Një përshkallëzim ushtarak midis Shteteve të Bashkuara dhe Iranit do të kishte pasoja të rënda për rajonin, ka thënë Katari të martën pasi Uashingtoni kërcënoi me sulme në përgjigje të një shtypjeje qeveritare ndaj protestave në republikën islamike.
âNe e dimĂ« se çdo pĂ«rshkallĂ«zim... do tĂ« kishte rezultate katastrofike nĂ« rajon dhe mĂ« gjerĂ«, dhe pĂ«r kĂ«tĂ« arsye duam ta shmangim kĂ«tĂ« sa mĂ« shumĂ« qĂ« tĂ« jetĂ« e mundurâ, citohet tĂ« ketĂ« thĂ«nĂ« zĂ«dhĂ«nĂ«si i ministrisĂ« sĂ« jashtme tĂ« Katarit, Majed al-Ansari, nĂ« njĂ« konferencĂ« pĂ«r shtyp nĂ« Doha.
Reagimi vjen pasi protestat masive në Iran që nga e enjtja kanë paraqitur një nga sfidat më të mëdha për udhëheqjen klerike që nga revolucioni islamik i vitit 1979 që rrëzoi shahun.
Dhe Shtëpia e Bardhë përsëriti të hënën se presidenti i SHBA-së, Donald Trump po shqyrton sulmet ajrore ndaj Iranit për të ndaluar një shtypje ndaj protestuesve.
Ndërkohë, grupet e të drejtave të njeriut kanë raportuar një numër në rritje të vdekjeve në Republikën Islamike, me informacione që vazhdojnë të vijnë nga Irani pavarësisht një mbylljeje disa ditore të internetit.
Në përgjigje të kërcënimeve të përsëritura të Trump për të ndërhyrë, kryetari i parlamentit të Iranit, Mohammad Bagher Ghalibaf, theksoi se Irani do të kundërpërgjigjej, duke e quajtur ushtrinë amerikane dhe dërgesat e saj në det "objektiva legjitime" në komentet e transmetuara nga televizioni shtetëror. /Telegrafi/
Parlamenti i Izraelit ka çuar përpara një projektligj të diskutueshëm që do t'u lejonte gjykatave të vendosnin dënimin me vdekje për palestinezët e akuzuar për përfshirje në ngjarjet e 7 tetorit 2023.
Transmetuesi publik i Izraelit KAN tha se projektligji kaloi leximin e parë të hënën vonë me mbështetjen e 19 ligjvënësve, pa asnjë votë kundër tij gjatë seancës.
Legjislacioni i propozuar synon të krijojë mekanizëm të posaçëm gjyqësor për të ndjekur penalisht qindra palestinezë të akuzuar për pjesëmarrje në ngjarjet e 7 tetorit, të cilat zyrtarët izraelitë i kanë përshkruar vazhdimisht si dështimin më serioz të sigurisë në historinë e vendit.
Sipas transmetuesit, projektligji u prezantua përmes një iniciative të përbashkët nga ministri i Drejtësisë Yariv Levin i partisë në pushtet Likud, kryetari i Komitetit Kushtetues Simcha Rothman i partisë së ekstremit të djathtë Sionizëm Fetar dhe ligjvënësja e Yisrael Beiteinu, Yulia Malinovsky.
Sipas draftit, një gjykatë e dedikuar do të formohet dhe do të kryesohet nga një gjyqtar i pensionuar i gjykatës së qarkut, me autoritet të gjerë për të dëgjuar raste që përfshijnë akuza të tilla si gjenocidi, dëmtimi i sovranitetit shtetëror, ndihma ndaj armikut gjatë kohës së luftës dhe vepra penale të lidhura me terrorizmin.
Legjislacioni lejon në mënyrë të qartë dënimin me vdekje pas dënimit dhe i ndalon të pandehurit e gjykuar sipas këtij kuadri të përfshihen në çdo negociatë politike ose marrëveshje shkëmbimi të të burgosurve në të ardhmen.
Ai urdhëron që seancat gjyqësore të transmetohen drejtpërdrejt në një faqe interneti të caktuar dhe të ruhen në arkivat shtetërore të Izraelit.
Projektligji tani do t'i referohet Komitetit kushtetues të Parlamentit për shqyrtim të mëtejshëm përpara leximit të dytë dhe të tretë.
Sipas ligjit izraelit, legjislacioni duhet të kalojë tre lexime për t'u bërë i detyrueshëm.
Autoritetet izraelite nuk kanë publikuar shifra zyrtare mbi numrin e palestinezëve të ndaluar lidhur me ngjarjet e 7 tetorit, megjithëse vlerësimet e mediave izraelite e çojnë numrin në mijëra.
Më shumë se 71.400 palestinezë, kryesisht gra dhe fëmijë, janë vrarë dhe mbi 171.000 të tjerë janë plagosur në Rripin e Gazës që nga tetori 2023 në një luftë brutale izraelite që e ka lënë enklavën në rrënoja. /AA/
Etiketa si âIslamiâ dhe âPerĂ«ndimiâ shĂ«rbejnĂ« vetĂ«m pĂ«r tĂ« na ngatĂ«rruar nĂ« njĂ« realiteti tĂ« çrregullt.
Nga: Edward W. Said / The Nation (22 tetor 2001) PĂ«rkthimi: Agron Shala
Artikulli i Samuel Huntingtonit, PĂ«rplasja e qytetĂ«rimeve? u shfaq nĂ« botimin e verĂ«s 1993 tĂ« [revistĂ«s] Foreign Affairs, ku menjĂ«herĂ« tĂ«rhoqi vĂ«mendje dhe reagim befasues. MeqenĂ«se artikulli synonte tâu ofronte amerikanĂ«ve njĂ« tezĂ« origjinale rreth ânjĂ« faze tĂ« reâ nĂ« politikĂ«n botĂ«rore - pas pĂ«rfundimit tĂ« LuftĂ«s sĂ« FtohtĂ« - konceptet e argumentit tĂ« Huntingtonit dukeshin goxha tĂ« mĂ«dha, tĂ« guximshme, madje vizionare. Ai kishte ashiqare nĂ« shĂ«njestĂ«r rivalĂ«t nga radhĂ«t e vendimmarrĂ«sve tĂ« politikĂ«s, teoricienĂ«t si Francis Fukuyama - me idetĂ« e tij pĂ«r âfundin e historisĂ«â - si dhe legjionet qĂ« kishin çmuar fillimin e globalizmit, tribalizmit dhe shpĂ«rbĂ«rjen e shtetit. Por, ata, sipas tij, kishin kuptuar vetĂ«m disa aspekte tĂ« kĂ«saj periudhe tĂ« re. Ai ishte gati tĂ« shpallte âaspektin vendimtar, madje qendrorâ tĂ« asaj se çfarĂ« âpolitika globale ka gjasa tĂ« jetĂ« nĂ« vitet qĂ« vijnĂ«â. Pa hezitim, ai shtoi:
Hipoteza ime është se burimi themelor i konfliktit në këtë botë të re nuk do të jetë kryesisht ideologjik apo ekonomik. Ndarjet e mëdha mes njerëzimit dhe burimi dominues i konfliktit do të jenë kulturor. Shtetet kombëtare do të mbeten akterët më të fuqishëm në çështjet botërore, por konfliktet kryesore të politikës globale do të ndodhin midis kombeve dhe grupeve të qytetërimeve të ndryshme. Përplasja e qytetërimeve do të dominojë politikën globale. Vijat ndarëse mes qytetërimeve do të jenë vijat e betejës të së ardhmes.
Pjesa mĂ« e madhe e argumentit, nĂ« faqet qĂ« pasuan, mbĂ«shtetej nĂ« njĂ« ide tĂ« paqartĂ« tĂ« njĂ« gjĂ«je tĂ« cilĂ«n Huntingtoni e quajti âidentitet qytetĂ«rimiâ dhe ândĂ«rveprimet mes shtatĂ« apo tetĂ« [sic.] qytetĂ«rimeve kryesoreâ, nga tĂ« cilat konflikti mes dy prej tyre, Islamit dhe PerĂ«ndimit, merr pjesĂ«n mĂ« tĂ« madhe tĂ« vĂ«mendjes sĂ« tij. NĂ« kĂ«tĂ« lloj mendimi luftarak, ai mbĂ«shtetet shumĂ« te njĂ« artikull i vitit 1990 nga orientalisti veteran Bernard Lewis, ngjyrimet ideologjike tĂ« tĂ« cilit janĂ« tĂ« qarta qĂ« nĂ« titullin e tij: RrĂ«njĂ«t e zemĂ«rimit mysliman. NĂ« tĂ« dy artikujt, personifikimi i entiteteve tĂ« mĂ«dha tĂ« quajtura âPerĂ«ndimâ dhe âIslamâ pohohet me papĂ«rgjegjshmĂ«ri, thuajse çështjet tepĂ«r tĂ« ndĂ«rlikuara - si identiteti dhe kultura - tĂ« ekzistonin nĂ« njĂ« botĂ« si film vizatimor, ku Popaji dhe Blutoja rrahin njĂ«ri-tjetrin pa mĂ«shirĂ«, me njĂ« boksier gjithmonĂ« e mĂ« tĂ« virtytshĂ«m qĂ« merr epĂ«rsi mbi kundĂ«rshtarin e tij. Sigurisht qĂ« as Huntingtoni dhe as Lewisi nuk kanĂ« shumĂ« kohĂ« pĂ«r tĂ« humbur me dinamikat e brendshme dhe pluralitetin e çdo qytetĂ«rimi, apo me faktin se gara mĂ« e madhe nĂ« shumicĂ«n e kulturave moderne ka tĂ« bĂ«jĂ« me pĂ«rkufizimin ose interpretimin e vetĂ« asaj kulture, apo me mundĂ«sinĂ« e pakĂ«ndshme se njĂ« pjesĂ« e madhe e kĂ«tij diskutimi pĂ«rbĂ«het ashiqare nga demagogjia dhe injoranca nĂ« pretendimin pĂ«r tĂ« folur nĂ« emĂ«r tĂ« njĂ« feje apo qytetĂ«rimi tĂ« tĂ«rĂ«. Jo, PerĂ«ndimi Ă«shtĂ« PerĂ«ndim dhe Islami Ă«shtĂ« Islam.
Sfida pĂ«r politikanĂ«t perĂ«ndimorĂ«, sipas Huntingtonit, Ă«shtĂ« tĂ« sigurohen qĂ« PerĂ«ndimi tĂ« forcohet dhe tĂ« pĂ«rballojĂ« gjithĂ« tĂ« tjerĂ«t, veçanĂ«risht Islamin. MĂ« shqetĂ«sues Ă«shtĂ« supozimi i Huntingtonit se perspektiva e tij - ajo e njĂ« vrojtuesi qĂ« sheh gjithĂ« botĂ«n nga njĂ« pozicion jashtĂ« lidhjeve tĂ« zakonshme apo lojaliteteve tĂ« fshehta - Ă«shtĂ« ajo e duhura, sikur gjithĂ« tĂ« tjerĂ«t po sorollaten pĂ«r tĂ« gjetur pĂ«rgjigjet qĂ« ai tashmĂ« i kishte gjetur. NĂ« fakt, Huntingtoni Ă«shtĂ« ideolog, dikush qĂ« dĂ«shiron tâi shndĂ«rrojĂ« âqytetĂ«rimetâ dhe âidentitetetâ nĂ« atĂ« qĂ« nuk janĂ«: entitete tĂ« mbyllura, tĂ« izoluar nga rrymat dhe kundĂ«r-rrymat e panumĂ«rta qĂ« gjallĂ«rojnĂ« historinĂ« njerĂ«zore, dhe qĂ« ndĂ«r shekuj e kanĂ« bĂ«rĂ« tĂ« mundur qĂ« kjo histori tĂ« mos pĂ«rmbajĂ« vetĂ«m luftĂ«ra fetare dhe pushtime perandorake, por edhe shkĂ«mbime, ndĂ«rveprime dhe ndarje pĂ«rvojash. Kjo histori, shumĂ« mĂ« pak e dukshme, neglizhohet nĂ« nxitimin pĂ«r tĂ« nxjerr nĂ« pah luftĂ«n qesharake tĂ« ngjeshur dhe tĂ« kufizuar pĂ«r tĂ« cilĂ«n âpĂ«rplasja e qytetĂ«rimeveâ pohon se Ă«shtĂ« realitet. Kur botoi librin me tĂ« njĂ«jtin titull nĂ« vitin 1996, Huntingtoni u pĂ«rpoq tâi jepte argumentit tĂ« tij pak mĂ« shumĂ« finesĂ« dhe shumĂ« mĂ« tepĂ«r shĂ«nime nĂ« fund tĂ« faqes; por, gjithçka qĂ« arriti tĂ« bĂ«nte ishte tĂ« ngatĂ«rronte vetveten dhe tĂ« tregonte se çfarĂ« shkrimtari i ngathĂ«t dhe mendimtar pa elegancĂ« ishte ai.
Paradigma bazĂ« e âPerĂ«ndimit kundĂ«r tĂ« tjerĂ«veâ (opozicioni i riformuluar i LuftĂ«s sĂ« FtohtĂ«) mbeti e paprekur, dhe kjo Ă«shtĂ« ajo qĂ« ka vazhduar, shpesh nĂ« mĂ«nyrĂ« tĂ« fshehtĂ« dhe tĂ« nĂ«nkuptuar nĂ« diskutimet qĂ« prej ngjarjeve tĂ« tmerrshme tĂ« 11 Shtatorit [2001]. Sulmi vetĂ«vrasĂ«s i planifikuar me kujdes dhe i tmerrshĂ«m, i motivuar nĂ« mĂ«nyrĂ« patologjike, si dhe masakra nĂ« masĂ« e kryer nga njĂ« grup i vogĂ«l militantĂ«sh tĂ« çmendur, Ă«shtĂ« kthyer nĂ« provĂ« tĂ« tezĂ«s sĂ« Huntingtonit. NĂ« vend qĂ« tĂ« shihet pĂ«r çfarĂ« Ă«shtĂ« - kapja e ideve tĂ« mĂ«dha (po e pĂ«rdor kĂ«tĂ« fjalĂ« lirshĂ«m) nga njĂ« bandĂ« e vogĂ«l fanatikĂ«sh tĂ« marrĂ« pĂ«r qĂ«llime kriminale - figurat ndĂ«rkombĂ«tare, nga ish-kryeministrja pakistaneze Benazir Bhutto deri te kryeministri italian Silvio Berlusconi, kanĂ« folur nĂ« mĂ«nyrĂ« dogmatike rreth problemeve tĂ« Islamit, dhe nĂ« rastin e kĂ«tij tĂ« fundit, kanĂ« pĂ«rdorur idetĂ« e Huntingtonit pĂ«r tĂ« ligjĂ«ruar mbi epĂ«rsinĂ« e PerĂ«ndimit, se si âneâ kemi Mozartin dhe Michelangelon dhe ata jo. (Berlusconi mĂ« pas ka dhĂ«nĂ« njĂ« falje tĂ« vakĂ«t pĂ«r fyerjen ndaj âIslamit.â)
Por, pĂ«rse tĂ« mos shihen, nĂ« vend tĂ« kĂ«saj paralele pĂ«r Osama bin Ladenin dhe ndjekĂ«sit e tij - megjithĂ«se mĂ« pak spektakolare nĂ« shkatĂ«rrimet e tyre - kultet si DavidianĂ«t e DegĂ«s [Branch Davidians], ose dishepujt e pastorit Jim Jones nĂ« GuajanĂ«, apo E VĂ«rteta Supreme e Aumit [Aum Shinrikyo] e JaponisĂ«? Edhe e pĂ«rjavshmja, zakonisht serioze britanike, The Economist, nĂ« numrin e saj tĂ« datĂ«s 22-28 shtator, nuk i rezistoi dot tundimit pĂ«r tĂ« bĂ«rĂ« pĂ«rgjithĂ«sime tĂ« mĂ«dha, duke e lavdĂ«ruar Huntingtonin tej mase pĂ«r vĂ«zhgimet e tij âtĂ« rrepta dhe gjithĂ«pĂ«rfshirĂ«se, por sidoqoftĂ« tĂ« mprehtaâ pĂ«r Islamin. âSotâ, thotĂ« revista me njĂ« solemnitet tĂ« pahijshĂ«m, Huntingtoni shkruan se ârreth njĂ« miliard myslimanĂ« tĂ« botĂ«s janĂ« tĂ« bindur pĂ«r epĂ«rsinĂ« e kulturĂ«s sĂ« tyre dhe tĂ« fiksuar pas inferioritetit tĂ« fuqisĂ« sĂ« tyreâ. A bĂ«ri ai sondazh me 100 indonezianĂ«, 200 marokenĂ«, 500 egjiptianĂ« dhe 50 boshnjakĂ«? Edhe nĂ«se po, çfarĂ« lloj mostre Ă«shtĂ« kjo?
TĂ« panumĂ«rta janĂ« editorialet nĂ« çdo gazetĂ« dhe revistĂ« tĂ« rĂ«ndĂ«sishme amerikane dhe evropiane qĂ« shtojnĂ« gjĂ«ra nĂ« kĂ«tĂ« fjalor tĂ« gjigantizmit dhe apokalipsit - çdo pĂ«rdorim i tĂ« cilit Ă«shtĂ« dukshĂ«m i menduar jo pĂ«r tĂ« ndriçuar, por pĂ«r tĂ« ndezur pasionin e indinjuar tĂ« lexuesit si anĂ«tar i âPerĂ«ndimitâ dhe çfarĂ« duhet tĂ« bĂ«jmĂ«. Retorika çërçilliane pĂ«rdoret nĂ« mĂ«nyrĂ« tĂ« papĂ«rshtatshme nga luftĂ«tarĂ«t e vetĂ«shpallur nĂ« luftĂ«n e PerĂ«ndimit, dhe veçanĂ«risht tĂ« AmerikĂ«s, kundĂ«r urrejtĂ«sve, shkatĂ«rruesve, rrĂ«nuesve tĂ« saj, me vĂ«mendje minimale ndaj historive tĂ« ndĂ«rlikuara qĂ« kundĂ«rshtojnĂ« njĂ« reduktim tĂ« tillĂ« dhe qĂ« janĂ« pĂ«rhapur nga njĂ« territor nĂ« tjetrin, duke kapĂ«rcyer kufijtĂ« qĂ« supozohet tĂ« na ndajnĂ« tĂ« gjithĂ«ve nĂ« kampe tĂ« armatosura.
Ky Ă«shtĂ« problemi me etiketa tĂ« pahijshme, si Islami dhe PerĂ«ndimi: ato çojnĂ« nĂ« rrugĂ« tĂ« gabuar dhe e ngatĂ«rrojnĂ« mendjen e cila po pĂ«rpiqet tĂ« kuptojĂ« njĂ« realitet tĂ« çrregullt qĂ« nuk mund tĂ« kufizohet apo tĂ« lidhet aq lehtĂ«. MĂ« kujtohet qĂ« ndĂ«rpreva njĂ« burrĂ« i cili, pas njĂ« ligjĂ«rate qĂ« kisha mbajtur nĂ« njĂ« universitet nĂ« Bregun PerĂ«ndimor nĂ« vitin 1994, u ngrit nga auditori dhe filloi tĂ« sulmonte idetĂ« e mia si âPerĂ«ndimoreâ, nĂ« kontrast me ato tĂ« rrepta islamike qĂ« ai pĂ«rkrahte. âPse po vesh kostum dhe kravatĂ«â? - ishte kundĂ«rpĂ«rgjigja e parĂ« qĂ« mĂ« erdhi nĂ« mendje. âEdhe ato janĂ« perĂ«ndimoreâ. Ai u ul me njĂ« buzĂ«qeshje tĂ« sikletshme nĂ« fytyrĂ«, por unĂ« e kujtova atĂ« episod kur nisĂ«n tĂ« dalin informacionet pĂ«r terroristĂ«t e 11 Shtatorit: se si ata kishin zotĂ«ruar tĂ« gjitha detajet teknike tĂ« nevojshme pĂ«r tĂ« shkaktuar tĂ« keqen e tyre vrastare ndaj QendrĂ«s BotĂ«rore tĂ« TregtisĂ«, Pentagonit dhe aeroplanĂ«ve qĂ« kishin marrĂ« nĂ«n kontroll. Ku e vĂ« njeriu vijĂ«n ndarĂ«se mes teknologjisĂ« âperĂ«ndimoreâ dhe, siç deklaroi Berlusconi, paaftĂ«sisĂ« sĂ« âIslamitâ pĂ«r tĂ« qenĂ« pjesĂ« e âmodernitetitâ?
Sigurisht qĂ« kjo nuk mund tĂ« bĂ«het lehtĂ«. Sa tĂ« papĂ«rshtatshme janĂ« nĂ« pĂ«rgjithĂ«si etiketimet, pĂ«rgjithĂ«simet dhe pohimet kulturore. NĂ« njĂ« nivel tĂ« caktuar, pĂ«r shembull, pasionet primitive dhe njohuria e sofistikuar ndĂ«rthuren nĂ« mĂ«nyra qĂ« hedhin poshtĂ« njĂ« kufi tĂ« fortifikuar jo vetĂ«m mes âPerĂ«ndimitâ dhe âIslamitâ, por edhe mes tĂ« kaluarĂ«s dhe tĂ« tashmes, nesh dhe atyre, pĂ«r tĂ« mos pĂ«rmendur vetĂ« konceptet e identitetit dhe kombĂ«sisĂ« pĂ«r tĂ« cilat ekziston njĂ« mosmarrĂ«veshje dhe debat i pafund. NjĂ« vendim i njĂ«anshĂ«m pĂ«r tĂ« vizatuar vija mbi rĂ«rĂ«, pĂ«r tĂ« ndĂ«rmarrĂ« kryqĂ«zata, pĂ«r tĂ« kundĂ«rvĂ«nĂ« tĂ« keqen e tyre me tĂ« mirĂ«n tonĂ«, pĂ«r tĂ« çrrĂ«njosur terrorizmin dhe, nĂ« fjalorin nihilist tĂ« Paul Wolfowitzit, pĂ«r tĂ« zhdukur kombet plotĂ«sisht, nuk i bĂ«n entitetet e supozuara mĂ« tĂ« lehta pĂ«r tâu parĂ«; pĂ«rkundrazi, kjo tregon se sa mĂ« e thjeshtĂ« Ă«shtĂ« tĂ« bĂ«hen deklarata luftĂ«nxitĂ«se me qĂ«llim pĂ«r tĂ« mobilizuar pasionet kolektive sesa tĂ« reflektohet, tĂ« analizohet, tĂ« sqarohet se me çfarĂ« po merremi nĂ« realitet - ndĂ«rlidhja e panumĂ«rt e jetĂ«s âtonĂ«â e po ashtu edhe âtĂ« tyreâ.
NĂ« njĂ« seri tĂ« jashtĂ«zakonshme prej tre artikujsh tĂ« botuar midis janarit dhe marsit 1999 nĂ« Dawn, nĂ« tĂ« pĂ«rjavshmen mĂ« tĂ« respektuar tĂ« Pakistanit, Eqbal Ahmadi i ndjerĂ«, duke shkruar pĂ«r njĂ« audiencĂ« myslimane, analizoi atĂ« qĂ« ai i quajti rrĂ«njĂ«t e sĂ« djathtĂ«s fetare, duke u shprehur shumĂ« ashpĂ«r pĂ«r shtrembĂ«rimet e Islamit nga absolutistĂ«t dhe tiranĂ«t fanatikĂ«, obsesioni i tĂ« cilĂ«ve - pĂ«r tĂ« rregulluar sjelljen personale - promovon ânjĂ« rend islamik tĂ« reduktuar nĂ« njĂ« kod penal, tĂ« zhveshur nga humanizmi, estetika, kĂ«rkimi intelektual dhe pĂ«rkushtimi shpirtĂ«rorâ. Dhe, kjo âpĂ«rfshin njĂ« pohim absolut tĂ« njĂ« aspekti tĂ« vetĂ«m, pĂ«rgjithĂ«sisht tĂ« shkĂ«putur nga konteksti i fesĂ« dhe njĂ« shpĂ«rfillje tĂ« plotĂ« tĂ« njĂ« tjetri. Ky fenomen e shtrembĂ«ron fenĂ«, e ul vlerĂ«n e traditĂ«s dhe e shtrembĂ«ron procesin politik kudo qĂ« shfaqetâ. Si njĂ« shembull i kohĂ«s, i kĂ«saj rrĂ«nimi, Ahmadi fillimisht paraqet kuptimin e pasur, tĂ« ndĂ«rlikuar dhe pluralist tĂ« fjalĂ«s xhihad, dhe pastaj tregon se nĂ« kufizimin e tanishĂ«m tĂ« kĂ«saj fjale, nĂ« njĂ« luftĂ« pa dallim kundĂ«r armiqve tĂ« supozuar, Ă«shtĂ« e pamundur âtĂ« njihet Islami - feja, shoqĂ«ria, kultura, historia apo politika - ashtu siç Ă«shtĂ« jetuar dhe pĂ«rjetuar nga myslimanĂ«t ndĂ«r shekujâ. IslamistĂ«t modernĂ«, pĂ«rfundon Ahmadi, janĂ« âtĂ« interesuar pĂ«r pushtet, jo pĂ«r shpirtin; pĂ«r mobilizimin e njerĂ«zve pĂ«r qĂ«llime politike, dhe jo pĂ«r ndarjen dhe lehtĂ«simin e vuajtjeve dhe aspiratave tĂ« tyre. Agjenda e tyre politike Ă«shtĂ« shumĂ« e kufizuar nĂ« kohĂ«â. Ajo qĂ« ka pĂ«rkeqĂ«suar mĂ« tej situatĂ«n Ă«shtĂ« se shtrembĂ«rimet e ngjashme dhe fanatizmi fetar ndodhin edhe nĂ« universet e diskursit, âhebraikeâ dhe âtĂ« krishteraâ.
Ishte [Joseph] Conradi, mĂ« fuqishĂ«m nga çâmund ta kishte imagjinuar ndonjĂ« nga lexuesit e tij nĂ« fund tĂ« shekullit tĂ« nĂ«ntĂ«mbĂ«dhjetĂ«, ai qĂ« kuptoi se dallimet mes LondrĂ«s sĂ« qytetĂ«ruar dhe âzemrĂ«s sĂ« errĂ«sirĂ«sâ shemben shpejt nĂ« situata ekstreme, dhe se kulmet e qytetĂ«rimit evropian mund tĂ« bien menjĂ«herĂ« nĂ« praktikat mĂ« barbare - pa pĂ«rgatitje apo kalim tranzicioni. Dhe, po, Conradi ishte ai qĂ« tek Agjenti sekret [The Secret Agent, 1907] pĂ«rshkroi afinitetin e terrorizmit pĂ«r abstraksione si âshkenca e pastĂ«râ (dhe pĂ«r rrjedhojĂ« pĂ«r âIslaminâ ose âPerĂ«ndiminâ), si edhe degradimin pĂ«rfundimtar moral tĂ« terroristit.
Sepse, ekzistojnë lidhje më të ngushta midis qytetërimeve që në dukje janë në luftë, sesa shumica prej nesh do të donte të besonte; si Freudi ashtu edhe Nietzsche treguan se qarkullimi përtej kufijve të ruajtur me kujdes, madje të kontrolluar, ndodh shpeshherë me lehtësi të frikshme. Por, më pas, idetë e tilla fluide, plot paqartësi dhe skepticizëm ndaj nocioneve te të cilat mbështetemi, mezi na ofrojnë udhëzime të përshtatshme dhe praktike për situata si ajo me të cilën përballemi tani. Prandaj, këtu burojnë urdhrat inkurajues për betejë (një kryqëzatë, e mira kundër së keqes, liria kundër frikës etj.) që nxirren nga pretendimi i Huntingtonit për kundërshtinë midis Islamit dhe Perëndimit, prej të cilit diskursi zyrtar formuloi fjalorin e tij në ditët e para pas sulmeve të 11 Shtatorit. Që atëherë ka pasur një ulje të dukshme të intensitetit në këtë diskurs, por duke gjykuar nga përmasa e qëndrueshme e gjuhës së urrejtjes dhe e veprimeve, plus raportet për përpjekje të zbatimit të ligjit kundrejt arabëve, myslimanëve dhe indianëve në mbarë vendin, paradigma vazhdon të jetë e pranishme.
NjĂ« arsye tjetĂ«r pĂ«r vazhdimĂ«sinĂ« e saj Ă«shtĂ« prania nĂ« rritje e myslimanĂ«ve, nĂ« tĂ« gjithĂ« EvropĂ«n dhe Shtetet e Bashkuara. Mendoni pĂ«r popullatat e sotme tĂ« FrancĂ«s, ItalisĂ«, GjermanisĂ«, SpanjĂ«s, BritanisĂ«, AmerikĂ«s, madje edhe tĂ« SuedisĂ«, dhe duhet tĂ« pranoni se Islami nuk Ă«shtĂ« mĂ« nĂ« periferi tĂ« PerĂ«ndimit, por nĂ« qendĂ«r tĂ« tij. Por, çfarĂ« ka kĂ«rcĂ«nuese nĂ« atĂ« prani? Ngulitur nĂ« kulturĂ«n kolektive janĂ« kujtimet e pushtimeve tĂ« para tĂ« mĂ«dha arabo-islame, tĂ« cilat nisĂ«n nĂ« shekullin e shtatĂ« dhe tĂ« cilat, siç shkruan historiani i shquar belg Henri Pirenne nĂ« librin e tij tĂ« shquar Muhamedi dhe Karli i Madh [Mohammed and Charlemagne, 1939], shkatĂ«rruan njĂ«herĂ« e pĂ«rgjithmonĂ« unitetin e lashtĂ« tĂ« Mesdheut, shuan sintezĂ«n kristiano-romake dhe i dhanĂ« jetĂ« njĂ« qytetĂ«rimi tĂ« ri tĂ« dominuar nga fuqitĂ« e Veriut (Gjermania dhe Franca karolinge), misioni i tĂ« cilave ishte, dukej se po thoshte ai, tĂ« rifillonin mbrojtjen e âPerĂ«ndimitâ kundĂ«r armiqve tĂ« tij historiko-kulturorĂ«. Mjerisht, ajo qĂ« Pirenne la jashtĂ« Ă«shtĂ« se nĂ« krijimin e kĂ«saj vije tĂ« re mbrojtjeje, PerĂ«ndimi u mbĂ«shtet mbi humanizmin, shkencĂ«n, filozofinĂ«, sociologjinĂ« dhe historiografinĂ« e Islamit, i cili tashmĂ« ishte vendosur ndĂ«rmjet botĂ«s sĂ« Karlit tĂ« Madh dhe antikitetit klasik. Islami ka qenĂ« pjesĂ« qĂ« nĂ« fillim, siç u detyrua tĂ« pranojĂ« edhe Dante, armiku i madh i Muhamedit, kur e vendosi Profetin nĂ« vetĂ« zemrĂ«n e Ferrit tĂ« tij.
Pastaj Ă«shtĂ« trashĂ«gimia e vazhdueshme e vetĂ« monoteizmit, e feve abrahamike - siç i quajti me vend Louis Massignon. Duke filluar me judaizmin dhe krishterimin, secila Ă«shtĂ« pasuese e pĂ«rndjekur nga ajo qĂ« parapriu; pĂ«r myslimanĂ«t, Islami e pĂ«rmbush dhe e pĂ«rmbyll linjĂ«n e profecisĂ«. Ende nuk ekziston njĂ« histori e denjĂ« apo ajo qĂ« demistifikon garĂ«n shumĂ«palĂ«she midis kĂ«tyre tre ndjekĂ«sve - asnjĂ«ri prej tyre, nĂ« asnjĂ« mĂ«nyrĂ«, njĂ« kamp i vetĂ«m dhe i bashkuar - mĂ« xhelozĂ« prej tĂ« gjithĂ« zotave, ndonĂ«se konvergjenca e pĂ«rgjakshme moderne nĂ« PalestinĂ« ofron njĂ« shembull tĂ« pasur laik tĂ« asaj qĂ« ka qenĂ« kaq tragjikisht e papajtueshme rreth tyre. Pra, nuk Ă«shtĂ« pĂ«r tâu habitur qĂ« myslimanĂ«t dhe tĂ« krishterĂ«t flasin lehtĂ«sisht pĂ«r kryqĂ«zata dhe xhihade, tĂ« dyja duke e anashkaluar praninĂ« judaike me njĂ« moskokëçarje shpeshherĂ« madhĂ«shtore. NjĂ« axhendĂ« e tillĂ«, thotĂ« Eqbal Ahmad, Ă«shtĂ« âshumĂ« ngushĂ«llues pĂ«r burrat dhe gratĂ« qĂ« kanĂ« mbetur nĂ« mes tĂ« kalimit, ndĂ«rmjet ujĂ«rave tĂ« thellĂ« tĂ« traditĂ«s dhe modernitetitâ.
Por, tĂ« gjithĂ« ne po notojmĂ« nĂ« ato ujĂ«ra, perĂ«ndimorĂ« dhe myslimanĂ« dhe tĂ« tjerĂ« njĂ«soj. Dhe, meqenĂ«se kĂ«to ujĂ«ra janĂ« pjesĂ« e oqeanit tĂ« historisĂ«, Ă«shtĂ« e kotĂ« pĂ«rpjekja pĂ«r tâi lĂ«ruar apo ndarĂ« me barriera. KĂ«to janĂ« kohĂ« tĂ« tensionuara, por Ă«shtĂ« mĂ« mirĂ« tĂ« mendojmĂ« nĂ« aspekte tĂ« komuniteteve me pushtet dhe pa pushtet, tĂ« politikĂ«s laike tĂ« arsyes dhe injorancĂ«s, dhe tĂ« parimeve universale tĂ« drejtĂ«sisĂ« dhe padrejtĂ«sisĂ«, sesa tĂ« humbim nĂ« kĂ«rkim tĂ« abstraksioneve tĂ« mĂ«dha qĂ« mund tĂ« japin njĂ« kĂ«naqĂ«si tĂ« çastit, por pak vetĂ«dije apo analizĂ« informuese. Teza e âPĂ«rplasjes sĂ« qytetĂ«rimeveâ Ă«shtĂ« njĂ« mashtrim si âLufta e botĂ«veâ, mĂ« e pĂ«rshtatshme pĂ«r tĂ« forcuar krenarinĂ« personale mbrojtĂ«se sesa pĂ«r tĂ« kuptuar nĂ« mĂ«nyrĂ« kritike ndĂ«rvarĂ«sinĂ« e çuditshme tĂ« kohĂ«s sonĂ«. /Telegrafi/
Ndërsa Irani hyn në javën e tretë të protestave, numri i të vdekurve si rezultat i demonstratave është rritur gjithashtu në mënyrë dramatike.
Pothuajse 500 protestues janë vrarë deri më tani, sipas grupit të të drejtave të njeriut me seli në SHBA, Human Rights Activist New Agency (HRANA).
Megjithatë, CNN shkruan se nuk është në gjendje të verifikojë në mënyrë të pavarur numrin e viktimave të HRANA-s.
Megjithatë, mediumi prestigjioz sjell një vështrim prapa se si filluan ngjarjet aktuale dhe si protestat arritën në këtë pikë, përcjell Telegrafi.
28 dhjetor: Dyqanxhinjtë dhe tregtarët e pazarit fillojnë të dalin në rrugë, duke brohoritur slogane anti-regjim për pamundësinë e tyre për të paguar qiranë pasi monedha e vendit - riali - arrin në nivel të ulët rekord.
31 dhjetor: Një anëtar i forcës paramilitare Basij të Iranit vritet dhe 13 të tjerë plagosen kur protestat bëhen të dhunshme në qytetin Kuhdasht në provincën Lorestan, sipas mediave shtetërore. Kjo është vdekja e parë e njohur e lidhur me protestat.
1 janar: Të paktën pesë persona vriten në dy përleshje të ndara me policinë në provinca të ndryshme. Të paktën tre nga vrasjet ndodhin kur protestuesit sulmojnë një stacion policie në qytetin Azna në provincën perëndimore Lorestan të Iranit, thotë agjencia shtetërore e lajmeve Fars.
2 janar: Presidenti i SHBA-së, Donald Trump, paralajmëron se vendi i tij do të ndërhyjë nëse protestuesit vazhdojnë të vriten. Shefi i sigurisë kombëtare të Iranit, Ali Larijani, i përgjigjet Trump në X se ndërhyrja e SHBA-së do të shkaktonte "përçarje në të gjithë rajonin dhe shkatërrimin e interesave amerikane".
4 janar: Kryeministri izraelit Benjamin Netanyahu shpreh mbështetjen e tij për protestuesit. Po atë ditë, forcat iraniane të sigurisë bastisin një spital në Ilam, ku arrestojnë protestuesit e plagosur, një taktikë e zakonshme nga aparati i sigurisë.
8 janar: Princi i Kurorës në mërgim i Iranit, Reza Pahlavi, u bën thirrje iranianëve të "dalin në rrugë dhe, si një front i bashkuar, të bërtasin për kërkesat e tyre". Pamjet e verifikuara nga CNN tregojnë protesta masive në të gjithë vendin. Autoritetet ndërpresin aksesin në internet dhe linjat telefonike menjëherë pas fillimit të protestave.
9 janar: Autoritetet shtypin me dhunë protestat ndërsa protestuesit vazhdojnë të marshojnë. Dëshmitarët okularë raportojnë se kanë parë forca sigurie duke tundur armë ushtarake dhe duke qëlluar mbi njerëz, me skena në spitale të përshkruara si "krejtësisht kaotike".
11 janar: Presidenti iranian Masoud Pezeshkian fajëson për trazirat e vazhdueshme të vendit të tij "terroristët" e lidhur me të huajt, të cilët ai thotë se kanë djegur pazare, xhami dhe vende kulturore. Numri i të vdekurve nga protestat rritet me shpejtësi, me qindra të raportuar të vrarë sipas një vlerësimi nga HRANA. /Telegrafi/
Presidenti i SHBA-sĂ«, Donald Trump, tha tĂ« dielĂ«n se Irani dĂ«shironte tĂ« ânegocionteâ edhe pse sugjeroi qĂ« veprimi ushtarak tĂ« mbetej njĂ« opsion.
âNjĂ« takim po caktohet⊠Ata duan tĂ« negociojnĂ«â, tha Trump, por paralajmĂ«roi: âMund tĂ« na duhet tĂ« veprojmĂ« para njĂ« takimiâ.
Por çfarë do të përfshinin negociatat?
Sipas CNN, përcjell Telegrafi, në gjysmën e parë të vitit të kaluar pati disa raunde bisedimesh indirekte midis ministrit të Jashtëm iranian Abbas Araghchi dhe të dërguarit të Trump, Steve Witkoff, mbi kufizimet e programit bërthamor të Iranit, duke u përqendruar në pasurimin e rezervave të tij të uraniumit.
SHBA-të gjithashtu këmbëngulën në diskutimin e programit të raketave balistike të Iranit, një kërkesë që Teherani e hodhi poshtë, duke argumentuar se vendosja e kufizimeve në raketat e tij do ta linte atë të pambrojtur.
Dhe ky qëndrim mund të jetë ngurtësuar pas sulmit izraelito-amerikan të verës ndaj Iranit.
Raundi i fundit i bisedimeve SHBA-Iran - në maj - u përshkrua si profesional dhe konstruktiv nga të dyja palët, por negociatat përfunduan papritur kur Izraeli nisi një sulm të papritur ndaj Iranit në qershor dhe SHBA-të bombarduan disa objekte bërthamore iraniane.
Në atë kohë, Trump tha se programi bërthamor i Iranit ishte zhdukur.
Megjithatë, vlerësime të tjera sugjeruan se ai ishte shtyrë për muaj ose ndoshta vite, por jo i shkatërruar.
Irani ka thënë se është i gatshëm të kthehet në bisedime, por nuk do të heqë dorë nga pasurimi i uraniumit, një karburant bërthamor që mund të përdoret për të ndërtuar një bombë nëse rafinohet në nivele të larta.
"Të gjesh rrugën drejt një marrëveshjeje nuk është shkencë raketash", shkroi Araghchi në maj. "Zero armë bërthamore = NE KEMI një marrëveshje. Zero pasurim = NUK KEMI një marrëveshje".
Në një intervistë me CNN në nëntor, Kamal Kharrazi, këshilltari i politikës së jashtme i Udhëheqësit Suprem, Ajatollah Ali Khamenei, tha se SHBA-të do të duhet të fillojnë një rifillim të bisedimeve.
"Ata duhet të bëjnë hapin e parë për të treguar se janë të gatshëm të angazhohen me ne sipas kushteve që ne vendosim... kjo duhet të bazohet në barazi dhe respekt të ndërsjellë", tha ai në nëntor.
Kujtojmë se presidenti i SHBA-së, Donald Trump, tha të dielën se Irani propozoi negociata pas kërcënimit të tij për të goditur Republikën Islamike për shkak të shtypjes së protestuesve, ndërsa aktivistët njoftuan se numri i të vdekurve ishte rritur në të paktën 544.
Sipas një raporti nga Agjencia e Lajmeve të Aktivistëve të të Drejtave të Njeriut me seli në SHBA, mbi 10,600 persona janë arrestuar gjithashtu gjatë dy javëve të protestave, dhe 48 nga viktimat ishin personel sigurie, dhe 496 ishin demonstrues.
Demonstratat filluan më 28 dhjetor për shkak të rënies së monedhës iraniane rial, e cila tregtohet me mbi 1.4 milion për 1 dollar, ndërsa ekonomia e vendit është goditur nga sanksionet ndërkombëtare, pjesërisht të vendosura për shkak të programit të saj bërthamor.
Protestat u intensifikuan dhe u shndërruan në thirrje që sfidonin drejtpërdrejt pushtetin në Iran. /Telegrafi/
Presidenti i SHBA-së, Donald Trump, tha se "Bordi i Paqes për Gazën" që është propozuar, është në proces formimi dhe do të përbëhet nga udhëheqës nga "kombet më të rëndësishme të botës".
"Bordi i Paqes po formohet", tha Trump për shtypin në bordin e Air Force One të dielën.
"Në thelb, janë udhëheqësit më të rëndësishëm të kombeve më të rëndësishme... Merrni udhëheqësit dhe kombet më të rëndësishme, ky do të jetë Bordi i Paqes", tha ai.
Trump shtoi se ka një interes të fortë ndërkombëtar për të marrë pjesë në iniciativë, duke theksuar: "Të gjithë duan të jenë pjesë e tij".
Bordi, i cili pritet të kryesohet nga Trump dhe të përfshijë rreth 15 udhëheqës botërorë, do të mbikëqyrë një qeveri teknokratike palestineze që ende nuk është formuar dhe do të mbikëqyrë procesin e rindërtimit në Gaza.
Vendet që pritet të bashkohen me bordin përfshijnë Mbretërinë e Bashkuar, Gjermaninë, Francën, Italinë, Arabinë Saudite, Katarin, Egjiptin dhe Turqinë, dhe ish-i dërguari i OKB-së për Lindjen e Mesme, Nikolay Mladenov, mund të veprojë si përfaqësuesi i "Bordit të Paqes" në terren.
Pavarësisht planeve të raportuara për të zbuluar panelin këtë javë, Trump nuk dha një afat kohor.
Administrata e tij e ka shtyrë vazhdimisht njoftimin, pasi fillimisht planifikoi të prezantonte "Bordin e Paqes" muajin e kaluar. /AA/
Presidenti i SHBA-së, Donald Trump, tha të dielën se Irani propozoi negociata pas kërcënimit të tij për të goditur Republikën Islamike për shkak të shtypjes së protestuesve, ndërsa aktivistët njoftuan se numri i të vdekurve ishte rritur në të paktën 544.
Sipas një raporti nga Agjencia e Lajmeve të Aktivistëve të të Drejtave të Njeriut me seli në SHBA, mbi 10,600 persona janë arrestuar gjithashtu gjatë dy javëve të protestave, dhe 48 nga viktimat ishin personel sigurie, dhe 496 ishin demonstrues.
Duke folur me gazetarët të dielën në mbrëmje në bordin e Air Force One, Trump tha: "Mendoj se janë të lodhur duke u goditur nga Shtetet e Bashkuara." "Irani dëshiron të negociojë".
Ai shtoi: "Takimi po caktohet, por mund të na duhet të veprojmë për shkak të asaj që po ndodh para takimit. Por një takim po caktohet. Irani bëri thirrje; ata duan të negociojnë".
Komentet e Trump pasuan kërcënimet e tij të përsëritura për të ndërhyrë ushtarakisht nëse autoritetet iraniane vazhdojnë shtypjen e tyre vdekjeprurëse ndaj protestuesve.
Nuk pati asnjë konfirmim të menjëhershëm nga Irani për ofertën për një takim, por Teherani javën e kaluar u zotua për hakmarrje nëse Uashingtoni ndërhyn ushtarakisht për shkak të protestave.
Republika Islamike paralajmëroi se ushtria amerikane dhe Izraeli do të ishin "objektiva legjitime" nëse Amerika përdor forcën për të mbrojtur demonstruesit.
I pyetur të dielën për kërcënimet e Iranit për hakmarrje, Trump tha: "Nëse e bëjnë këtë, ne do t'i godasim në nivele që nuk janë goditur kurrë më parë".
"Ushtria po e shqyrton këtë dhe po shqyrtojmë disa mundësi shumë të forta", tha presidenti amerikan.
Megjithatë, analistët besojnë se vendosja masive e vazhdueshme ushtarake amerikane në Karaibe është një faktor që Pentagoni dhe planifikuesit e sigurisë kombëtare të Trump duhet ta marrin në konsideratë nëse Uashingtoni vendos të ndërhyjë në Iran.
Sipas Trump, administrata e tij ishte në bisedime për të caktuar një takim me Teheranin, por ai paralajmëroi se mund të duhet të veprojë i pari, ndërsa raportet për numrin e të vdekurve në Iran rriten dhe qeveria vazhdon të arrestojë protestuesit.
Demonstratat filluan më 28 dhjetor për shkak të rënies së monedhës iraniane rial, e cila tregtohet me mbi 1.4 milion për 1 dollar, ndërsa ekonomia e vendit është goditur nga sanksionet ndërkombëtare, pjesërisht të vendosura për shkak të programit të saj bërthamor.
Protestat u intensifikuan dhe u shndërruan në thirrje që sfidonin drejtpërdrejt teokracinë e Iranit.
Me ndërprerjen e internetit në Iran dhe ndërprerjen e linjave telefonike, matja e demonstratave nga jashtë është bërë më e vështirë, dhe media ndërkombëtare nuk ka qenë në gjendje të vlerësojë në mënyrë të pavarur numrin e viktimave. Qeveria e Iranit nuk ka ofruar shifra të përgjithshme të viktimave.
E ata jashtë vendit kanë frikë se ndërprerja e informacionit po i inkurajon ekstremistët brenda shërbimeve të sigurisë së Iranit për të nisur një goditje të përgjakshme. /Telegrafi/
Njerëzit në të paktën 180 qytete në të gjithë Iranin kanë dalë në rrugë ditët e fundit për të protestuar kundër regjimit aktual të vendit, sipas Agjencisë së Lajmeve të Aktivistëve të të Drejtave të Njeriut (HRANA) me seli në SHBA.
Edhe pse demonstratat fillimisht ishin "jashtëzakonisht të bukura dhe shpresëdhënëse" sipas një personi, autoritetet shtypën me dhunë ata që protestuan të premten në mbrëmje, thanë dëshmitarët okularë.
Ja çfarë i thanë disa protestues CNN-së për dhunën që kanë parë në Iran:
Një grua në të 60-at dhe një burrë 70-vjeçar përshkruan se kishin parë njerëz të të gjitha moshave në rrugët e kryeqytetit iranian të enjten dhe të premten.
Megjithatë, të premten në mbrëmje, forcat e sigurisë duke mbajtur pushkë ushtarake vranë "shumë njerëz", thanë ata.
Një punonjëse sociale iraniane që mori pjesë në një protestë në Teheran të premten përshkroi se kishte parë autoritetet duke qëlluar ndaj protestuesve.
"Plumba, kush e di, gaz lotsjellës, çfarëdo që mund të mendoni, ata do t'i qëllonin", tha ajo. "Dhe ishte shumë e tmerrshme".
Ajo tregoi gjithashtu se pa një vajzë që u godit me një pajisje elektrike në qafë "derisa i ra të fikët".
Ndërkohë, skenat brenda spitaleve janë përshkruar nga një numër dëshmitarësh si "kaotike".
Një grua në Teheran përshkroi se pa "trupa të grumbulluar mbi njëri-tjetrin" në spital, ndërsa një mjek iranian në qytetin verilindor të Neyshabur tha se të plagosurit ishin "të tmerruar" se do të identifikoheshin si protestues kur të kërkonin trajtim.
E Mohammad Lesanpezeshki, njĂ« mjek nga Ăikago i shkolluar nĂ« Teheran, i tha CNN-sĂ« se miqtĂ« e tij qĂ« punojnĂ« nĂ« spitalet iraniane janĂ« tĂ« mbingarkuar.
Një mjek në një spital "po qante në telefon sepse nuk kanë furnizime me gjak", tha ai. /Telegrafi/
Teherani të dielën kërcënoi të hakmerret kundër Izraelit dhe bazave amerikane në rast të sulmeve të SHBA-së ndaj Iranit, duke ia përcjellë paralajmërimin Uashingtonit, ndërsa burime izraelite thanë se Izraeli ishte në gatishmëri të lartë për mundësinë e çdo ndërhyrjeje të SHBA-së.
Me pushtetin e tanishëm të Iranit që po përballet me protestat më të mëdha antiqeveritare që nga viti 2022, presidenti i SHBA-së Donald Trump ka kërcënuar vazhdimisht të ndërhyjë ditët e fundit, duke i paralajmëruar udhëheqësit iranianë kundër përdorimit të forcës kundër demonstruesve.
Dhe kryetari i Parlamentit iranian Mohammad Baqer Qalibaf, duke folur në parlament të dielën, paralajmëroi Shtetet e Bashkuara kundër "një llogaritjeje të gabuar".
"Le të jemi të qartë: Në rast të një sulmi ndaj Iranit, territoret e pushtuara (Izraeli), si dhe të gjitha bazat dhe anijet amerikane do të jenë objektivi ynë legjitim", tha Qalibaf, një ish-komandant në Korpusin e Gardës Revolucionare Islamike (IRGC) të Iranit.
Kujtojmë se Izraeli dhe Irani zhvilluan një luftë 12-ditore në qershor, në të cilën SHBA-të iu bashkuan Izraelit në nisjen e sulmeve ajrore.
Irani u hakmor për ato sulme amerikane duke qëlluar raketa në një bazë ajrore amerikane në Katar.
Ndërsa sa i përket protestave, ato janë përhapur në të gjithë Iranin që nga 28 dhjetori, duke filluar si përgjigje ndaj inflacionit në rritje dhe duke u shndërruar shpejt në politike me protestuesit që kërkojnë fundin e sundimit klerikal.
Autoritetet akuzojnë SHBA-në dhe Izraelin për nxitje të trazirave.
Si pasojë, një grup i të drejtave të njeriut me bazë në SHBA, HRANA, tha se numri i të vdekurve ishte rritur në 116, kryesisht protestues, por duke përfshirë 37 anëtarë të forcave të sigurisë. /Telegrafi/
Izraeli është në gatishmëri të lartë për mundësinë e çdo veprimi ushtarak amerikan kundër Iranit, ndërsa autoritetet atje përballen me protesta antiqeveritare.
Kjo është bërë e ditur nga tri burime izraelite me njohuri për çështjen, shkruan TrtWorld, përcjell Telegrafi.
Siç kujton mediumi në fjalë, presidenti Donald Trump ka kërcënuar vazhdimisht të ndërhyjë ditët e fundit dhe i ka paralajmëruar sundimtarët e Iranit kundër përdorimit të forcës kundër demonstruesve.
Dhe të shtunën, Trump tha se SHBA-të janë "të gatshme për të ndihmuar".
Megjithatë, burimet, të cilat ishin të pranishme për konsultimet izraelite për sigurinë gjatë fundjavës, nuk dhanë detaje se çfarë do të thoshte në praktikë gjendja e alarmit të lartë të Izraelit.
Izraeli dhe Irani zhvilluan një luftë 12-ditore në qershor, në të cilën SHBA-të iu bashkuan Izraelit në nisjen e sulmeve ajrore.
Në një telefonatë të shtunën, kryeministri izraelit Benjamin Netanyahu dhe Sekretari i Shtetit i SHBA-së Marco Rubio diskutuan mundësinë e ndërhyrjes së SHBA-së në Iran, sipas një burimi izraelit që ishte i pranishëm në bisedë.
Një zyrtar amerikan konfirmoi një diskutim të tillë, por nuk tha se çfarë temash diskutuan.
Në një intervistë me The Economist të botuar të premten, Netanyahu tha se do të kishte pasoja të tmerrshme për Iranin nëse do të sulmonte Izraelin. /Telegrafi/
Nga: Daniel R. DePetris / Newsweek PĂ«rkthimi: Telegrafi.com
Lindja e Mesme ka mjaft probleme edhe ashtu siç është.
Lufta në Gazë mund të jetë pezulluar përkohësisht, por përpjekja e administratës Trump për të ndërtuar një koalicion ndërkombëtar për çarmatosjen e Hamasit, do të thotë se plani i paqes me 20 pika i presidentit Trump është, në rastin më të mirë, i brishtë. Programet bërthamore dhe të raketave të Iranit pësuan goditje pas luftës 12-ditore në qershor, megjithatë, përpjekjet e Teheranit për të rindërtuar kapacitetin e tij ushtarak kanë shtyrë Trumpin të kërcënojë me një tjetër sulm. Ndërkohë, Siria mbetet në një periudhë të vështirë tranzicioni, në të cilën qeveria e re e udhëhequr nga ish-komandanti i Al-Kaedës, Ahmed al-Sharaa, po përpiqet të konsolidojë autoritetin e vet.
TashmĂ« mund tâia shtojmĂ« kĂ«saj pĂ«rzierje edhe njĂ« krizĂ« nĂ« Gjirin Persik, njĂ« krizĂ« qĂ« mund tĂ« komplikojĂ« mĂ« tej agjendĂ«n mĂ« tĂ« gjerĂ« diplomatike tĂ« administratĂ«s Trump nĂ« rajon. Arabia Saudite dhe Emiratet e Bashkuara Arabe, dy nga partnerĂ«t mĂ« tĂ« afĂ«rt tĂ« Uashingtonit nĂ« Lindjen e Mesme, janĂ« tashmĂ« nĂ« pĂ«rplasje tĂ« hapur mes tyre nĂ« Jemen, njĂ« vend vazhdimisht i trazuar i cili nĂ« dekadĂ«n e fundit ka qenĂ« nĂ« gjendje tĂ« luftĂ«s civile.
Arabia Saudite dhe Emiratet zakonisht përshkruhen si partnerë strategjikë, në mos aleatë.
Kjo nuk është krejtësisht e pasaktë; dy fuqitë e Gjirit bashkëpunojnë në një sërë çështjesh të sigurisë. Të dyja vendet duan që qeveria e re e Sirisë të ketë sukses dhe ishin të shpejta në ofrimin e mbështetjes politike dhe ekonomike për Sharaan - pasi forcat e tij përmbysën regjimin e Assadit. Të dyja janë historikisht dyshuese ndaj qëllimeve të Iranit. Si sauditët ashtu edhe emiratasit janë të lumtura që trupat amerikane ndodhen në tokat e tyre. Dhe, të dyja do të donin të shihnin shkatërrimin e Hezbollahut në Liban.
Megjithatë, interesat e dy vendeve nuk janë identike. Teksa ekonomitë dhe ndikimi i tyre gjeopolitik janë rritur, princi i kurorës i Arabisë Saudite, Mohammed bin Salman [MBS], dhe presidenti i Emirateve, Mohammed Bin Zayed [MBZ], janë përpjekur ta shndërrojnë këtë kapital në fuqi. Për MBS-në, kjo lidhet me sigurimin e stabilitetit politik në rajon në mënyrë që mbretëria të ketë kohë të modernizojë ekonominë e saj. MBZ-ja, nga ana tjetër, duket se ka një perceptim tjetër për mënyrën si duhet ushtruar fuqia. Në Sudan, për shembull, Emiratet janë mbështetësi kryesor i huaj i Forcave të Mbështetjes së Shpejtë, një milici që ka ndihmuar në zhytjen e këtij vendi të madh afrikan në një nga luftërat më të këqija civile në botë. Sauditët, për dallim, janë në anën tjetër të këtij konflikti dhe janë përfshirë më shumë në zgjidhje diplomatike.
Megjithatë, Jemeni është vendi ku interesat saudite dhe emiratase përplasen më dhunshëm. Dikur, Riadi dhe Abu Dabi ishin organizatorët kryesorë të një koalicioni ushtarak që kishte për qëllim rrëzimin me forcë të Lëvizjes Huti të mbështetur nga Irani. Por, me kalimin e kohës dhe me ngërçin që u krijua në luftë, Emiratet vendosën të tërhiqeshin, hoqën shumicën e forcave të tyre nga vendi në vitin 2019 dhe që atëherë janë përqendruar në krijimin e përfaqësuesve të besueshëm në pjesën jugore të vendit. Sauditët gjithashtu janë tërhequr ushtarakisht, por ende e shohin stabilitetin e Jemenit si të pandashëm nga interesi i tyre.
Problemi është se qeveria e Jemenit, e njohur ndërkombëtarisht, kalon po aq kohë duke luftuar veten sa edhe hutët. Këshilli Presidencial i Udhëheqjes, që supozohej të bashkonte elementët anti-Huti në një administratë të unifikuar, në realitet është një përzierje interesash konkurruese; sauditët kanë të preferuarit e tyre dhe emiratasit të vetët. Rastësisht, i preferuari i Emirateve, Këshilli Tranzitor Jugor (STC), është forca më e fuqishme në terren dhe ka humbur durimin me procesin normal. STC-ja, që ka për synim afatgjatë krijimin e një shteti të pavarur në Jugun e Jemenit, ka kaluar javën e fundit duke marrë territore, përfshirë zona pranë kufirit jugor të Arabisë Saudite.
SauditĂ«t reaguan me shpejtĂ«si. TĂ« martĂ«n, mĂ« 30 dhjetor, Riadi ndĂ«rmori sulme ajrore kundĂ«r njĂ« autokolone qĂ« sipas tyre po furnizonte STC-nĂ« me armĂ« nga Emiratet. Ministria e Jashtme Saudite gjithashtu publikoi njĂ« deklaratĂ« ku praktikisht fajĂ«sonte Emiratet pĂ«r destabilizimin e Jemenit. MĂ« 2 janar, sulme tĂ« tjera ajrore saudite goditĂ«n pozicionet e STC-sĂ« dhe forcat jemenase, tĂ« mbĂ«shtetura nga sauditĂ«t, nisĂ«n njĂ« operacion pĂ«r rimarrjen e territorit. Emiratet janĂ« pĂ«rpjekur tĂ« ruajnĂ« ekuilibrin mes shprehjes sĂ« kundĂ«rshtimeve, mbrojtjes sĂ« interesave tĂ« tyre dhe shpalljes sĂ« tĂ«rheqjes sĂ« tĂ« gjitha forcave tĂ« tyre. NĂ«se MBS-ja do tâi shohĂ« kĂ«to shpallje si njĂ« mundĂ«si pĂ«r shpĂ«rshkallĂ«zim, kjo mbetet pĂ«r tâu parĂ«.
Si do të ndikojë kjo përçarje në Gjirin Persik, në iniciativat e Trumpit në rajon? Në planin afatshkurtër, ndoshta nuk do të ketë ndonjë ndikim. Përplasja Saudite-Emiratase është e kufizuar kryesisht në Jemen, një vend të cilin administrata Trump e sheh me interes vetëm për aq kohë sa Lëvizja Huti vazhdojnë të sulmojnë cisternat civile në Detin e Kuq. Sulmet e hutëve janë zbehur kohët e fundit. Shtëpia e Bardhë ka gjasa të mos shpenzojë shumë kapital politik për Jemenin, pavarësisht luftimeve të fundit.
Megjithatë, nëse Riadi dhe Abu Dabi nuk arrijnë një kompromis për mënyrën se si duhet qeverisur Jemeni, si duhet strukturuar milicitë anti-Huti dhe çfarë marrëveshjesh sigurie duhet të zbatohen përgjatë kufirit të përshkueshëm të Jemenit, rivaliteti mund të përhapet edhe në fusha të tjera të politikës. Rindërtimi i Gazës mund të bëhet edhe më i ndërlikuar nëse sauditët dhe emiratasit fillojnë të punojnë në kahe të kundërta. E njëjta vlen për Sirinë, ku forcimi i shtetit të ri mund të bëhet i pamundur nëse MBS-ja dhe MBZ-ja fillojnë ta shohin Levantin si një arenë rivaliteti dhe jo bashkëpunimi.
Për Trumpin, asnjë nga këto nuk do të ishte në veçanti e dobishme. /Telegrafi/
Presidenti i SHBA-së, Donald Trump, tha të hënën se Hamasi do të ketë një periudhë shumë të shkurtër kohore për t'u çarmatosur plotësisht, duke paralajmëruar se nëse nuk e bën këtë, "do ta paguajë shtrenjtë".
Trump po fliste në një konferencë për shtyp në Florida pas bisedimeve me kryeministrin e Izraelit, Benjamin Netanyahu, përcjell Telegrafi.
"Nëse nuk çarmatosen - siç ranë dakord ta bënin, ata ranë dakord për këtë - atëherë do të paguajnë shtrenjtë", ka thënë Trump.
"Dhe ne nuk e duam këtë. Por ata duhet të çarmatosen brenda një periudhe mjaft të shkurtër kohore".
Përpara bisedimeve me Netanyahun, hera e gjashtë këtë vit që të dy udhëheqësit janë takuar, Trump tha se ata kishin planifikuar të diskutonin "pesë tema kryesore", duke përfshirë fazën e dytë të armëpushimit në Gaza, që pritet gjerësisht të fillojë në janar.
Faza e parë e marrëveshjes, e cila hyri në fuqi më 10 tetor duke i dhënë fund luftimeve që filluan në vitin 2023, përfshinte një pezullim të armiqësive, një tërheqje të pjesshme ushtarake izraelite dhe shkëmbimin e të gjithë pengjeve izraelite me të burgosurit palestinezë.
Faza e dytë, e përcaktuar në planin e paqes prej 20 pikash të Trump, përfshin një tërheqje të plotë të Izraelit nga Gaza, çarmatimin e Hamasit dhe krijimin e një komiteti palestinez për të qeverisur përkohësisht Gazën.
Trump tha se priste që rindërtimi i Gazës të fillonte "shumë shpejt", por nuk dha detaje të mëtejshme rreth një afati kohor ose kush do të ishte përgjegjës për ndërtimin.
Enklava palestineze është shkatërruar gjerësisht në më shumë se dy vjet luftimesh midis Izraelit dhe Hamasit, me OKB-në që vlerëson se më shumë se 80% e ndërtesave të Rripit janë shkatërruar.
Kur u pyet nga gazetarët rreth veprimeve të Izraelit në Bregun Perëndimor të pushtuar dhe nëse dhuna e kolonëve po dëmtonte paqen, Trump tha se ai dhe Netanyahu "nuk bien dakord 100% për Bregun Perëndimor, por do të arrijmë në një përfundim për Bregun Perëndimor".
Trump nuk dha detaje rreth natyrës së këtyre mosmarrëveshjeve, por tha se Netanyahu "do të bëjë gjënë e duhur". /Telegrafi/
Koalicioni i udhëhequr nga Arabia Saudite në Jemen të martën nisi një sulm ajror "të kufizuar" që synonte dy anije në portin Mukalla në Jemen.
Në komentet e raportuara nga Agjencia Saudite e Shtypit, zëdhënësi i Forcave të Koalicionit, Gjeneral Major Turki al-Maliki tha se dy anije që mbërritën nga porti Fujairah i Emirateve të Bashkuara Arabe (EBA) hynë në portin e Mukalla më 27-28 dhjetor pa siguruar autorizim zyrtar nga Komanda e Forcave të Përbashkëta të koalicionit.
Zëdhënësi theksoi se një sasi e madhe armësh dhe mjetesh luftarake u shkarkuan për të mbështetur forcat e Këshillit Kalimtar Jugor (STC) në guvernatorët lindorë të Jemenit, Hadramout dhe Mahra, "me qëllim nxitjen e konfliktit".
BIG: Saudi airstrikes hit Yemenâs Mukalla Port, targeting ships from the UAE carrying armored vehicles and weapons for UAE-backed Southern Transitional Council (STC) separatists.
Tensions between Saudi-backed and UAE-backed forces have escalated sharply after pro-UAE forces⊠pic.twitter.com/ExPP78VVTz â Clash Report (@clashreport) December 30, 2025
"Duke pasur parasysh rrezikun dhe përshkallëzimin e paraqitur nga këto armë, të cilat kërcënojnë sigurinë dhe stabilitetin, Forcat Ajrore të Koalicionit kryen një operacion të kufizuar ushtarak këtë mëngjes duke synuar armët dhe mjetet luftarake të shkarkuara nga dy anijet në portin e al-Mukalla, pasi dokumentuan shkeljet", tha al-Maliki.
The Saudi-led Coalition to Support Legitimacy in Yemen has announced that it carried out âlimitedâ airstrikes in the last few hours on the Port of Mukalla in Southern Yemen, targeting military equipment and vehicles for the Southern Transitional Council (STC) that has arrived via⊠pic.twitter.com/34wsv0PG0e â OSINTdefender (@sentdefender) December 30, 2025
Ai shtoi se operacioni u krye në përputhje me ligjin ndërkombëtar humanitar dhe rregullat e tij zakonore, duke siguruar që "nuk ka pasur dëme anësore".
Al-Maliki riafirmoi angazhimin e koalicionit për të ulur tensionin në provincat lindore të Hadramaut dhe Al-Mahra dhe për të parandaluar çdo dërgesë ushtarake për çdo fraksion pa koordinim me qeverinë legjitime të Jemenit dhe koalicionin.
Nuk pati asnjë koment të menjëhershëm nga Emiratet e Bashkuara Arabe mbi operacionin dhe deklaratën.
Tensioni është përshkallëzuar në Jemen pasi Këshilli Kalimtar Jugor (STC) mori kontrollin e Hadramaut dhe Al-Mahra në fillim të këtij muaji pas përleshjeve me forcat qeveritare.
STC pretendon vazhdimisht se qeveritë e njëpasnjëshme kanë margjinalizuar politikisht dhe ekonomikisht rajonet jugore dhe bën thirrje për ndarjen e tyre nga veriu - pretendime të hedhura poshtë nga autoritetet jemenase, pasi ato këmbëngulin në ruajtjen e unitetit territorial të vendit. /Telegrafi/
Kryeministri izraelit Benjamin Netanyahu do të takohet me Donald Trump në Florida të hënën, me presidentin e SHBA-së që po shtyn për të kaluar në fazën tjetër të planit të brishtë të armëpushimit në Gaza.
Takimi vendimtar në resortin luksoz Mar-a-Lago të Trump vjen ndërsa disa zyrtarë të Shtëpisë së Bardhë kanë frikë se si Izraeli ashtu edhe Hamasi po ecin ngadalë në fazën e dytë të armëpushimit të tyre.
Trump, i cili tha se Netanyahu kishte kërkuar bisedimet, thuhet se është i etur të njoftojë - që në janar - një qeveri teknokratike palestineze për Gazën dhe vendosjen e një force ndërkombëtare stabilizimi.
Zëdhënësja e qeverisë izraelite Shosh Bedrosian tha se Netanyahu do të diskutojë fazën e dytë, e cila përfshin sigurimin që "Hamasi të çarmatoset, Gaza të çmilitarizohet".
Por Netanyahu do të përpiqet gjithashtu ta zhvendosë fokusin te Irani gjatë takimit të tij të pestë në Shtetet e Bashkuara me Trump këtë vit, mes raporteve se ai do të shtyjë për më shumë sulme amerikane ndaj programit bërthamor të Teheranit.
Netanyahu do të ngrinte gjithashtu çështjen e "rrezikut që Irani paraqet jo vetëm për rajonin e Lindjes së Mesme, por edhe për Shtetet e Bashkuara", tha Bedrosian përpara se të fluturonte me kryeministrin izraelit.
Vizita e Netanyahut kulmon disa ditë të tensionuara diplomacie ndërkombëtare në Palm Beach, ku Trump priti homologun ukrainas Volodymyr Zelensky të dielën për bisedime mbi përfundimin e pushtimit rus.
Armëpushimi në Gaza në tetor është një nga arritjet kryesore të vitit të parë të Trump në pushtet, por administrata e tij dhe ndërmjetësit rajonalë duan të ruajnë vrullin.
Koha e takimit të Netanyahut është "shumë domethënëse", vlerëson Gershon Baskin, bashkëkryetari i komisionit të ndërtimit të paqes Aleanca për Dy Shtete, i cili ka marrë pjesë në negociata të fshehta me Hamasin.
"Faza e dytë duhet të fillojë", i tha ai AFP-së, duke shtuar se "mendoj se amerikanët e kuptojnë se është vonë sepse Hamasi ka pasur shumë kohë për të rivendosur praninë e tij". /Telegrafi/
Stuhitë e forta dhe baticat e larta shkatërruan kampet e palestinezëve të zhvendosur në Khan Younis të dielën, duke përkeqësuar krizën humanitare për mijëra njerëz që tashmë janë detyruar të qëndrojnë në vijën bregdetare nga operacionet ushtarake izraelite.
Kryebashkiaku i Khan Younisit, Alaaddin el-Batta deklaroi se mijëra familje humbën tendat e tyre për shkak të motit të keq.
"Këto familje po përpiqen të gjejnë strehim bazë", tha El-Batta duke paralajmëruar se kushtet e vështira të motit që po vijnë ka të ngjarë të lënë mijëra të tjerë të ekspozuar në ditët në vijim.
Gaza është prekur që nga e shtuna nga një sistem polar me presion të ulët, i treti i sezonit të dimrit, që sjell shira të rrëmbyeshëm dhe erëra të forta.
Gaza ka luftuar për të mbijetuar motin e ashpër në muajt e fundit, pasi dy depresione të mëparshme të motit shkaktuan vdekjen e 17 palestinezëve, përfshirë katër fëmijë, për shkak të shembjes së ndërtesave tashmë të dëmtuara nga bombardimet izraelite dhe përmbytjeve dhe çrrënjosjes së dhjetëra mijëra tendave të zhvendosur.
Kushtet e motit paraqesin rrezik të madh për palestinezët e zhvendosur që jetojnë në tenda të vjetra ose ndërtesa me rrezik të lartë të dëmtuara rëndë, të cilat kanë qenë nën sulme të përsëritura izraelite që nga tetori i vitit 2023.
Ushtria izraelite ka vrarë më shumë se 71.200 palestinezë, kryesisht gra dhe fëmijë dhe ka plagosur mbi 171.200 të tjerë që nga tetori i vitit 2023 në Rripin e Gazës në një sulm brutal që e la enklavën në rrënoja. /AA/
Ministri izraelit i Mbrojtjes, Israel Katz, tha të martën se Izraeli nuk do të tërhiqet kurrë plotësisht nga Rripi i Gazës dhe sinjalizoi plane për të krijuar përfundimisht pika të reja ushtarake në Gazën veriore.
Katz po fliste në një ceremoni që shënonte një marrëveshje për të zhvendosur selinë e Brigadës Binyamin të Forcave të Mbrojtjes së Izraelit dhe për të ndërtuar 1,200 vendbanime të reja në vendbanimin e pushtuar të Bregut Perëndimor, Beit El.
Vendbanimet izraelite në Bregun Perëndimor të pushtuar konsiderohen të paligjshme sipas ligjit ndërkombëtar nga Kombet e Bashkuara dhe shumica e bashkësisë ndërkombëtare.
"Ne do ta bëjmë këtë në mënyrën e duhur, në kohën e duhur. Disa njerëz protestojnë, por ne jemi ata që janë përgjegjës", tha Katz.
Një armëpushim i brishtë ka qenë në fuqi midis Izraelit dhe Hamasit në Gaza që nga 10 tetori, megjithëse të dyja palët akuzojnë rregullisht njëra-tjetrën për shkelje.
Që kur Izraeli nisi luftën e tij në territor pas inkursionit të Hamasit më 7 tetor 2023, ushtria izraelite ka vrarë më shumë se 70,000 njerëz në Gaza, sipas ministrisë së shëndetësisë të territorit.
Veç kësaj, shumica dërrmuese e më shumë se dy milionë banorëve të territorit janë zhvendosur, shumë herë. /Telegrafi/
Ministri izraelit i Sigurisë Kombëtare i ekstremit të djathtë, Itamar Ben-Gvir, ka propozuar krijimin e një "qendre paraburgimi të rrethuar nga krokodilë" për të mbajtur të burgosur palestinezë, raportuan mediat lokale të dielën.
"Shërbimi i Burgjeve të Izraelit po shqyrton një propozim të pazakontë të paraqitur nga Ministri i Sigurisë Kombëtare (Itamar Ben-Gvir), i cili kërkon krijimin e një qendre paraburgimi për të burgosurit e sigurisë të rrethuar nga krokodilë me qëllim parandalimin e përpjekjeve për arratisje", tha Channel 13, shkruan AA, përcjell Telegrafi.
Sipas kanalit, Ben-Gvir, i cili drejton Partinë e Fuqisë Hebraike të ekstremit të djathtë, paraqiti propozimin e tij gjatë një takimi për vlerësimin e situatës që mbajti javën e kaluar me Komisionerin Kryesor të Shërbimit të Burgjeve të Izraelit, Kobi Yaakobi.
Ai vuri në dukje se vendi i propozuar ndodhet pranë zonës Hamat Gader në Izraelin verior, pranë Lartësive të Golanit të pushtuara siriane dhe kufirit me Jordaninë, dhe përfshin një fermë krokodilësh dhe një kopsht zoologjik.
Propozimi erdhi ndërsa Knesseti izraelit pritet të votojë në ditët në vijim për një projektligj të propozuar nga Ben-Gvir për të ekzekutuar të burgosurit palestinezë të akuzuar nga Izraeli për planifikim ose pjesëmarrje në sulme kundër tij.
Plenumi i Knessetit, organi suprem autoritar i parlamentit, e miratoi projektligjin në leximin e parë më 11 nëntor. Ai duhet të kalojë leximin e dytë dhe të tretë për t'u bërë ligj.
Izraeli aktualisht mban më shumë se 9,300 të burgosur palestinezë, përfshirë fëmijë dhe gra, mes raporteve të torturës, urisë dhe neglizhencës mjekësore që kanë marrë jetën e shumë njerëzve, sipas raporteve palestineze dhe izraelite për të drejtat e njeriut.
Shkeljet kundër të burgosurve palestinezë janë përshkallëzuar gjatë luftës së Izraelit në Rripin e Gazës, e cila vrau më shumë se 70,900 njerëz, kryesisht gra dhe fëmijë, dhe plagosi gati 171,200 të tjerë që nga tetori i vitit 2023 në një sulm brutal që e la edhe enklavën në rrënoja. /Telegrafi/
Kabineti i sigurisë i Izraelit ka miratuar njohjen e 19 vendbanimeve të reja në Bregun Perëndimor të pushtuar, ndërsa qeveria vazhdon shtytjen e saj për zgjerimin e vendbanimeve.
Ministri i Financave i ekstremit të djathtë, Bezalel Smotrich, një kolonist që propozoi këtë veprim së bashku me ministrin e Mbrojtjes, Israel Katz, tha se vendimi kishte të bënte me bllokimin e krijimit të një shteti palestinez.
Sekretari i Përgjithshëm i OKB-së, Antonio Guterres, ka thënë se zgjerimi "i pamëshirshëm" i vendbanimeve nga Izraeli nxit tensione, kufizon aksesin e palestinezëve në tokë dhe kërcënon qëndrueshmërinë e një shteti sovran palestinez.
Dhuna në Bregun Perëndimor të pushtuar është rritur që kur filloi lufta në Gaza në tetor 2023, duke rritur më tej frikën se zgjerimi i vendbanimeve mund të forcojë pushtimin e Izraelit dhe të minojë një zgjidhje me dy shtete.
Zgjidhja me dy shtete i referohet krijimit të një shteti palestinez në Bregun Perëndimor dhe Rripin e Gazës, me Jerusalemin Lindor si kryeqytet, gjerësisht përgjatë vijave që ekzistonin para luftës arabo-izraelite të vitit 1967.
Që nga marrja e detyrës në vitin 2022, qeveria aktuale izraelite ka rritur ndjeshëm miratimin e vendbanimeve të reja dhe ka filluar procesin e legalizimit për pikat e paautorizuara, duke i njohur ato si "lagje" të vendbanimeve ekzistuese.
Vendimi më i fundit e çon numrin e përgjithshëm të vendbanimeve të miratuara gjatë tre viteve të fundit në 69, sipas Smotrich, shkruajnë mediat e huaja, përcjell Telegrafi.
Miratimet vijnë vetëm disa ditë pasi Kombet e Bashkuara thanë se zgjerimi i vendbanimeve kishte arritur nivelin e tij më të lartë që nga viti 2017.
Në maj, Izraeli miratoi 22 vendbanime të reja në Bregun Perëndimor të pushtuar - zgjerimi më i madh në dekada.
Qeveria izraelite gjithashtu miratoi plane në gusht për të ndërtuar më shumë se 3,000 shtëpi në të ashtuquajturin projekt E1 midis Jerusalemit dhe vendbanimit Maale Adumim, i cili ishte ngrirë për dekada mes kundërshtimit të ashpër ndërkombëtar.
Smotrich në atë kohë tha se plani do të "varroste idenë e një shteti palestinez".
Rreth 700,000 kolonĂ« jetojnĂ« nĂ« afĂ«rsisht 160 vendbanime nĂ« Bregun PerĂ«ndimor dhe Jerusalemin Lindor, sipas grupit izraelit kundĂ«r vendbanimeve Paqe Tani. ĂshtĂ« tokĂ« qĂ« palestinezĂ«t kĂ«rkojnĂ« pĂ«r njĂ« shtet tĂ« pavarur nĂ« tĂ« ardhmen.
Zgjerimi i vendbanimeve ka zemëruar kombet arabe, të cilat vazhdimisht kanë thënë se kjo dëmton perspektivat për një zgjidhje me dy shtete.
Kjo gjithashtu ka ngritur shqetësime në lidhje me aneksimin e mundshëm të Bregut Perëndimor të pushtuar.
Presidenti i SHBA-së, Donald Trump, e kishte paralajmëruar Izraelin për një veprim të tillë, duke i thënë revistës TIME se Izraeli do të humbiste të gjithë mbështetjen e tij nga SHBA-të nëse kjo do të ndodhte.
Në shtator, Mbretëria e Bashkuar - së bashku me vende të tjera, përfshirë Australinë dhe Kanadanë - njohën një shtet palestinez, një ndryshim i rëndësishëm, megjithëse simbolik, në politikën qeveritare.
Izraeli e kundërshtoi këtë veprim, me kryeministrin izraelit Benjamin Netanyahu që tha se një shtet palestinez "nuk do të ndodhë". /Telegrafi/
Senatori amerikan Lindsey Graham, gjatë një vizite në Izrael ka thënë se Hamasi dhe Hezbollahu po riarmatosen dhe akuzoi se grupi palestinez po konsolidonte gjithashtu pushtetin në Gaza.
Pas dy vitesh lufte midis Izraelit dhe Hamasit në territorin palestinez, një armëpushim i brishtë ka qenë në fuqi që nga tetori, pavarësisht se të dyja palët shkëmbejnë akuza për shkelje.
Veç kësaj, një armëpushim i veçantë midis Izraelit dhe lëvizjes libaneze Hezbollah hyri në fuqi në nëntor 2024 pas më shumë se një viti armiqësish, megjithëse Izraeli vazhdon të kryejë sulme në territorin libanez.
Izraeli e ka bërë çmontimin e arsenaleve të të dy grupeve, aleatë të armikut të tij të betuar, Iranit, një kusht kyç për çdo paqe të qëndrueshme.
"Përshtypja ime është se Hamasi nuk po çarmatoset, ata po riarmatosen", citohet të ketë thënë Graham në një deklaratë të lëshuar nga zyra e kryeministrit Benjamin Netanyahu.
"ĂshtĂ« pĂ«rshtypja ime se ata po pĂ«rpiqen tĂ« konsolidojnĂ« pushtetin (dhe) tĂ« mos e heqin dorĂ« prej tij nĂ« Gaza".
Republikani i Karolinës së Jugut - një aleat i fortë i presidentit të SHBA-së, Donald Trump, i cili ndihmoi në ndërmjetësimin e armëpushimit në Gaza - shtoi se ai besonte se Hezbollahu po kërkonte gjithashtu të riarmatosej.
âPĂ«rshtypja ime Ă«shtĂ« se Hezbollahu po pĂ«rpiqet tĂ« prodhojĂ« mĂ« shumĂ« armĂ«... Ky nuk Ă«shtĂ« njĂ« rezultat i pranueshĂ«mâ, tha ai.
âNĂ« tĂ« dyja aspektet keni tĂ« drejtĂ«â, u pĂ«rgjigj Netanyahu, duke e lavdĂ«ruar senatorin si njĂ« âmik tĂ« madh tĂ« Izraelitâ.
Deklaratat e Graham erdhën një ditë pasi ndërmjetësit, Shtetet e Bashkuara, Katari, Egjipti dhe Turqia, i kërkuan të dyja palëve në luftën e Gazës të mbështesin armëpushimin.
Ndërmjetësit po bëjnë presion për zbatimin e fazës së dytë të armëpushimit, e cila do të përfshinte një tërheqje izraelite nga Gaza, krijimin e një autoriteti të përkohshëm për të qeverisur territorin në vend të Hamasit dhe vendosjen e një force ndërkombëtare stabilizimi.
Faza e dytë parashikon gjithashtu demilitarizimin e Gazës, duke përfshirë çarmatimin e Hamasit.
Hamasi u ka bĂ«rĂ« thirrje ndĂ«rmjetĂ«sve dhe Uashingtonit tĂ« ndalojnĂ« âshkeljetâ izraelite tĂ« armĂ«pushimit.
Ndërkohë, qeveria libaneze është zotuar të çarmatosë Hezbollahun, duke filluar në jug të vendit.
Megjithatë, Izraeli ka vënë në pikëpyetje efektivitetin e ushtrisë libaneze dhe vetë Hezbollahu ka refuzuar vazhdimisht të dorëzojë armët. /Telegrafi/
Burimi: The Guardian (titulli: Europe has lost all credibility in the Middle East. The way to regain it lies in Syria, Iraq and Lebanon) PĂ«rkthimi: Telegrafi.com
Një vit pas rënies së diktatorit të Sirisë, Bashar al-Assad, ish-luftëtari xhihadist i kthyer në president sirian, Ahmed al-Sharaa, iu drejtua Forumit të Dohas në fillim të këtij muaji, duke iu shmangur me zgjuarsi pyetjeve rreth së kaluarës së tij kontroverse dhe duke përshkruar rrugëtimin kompleks të vendit të tij drejt një sistemi pjesëmarrës të bazuar në rregulla. Teksa e dëgjoja, mendova se, megjithëse roli i Evropës në Lindjen e Mesme është dëmtuar rëndë nga qëndrimi i saj amoral për luftën në Gazë dhe përjashtimi i vetëshkaktuar nga diplomacia bërthamore e Iranit, evropianët ende kanë një rol për të luajtur me fqinjët në lindje të Mesdheut.
Bota e Evropës është përmbysur nga aleanca e Uashingtonit me Moskën në luftën në Ukrainë dhe nga përçarja transatlantike, teksa administrata Trump e trajton Evropën si kundërshtare. Një dimension tjetër i kësaj trazire është rënia e rëndësisë së Evropës në Lindjen e Mesme. Vetëm nëse evropianët pranojnë se e kaluara ka përfunduar, mund të shpresojnë të rifitojnë një rol konstruktiv dhe të pavarur në rajon.
Pas krizës së Suezit në vitin 1956, që shënoi fundin e dominimit kolonial evropian në Lindjen e Mesme, evropianët u dorëzuan duke luajtur rolin dytësor në raport me ShBA-së. Ndërkohë që Uashingtoni merrte vendimet, qeveritë evropiane, si edhe opinioni publik, nuk ishin gjithmonë të pajtimit - më së shumti gjatë luftës në Irak në vitin 2003. Megjithatë, ShBA-ja zakonisht e ftonte Evropën të mbështeste nismat e saj dhe, në fund, Evropa bindej.
Kontrata sociale qĂ« qĂ«ndronte nĂ« themel tĂ« marrĂ«dhĂ«nieve transatlantike - me EvropĂ«n tĂ« strehuar nĂ«n ombrellĂ«n e sigurisĂ« sĂ« ShBA-sĂ« - e bĂ«nte marrĂ«veshjen tĂ« vlefshme. Kjo nuk nĂ«nkuptonte qĂ« qeveritĂ« evropiane nuk kishin ndikim nĂ« Lindjen e Mesme. Ato luajtĂ«n role kyçe gjatĂ« procesit tĂ« paqes sĂ« Oslos, duke mbĂ«shtetur OrganizatĂ«n pĂ«r Ălirimin e PalestinĂ«s si embrion tĂ« njĂ« shteti nĂ« ndĂ«rtim. Edhe mĂ« mbresĂ«lĂ«nĂ«se ishte diplomacia evropiane e cila, me durim, pĂ«rparoi nĂ« pĂ«rpjekjet shumĂ«palĂ«she qĂ« çuan pĂ«rfundimisht te marrĂ«veshja bĂ«rthamore me Iranin. Por, nĂ« çdo rast, roli i EvropĂ«s - edhe kur ishte nĂ« kundĂ«rshtim me Uashingtonin - synonte mbĂ«shtetjen e udhĂ«heqjes amerikane nĂ« rajon duke zbutur ekseset e saj hegjemoniste. NdonjĂ«herĂ« Evropa kishte sukses; shpesh dĂ«shtonte. Por, korniza politike mbetej e pandryshuar.
Ajo kornizë nuk ekziston më. Evropa është tërhequr nga Lindja e Mesme, e konsumuar nga lufta në kontinentin e vet. Konflikti në Ukrainë jo vetëm që ka përthithur shumicën e vëmendjes së politikës së jashtme evropiane, por gjithashtu ka shtrembëruar perspektivën e saj politike për Lindjen e Mesme. Sigurimi i mbështetjes së ShBA-së për Ukrainën, veçanërisht nën Donald Trumpin, ka kërkuar pranimin e pakushtëzuar të politikave rajonale të Uashingtonit, përfshirë edhe bombardimet e paligjshme ndaj Iranit. Irani, i cili prej kohësh shihej si shtet problematik për shkak të shkeljeve të të drejtave të njeriut, forcave jashtë vendit dhe programit bërthamor, papritur u kthye në një armik në sytë e Evropës, për shkak të aleancës strategjike me Rusinë.
Nga ana e saj, ShBA-ja nuk e sheh më Evropën si partnerin e saj kryesor në Lindjen e Mesme. Me ngritjen e akterëve rajonalë - veçanërisht të shteteve të Gjirit dhe Turqisë - Uashingtoni tani angazhohet drejtpërdrejt me Riadin, Dohën, Abu Dabin apo Ankaranë. Anashkalimi i Evropës veçse ishte i dukshëm gjatë administratës së Joe Bidenit, kryesisht për shkak të vetëpërjashtimit të saj. Nën Trumpin, ky përjashtim është kthyer në refleks, teksa administrata e tij përpiqet ta shtyjë Evropën gjithnjë e më shumë në periferi.
AkterĂ«t rajonalĂ« nuk po e kĂ«rkojnĂ« me ngulm kthimin e EvropĂ«s. MĂ« sĂ« shumti, refuzimi kokĂ«fortĂ« dhe amoral i saj pĂ«r tĂ« pĂ«rdorur ndikimin qĂ« ka pĂ«r tĂ« ndalur luftĂ«n shkatĂ«rruese tĂ« Izraelit nĂ« GazĂ«, ka shkatĂ«rruar edhe atĂ« pak kredibilitet qĂ« i kishte mbetur. Fasada ra kur kancelari gjerman, Friedrich Merz, deklaroi haptazi se Izraeli po e kryen âpunĂ«n e pistĂ«â tĂ« EvropĂ«s duke sulmuar Iranin. Evropa nuk akuzohej mĂ« pĂ«r standarde tĂ« dyfishta; me disa pĂ«rjashtime - si Spanja, Norvegjia, Irlanda dhe herĂ« pas here Franca - ajo shihej se nuk e ka mĂ« asnjĂ« standard. Nuk kishte mĂ« ndikim, as parim: Evropa thjesht ishte fshirĂ« nga harta.
Sot, çdo shpresë për një armëpushim të qëndrueshëm në Gazë, apo edhe përparim drejt një shteti palestinez, nuk vjen nga përpjekjet evropiane. Udhëheqësit evropianë vazhdojnë të fshihen pas planit të paqes së Trumpit, duke shmangur çdo ndikim që mund të ushtronin mbi Izraelin.
Shpresa e kufizuar qĂ« ekziston vjen nga ndĂ«rmjetĂ«simi i Katarit, me TurqinĂ«, ArabinĂ« Saudite dhe Egjiptin qĂ« luajnĂ« role vendimtare. Po ashtu, nĂ«se diplomacia ShBA-Iran rinis nĂ« tĂ« ardhmen, qeveritĂ« evropiane nuk do ta udhĂ«heqin procesin. Grupi E3 - Franca, Gjermania dhe MbretĂ«ria e Bashkuar - e minuan pozicionin e vet duke aktivizuar âdĂ«niminâ e sanksioneve tĂ« OKB-sĂ« ndaj Iranit, duke e pĂ«rfunduar pĂ«r pasojĂ« marrĂ«veshjen bĂ«rthamore, Planin GjithĂ«pĂ«rfshirĂ«s tĂ« Veprimit, qĂ« kishin ndihmuar me ndĂ«rmjetĂ«sim.
Ădo pĂ«rparim tani varet nga njĂ« konvergjencĂ« mes shteteve tĂ« Gjirit dhe Iranit, veçanĂ«risht nga roli i mundshĂ«m i ArabisĂ« Saudite nĂ« lehtĂ«simin e bisedimeve mes Uashingtonit dhe Teheranit. Me pak fjalĂ«, nĂ« çështjet mĂ« tĂ« ngutshme tĂ« Lindjes sĂ« Mesme - konflikti izraelito-palestinez dhe Irani - qeveritĂ« evropiane munden, nĂ« rastin mĂ« tĂ« mirĂ«, tĂ« mbĂ«shtesin pĂ«rpjekjet e Gjirit pĂ«r tĂ« ndikuar mbi Trumpin. Kjo mbĂ«shtetje ka rĂ«ndĂ«si, sidomos nĂ« GazĂ«, ku njĂ« armĂ«pushim i brishtĂ« mund tĂ« shembet nĂ«se plani i Trumpit dĂ«shton. Por, roli i EvropĂ«s nĂ« rajon Ă«shtĂ« reduktuar nĂ« njĂ« status tĂ« shkallĂ«s sĂ« tretĂ«.
Megjithatë, Lindja e Mesme mbetet fqinji i Evropës dhe do të ishte naive të mendohej se evropianët mund të mbeten pafundësisht të shkëputur. Me hapësirën e ngushtuar për veprim, Evropa duhet të përqendrohet në Levantin e gjerë - veçanërisht në Liban, Irak dhe Siri. Të tri këto vende janë jashtëzakonisht të brishta. Libani po lundron në një proces reformash të ndërlikuara, me kërcënimin e vazhdueshëm të luftës që rri pezull, ndërsa Izraeli vazhdon të mbajë të pushtuara pesë pika në territorin e tij. Iraku ka arritur të qëndrojë jashtë tronditjeve të fundit rajonale, duke ndjekur një ekuilibër delikat në një përpjekje për më shumë autonomi - pa e acaruar Teheranin. Siria mbetet e brishtë, teksa përpiqet të pajtojë drejtësinë me kohezionin social përballë një Izraeli ekspansionist dhe agresiv.
Me përjashtim të Sirisë, për të cilën Trumpi ka shfaqur njëfarë interesi - i kulmuar me vizitën e al-Sharaas në Uashington - ShBA-ja nuk është veçanërisht e angazhuar në Liban apo Irak. Dhe, ndonëse akterët rajonalë janë thelbësorë, qoftë për ndikimin e tyre në siguri (si ai i Turqisë në Siri), apo për mbështetjen ekonomike (si ajo e Gjirit), ekziston një vakum ku Evropa mund të ndihmojë për ta mbushur. Me rendin liberal ndërkombëtar në kaos, mbështetja për qeverisje mund të mos jetë më në modë, por kërkohet në Levant. Kjo është fusha ku Evropa ende mund të japë një kontribut konstruktiv. /Telegrafi/
Login
