdojnë të vijnë nga Irani pavarësisht një mbylljeje disa ditore të internetit.
Në përgjigje të kërcënimeve të përsëritura të Trump për të ndërhyrë, kryetari i parlamentit të Iranit, Mohammad Bagher Ghalibaf, theksoi se Irani do të kundërpërgjigjej, duke e quajtur ushtrinë amerikane dhe dërgesat e saj në det "objektiva legjitime" në komentet e transmetuara nga televizioni shtetëror. /Telegrafi/
Parlamenti i Izraelit ka çuar përpara një projektligj të diskutueshëm që do t'u lejonte gjykatave të vendosnin dënimin me vdekje për palestinezët e akuzuar për përfshirje në ngjarjet e 7 tetorit 2023.
Transmetuesi publik i Izraelit KAN tha se projektligji kaloi leximin e parë të hënën vonë me mbështetjen e 19 ligjvënësve, pa asnjë votë kundër tij gjatë seancës.
Legjislacioni i propozuar synon të krijojë mekanizëm të posaçëm gjyqësor për të ndjekur penalisht qindra palestinezë të akuzuar për pjesëmarrje në ngjarjet e 7 tetorit, të cilat zyrtarët izraelitë i kanë përshkruar vazhdimisht si dështimin më serioz të sigurisë në historinë e vendit.
Sipas transmetuesit, projektligji u prezantua përmes një iniciative të përbashkët nga ministri i Drejtësisë Yariv Levin i partisë në pushtet Likud, kryetari i Komitetit Kushtetues Simcha Rothman i partisë së ekstremit të djathtë Sionizëm Fetar dhe ligjvënësja e Yisrael Beiteinu, Yulia Malinovsky.
Sipas draftit, një gjykatë e dedikuar do të formohet dhe do të kryesohet nga një gjyqtar i pensionuar i gjykatës së qarkut, me autoritet të gjerë për të dëgjuar raste që përfshijnë akuza të tilla si gjenocidi, dëmtimi i sovranitetit shtetëror, ndihma ndaj armikut gjatë kohës së luftës dhe vepra penale të lidhura me terrorizmin.
Legjislacioni lejon në mënyrë të qartë dënimin me vdekje pas dënimit dhe i ndalon të pandehurit e gjykuar sipas këtij kuadri të përfshihen në çdo negociatë politike ose marrëveshje shkëmbimi të të burgosurve në të ardhmen.
Ai urdhëron që seancat gjyqësore të transmetohen drejtpërdrejt në një faqe interneti të caktuar dhe të ruhen në arkivat shtetërore të Izraelit.
Projektligji tani do t'i referohet Komitetit kushtetues të Parlamentit për shqyrtim të mëtejshëm përpara leximit të dytë dhe të tretë.
Sipas ligjit izraelit, legjislacioni duhet të kalojë tre lexime për t'u bërë i detyrueshëm.
Autoritetet izraelite nuk kanë publikuar shifra zyrtare mbi numrin e palestinezëve të ndaluar lidhur me ngjarjet e 7 tetorit, megjithëse vlerësimet e mediave izraelite e çojnë numrin në mijëra.
Më shumë se 71.400 palestinezë, kryesisht gra dhe fëmijë, janë vrarë dhe mbi 171.000 të tjerë janë plagosur në Rripin e Gazës që nga tetori 2023 në një luftë brutale izraelite që e ka lënë enklavën në rrënoja. /AA/
Etiketa si âIslamiâ dhe âPerĂ«ndimiâ shĂ«rbejnĂ« vetĂ«m pĂ«r tĂ« na ngatĂ«rruar nĂ« njĂ« realiteti tĂ« çrregullt.
Nga: Edward W. Said / The Nation (22 tetor 2001) PĂ«rkthimi: Agron Shala
Artikulli i Samuel Huntingtonit, PĂ«rplasja e qytetĂ«rimeve? u shfaq nĂ« botimin e verĂ«s 1993 tĂ« [revistĂ«s] Foreign Affairs, ku menjĂ«herĂ« tĂ«rhoqi vĂ«mendje dhe reagim befasues. MeqenĂ«se artikulli synonte tâu ofronte amerikanĂ«ve njĂ« tezĂ« origjinale rreth ânjĂ« faze tĂ« reâ nĂ« politikĂ«n botĂ«rore - pas pĂ«rfundimit tĂ« LuftĂ«s sĂ« FtohtĂ« - konceptet e argumentit tĂ« Huntingtonit dukeshin goxha tĂ« mĂ«dha, tĂ« guximshme, madje vizionare. Ai kishte ashiqare nĂ« shĂ«njestĂ«r rivalĂ«t nga radhĂ«t e vendimmarrĂ«sve tĂ« politikĂ«s, teoricienĂ«t si Francis Fukuyama - me idetĂ« e tij pĂ«r âfundin e historisĂ«â - si dhe legjionet qĂ« kishin çmuar fillimin e globalizmit, tribalizmit dhe shpĂ«rbĂ«rjen e shtetit. Por, ata, sipas tij, kishin kuptuar vetĂ«m disa aspekte tĂ« kĂ«saj periudhe tĂ« re. Ai ishte gati tĂ« shpallte âaspektin vendimtar, madje qendrorâ tĂ« asaj se çfarĂ« âpolitika globale ka gjasa tĂ« jetĂ« nĂ« vitet qĂ« vijnĂ«â. Pa hezitim, ai shtoi:
Hipoteza ime është se burimi themelor i konfliktit në këtë botë të re nuk do të jetë kryesisht ideologjik apo ekonomik. Ndarjet e mëdha mes njerëzimit dhe burimi dominues i konfliktit do të jenë kulturor. Shtetet kombëtare do të mbeten akterët më të fuqishëm në çështjet botërore, por konfliktet kryesore të politikës globale do të ndodhin midis kombeve dhe grupeve të qytetërimeve të ndryshme. Përplasja e qytetërimeve do të dominojë politikën globale. Vijat ndarëse mes qytetërimeve do të jenë vijat e betejës të së ardhmes.
Pjesa mĂ« e madhe e argumentit, nĂ« faqet qĂ« pasuan, mbĂ«shtetej nĂ« njĂ« ide tĂ« paqartĂ« tĂ« njĂ« gjĂ«je tĂ« cilĂ«n Huntingtoni e quajti âidentitet qytetĂ«rimiâ dhe ândĂ«rveprimet mes shtatĂ« apo tetĂ« [sic.] qytetĂ«rimeve kryesoreâ, nga tĂ« cilat konflikti mes dy prej tyre, Islamit dhe PerĂ«ndimit, merr pjesĂ«n mĂ« tĂ« madhe tĂ« vĂ«mendjes sĂ« tij. NĂ« kĂ«tĂ« lloj mendimi luftarak, ai mbĂ«shtetet shumĂ« te njĂ« artikull i vitit 1990 nga orientalisti veteran Bernard Lewis, ngjyrimet ideologjike tĂ« tĂ« cilit janĂ« tĂ« qarta qĂ« nĂ« titullin e tij: RrĂ«njĂ«t e zemĂ«rimit mysliman. NĂ« tĂ« dy artikujt, personifikimi i entiteteve tĂ« mĂ«dha tĂ« quajtura âPerĂ«ndimâ dhe âIslamâ pohohet me papĂ«rgjegjshmĂ«ri, thuajse çështjet tepĂ«r tĂ« ndĂ«rlikuara - si identiteti dhe kultura - tĂ« ekzistonin nĂ« njĂ« botĂ« si film vizatimor, ku Popaji dhe Blutoja rrahin njĂ«ri-tjetrin pa mĂ«shirĂ«, me njĂ« boksier gjithmonĂ« e mĂ« tĂ« virtytshĂ«m qĂ« merr epĂ«rsi mbi kundĂ«rshtarin e tij. Sigurisht qĂ« as Huntingtoni dhe as Lewisi nuk kanĂ« shumĂ« kohĂ« pĂ«r tĂ« humbur me dinamikat e brendshme dhe pluralitetin e çdo qytetĂ«rimi, apo me faktin se gara mĂ« e madhe nĂ« shumicĂ«n e kulturave moderne ka tĂ« bĂ«jĂ« me pĂ«rkufizimin ose interpretimin e vetĂ« asaj kulture, apo me mundĂ«sinĂ« e pakĂ«ndshme se njĂ« pjesĂ« e madhe e kĂ«tij diskutimi pĂ«rbĂ«het ashiqare nga demagogjia dhe injoranca nĂ« pretendimin pĂ«r tĂ« folur nĂ« emĂ«r tĂ« njĂ« feje apo qytetĂ«rimi tĂ« tĂ«rĂ«. Jo, PerĂ«ndimi Ă«shtĂ« PerĂ«ndim dhe Islami Ă«shtĂ« Islam.
Sfida pĂ«r politikanĂ«t perĂ«ndimorĂ«, sipas Huntingtonit, Ă«shtĂ« tĂ« sigurohen qĂ« PerĂ«ndimi tĂ« forcohet dhe tĂ« pĂ«rballojĂ« gjithĂ« tĂ« tjerĂ«t, veçanĂ«risht Islamin. MĂ« shqetĂ«sues Ă«shtĂ« supozimi i Huntingtonit se perspektiva e tij - ajo e njĂ« vrojtuesi qĂ« sheh gjithĂ« botĂ«n nga njĂ« pozicion jashtĂ« lidhjeve tĂ« zakonshme apo lojaliteteve tĂ« fshehta - Ă«shtĂ« ajo e duhura, sikur gjithĂ« tĂ« tjerĂ«t po sorollaten pĂ«r tĂ« gjetur pĂ«rgjigjet qĂ« ai tashmĂ« i kishte gjetur. NĂ« fakt, Huntingtoni Ă«shtĂ« ideolog, dikush qĂ« dĂ«shiron tâi shndĂ«rrojĂ« âqytetĂ«rimetâ dhe âidentitetetâ nĂ« atĂ« qĂ« nuk janĂ«: entitete tĂ« mbyllura, tĂ« izoluar nga rrymat dhe kundĂ«r-rrymat e panumĂ«rta qĂ« gjallĂ«rojnĂ« historinĂ« njerĂ«zore, dhe qĂ« ndĂ«r shekuj e kanĂ« bĂ«rĂ« tĂ« mundur qĂ« kjo histori tĂ« mos pĂ«rmbajĂ« vetĂ«m luftĂ«ra fetare dhe pushtime perandorake, por edhe shkĂ«mbime, ndĂ«rveprime dhe ndarje pĂ«rvojash. Kjo histori, shumĂ« mĂ« pak e dukshme, neglizhohet nĂ« nxitimin pĂ«r tĂ« nxjerr nĂ« pah luftĂ«n qesharake tĂ« ngjeshur dhe tĂ« kufizuar pĂ«r tĂ« cilĂ«n âpĂ«rplasja e qytetĂ«rimeveâ pohon se Ă«shtĂ« realitet. Kur botoi librin me tĂ« njĂ«jtin titull nĂ« vitin 1996, Huntingtoni u pĂ«rpoq tâi jepte argumentit tĂ« tij pak mĂ« shumĂ« finesĂ« dhe shumĂ« mĂ« tepĂ«r shĂ«nime nĂ« fund tĂ« faqes; por, gjithçka qĂ« arriti tĂ« bĂ«nte ishte tĂ« ngatĂ«rronte vetveten dhe tĂ« tregonte se çfarĂ« shkrimtari i ngathĂ«t dhe mendimtar pa elegancĂ« ishte ai.
Paradigma bazĂ« e âPerĂ«ndimit kundĂ«r tĂ« tjerĂ«veâ (opozicioni i riformuluar i LuftĂ«s sĂ« FtohtĂ«) mbeti e paprekur, dhe kjo Ă«shtĂ« ajo qĂ« ka vazhduar, shpesh nĂ« mĂ«nyrĂ« tĂ« fshehtĂ« dhe tĂ« nĂ«nkuptuar nĂ« diskutimet qĂ« prej ngjarjeve tĂ« tmerrshme tĂ« 11 Shtatorit [2001]. Sulmi vetĂ«vrasĂ«s i planifikuar me kujdes dhe i tmerrshĂ«m, i motivuar nĂ« mĂ«nyrĂ« patologjike, si dhe masakra nĂ« masĂ« e kryer nga njĂ« grup i vogĂ«l militantĂ«sh tĂ« çmendur, Ă«shtĂ« kthyer nĂ« provĂ« tĂ« tezĂ«s sĂ« Huntingtonit. NĂ« vend qĂ« tĂ« shihet pĂ«r çfarĂ« Ă«shtĂ« - kapja e ideve tĂ« mĂ«dha (po e pĂ«rdor kĂ«tĂ« fjalĂ« lirshĂ«m) nga njĂ« bandĂ« e vogĂ«l fanatikĂ«sh tĂ« marrĂ« pĂ«r qĂ«llime kriminale - figurat ndĂ«rkombĂ«tare, nga ish-kryeministrja pakistaneze Benazir Bhutto deri te kryeministri italian Silvio Berlusconi, kanĂ« folur nĂ« mĂ«nyrĂ« dogmatike rreth problemeve tĂ« Islamit, dhe nĂ« rastin e kĂ«tij tĂ« fundit, kanĂ« pĂ«rdorur idetĂ« e Huntingtonit pĂ«r tĂ« ligjĂ«ruar mbi epĂ«rsinĂ« e PerĂ«ndimit, se si âneâ kemi Mozartin dhe Michelangelon dhe ata jo. (Berlusconi mĂ« pas ka dhĂ«nĂ« njĂ« falje tĂ« vakĂ«t pĂ«r fyerjen ndaj âIslamit.â)
Por, pĂ«rse tĂ« mos shihen, nĂ« vend tĂ« kĂ«saj paralele pĂ«r Osama bin Ladenin dhe ndjekĂ«sit e tij - megjithĂ«se mĂ« pak spektakolare nĂ« shkatĂ«rrimet e tyre - kultet si DavidianĂ«t e DegĂ«s [Branch Davidians], ose dishepujt e pastorit Jim Jones nĂ« GuajanĂ«, apo E VĂ«rteta Supreme e Aumit [Aum Shinrikyo] e JaponisĂ«? Edhe e pĂ«rjavshmja, zakonisht serioze britanike, The Economist, nĂ« numrin e saj tĂ« datĂ«s 22-28 shtator, nuk i rezistoi dot tundimit pĂ«r tĂ« bĂ«rĂ« pĂ«rgjithĂ«sime tĂ« mĂ«dha, duke e lavdĂ«ruar Huntingtonin tej mase pĂ«r vĂ«zhgimet e tij âtĂ« rrepta dhe gjithĂ«pĂ«rfshirĂ«se, por sidoqoftĂ« tĂ« mprehtaâ pĂ«r Islamin. âSotâ, thotĂ« revista me njĂ« solemnitet tĂ« pahijshĂ«m, Huntingtoni shkruan se ârreth njĂ« miliard myslimanĂ« tĂ« botĂ«s janĂ« tĂ« bindur pĂ«r epĂ«rsinĂ« e kulturĂ«s sĂ« tyre dhe tĂ« fiksuar pas inferioritetit tĂ« fuqisĂ« sĂ« tyreâ. A bĂ«ri ai sondazh me 100 indonezianĂ«, 200 marokenĂ«, 500 egjiptianĂ« dhe 50 boshnjakĂ«? Edhe nĂ«se po, çfarĂ« lloj mostre Ă«shtĂ« kjo?
TĂ« panumĂ«rta janĂ« editorialet nĂ« çdo gazetĂ« dhe revistĂ« tĂ« rĂ«ndĂ«sishme amerikane dhe evropiane qĂ« shtojnĂ« gjĂ«ra nĂ« kĂ«tĂ« fjalor tĂ« gjigantizmit dhe apokalipsit - çdo pĂ«rdorim i tĂ« cilit Ă«shtĂ« dukshĂ«m i menduar jo pĂ«r tĂ« ndriçuar, por pĂ«r tĂ« ndezur pasionin e indinjuar tĂ« lexuesit si anĂ«tar i âPerĂ«ndimitâ dhe çfarĂ« duhet tĂ« bĂ«jmĂ«. Retorika çërçilliane pĂ«rdoret nĂ« mĂ«nyrĂ« tĂ« papĂ«rshtatshme nga luftĂ«tarĂ«t e vetĂ«shpallur nĂ« luftĂ«n e PerĂ«ndimit, dhe veçanĂ«risht tĂ« AmerikĂ«s, kundĂ«r urrejtĂ«sve, shkatĂ«rruesve, rrĂ«nuesve tĂ« saj, me vĂ«mendje minimale ndaj historive tĂ« ndĂ«rlikuara qĂ« kundĂ«rshtojnĂ« njĂ« reduktim tĂ« tillĂ« dhe qĂ« janĂ« pĂ«rhapur nga njĂ« territor nĂ« tjetrin, duke kapĂ«rcyer kufijtĂ« qĂ« supozohet tĂ« na ndajnĂ« tĂ« gjithĂ«ve nĂ« kampe tĂ« armatosura.
Ky Ă«shtĂ« problemi me etiketa tĂ« pahijshme, si Islami dhe PerĂ«ndimi: ato çojnĂ« nĂ« rrugĂ« tĂ« gabuar dhe e ngatĂ«rrojnĂ« mendjen e cila po pĂ«rpiqet tĂ« kuptojĂ« njĂ« realitet tĂ« çrregullt qĂ« nuk mund tĂ« kufizohet apo tĂ« lidhet aq lehtĂ«. MĂ« kujtohet qĂ« ndĂ«rpreva njĂ« burrĂ« i cili, pas njĂ« ligjĂ«rate qĂ« kisha mbajtur nĂ« njĂ« universitet nĂ« Bregun PerĂ«ndimor nĂ« vitin 1994, u ngrit nga auditori dhe filloi tĂ« sulmonte idetĂ« e mia si âPerĂ«ndimoreâ, nĂ« kontrast me ato tĂ« rrepta islamike qĂ« ai pĂ«rkrahte. âPse po vesh kostum dhe kravatĂ«â? - ishte kundĂ«rpĂ«rgjigja e parĂ« qĂ« mĂ« erdhi nĂ« mendje. âEdhe ato janĂ« perĂ«ndimoreâ. Ai u ul me njĂ« buzĂ«qeshje tĂ« sikletshme nĂ« fytyrĂ«, por unĂ« e kujtova atĂ« episod kur nisĂ«n tĂ« dalin informacionet pĂ«r terroristĂ«t e 11 Shtatorit: se si ata kishin zotĂ«ruar tĂ« gjitha detajet teknike tĂ« nevojshme pĂ«r tĂ« shkaktuar tĂ« keqen e tyre vrastare ndaj QendrĂ«s BotĂ«rore tĂ« TregtisĂ«, Pentagonit dhe aeroplanĂ«ve qĂ« kishin marrĂ« nĂ«n kontroll. Ku e vĂ« njeriu vijĂ«n ndarĂ«se mes teknologjisĂ« âperĂ«ndimoreâ dhe, siç deklaroi Berlusconi, paaftĂ«sisĂ« sĂ« âIslamitâ pĂ«r tĂ« qenĂ« pjesĂ« e âmodernitetitâ?
Sigurisht qĂ« kjo nuk mund tĂ« bĂ«het lehtĂ«. Sa tĂ« papĂ«rshtatshme janĂ« nĂ« pĂ«rgjithĂ«si etiketimet, pĂ«rgjithĂ«simet dhe pohimet kulturore. NĂ« njĂ« nivel tĂ« caktuar, pĂ«r shembull, pasionet primitive dhe njohuria e sofistikuar ndĂ«rthuren nĂ« mĂ«nyra qĂ« hedhin poshtĂ« njĂ« kufi tĂ« fortifikuar jo vetĂ«m mes âPerĂ«ndimitâ dhe âIslamitâ, por edhe mes tĂ« kaluarĂ«s dhe tĂ« tashmes, nesh dhe atyre, pĂ«r tĂ« mos pĂ«rmendur vetĂ« konceptet e identitetit dhe kombĂ«sisĂ« pĂ«r tĂ« cilat ekziston njĂ« mosmarrĂ«veshje dhe debat i pafund. NjĂ« vendim i njĂ«anshĂ«m pĂ«r tĂ« vizatuar vija mbi rĂ«rĂ«, pĂ«r tĂ« ndĂ«rmarrĂ« kryqĂ«zata, pĂ«r tĂ« kundĂ«rvĂ«nĂ« tĂ« keqen e tyre me tĂ« mirĂ«n tonĂ«, pĂ«r tĂ« çrrĂ«njosur terrorizmin dhe, nĂ« fjalorin nihilist tĂ« Paul Wolfowitzit, pĂ«r tĂ« zhdukur kombet plotĂ«sisht, nuk i bĂ«n entitetet e supozuara mĂ« tĂ« lehta pĂ«r tâu parĂ«; pĂ«rkundrazi, kjo tregon se sa mĂ« e thjeshtĂ« Ă«shtĂ« tĂ« bĂ«hen deklarata luftĂ«nxitĂ«se me qĂ«llim pĂ«r tĂ« mobilizuar pasionet kolektive sesa tĂ« reflektohet, tĂ« analizohet, tĂ« sqarohet se me çfarĂ« po merremi nĂ« realitet - ndĂ«rlidhja e panumĂ«rt e jetĂ«s âtonĂ«â e po ashtu edhe âtĂ« tyreâ.
NĂ« njĂ« seri tĂ« jashtĂ«zakonshme prej tre artikujsh tĂ« botuar midis janarit dhe marsit 1999 nĂ« Dawn, nĂ« tĂ« pĂ«rjavshmen mĂ« tĂ« respektuar tĂ« Pakistanit, Eqbal Ahmadi i ndjerĂ«, duke shkruar pĂ«r njĂ« audiencĂ« myslimane, analizoi atĂ« qĂ« ai i quajti rrĂ«njĂ«t e sĂ« djathtĂ«s fetare, duke u shprehur shumĂ« ashpĂ«r pĂ«r shtrembĂ«rimet e Islamit nga absolutistĂ«t dhe tiranĂ«t fanatikĂ«, obsesioni i tĂ« cilĂ«ve - pĂ«r tĂ« rregulluar sjelljen personale - promovon ânjĂ« rend islamik tĂ« reduktuar nĂ« njĂ« kod penal, tĂ« zhveshur nga humanizmi, estetika, kĂ«rkimi intelektual dhe pĂ«rkushtimi shpirtĂ«rorâ. Dhe, kjo âpĂ«rfshin njĂ« pohim absolut tĂ« njĂ« aspekti tĂ« vetĂ«m, pĂ«rgjithĂ«sisht tĂ« shkĂ«putur nga konteksti i fesĂ« dhe njĂ« shpĂ«rfillje tĂ« plotĂ« tĂ« njĂ« tjetri. Ky fenomen e shtrembĂ«ron fenĂ«, e ul vlerĂ«n e traditĂ«s dhe e shtrembĂ«ron procesin politik kudo qĂ« shfaqetâ. Si njĂ« shembull i kohĂ«s, i kĂ«saj rrĂ«nimi, Ahmadi fillimisht paraqet kuptimin e pasur, tĂ« ndĂ«rlikuar dhe pluralist tĂ« fjalĂ«s xhihad, dhe pastaj tregon se nĂ« kufizimin e tanishĂ«m tĂ« kĂ«saj fjale, nĂ« njĂ« luftĂ« pa dallim kundĂ«r armiqve tĂ« supozuar, Ă«shtĂ« e pamundur âtĂ« njihet Islami - feja, shoqĂ«ria, kultura, historia apo politika - ashtu siç Ă«shtĂ« jetuar dhe pĂ«rjetuar nga myslimanĂ«t ndĂ«r shekujâ. IslamistĂ«t modernĂ«, pĂ«rfundon Ahmadi, janĂ« âtĂ« interesuar pĂ«r pushtet, jo pĂ«r shpirtin; pĂ«r mobilizimin e njerĂ«zve pĂ«r qĂ«llime politike, dhe jo pĂ«r ndarjen dhe lehtĂ«simin e vuajtjeve dhe aspiratave tĂ« tyre. Agjenda e tyre politike Ă«shtĂ« shumĂ« e kufizuar nĂ« kohĂ«â. Ajo qĂ« ka pĂ«rkeqĂ«suar mĂ« tej situatĂ«n Ă«shtĂ« se shtrembĂ«rimet e ngjashme dhe fanatizmi fetar ndodhin edhe nĂ« universet e diskursit, âhebraikeâ dhe âtĂ« krishteraâ.
Ishte [Joseph] Conradi, mĂ« fuqishĂ«m nga çâmund ta kishte imagjinuar ndonjĂ« nga lexuesit e tij nĂ« fund tĂ« shekullit tĂ« nĂ«ntĂ«mbĂ«dhjetĂ«, ai qĂ« kuptoi se dallimet mes LondrĂ«s sĂ« qytetĂ«ruar dhe âzemrĂ«s sĂ« errĂ«sirĂ«sâ shemben shpejt nĂ« situata ekstreme, dhe se kulmet e qytetĂ«rimit evropian mund tĂ« bien menjĂ«herĂ« nĂ« praktikat mĂ« barbare - pa pĂ«rgatitje apo kalim tranzicioni. Dhe, po, Conradi ishte ai qĂ« tek Agjenti sekret [The Secret Agent, 1907] pĂ«rshkroi afinitetin e terrorizmit pĂ«r abstraksione si âshkenca e pastĂ«râ (dhe pĂ«r rrjedhojĂ« pĂ«r âIslaminâ ose âPerĂ«ndiminâ), si edhe degradimin pĂ«rfundimtar moral tĂ« terroristit.
Sepse, ekzistojnë lidhje më të ngushta midis qytetërimeve që në dukje janë në luftë, sesa shumica prej nesh do të donte të besonte; si Freudi ashtu edhe Nietzsche treguan se qarkullimi përtej kufijve të ruajtur me kujdes, madje të kontrolluar, ndodh shpeshherë me lehtësi të frikshme. Por, më pas, idetë e tilla fluide, plot paqartësi dhe skepticizëm ndaj nocioneve te të cilat mbështetemi, mezi na ofrojnë udhëzime të përshtatshme dhe praktike për situata si ajo me të cilën përballemi tani. Prandaj, këtu burojnë urdhrat inkurajues për betejë (një kryqëzatë, e mira kundër së keqes, liria kundër frikës etj.) që nxirren nga pretendimi i Huntingtonit për kundërshtinë midis Islamit dhe Perëndimit, prej të cilit diskursi zyrtar formuloi fjalorin e tij në ditët e para pas sulmeve të 11 Shtatorit. Që atëherë ka pasur një ulje të dukshme të intensitetit në këtë diskurs, por duke gjykuar nga përmasa e qëndrueshme e gjuhës së urrejtjes dhe e veprimeve, plus raportet për përpjekje të zbatimit të ligjit kundrejt arabëve, myslimanëve dhe indianëve në mbarë vendin, paradigma vazhdon të jetë e pranishme.
NjĂ« arsye tjetĂ«r pĂ«r vazhdimĂ«sinĂ« e saj Ă«shtĂ« prania nĂ« rritje e myslimanĂ«ve, nĂ« tĂ« gjithĂ« EvropĂ«n dhe Shtetet e Bashkuara. Mendoni pĂ«r popullatat e sotme tĂ« FrancĂ«s, ItalisĂ«, GjermanisĂ«, SpanjĂ«s, BritanisĂ«, AmerikĂ«s, madje edhe tĂ« SuedisĂ«, dhe duhet tĂ« pranoni se Islami nuk Ă«shtĂ« mĂ« nĂ« periferi tĂ« PerĂ«ndimit, por nĂ« qendĂ«r tĂ« tij. Por, çfarĂ« ka kĂ«rcĂ«nuese nĂ« atĂ« prani? Ngulitur nĂ« kulturĂ«n kolektive janĂ« kujtimet e pushtimeve tĂ« para tĂ« mĂ«dha arabo-islame, tĂ« cilat nisĂ«n nĂ« shekullin e shtatĂ« dhe tĂ« cilat, siç shkruan historiani i shquar belg Henri Pirenne nĂ« librin e tij tĂ« shquar Muhamedi dhe Karli i Madh [Mohammed and Charlemagne, 1939], shkatĂ«rruan njĂ«herĂ« e pĂ«rgjithmonĂ« unitetin e lashtĂ« tĂ« Mesdheut, shuan sintezĂ«n kristiano-romake dhe i dhanĂ« jetĂ« njĂ« qytetĂ«rimi tĂ« ri tĂ« dominuar nga fuqitĂ« e Veriut (Gjermania dhe Franca karolinge), misioni i tĂ« cilave ishte, dukej se po thoshte ai, tĂ« rifillonin mbrojtjen e âPerĂ«ndimitâ kundĂ«r armiqve tĂ« tij historiko-kulturorĂ«. Mjerisht, ajo qĂ« Pirenne la jashtĂ« Ă«shtĂ« se nĂ« krijimin e kĂ«saj vije tĂ« re mbrojtjeje, PerĂ«ndimi u mbĂ«shtet mbi humanizmin, shkencĂ«n, filozofinĂ«, sociologjinĂ« dhe historiografinĂ« e Islamit, i cili tashmĂ« ishte vendosur ndĂ«rmjet botĂ«s sĂ« Karlit tĂ« Madh dhe antikitetit klasik. Islami ka qenĂ« pjesĂ« qĂ« nĂ« fillim, siç u detyrua tĂ« pranojĂ« edhe Dante, armiku i madh i Muhamedit, kur e vendosi Profetin nĂ« vetĂ« zemrĂ«n e Ferrit tĂ« tij.
Pastaj Ă«shtĂ« trashĂ«gimia e vazhdueshme e vetĂ« monoteizmit, e feve abrahamike - siç i quajti me vend Louis Massignon. Duke filluar me judaizmin dhe krishterimin, secila Ă«shtĂ« pasuese e pĂ«rndjekur nga ajo qĂ« parapriu; pĂ«r myslimanĂ«t, Islami e pĂ«rmbush dhe e pĂ«rmbyll linjĂ«n e profecisĂ«. Ende nuk ekziston njĂ« histori e denjĂ« apo ajo qĂ« demistifikon garĂ«n shumĂ«palĂ«she midis kĂ«tyre tre ndjekĂ«sve - asnjĂ«ri prej tyre, nĂ« asnjĂ« mĂ«nyrĂ«, njĂ« kamp i vetĂ«m dhe i bashkuar - mĂ« xhelozĂ« prej tĂ« gjithĂ« zotave, ndonĂ«se konvergjenca e pĂ«rgjakshme moderne nĂ« PalestinĂ« ofron njĂ« shembull tĂ« pasur laik tĂ« asaj qĂ« ka qenĂ« kaq tragjikisht e papajtueshme rreth tyre. Pra, nuk Ă«shtĂ« pĂ«r tâu habitur qĂ« myslimanĂ«t dhe tĂ« krishterĂ«t flasin lehtĂ«sisht pĂ«r kryqĂ«zata dhe xhihade, tĂ« dyja duke e anashkaluar praninĂ« judaike me njĂ« moskokëçarje shpeshherĂ« madhĂ«shtore. NjĂ« axhendĂ« e tillĂ«, thotĂ« Eqbal Ahmad, Ă«shtĂ« âshumĂ« ngushĂ«llues pĂ«r burrat dhe gratĂ« qĂ« kanĂ« mbetur nĂ« mes tĂ« kalimit, ndĂ«rmjet ujĂ«rave tĂ« thellĂ« tĂ« traditĂ«s dhe modernitetitâ.
Por, tĂ« gjithĂ« ne po notojmĂ« nĂ« ato ujĂ«ra, perĂ«ndimorĂ« dhe myslimanĂ« dhe tĂ« tjerĂ« njĂ«soj. Dhe, meqenĂ«se kĂ«to ujĂ«ra janĂ« pjesĂ« e oqeanit tĂ« historisĂ«, Ă«shtĂ« e kotĂ« pĂ«rpjekja pĂ«r tâi lĂ«ruar apo ndarĂ« me barriera. KĂ«to janĂ« kohĂ« tĂ« tensionuara, por Ă«shtĂ« mĂ« mirĂ« tĂ« mendojmĂ« nĂ« aspekte tĂ« komuniteteve me pushtet dhe pa pushtet, tĂ« politikĂ«s laike tĂ« arsyes dhe injorancĂ«s, dhe tĂ« parimeve universale tĂ« drejtĂ«sisĂ« dhe padrejtĂ«sisĂ«, sesa tĂ« humbim nĂ« kĂ«rkim tĂ« abstraksioneve tĂ« mĂ«dha qĂ« mund tĂ« japin njĂ« kĂ«naqĂ«si tĂ« çastit, por pak vetĂ«dije apo analizĂ« informuese. Teza e âPĂ«rplasjes sĂ« qytetĂ«rimeveâ Ă«shtĂ« njĂ« mashtrim si âLufta e botĂ«veâ, mĂ« e pĂ«rshtatshme pĂ«r tĂ« forcuar krenarinĂ« personale mbrojtĂ«se sesa pĂ«r tĂ« kuptuar nĂ« mĂ«nyrĂ« kritike ndĂ«rvarĂ«sinĂ« e çuditshme tĂ« kohĂ«s sonĂ«. /Telegrafi/
Ndërsa Irani hyn në javën e tretë të protestave, numri i të vdekurve si rezultat i demonstratave është rritur gjithashtu në mënyrë dramatike.
Pothuajse 500 protestues janë vrarë deri më tani, sipas grupit të të drejtave të njeriut me seli në SHBA, Human Rights Activist New Agency (HRANA).
Megjithatë, CNN shkruan se nuk është në gjendje të verifikojë në mënyrë të pavarur numrin e viktimave të HRANA-s.
Megjithatë, mediumi prestigjioz sjell një vështrim prapa se si filluan ngjarjet aktuale dhe si protestat arritën në këtë pikë, përcjell Telegrafi.
28 dhjetor: Dyqanxhinjtë dhe tregtarët e pazarit fillojnë të dalin në rrugë, duke brohoritur slogane anti-regjim për pamundësinë e tyre për të paguar qiranë pasi monedha e vendit - riali - arrin në nivel të ulët rekord.
31 dhjetor: Një anëtar i forcës paramilitare Basij të Iranit vritet dhe 13 të tjerë plagosen kur protestat bëhen të dhunshme në qytetin Kuhdasht në provincën Lorestan, sipas mediave shtetërore. Kjo është vdekja e parë e njohur e lidhur me protestat.
1 janar: Të paktën pesë persona vriten në dy përleshje të ndara me policinë në provinca të ndryshme. Të paktën tre nga vrasjet ndodhin kur protestuesit sulmojnë një stacion policie në qytetin Azna në provincën perëndimore Lorestan të Iranit, thotë agjencia shtetërore e lajmeve Fars.
2 janar: Presidenti i SHBA-së, Donald Trump, paralajmëron se vendi i tij do të ndërhyjë nëse protestuesit vazhdojnë të vriten. Shefi i sigurisë kombëtare të Iranit, Ali Larijani, i përgjigjet Trump në X se ndërhyrja e SHBA-së do të shkaktonte "përçarje në të gjithë rajonin dhe shkatërrimin e interesave amerikane".
4 janar: Kryeministri izraelit Benjamin Netanyahu shpreh mbështetjen e tij për protestuesit. Po atë ditë, forcat iraniane të sigurisë bastisin një spital në Ilam, ku arrestojnë protestuesit e plagosur, një taktikë e zakonshme nga aparati i sigurisë.
8 janar: Princi i Kurorës në mërgim i Iranit, Reza Pahlavi, u bën thirrje iranianëve të "dalin në rrugë dhe, si një front i bashkuar, të bërtasin për kërkesat e tyre". Pamjet e verifikuara nga CNN tregojnë protesta masive në të gjithë vendin. Autoritetet ndërpresin aksesin në internet dhe linjat telefonike menjëherë pas fillimit të protestave.
9 janar: Autoritetet shtypin me dhunë protestat ndërsa protestuesit vazhdojnë të marshojnë. Dëshmitarët okularë raportojnë se kanë parë forca sigurie duke tundur armë ushtarake dhe duke qëlluar mbi njerëz, me skena në spitale të përshkruara si "krejtësisht kaotike".
11 janar: Presidenti iranian Masoud Pezeshkian fajëson për trazirat e vazhdueshme të vendit të tij "terroristët" e lidhur me të huajt, të cilët ai thotë se kanë djegur pazare, xhami dhe vende kulturore. Numri i të vdekurve nga protestat rritet me shpejtësi, me qindra të raportuar të vrarë sipas një vlerësimi nga HRANA. /Telegrafi/
Presidenti i SHBA-sĂ«, Donald Trump, tha tĂ« dielĂ«n se Irani dĂ«shironte tĂ« ânegocionteâ edhe pse sugjeroi qĂ« veprimi ushtarak tĂ« mbetej njĂ« opsion.
âNjĂ« takim po caktohet⊠Ata duan tĂ« negociojnĂ«â, tha Trump, por paralajmĂ«roi: âMund tĂ« na duhet tĂ« veprojmĂ« para njĂ« takimiâ.
Por çfarë do të përfshinin negociatat?
Sipas CNN, përcjell Telegrafi, në gjysmën e parë të vitit të kaluar pati disa raunde bisedimesh indirekte midis ministrit të Jashtëm iranian Abbas Araghchi dhe të dërguarit të Trump, Steve Witkoff, mbi kufizimet e programit bërthamor të Iranit, duke u përqendruar në pasurimin e rezervave të tij të uraniumit.
SHBA-të gjithashtu këmbëngulën në diskutimin e programit të raketave balistike të Iranit, një kërkesë që Teherani e hodhi poshtë, duke argumentuar se vendosja e kufizimeve në raketat e tij do ta linte atë të pambrojtur.
Dhe ky qëndrim mund të jetë ngurtësuar pas sulmit izraelito-amerikan të verës ndaj Iranit.
Raundi i fundit i bisedimeve SHBA-Iran - në maj - u përshkrua si profesional dhe konstruktiv nga të dyja palët, por negociatat përfunduan papritur kur Izraeli nisi një sulm të papritur ndaj Iranit në qershor dhe SHBA-të bombarduan disa objekte bërthamore iraniane.
Në atë kohë, Trump tha se programi bërthamor i Iranit ishte zhdukur.
Megjithatë, vlerësime të tjera sugjeruan se ai ishte shtyrë për muaj ose ndoshta vite, por jo i shkatërruar.
Irani ka thënë se është i gatshëm të kthehet në bisedime, por nuk do të heqë dorë nga pasurimi i uraniumit, një karburant bërthamor që mund të përdoret për të ndërtuar një bombë nëse rafinohet në nivele të larta.
"Të gjesh rrugën drejt një marrëveshjeje nuk është shkencë raketash", shkroi Araghchi në maj. "Zero armë bërthamore = NE KEMI një marrëveshje. Zero pasurim = NUK KEMI një marrëveshje".
Në një intervistë me CNN në nëntor, Kamal Kharrazi, këshilltari i politikës së jashtme i Udhëheqësit Suprem, Ajatollah Ali Khamenei, tha se SHBA-të do të duhet të fillojnë një rifillim të bisedimeve.
"Ata duhet të bëjnë hapin e parë për të treguar se janë të gatshëm të angazhohen me ne sipas kushteve që ne vendosim... kjo duhet të bazohet në barazi dhe respekt të ndërsjellë", tha ai në nëntor.
Kujtojmë se presidenti i SHBA-së, Donald Trump, tha të dielën se Irani propozoi negociata pas kërcënimit të tij për të goditur Republikën Islamike për shkak të shtypjes së protestuesve, ndërsa aktivistët njoftuan se numri i të vdekurve ishte rritur në të paktën 544.
Sipas një raporti nga Agjencia e Lajmeve të Aktivistëve të të Drejtave të Njeriut me seli në SHBA, mbi 10,600 persona janë arrestuar gjithashtu gjatë dy javëve të protestave, dhe 48 nga viktimat ishin personel sigurie, dhe 496 ishin demonstrues.
Demonstratat filluan më 28 dhjetor për shkak të rënies së monedhës iraniane rial, e cila tregtohet me mbi 1.4 milion për 1 dollar, ndërsa ekonomia e vendit është goditur nga sanksionet ndërkombëtare, pjesërisht të vendosura për shkak të programit të saj bërthamor.
Protestat u intensifikuan dhe u shndërruan në thirrje që sfidonin drejtpërdrejt pushtetin në Iran. /Telegrafi/
Presidenti i SHBA-së, Donald Trump, tha se "Bordi i Paqes për Gazën" që është propozuar, është në proces formimi dhe do të përbëhet nga udhëheqës nga "kombet më të rëndësishme të botës".
"Bordi i Paqes po formohet", tha Trump për shtypin në bordin e Air Force One të dielën.
"Në thelb, janë udhëheqësit më të rëndësishëm të kombeve më të rëndësishme... Merrni udhëheqësit dhe kombet më të rëndësishme, ky do të jetë Bordi i Paqes", tha ai.
Trump shtoi se ka një interes të fortë ndërkombëtar për të marrë pjesë në iniciativë, duke theksuar: "Të gjithë duan të jenë pjesë e tij".
Bordi, i cili pritet të kryesohet nga Trump dhe të përfshijë rreth 15 udhëheqës botërorë, do të mbikëqyrë një qeveri teknokratike palestineze që ende nuk është formuar dhe do të mbikëqyrë procesin e rindërtimit në Gaza.
Vendet që pritet të bashkohen me bordin përfshijnë Mbretërinë e Bashkuar, Gjermaninë, Francën, Italinë, Arabinë Saudite, Katarin, Egjiptin dhe Turqinë, dhe ish-i dërguari i OKB-së për Lindjen e Mesme, Nikolay Mladenov, mund të veprojë si përfaqësuesi i "Bordit të Paqes" në terren.
Pavarësisht planeve të raportuara për të zbuluar panelin këtë javë, Trump nuk dha një afat kohor.
Administrata e tij e ka shtyrë vazhdimisht njoftimin, pasi fillimisht planifikoi të prezantonte "Bordin e Paqes" muajin e kaluar. /AA/
Presidenti i SHBA-së, Donald Trump, tha të dielën se Irani propozoi negociata pas kërcënimit të tij për të goditur Republikën Islamike për shkak të shtypjes së protestuesve, ndërsa aktivistët njoftuan se numri i të vdekurve ishte rritur në të paktën 544.
Sipas një raporti nga Agjencia e Lajmeve të Aktivistëve të të Drejtave të Njeriut me seli në SHBA, mbi 10,600 persona janë arrestuar gjithashtu gjatë dy javëve të protestave, dhe 48 nga viktimat ishin personel sigurie, dhe 496 ishin demonstrues.
Duke folur me gazetarët të dielën në mbrëmje në bordin e Air Force One, Trump tha: "Mendoj se janë të lodhur duke u goditur nga Shtetet e Bashkuara." "Irani dëshiron të negociojë".
Ai shtoi: "Takimi po caktohet, por mund të na duhet të veprojmë për shkak të asaj që po ndodh para takimit. Por një takim po caktohet. Irani bëri thirrje; ata duan të negociojnë".
Komentet e Trump pasuan kërcënimet e tij të përsëritura për të ndërhyrë ushtarakisht nëse autoritetet iraniane vazhdojnë shtypjen e tyre vdekjeprurëse ndaj protestuesve.
Nuk pati asnjë konfirmim të menjëhershëm nga Irani për ofertën për një takim, por Teherani javën e kaluar u zotua për hakmarrje nëse Uashingtoni ndërhyn ushtarakisht për shkak të protestave.
Republika Islamike paralajmëroi se ushtria amerikane dhe Izraeli do të ishin "objektiva legjitime" nëse Amerika përdor forcën për të mbrojtur demonstruesit.
I pyetur të dielën për kërcënimet e Iranit për hakmarrje, Trump tha: "Nëse e bëjnë këtë, ne do t'i godasim në nivele që nuk janë goditur kurrë më parë".
"Ushtria po e shqyrton këtë dhe po shqyrtojmë disa mundësi shumë të forta", tha presidenti amerikan.
Megjithatë, analistët besojnë se vendosja masive e vazhdueshme ushtarake amerikane në Karaibe është një faktor që Pentagoni dhe planifikuesit e sigurisë kombëtare të Trump duhet ta marrin në konsideratë nëse Uashingtoni vendos të ndërhyjë në Iran.
Sipas Trump, administrata e tij ishte në bisedime për të caktuar një takim me Teheranin, por ai paralajmëroi se mund të duhet të veprojë i pari, ndërsa raportet për numrin e të vdekurve në Iran rriten dhe qeveria vazhdon të arrestojë protestuesit.
Demonstratat filluan më 28 dhjetor për shkak të rënies së monedhës iraniane rial, e cila tregtohet me mbi 1.4 milion për 1 dollar, ndërsa ekonomia e vendit është goditur nga sanksionet ndërkombëtare, pjesërisht të vendosura për shkak të programit të saj bërthamor.
Protestat u intensifikuan dhe u shndërruan në thirrje që sfidonin drejtpërdrejt teokracinë e Iranit.
Me ndërprerjen e internetit në Iran dhe ndërprerjen e linjave telefonike, matja e demonstratave nga jashtë është bërë më e vështirë, dhe media ndërkombëtare nuk ka qenë në gjendje të vlerësojë në mënyrë të pavarur numrin e viktimave. Qeveria e Iranit nuk ka ofruar shifra të përgjithshme të viktimave.
E ata jashtë vendit kanë frikë se ndërprerja e informacionit po i inkurajon ekstremistët brenda shërbimeve të sigurisë së Iranit për të nisur një goditje të përgjakshme. /Telegrafi/
Njerëzit në të paktën 180 qytete në të gjithë Iranin kanë dalë në rrugë ditët e fundit për të protestuar kundër regjimit aktual të vendit, sipas Agjencisë së Lajmeve të Aktivistëve të të Drejtave të Njeriut (HRANA) me seli në SHBA.
Edhe pse demonstratat fillimisht ishin "jashtëzakonisht të bukura dhe shpresëdhënëse" sipas një personi, autoritetet shtypën me dhunë ata që protestuan të premten në mbrëmje, thanë dëshmitarët okularë.
Ja çfarë i thanë disa protestues CNN-së për dhunën që kanë parë në Iran:
Një grua në të 60-at dhe një burrë 70-vjeçar përshkruan se kishin parë njerëz të të gjitha moshave në rrugët e kryeqytetit iranian të enjten dhe të premten.
Megjithatë, të premten në mbrëmje, forcat e sigurisë duke mbajtur pushkë ushtarake vranë "shumë njerëz", thanë ata.
Një punonjëse sociale iraniane që mori pjesë në një protestë në Teheran të premten përshkroi se kishte parë autoritetet duke qëlluar ndaj protestuesve.
"Plumba, kush e di, gaz lotsjellës, çfarëdo që mund të mendoni, ata do t'i qëllonin", tha ajo. "Dhe ishte shumë e tmerrshme".
Ajo tregoi gjithashtu se pa një vajzë që u godit me një pajisje elektrike në qafë "derisa i ra të fikët".
Ndërkohë, skenat brenda spitaleve janë përshkruar nga një numër dëshmitarësh si "kaotike".
Një grua në Teheran përshkroi se pa "trupa të grumbulluar mbi njëri-tjetrin" në spital, ndërsa një mjek iranian në qytetin verilindor të Neyshabur tha se të plagosurit ishin "të tmerruar" se do të identifikoheshin si protestues kur të kërkonin trajtim.
E Mohammad Lesanpezeshki, njĂ« mjek nga Ăikago i shkolluar nĂ« Teheran, i tha CNN-sĂ« se miqtĂ« e tij qĂ« punojnĂ« nĂ« spitalet iraniane janĂ« tĂ« mbingarkuar.
Një mjek në një spital "po qante në telefon sepse nuk kanë furnizime me gjak", tha ai. /Telegrafi/
Teherani të dielën kërcënoi të hakmerret kundër Izraelit dhe bazave amerikane në rast të sulmeve të SHBA-së ndaj Iranit, duke ia përcjellë paralajmërimin Uashingtonit, ndërsa burime izraelite thanë se Izraeli ishte në gatishmëri të lartë për mundësinë e çdo ndërhyrjeje të SHBA-së.
Me pushtetin e tanishëm të Iranit që po përballet me protestat më të mëdha antiqeveritare që nga viti 2022, presidenti i SHBA-së Donald Trump ka kërcënuar vazhdimisht të ndërhyjë ditët e fundit, duke i paralajmëruar udhëheqësit iranianë kundër përdorimit të forcës kundër demonstruesve.
Dhe kryetari i Parlamentit iranian Mohammad Baqer Qalibaf, duke folur në parlament të dielën, paralajmëroi Shtetet e Bashkuara kundër "një llogaritjeje të gabuar".
"Le të jemi të qartë: Në rast të një sulmi ndaj Iranit, territoret e pushtuara (Izraeli), si dhe të gjitha bazat dhe anijet amerikane do të jenë objektivi ynë legjitim", tha Qalibaf, një ish-komandant në Korpusin e Gardës Revolucionare Islamike (IRGC) të Iranit.
Kujtojmë se Izraeli dhe Irani zhvilluan një luftë 12-ditore në qershor, në të cilën SHBA-të iu bashkuan Izraelit në nisjen e sulmeve ajrore.
Irani u hakmor për ato sulme amerikane duke qëlluar raketa në një bazë ajrore amerikane në Katar.
Ndërsa sa i përket protestave, ato janë përhapur në të gjithë Iranin që nga 28 dhjetori, duke filluar si përgjigje ndaj inflacionit në rritje dhe duke u shndërruar shpejt në politike me protestuesit që kërkojnë fundin e sundimit klerikal.
Autoritetet akuzojnë SHBA-në dhe Izraelin për nxitje të trazirave.
Si pasojë, një grup i të drejtave të njeriut me bazë në SHBA, HRANA, tha se numri i të vdekurve ishte rritur në 116, kryesisht protestues, por duke përfshirë 37 anëtarë të forcave të sigurisë. /Telegrafi/
Izraeli është në gatishmëri të lartë për mundësinë e çdo veprimi ushtarak amerikan kundër Iranit, ndërsa autoritetet atje përballen me protesta antiqeveritare.
Kjo është bërë e ditur nga tri burime izraelite me njohuri për çështjen, shkruan TrtWorld, përcjell Telegrafi.
Siç kujton mediumi në fjalë, presidenti Donald Trump ka kërcënuar vazhdimisht të ndërhyjë ditët e fundit dhe i ka paralajmëruar sundimtarët e Iranit kundër përdorimit të forcës kundër demonstruesve.
Dhe të shtunën, Trump tha se SHBA-të janë "të gatshme për të ndihmuar".
Megjithatë, burimet, të cilat ishin të pranishme për konsultimet izraelite për sigurinë gjatë fundjavës, nuk dhanë detaje se çfarë do të thoshte në praktikë gjendja e alarmit të lartë të Izraelit.
Izraeli dhe Irani zhvilluan një luftë 12-ditore në qershor, në të cilën SHBA-të iu bashkuan Izraelit në nisjen e sulmeve ajrore.
Në një telefonatë të shtunën, kryeministri izraelit Benjamin Netanyahu dhe Sekretari i Shtetit i SHBA-së Marco Rubio diskutuan mundësinë e ndërhyrjes së SHBA-së në Iran, sipas një burimi izraelit që ishte i pranishëm në bisedë.
Një zyrtar amerikan konfirmoi një diskutim të tillë, por nuk tha se çfarë temash diskutuan.
Në një intervistë me The Economist të botuar të premten, Netanyahu tha se do të kishte pasoja të tmerrshme për Iranin nëse do të sulmonte Izraelin. /Telegrafi/
Login
