❌

Normal view

There are new articles available, click to refresh the page.
Yesterday — 2 January 2026Main stream

Si inteligjenca artificiale transformoi kujdesin shëndetësor në Europë

✇Gazeta Si
By: Sorgena Leka
2 January 2026 at 11:11

Mjetet e inteligjencës artificiale (IA) për të përmirësuar shëndetin e njerëzve fituan terren në vitin 2025, duke premtuar të personalizojnë kujdesin mjekësor, të përshpejtojnë diagnozat, të ndihmojnë në zbulimin e ilaçeve të reja dhe më shumë.

Finlanda, për shembull, po përdor IA-në për të trajnuar punonjësit e shëndetësisë, ndërsa Estonia po e aplikon atë në analizën e të dhënave mjekësore dhe Spanja po përdor IA-në për zbulimin e sëmundjeve.

Megjithatë, hulumtimet tregojnë se IA nuk duhet të zëvendësojë profesionistët mjekësorë së shpejti: Mjekët ende e tejkalojnë IA-në në mjediset e emergjencës, dhe chatbot-et e IA-së kanë vështirësi në adresimin e problemeve të shëndetit mendor dhe rrezikojnë të përhapin dezinformata mjekësore.

Ekzistojnë gjithashtu shqetësime të mëdha për sigurinë, me ekspertë të teknologjisë dhe kundër-terrorizmit që paralajmërojnë se ekstremistët mund të përvetësojnë mjetet e IA-së për të krijuar armë biologjike të afta të shkaktojnë një pandemi.

Megjithatë, inteligjenca artificiale po gjen gjithnjë e më shumë rrugën e saj në fushën mjekësore. Ja pesë mënyra se si ajo ka ndryshuar shëndetin dhe mirëqenien e europianëve këtë vit.

1. Parashikimi i rreziqeve shëndetësore

Shkencëtarët zhvilluan një model të IA-së që mund të parashikojë më shumë se 1,000 gjendje mjekësore, duke përfshirë lloje të caktuara kanceri, ataqe në zemër dhe diabet, më shumë se një dekadë para se dikush të diagnostikohet zyrtarisht.

NdĂ«rsa nuk Ă«shtĂ« ende gati pĂ«r t’u pĂ«rdorur nĂ« zyrat e mjekĂ«ve, mjeti mund t’i ndihmojĂ« studiuesit tĂ« kuptojnĂ« se si zhvillohen sĂ«mundjet me kalimin e kohĂ«s.

Ndërkohë, mjete të tjera të IA-së u lancuan këtë vit për të parashikuar nëse mutacionet e rralla gjenetike do të cojnë në sëmundje, për të parashikuar rreziqet e shëndetit të zemrës së grave duke analizuar mamografitë e tyre dhe për të përdorur skanime mjekësore rutinë për të identifikuar biomarkuesit e stresit kronik.

2. Përshpejtimi i diagnozës së sëmundjeve

Në një rast të parë europian, një asistent i IA-së i quajtur Prof. Valmed u certifikua këtë vit për të ndihmuar mjekët me diagnozën dhe trajtimin, i ndihmuar nga një mori të dhënash mjekësore të pacientëve.

Mjete të tjera diagnostikuese janë gjithashtu në horizont. Në Mbretërinë e Bashkuar, për shembull, studiuesit thanë se një stetoskop i mundësuar nga IA mund të zbulojë gjendjet e zemrës në vetëm 15 sekonda.

Stetoskopi ishte disi shumë i ndjeshëm, duke pasur parasysh se testimet e mëtejshme përjashtuan dështimin e zemrës për rreth dy të tretat e pacientëve të raportuar nga stetoskopi. Megjithatë, studiuesit thanë se mjeti gjeti gjithashtu probleme të vërteta të zemrës që përndryshe mund të mos zbuloheshin.

Gjithashtu nĂ« MbretĂ«rinĂ« e Bashkuar, mjekĂ«t po pĂ«rdorin inteligjencĂ«n artificiale pĂ«r t’u kursyer pacientĂ«ve javĂ« pritjeje pĂ«r njĂ« diagnozĂ« tĂ« kancerit tĂ« prostatĂ«s.

Mjeti i inteligjencĂ«s artificiale analizon skanimet e imazherisĂ« mjekĂ«sore dhe identifikon pacientĂ«t me rrezik tĂ« lartĂ« pĂ«r kancerin e prostatĂ«s, gjĂ« qĂ« i dĂ«rgon ata nĂ« krye tĂ« radhĂ«s pĂ«r t’u shqyrtuar nga njĂ« radiolog.

3. Monitorimi i pacientëve pas operacioneve

Një ekip kërkimor gjerman përdori inteligjencën artificiale për të automatizuar procesin e monitorimit të pacientëve të cilëve u janë implantuar stenta koronare në enët e gjakut të hapura që ishin bllokuar për shkak të sëmundjeve të zemrës. Zakonisht, ndjekja e procesit të shërimit kërkon shumë kohë dhe mund të çojë në ndërlikime të tjera.

Algoritmi i mundësuar nga inteligjenca artificiale përdor imazherinë e enëve të gjakut për të analizuar se sa mirë po shërohen pacientët dhe është në gjendje të dallojë shpejt midis modeleve të ndryshme të shërimit me një nivel të ngjashëm saktësie me klinicistët ekspertë. Studiuesit thanë se mjeti mund të ndihmojë në standardizimin e monitorimit të stentit dhe përmirësimin e shëndetit të zemrës.

4. Luftimi i rezistencës ndaj antibiotikëve

Shkencëtarët po përdorin inteligjencën artificiale për të luftuar superbakteret rezistente ndaj antibiotikëve, të cilat përbëjnë një kërcënim në rritje për shëndetin publik në të gjithë Europën.

Gjatë tre viteve të ardhshme, ata planifikojnë të zhvillojnë një model të IA-së për të hartuar dhe testuar trajtime të reja për bakteret rezistente ndaj ilaçeve, dhe do ta përdorin IA-në për të kuptuar më mirë se si sistemi imunitar i përgjigjet një lloji tjetër bakteri ndërsa kërkojnë një vaksinë efektive.

5. Çlirimi i mjekĂ«ve nga puna administrative

Zyrat e mjekĂ«ve dhe spitalet nĂ« tĂ« gjithĂ« EuropĂ«n po pĂ«rdorin mjete tĂ« IA-sĂ« pĂ«r t’i ndihmuar ata tĂ« menaxhojnĂ« detyrat administrative, siç janĂ« mbajtja e shĂ«nimeve dhe referimet. QĂ«llimi Ă«shtĂ« t’u jepet mjekĂ«ve mĂ« shumĂ« kohĂ« me pacientĂ«t mes mungesĂ«s nĂ« rritje tĂ« punonjĂ«sve shĂ«ndetĂ«sorĂ« dhe presioneve tĂ« mĂ«dha mbi stafin.

Microsoft e bĂ«ri asistentin e saj klinik tĂ« IA-sĂ« tĂ« disponueshĂ«m nĂ« IrlandĂ« kĂ«tĂ« vit, pĂ«r shembull, ndĂ«rsa Tandem Health e SuedisĂ« lançoi ‘recepsionistin’ e saj mjekĂ«sor tĂ« mundĂ«suar nga IA nĂ« SpanjĂ«, Gjermani, MbretĂ«rinĂ« e Bashkuar dhe FinlandĂ«. Ajo gjithashtu operon nĂ« HolandĂ«, Norvegji dhe DanimarkĂ«.

The post Si inteligjenca artificiale transformoi kujdesin shëndetësor në Europë appeared first on Gazeta Si.

Before yesterdayMain stream

Zvicra shpall 5 ditë zi kombëtare pas tragjedisë në alpe

✇Gazeta Si
By: Sorgena Leka
1 January 2026 at 21:23

NjĂ« zjarr shkatĂ«rrimtar gjatĂ« natĂ«s sĂ« Vitit tĂ« Ri nĂ« barin “Le Constellation” nĂ« restorant luksoz tĂ« skive Crans-Montana ka shkaktuar tĂ« paktĂ«n 47 viktima dhe mbi 115 tĂ« plagosur, ndĂ«r tĂ« cilĂ«t janĂ« edhe shumĂ« italianĂ«, disa prej tĂ« cilĂ«ve rezultojnĂ« tĂ« zhdukur.

Shumica e të lënduarve janë të rinj, në moshat 16-26 vjeç.

Si shenjë nderimi për viktimat dhe solidariteti me familjet e tyre, qeveria zvicerane ka shpallur pesë ditë zie kombëtare.

Presidenti i KonfederatĂ«s Helvetike, Guy Parmelin, vizitoi vendin e ngjarjes dhe e cilĂ«soi zjarrin si “njĂ« nga tragjeditĂ« mĂ« tĂ« rĂ«nda qĂ« Zvicra ka pĂ«rjetuar ndonjĂ«herĂ«â€.

Ai premtoi se autoritetet do të bëjnë gjithçka për të zbardhur rrethanat e ngjarjes dhe për të parandaluar ngjarje të ngjashme në të ardhmen.

“Lutjet dhe mendimet tona janĂ« me tĂ« gjithĂ« tĂ« prekurit nga kjo tragjedi. Zvicra do tĂ« qĂ«ndrojĂ« e bashkuar pĂ«r tĂ« kuptuar se çfarĂ« ka ndodhur dhe pĂ«r tĂ« shmangur pĂ«rsĂ«ritjen e njĂ« tragjedie tĂ« tillĂ«â€,tha Parmelin.

Ministri i Jashtëm italian, Antonio Tajani, konfirmoi se 12-15 shtetas italianë janë të shtruar në spitalet zvicerane, disa në gjendje të rëndë, ndërsa 16 italianë rezultojnë të zhdukur. Tre të plagosur rëndë do të transferohen në Milano për trajtim.

Komuniteti lokal ka vendosur lule dhe mesazhe ngushëllimi, ndërsa aktivitetet festive për Vitin e Ri janë anuluar.

Autoritetet paralajmërojnë se procesi i identifikimit të viktimave dhe trajtimi i të plagosurve do të zgjasë javë.

The post Zvicra shpall 5 ditë zi kombëtare pas tragjedisë në alpe appeared first on Gazeta Si.

Zelensky: Marrëveshja e Paqes është 90% gati, 10% përcakton fatin e Ukrainës dhe Europës

✇Gazeta Si
By: Sorgena Leka
1 January 2026 at 11:37

Presidenti ukrainas Volodymyr Zelensky ka deklaruar se njĂ« marrĂ«veshje paqeje pĂ«r t’i dhĂ«nĂ« fund luftĂ«s me RusinĂ« Ă«shtĂ« 90% e gatshme, duke theksuar se pjesa e mbetur e marrĂ«veshjes do tĂ« vendosĂ« fatin e UkrainĂ«s dhe tĂ« gjithĂ« EuropĂ«s.

Fjalimi i tij i Vitit të Ri, që u përqendrua në rezistencën ndaj pushtimit të Moskës, përsëriti angazhimin e Ukrainës për një paqe që nuk nënkuptonte humbjen e territorit të saj.

Zelensky nënvizoi se, nëse Ukraina tërhiqet nga rajoni i Donbasit, kjo do të shënonte fundin për të, duke e bërë të pamundur një marrëveshje paqeje që përfshin dorëzimin e territorit. Ai kritikoi gjithashtu pozicionin e Rusisë që kërkon kontroll të plotë mbi Donbasin si një pengesë për arritjen e një marrëveshjeje të qëndrueshme.

Presidenti ukrainas ka kërkuar gjithashtu garanci të forta sigurie nga aleatët ndërkombëtarë, duke theksuar se vetëm një marrëveshje e plotë dhe e siguruar mund të parandalojë përshkallëzimin e luftës.

Në kontrast me fjalimin e Zelenskyt, presidenti rus Vladimir Putin ka mbajtur një fjalim më të shkurtër, duke u përqendruar te mbështetje e trupave ruse.

Ai ka theksuar nevojĂ«n pĂ«r kujdes ndaj atyre qĂ« janĂ« pjesĂ« e “operacionit tĂ« posaçëm ushtarak”. Sipas Kremlinit, Rusia mund tĂ« rishikojĂ« qĂ«ndrimin e saj mbi negociatat pas akuzave pĂ«r pĂ«rdorimin e dronĂ«ve ukrainas ndaj shtĂ«pisĂ« private tĂ« Putinit.

The post Zelensky: Marrëveshja e Paqes është 90% gati, 10% përcakton fatin e Ukrainës dhe Europës appeared first on Gazeta Si.

A janë vajrat e farave vërtet të dëmshëm?

✇Gazeta Si
By: Sorgena Leka
1 January 2026 at 11:31

Vajrat e farave si kanola dhe vaji i lulediellit kanë tërhequr pretendime të diskutueshme në lidhje me efektet e dëmshme kohët e fundit. A ka ndonjë të vërtetë në to?

Mund të keni një shishe vaj luledielli ose vaj kanola të fshehur diku në një dollap kuzhine. Pavarësisht nëse gatuani me to apo i spërkatni mbi sallata, vajrat e farave janë të njohura në të gjithë botën.

Por këto vajra të thjeshtë farash janë bërë qendra e një debati të nxehtë në internet.

NĂ« vitet e fundit, vajrat e farave janĂ« bĂ«rĂ« shĂ«njestra e postimeve tĂ« panumĂ«rta nĂ« mediat sociale, me njerĂ«z qĂ« pretendojnĂ« se janĂ« “toksike”, “helmuese” dhe, nĂ« fund tĂ« fundit, po dĂ«mtojnĂ« shĂ«ndetin tonĂ«. KritikĂ«t i kanĂ« quajtur disa vajra farash ‘tetĂ« tĂ« urryerit’, duke iu referuar tetĂ« vajrave tĂ« njohur tĂ« farave, kanola, misri, fara pambuku, fara rrushi, soje, krunde orizi, luledielli dhe shafrani dhe i fajĂ«sojnĂ« ato pĂ«r shkaktimin e sĂ«mundjeve tĂ« zemrĂ«s dhe diabetit tĂ« tipit 2.

Shumë nga kritikat e fundit ndaj vajrave të farërave përqendrohen në përmbajtjen e tyre të lartë të acideve yndyrore omega-6.

Acidet yndyrore Omega 6 janĂ« acide yndyrore esenciale, qĂ« do tĂ« thotĂ« se ne kemi nevojĂ« pĂ«r to, por nuk mund t’i prodhojmĂ« vetĂ«. NĂ« vitet e fundit, disa shkencĂ«tarĂ« kanĂ« argumentuar se omega 6 mund tĂ« shkaktojĂ« inflamacion kronik (i cili mund tĂ« rrisĂ« rrezikun e zhvillimit tĂ« sĂ«mundjeve, duke pĂ«rfshirĂ« sĂ«mundjet e zemrĂ«s dhe kancerin).

Por studimet e kontrolluara kanë zbuluar se acidet yndyrore omega-6 nuk e rrisin inflamacionin, thotë Dariush Mozaffarian, profesor dhe drejtor i Institutit të Mjekësisë Ushqimore në Universitetin Tufts në Massachusetts në SHBA.

“Hulumtimet e reja tregojnĂ« se acidet yndyrore omega-6 krijojnĂ« molekula unike natyrore, si lipoksinat, qĂ« kanĂ« efekte tĂ« fuqishme anti-inflamatore nĂ« trup”, thotĂ« Mozaffarian.

Hulumtimet e fundit kanë studiuar dietën dhe shëndetin e mbi 200,000 njerëzve në SHBA për rreth 30 vjet. Studiuesit zbuluan se njerëzit që konsumonin më shumë vajra bimorë (duke përfshirë vajrat e farërave) kishin më pak gjasa të vdisnin nga sëmundjet kardiovaskulare ose kanceri gjatë rrjedhës së studimit. Nga ana tjetër, ata që konsumonin më shumë gjalpë kishin më shumë gjasa të vdisnin gjatë së njëjtës periudhë.

EkzistojnĂ« studime tĂ« shumta vĂ«zhguese qĂ« shqyrtojnĂ« se si omega 6 ndikon nĂ« shĂ«ndetin e zemrĂ«s sonĂ« – ku shkencĂ«tarĂ«t shqyrtojnĂ« tĂ« dhĂ«nat mbi dietĂ«n dhe shĂ«ndetin dhe gjejnĂ« lidhje midis tyre.

Por disa studime vëzhguese mbështeten në rrëfimet e vetë njerëzve për atë që hanë, thotë Matti Marklund, profesor asistent i të ushqyerit në Shkollën e Shëndetit Publik Johns Hopkins Bloomberg në SHBA. Dhe kjo, shton ai, mund të jetë problematike.

Një mënyrë tjetër për të matur marrjen e omega 6 është matja e sasisë mesatare në përbërësit individualë në dietën e një personi. Megjithatë, shton Marklund, mund të jetë e vështirë të përkthehet ajo që njerëzit thonë se kanë ngrënë në sasi të caktuara.

Studime tĂ« shumta qĂ« hetojnĂ« efektet e omega 6 nĂ« shĂ«ndetin tonĂ« pĂ«rqendrohen nĂ« acidin linoleik, njĂ« acid yndyror omega 6 qĂ« gjendet nĂ« sasi tĂ« larta nĂ« vajin e farĂ«s, i cili Ă«shtĂ« gjetur se ul kolesterolin ‘e keq’ LDL nĂ« gjakun tonĂ«.

Në një studim të vitit 2019, Marklund u përqendrua në nivelet e acideve yndyrore në gjakun e pjesëmarrësve nga rreth 30 studime vëzhguese, disa prej të cilave i ndoqën njerëzit deri në 30 vjet dhe shqyrtoi se sa prej tyre zhvilluan sëmundje kardiovaskulare dhe vdiqën prej tyre. Ai zbuloi se ata me nivelet më të larta të acidit linoleik në gjak kishin rrezikun më të ulët për të zhvilluar sëmundje kardiovaskulare.

Ka njëfarë konfuzioni në lidhje me omega 6 dhe shëndetin e zemrës, thotë Christopher Gardner, drejtor i studimeve të të ushqyerit në Qendrën Kërkimore për Parandalimin e Stanfordit në SHBA.

Kjo rrjedh pjesërisht nga roli i omega 6 në procesin e mpiksjes së gjakut, të cilin Gardner thotë se njerëzit gabimisht e shoqërojnë vetëm me goditjet në tru dhe atakun në zemër. Omega 3, thotë ai, tenton të jetë më hollues i gjakut.

“NĂ«se do tĂ« kishe njĂ« plagĂ« nĂ« dorĂ«, do tĂ« doje qĂ« ajo tĂ« mpiksej,” thotĂ« ai. “Ke nevojĂ« pĂ«r ekuilibĂ«r.”

Ndërkohë, shkencëtarët arritën në përfundimin në një analizë të vitit 2019 të 30 studimeve se njerëzit me sasi më të larta të acidit linoleik në gjakun e tyre kishin 7% më pak gjasa të zhvillonin sëmundje të zemrës.

Vajrat e farave dhe raporti 3:6

Një tjetër akuzë e zakonshme që i drejtohet vajrave të farave është se ngrënia e tepërt e omega 6 krahasuar me omega 3 është e dëmshme.

Në botën perëndimore, acidet yndyrore omega-6 përbëjnë rreth 15% të marrjes sonë totale të energjisë. Raporti mesatar i omega 3 me omega 6 për një person mund të jetë deri në 50:1. Megjithatë, duhet të jetë më shumë si 4:1 për të zvogëluar rrezikun e sëmundjeve kardiovaskulare, sipas një studimi.

Një rishikim dhe meta-analizë e Organizatës Botërore të Shëndetësisë në vitin 2022 raportoi se një raport më i lartë i omega 6:3 ishte i lidhur me një rrezik më të madh të rënies njohëse dhe kolitit ulceroz, një sëmundje kronike inflamatore të zorrëve.

Nga ana tjetĂ«r, njĂ« raport mĂ« i lartĂ« i omega 3:6 ishte i lidhur gjithashtu me njĂ« rrezik tĂ« reduktuar prej 26% tĂ« depresionit. NĂ« pĂ«rgjithĂ«si, shkencĂ«tarĂ«t e pĂ«rfshirĂ« nĂ« studimin e OBSH-sĂ« arritĂ«n nĂ« pĂ«rfundimin se njĂ« konsum i lartĂ« i acideve yndyrore omega 6 nga vajrat e farĂ«rave nuk ka gjasa tĂ« rrisĂ« rrezikun e vdekjes dhe sĂ«mundjeve – por thonĂ« se nevojiten mĂ« shumĂ« kĂ«rkime me cilĂ«si tĂ« lartĂ«.

Por ndërsa disa shkencëtarë argumentojnë se nuk duhet të keni shumë omega 6 krahasuar me omega 3, Marklund thotë se është më mirë të rrisni konsumin tuaj të omega 3 sesa të konsumoni më pak omega 6, pasi të dyja shoqërohen me përfitime shëndetësore.

Si përpunohen vajrat e farërave

Ndryshe nga vajrat e tjerë, vajrat e farërave nxirren nga farat e bimëve. Ka disa shqetësime se vajrat e farërave nxirren me hekzan, një kimikat i bërë nga nafta bruto, por deri më tani ka pak prova që sugjerojnë se ky proces mund të shkaktojë probleme.

Studiuesit kanë zbuluar së fundmi se omega 6 mund të nxisë rritjen e një lloji specifik të kancerit të gjirit.

Ndërsa disa prova sugjerojnë se heksani mund të lidhet me disa probleme shëndetësore, pasi nxirret, vaji deodorizohet dhe zbardhet për të hequr aditivët.

Vajrat e farave tĂ« shtypura nĂ« tĂ« ftohtĂ« e shmangin plotĂ«sisht kĂ«tĂ« proces, pasi pĂ«rfshin shtrydhjen e farave pĂ«r tĂ« nxjerrĂ« vajin – por kjo rezulton nĂ« njĂ« produkt mĂ« tĂ« shtrenjtĂ«.

A mund të nxisin vajrat e farave rritjen e tumorit?

Pavarësisht një bollëku kërkimesh që tregojnë përfitimet e mundshme që omega 6 mund të ketë për shëndetin tonë, studiuesit kanë zbuluar së fundmi se ky acid yndyror mund të nxisë rritjen e një lloji specifik të kancerit të gjirit. Gjetjet mund të kenë implikime edhe për ndikimin e konsumit të omega 6 në sëmundje të tjera.

Qelizat kancerogjene pĂ«rdorin lĂ«ndĂ« ushqyese si karburant pĂ«r t’u rritur dhe shumĂ«zuar, por deri mĂ« tani, ka pasur kĂ«rkime tĂ« kufizuara qĂ« shqyrtojnĂ« rolin qĂ« luajnĂ« acidet yndyrore omega 6.

Por një studim i publikuar në mars të këtij viti zbuloi një mekanizëm me anë të të cilit acidi linoleik, një acid yndyror omega 6, ndihmon qelizat kancerogjene të rriten dhe të shumohen tek pacientët me kancer të gjirit trefish negativ (TNBC). Ky është nënlloji më agresiv i sëmundjes dhe një që nuk i përgjigjet mirë terapive të synuara.

Cili vaj farash?

Disa vajra farash – siç Ă«shtĂ« vaji i kanolĂ«s dhe vaji i sojĂ«s – janĂ« studiuar mĂ« shumĂ« se tĂ« tjerĂ«t, kĂ«shtu qĂ« kanĂ« njĂ« bazĂ« provash mĂ« rigoroze.

“Secili prej tyre ofron njĂ« kombinim tĂ« ekuilibruar tĂ« yndyrnave tĂ« shĂ«ndetshme, duke pĂ«rfshirĂ« yndyrnat mono tĂ« pangopura, yndyrnat poli tĂ« pangopura omega-6 dhe yndyrnat poli tĂ« pangopura omega-3”, thotĂ« Mozaffarian.

Vaji i kanolës, shton Mozaffarian, ka efekte të ngjashme anti-inflamatore dhe prodhon përmirësime më të mira në nivelet e kolesterolit në gjak sesa vaji i ullirit, i cili prej kohësh është cilësuar si më i shëndetshmi nga të gjithë vajrat.

“Farat janĂ« njĂ« nga dhuratat mĂ« ushqyese tĂ« natyrĂ«s; njĂ« paketĂ« yndyrnash tĂ« shĂ«ndetshme tĂ« dobishme”, thotĂ« Mozaffarian.

Se diçka kaq mirĂ« e studiuar brenda shkencĂ«s sĂ« tĂ« ushqyerit ka pasur njĂ« reagim kaq negativ ka qenĂ« njĂ« burim konfuzioni pĂ«r disa shkencĂ«tarĂ«. Por ky keqkuptim mund tĂ« vijĂ« nga njĂ« “kombinim i gabuar i tĂ« vĂ«rtetave tĂ« pjesshme”, thotĂ« Mozaffarian.

The post A janë vajrat e farave vërtet të dëmshëm? appeared first on Gazeta Si.

Kupa e Afrikës, një prej përfaqësueseve kualifikohet mes 16 më të mirave pa shënuar asnjë gol

✇Gazeta Si
By: Sorgena Leka
1 January 2026 at 11:12

Faza e grupeve të Kupës së Kombeve të Afrikës ka përfunduar dhe tashmë janë mësuar 16 ekipet që kanë siguruar kualifikimin në raundin e 16-shes. Pas tre ndeshjeve, bilanci nxjerr në pah dominimin e Algjerisë dhe surprizën e madhe të Sudanit.

Ekipi më i mirë i fazës së parë ishte Algjeria e drejtuar nga trajneri Vladimir Petkoviç, e cila e mbylli Grupin E me rekord të përsosur, duke marrë 9 pikë nga 3 ndeshje dhe me një diferencë golash +6. E vetmja kombëtare tjetër që arriti maksimumin e pikëve ishte Nigeria, fituese e Grupit C.

Në grupet e tjera, Bregu i Fildishtë arriti të kualifikohej duke lënë pas Kamerunin, ndërsa Mozambiku dhe Sudani siguruan kalimin në fazën tjetër si dy nga ekipet më të mira të vendeve të treta.

Rasti më i veçantë i këtij edicioni është ai i Sudanit që arriti kualifikimin pavarësisht dy humbjeve pa shënuar asnjë gol dhe me një diferencë golash -4. Fitorja vendimtare erdhi ndaj Guinesë Ekuatoriale me rezultatin 1-0, falë një autogoli të mbrojtësit të Torinos, Saul Coco. Në mënyrë paradoksale, Sudani kalon në raundin e 16-shes pa asnjë lojtar që të ketë realizuar gol.

The post Kupa e Afrikës, një prej përfaqësueseve kualifikohet mes 16 më të mirave pa shënuar asnjë gol appeared first on Gazeta Si.

Energjia e errĂ«t Ă«shtĂ« bĂ«rĂ« edhe mĂ« e çuditshme dhe pse Universi mund tĂ« pĂ«rfundojĂ« nĂ« njĂ« ‘PĂ«rplasje tĂ« Madhe’

✇Gazeta Si
By: Sorgena Leka
1 January 2026 at 10:50

Ka polemika në rritje mbi provat e fundit që sugjerojnë se një forcë misterioze e njohur si energji e errët mund të jetë duke ndryshuar në një mënyrë që sfidon kuptimin tonë aktual të kohës dhe hapësirës.

NjĂ« analizĂ« nga njĂ« ekip i KoresĂ« sĂ« Jugut ka lĂ«nĂ« tĂ« kuptohet se, nĂ« vend qĂ« Universi tĂ« vazhdojĂ« tĂ« zgjerohet, galaktikat mund tĂ« tĂ«rhiqen pĂ«rsĂ«ri nga graviteti, duke pĂ«rfunduar nĂ« atĂ« qĂ« astronomĂ«t e quajnĂ« njĂ« “PĂ«rplasje e Madhe”.

Shkencëtarët e përfshirë besojnë se mund të jenë në prag të një prej zbulimeve më të mëdha në astronomi.

AstronomĂ« tĂ« tjerĂ« i kanĂ« vĂ«nĂ« nĂ« dyshim kĂ«to gjetje, por kĂ«ta kritikĂ« nuk kanĂ« qenĂ« nĂ« gjendje t’i hedhin poshtĂ« plotĂ«sisht pohimet e ekipit tĂ« KoresĂ« sĂ« Jugut.

ÇfarĂ« Ă«shtĂ« energjia e errĂ«t?

Më parë, astronomët mendonin se zgjerimi i Universit, i cili filloi me Big Beng rreth 13.8 miliardë vjet më parë, duhet të ngadalësohej gradualisht për shkak të gravitetit.

Më pas, në vitin 1998 u zbuluan prova për energjinë e errët si një forcë që përshpejtonte zgjerimin e Universit. Studimet e yjeve shumë të ndritshëm që shpërthenin, të quajtur supernova, treguan se në vend që të ngadalësoheshin, galaktikat e largëta në fakt po përshpejtoheshin duke u larguar nga njëra-tjetra.

Disa teori sugjeruan se ky Univers gjithnjĂ« e mĂ« i pĂ«rshpejtuar mund t’i pĂ«rhapte fillimisht yjet aq larg njĂ«ri-tjetrit saqĂ« pothuajse asgjĂ« nuk do tĂ« ishte e dukshme nĂ« qiellin e natĂ«s dhe, mĂ« tronditĂ«se, pĂ«rfundimisht mund tĂ« copĂ«tonte edhe vetĂ« atomet.

Polemika filloi në mars me rezultate të papritura nga një instrument në një teleskop në shkretëtirën e Arizonës i quajtur Instrumenti Spektroskopik i Energjisë së Errët (Desi).

Desi u ndërtua për të zbuluar më shumë rreth energjisë së errët. Ai gjurmoi përshpejtimin e miliona galaktikave me detaje të shkëlqyera, por astronomët nuk prisnin rezultatet që doli.

Të dhënat linin të kuptohej se përshpejtimi i galaktikave kishte ndryshuar me kalimin e kohës, diçka që nuk ishte në përputhje me pamjen standarde, sipas Prof Ofer Lahav të University College London, i cili është i përfshirë në projektin Desi.

“Tani me kĂ«tĂ« energji tĂ« errĂ«t nĂ« ndryshim qĂ« shkon lart e poshtĂ«, pĂ«rsĂ«ri, na duhet njĂ« mekanizĂ«m i ri. Dhe kjo mund tĂ« jetĂ« njĂ« tronditje pĂ«r tĂ« gjithĂ« fizikĂ«n,” thotĂ« ai.

Pastaj në nëntor, Shoqëria Mbretërore Astronomike (RAS) publikoi një hulumtim nga një ekip i Koresë së Jugut që duket se mbështet pikëpamjen se çuditshmëria e energjisë së errët është edhe më e çuditshme.

Prof Young Ëook Lee i Universitetit Yonsei nĂ« Seul dhe ekipi i tij u rikthyen te lloji i tĂ« dhĂ«nave tĂ« supernovĂ«s qĂ« zbuluan pĂ«r herĂ« tĂ« parĂ« energjinĂ« e errĂ«t 27 vjet mĂ« parĂ«. NĂ« vend qĂ« t’i trajtonin kĂ«to shpĂ«rthime yjore si tĂ« njĂ« shkĂ«lqimi standard, ata i pĂ«rshtatĂ«n pĂ«r moshat e galaktikave nga tĂ« cilat vinin dhe pĂ«rcaktuan se sa tĂ« ndritshme ishin nĂ« tĂ« vĂ«rtetĂ« supernovat.

Kjo përshtatje tregoi se jo vetëm që energjia e errët kishte ndryshuar me kalimin e kohës, por, çuditërisht, se përshpejtimi po ngadalësohej.

“Fati i Universit do tĂ« ndryshojĂ«â€, thotĂ« Prof Lee pĂ«r BBC News nĂ« mĂ«nyrĂ« tĂ« prerĂ«.

“NĂ«se energjia e errĂ«t nuk Ă«shtĂ« konstante dhe po dobĂ«sohet, kjo do tĂ« ndryshojĂ« tĂ« gjithĂ« paradigmĂ«n e kozmologjisĂ« moderne.”

NĂ«se, siç sugjerojnĂ« rezultatet e Prof Lee, forca qĂ« po i largon galaktikat nga njĂ«ra-tjetra – energjia e errĂ«t – po dobĂ«sohet, atĂ«herĂ« njĂ« mundĂ«si Ă«shtĂ« qĂ« ajo tĂ« bĂ«het aq e dobĂ«t sa graviteti tĂ« fillojĂ« t’i tĂ«rheqĂ« galaktikat pĂ«rsĂ«ri sĂ« bashku.

“NĂ« vend qĂ« tĂ« pĂ«rfundojĂ« me njĂ« Çarje tĂ« Madhe, njĂ« PĂ«rplasje e Madhe Ă«shtĂ« tani njĂ« mundĂ«si. Cili rezultat fiton, varet nga natyra e vĂ«rtetĂ« e energjisĂ« sĂ« errĂ«t, pĂ«r tĂ« cilĂ«n ende nuk e dimĂ« pĂ«rgjigjen,” thotĂ« Prof Lee.

The post Energjia e errĂ«t Ă«shtĂ« bĂ«rĂ« edhe mĂ« e çuditshme dhe pse Universi mund tĂ« pĂ«rfundojĂ« nĂ« njĂ« ‘PĂ«rplasje tĂ« Madhe’ appeared first on Gazeta Si.

Shtatë trendet e udhëtimit që do të përcaktojnë vitin 2026

✇Gazeta Si
By: Sorgena Leka
1 January 2026 at 10:38

Të dhënat nga grupet kryesore të hoteleve, agjencitë e udhëtimit dhe parashikuesit e trendeve në botë sugjerojnë se viti 2026 do të jetë viti i arratisjeve të qeta, itinerareve të formuara nga algoritmet, tërheqjeve ultra të personalizuara dhe një kthimi në udhëtime më të ngadalta dhe më të qëllimshme.

AnalistĂ«t e numrave dhe agjencitĂ« e udhĂ«timit kanĂ« mbledhur tĂ« dhĂ«nat e tyre gjatĂ« muajve tĂ« fundit pĂ«r tĂ« vlerĂ«suar se ku mendojnĂ« se po shkon industria e udhĂ«timeve. Nga “coolcations”, njĂ« trend qĂ« u shfaq disa vite mĂ« parĂ« pĂ«r t’u bĂ«rĂ« njĂ« nga fjalĂ«t e vitit nĂ« Fjalorin Collins deri te “flashpacking”, njĂ« term i pĂ«rdorur pĂ«r tĂ« treguar udhĂ«time luksoze me çanta shpine, trendet vjetore tĂ« udhĂ«timit kanĂ« tendencĂ« tĂ« vijnĂ« me njĂ« fjalĂ« tĂ« çuditshme dhe pothuajse gjithmonĂ« pasqyrojnĂ« se si jetojmĂ«, ose si duam tĂ« jetojmĂ«.

Këto janë trendet kryesore në horizont për vitin 2026.

1. Qetësia mbi gjithçka

NjĂ« trend do tĂ« dominojĂ« vitin e ardhshĂ«m: “quietcations”. E quajtur edhe Hushpitality, kjo lĂ«vizje pĂ«rqendrohet nĂ« rehatinĂ«, heshtjen dhe gjetjen e njĂ« mĂ«nyre pĂ«r t’i shpĂ«tuar streseve tĂ« jetĂ«s moderne. Me kulturĂ«n tonĂ« digjitale gjithmonĂ« aktive qĂ« pĂ«rplaset me njĂ« listĂ« tĂ« pafundme ngjarjesh globale qĂ« na arrijnĂ« nĂ« kohĂ« reale, nuk Ă«shtĂ« çudi qĂ« shumĂ« prej nesh po kĂ«rkojnĂ« tĂ« shkĂ«puten. Hector Hughes, bashkĂ«themelues i Unplugged, njĂ« seri kabinash digjitale detoksifikimi nĂ« MbretĂ«rinĂ« e Bashkuar, ka parĂ« trendin tĂ« marrĂ« formĂ«.

“Kur filluam pĂ«r herĂ« tĂ« parĂ« Unplugged nĂ« vitin 2020, detoksifikimi digjital dhe jeta analoge ishin pothuajse tĂ« padĂ«gjuara,” thotĂ« ai. “Tani, mbi gjysma e mysafirĂ«ve tanĂ« pĂ«rmendin lodhjen e tepĂ«rt dhe ekranin si motivimin e tyre kryesor pĂ«r rezervim.”

2. Inteligjenca Artificiale do marrë drejtimin e planifikimit

Padyshim qĂ« do tĂ« shohim mĂ« shumĂ« InteligjencĂ« Artificiale tĂ« endur nĂ« udhĂ«time nĂ« vitin 2026. Sipas hulumtimeve, njĂ« numĂ«r gjithnjĂ« e nĂ« rritje i turistĂ«ve tashmĂ« po pĂ«rdorin InteligjencĂ«n Artificiale gjeneruese pĂ«r planifikim dhe rezervim. Me ‘lojtarë’ tĂ« mĂ«dhenj si Expedia dhe Booking.com qĂ« integrojnĂ« mjete tĂ« tilla si ChatGPT, po bĂ«het mĂ« e lehtĂ« se kurrĂ« pĂ«r robotĂ«t tĂ« planifikojnĂ« pushimet tuaja pĂ«r ju. KĂ«shtu, teknologjia po heq nĂ« heshtje pjesĂ«n mĂ« tĂ« madhe tĂ« administrimit qĂ« dikur pĂ«rcaktonte njĂ« udhĂ«tim.

Por rritja e InteligjencĂ«s Artificiale vjen me ndĂ«rlikime. EkspertĂ«t paralajmĂ«rojnĂ« se rekomandimet algoritmike mund tĂ« nxisin mbiturizmin, duke i drejtuar udhĂ«tarĂ«t nĂ« tĂ« njĂ«jtat destinacione tĂ« pakta. ËshtĂ« gjithashtu pas njĂ« numri nĂ« rritje tĂ« mashtrimeve tĂ« udhĂ«timit, kĂ«shtu qĂ« ia vlen t’i pĂ«rdorni kĂ«to mjete me kujdes.

Specialistja e trendeve kulturore, Jasmine Bina, CEO e Concept Bureau, thotë se Gjenerata e Inteligjencës Artificiale po ndryshon mënyrën se si shprehen dëshirat tona, por jo arsyen pse udhëtojmë në radhë të parë.

“Mund tĂ« dĂ«shironi tĂ« udhĂ«toni nĂ« njĂ« vendpushim pĂ«r t’u shĂ«ruar nga lodhja, por tani nĂ« vend qĂ« thjesht tĂ« kĂ«rkoni vendpushime nĂ« TikTok, do tĂ« pĂ«rdorni ChatGPT pĂ«r tĂ« kuptuar sĂ« pari se çfarĂ« lloj specifik lodhjeje keni, ndaj cilave ritualeve ose inputeve shqisore reagoni dhe cili destinacion pasqyron mĂ« sĂ« miri gjendjen tuaj tĂ« brendshme”, thotĂ« ajo.

3. Besimi mbi zgjedhjen

Quajeni lodhje nga vendimet, përtaci ose emocionin e të lejuarit që dikush tjetër të marrë vendime: ka një rritje të qartë të përvojave të udhëtimit ku mysafiri nuk ka nevojë të marrë asnjë vendim.

Në Ishujt Faroe, zgjedhja po hiqet në emër të qëndrueshmërisë përmes iniciativës së tyre të re të makinave vetë-naviguese; ndërsa në pjesë të tjera të botës, po përdoret për të ndihmuar në krijimin e pushimeve vërtet çlodhëse dhe relaksuese. Në Mendoza, Argjentinë, agjenci kanë lançuar një opsion udhëtimi misterioz të projektuar për të eliminuar stresin e rezervimit dhe për të krijuar surpriza të kuruara për mysafirët; ndërsa në industrinë e kroçerave, kroçerat misterioze, ku pasagjerët hipin në anije pa e ditur itinerarin, po bëhen gjithnjë e më popullore.

4. Shumë rrugë me makina

Sipas Raportit të Trendeve 2026, do të shijojmë udhëtimet me makinë në vitin 2026. Ai vëren se hashtagu #RoadTrip ka grumbulluar më shumë se 5.9 milionë njerëz në nivel global, ndërsa udhëtarët rizbulojnë tërheqjen e rrugës së hapur.

Por, ndĂ«rsa specialisti i pushimeve me makinĂ«, HunterMoss, po e riimagjinon udhĂ«timin klasik me makinĂ« si njĂ« pĂ«rvojĂ« luksoze – duke kombinuar ngrĂ«nien me yje Michelin me ndalesa tĂ« kuruara nĂ« stilin e jetĂ«s – shumĂ« udhĂ«tarĂ« po zgjedhin tĂ« ngasin makinĂ«n pĂ«r njĂ« arsye shumĂ« tĂ« ndryshme: koston. Sipas hulumtimit, 60% e britanikĂ«ve thonĂ« se do tĂ« ngasin makinĂ«n nĂ« njĂ« destinacion pĂ«r tĂ« kursyer para.

Milena Nikolova, drejtoreshë e sjelljes në BehaviorSMART, e cila specializohet në të kuptuarit se si dhe pse udhëtojmë, e sheh bumin e udhëtimeve me makinë si një aromë të dallueshme amerikane.

“Natyra e marrĂ«dhĂ«nies njeri-makinĂ« nĂ« AmerikĂ«n e Veriut dhe EuropĂ« Ă«shtĂ« shumĂ« e ndryshme”, thotĂ« ajo, “duke u dhĂ«nĂ« atyre njĂ« qĂ«ndrim tĂ« ndryshĂ«m ndaj ngasjes pĂ«r argĂ«tim”.

5. Do ketë udhëtime ultra të personalizuara

Kanë ikur ditët e rezervimit të të njëjtit udhëtim si të gjithë të tjerët: industria e udhëtimeve po lëviz drejt hiper individualitetit në një shkallë të gjerë. Ture të specializuara kanë dalë për të shërbyer faza dhe situata specifike të jetës gjatë viteve të fundit, nga divorci dhe pikëllimi deri te periudhat e menopauzës, ndarjet dhe madje edhe udhëtimet me interes të veçantë si pushimet e sporteve me raketa dhe turet e entuziastëve të insekteve.

Për ekspertët, ky ndryshim pasqyron mënyrën se si e përjetojmë kohën tani.

6. Njerëzit nuk do zgjedhin vendet që zgjedhin të gjithë

“GjithnjĂ« e mĂ« shumĂ« udhĂ«tarĂ« tanĂ«, veçanĂ«risht ato anti-Instagram, po largohen nga vendet e mbipopulluara qĂ« rrallĂ« pĂ«rputhen me imazhin e tyre tĂ« filtruar dhe tĂ« pastĂ«r online”, thotĂ« Nick Pulley, themelues i operatorit turistik Selective Asia. Rezultati Ă«shtĂ« se destinacionet jashtĂ« rrjetit janĂ« nĂ« rritje, me interes nĂ« rritje nĂ« vende si Toledo nĂ« SpanjĂ«, Brandenburg nĂ« Gjermani dhe, pĂ«r mĂ« aventurierĂ«t, Iraku. NĂ« MbretĂ«rinĂ« e Bashkuar, tendenca po i largon njerĂ«zit nga qarqet kryesore turistike si CotsĂ«olds dhe CornĂ«all drejt zonave mĂ« pak tĂ« vizituara si Northumberland, Uells dhe Somerset, sipas njĂ« raporti.

Hulumtimet identifikojnë gjithashtu një rritje të udhëtimeve të udhëhequra nga kurioziteti, duke vënë në dukje se turistët në veçanti po kërkojnë rritje personale dhe eksplorim, madje edhe në kurriz të punës. Ekziston një oreks në rritje për aventurë, qoftë kjo kërkimi i shtëpive autentike në Nepal, vizita në zona më pak të njohura të Italisë apo thjesht çdo rajoni të nën-populluar.

7. Kultura mbi hedonizmin

I nxitur pjesĂ«risht nga “#BookTok”, udhĂ«timet letrare pritet tĂ« vazhdojnĂ« tĂ« rriten nĂ« vitin 2026, sĂ« bashku me trendin e tij simotĂ«r: “set-jetting” (udhĂ«time tĂ« frymĂ«zuara nga TV dhe filmat). Hotelet nĂ« tĂ« gjithĂ« botĂ«n, madje edhe nĂ« destinacione mĂ« tĂ« njohura pĂ«r jetĂ«n e tyre tĂ« natĂ«s, po pĂ«rfshihen nĂ« kĂ«tĂ« aktivitet. Nga Ibiza nĂ« Madrid, klientĂ«t e hoteleve mund tĂ« presin gjithçka, nga libra tĂ« rrallĂ« dhe tĂ«rheqje leximi deri te bibliotekat pranĂ« pishinave.

Disa destinacione pritet tĂ« hyjnĂ« nĂ« listĂ«n e bestseller-ave vitin e ardhshĂ«m: CornĂ«all, ku aktualisht po xhirohet seriali i ri televiziv Harry Potter; Yorkshire Moors, sfondi i filmit tĂ« ardhshĂ«m Ëuthering Heights tĂ« Emerald Fennell; dhe Greqia, falĂ« adaptimit tĂ« OdisesĂ« nga Christopher Nolan.

Ekspertët e shohin këtë trend si një formë moderne arratisjeje.

“NĂ« kohĂ« ndryshimesh tĂ« shpejta ose krizash, ne i drejtohemi letĂ«rsisĂ« pĂ«r tĂ« eksploruar si frikĂ«rat ashtu edhe dĂ«shirat tona. Kjo Ă«shtĂ« arsyeja pse letĂ«rsia fantastike u rrit nĂ« vitet 1930 dhe 1940, kur bota ishte nĂ« luftĂ«. Fantashkenca u bĂ« popullore nĂ« vitet 1960, gjatĂ« garĂ«s hapĂ«sinore dhe epokĂ«s sĂ« kundĂ«rkulturĂ«s; dhe letĂ«rsia mitike dhe spekulative po rritet tani, ndĂ«rsa pĂ«rpiqemi t’i japim kuptim rĂ«nies dhe rilindjes sĂ« sistemeve tĂ« vjetra. UdhĂ«timi letrar tĂ« ndihmon tĂ« zhytesh edhe mĂ« thellĂ« nĂ« letĂ«rsi, si mendĂ«risht ashtu edhe fizikisht”, thonĂ« ekspertĂ«t.

The post Shtatë trendet e udhëtimit që do të përcaktojnë vitin 2026 appeared first on Gazeta Si.

Mbante në banesë armë e municion luftarak, arrestohet 29-vjeçari në Laç

✇Gazeta Si
By: Sorgena Leka
1 January 2026 at 10:35

Një 29-vjeçar është arrestuar nga policia në qytetin e Laçit i akuzuar për armëmbajtje pa leje.

I riu me iniciale S. K., u kap në flagrancë teksa gjatë kontrolleve policore iu gjet në banesë dhe iu sekuestrua 1 armë zjarri automatik me krehër dhe fishekë dhe 1 palë doreza.

29-vjeçari me iniciale S. K., akuzohet pĂ«r veprat penale “Mbajtja pa leje dhe prodhimi i armĂ«ve, armĂ«ve shpĂ«rthyese dhe i municionit”, ndĂ«rsa sendet e kundĂ«rligjshme u sekuestruan me cilĂ«sinĂ« e provĂ«s materiale.

The post Mbante në banesë armë e municion luftarak, arrestohet 29-vjeçari në Laç appeared first on Gazeta Si.

Kur fëmija i parë i Vitit të Ri është vajzë pritet bereqet dhe një vit i qetë

✇Gazeta Si
By: Sorgena Leka
1 January 2026 at 10:28

Nga Gazeta Si- Lindja e fëmijës së parë në Vitin e Ri ka pasur gjithmonë një peshë simbolike në kultura dhe shoqëri të ndryshme anembanë botës. Në shumë vende, ky moment shihet si shenjë se si do të ecë viti që sapo ka nisur. Veçanërisht, kur fëmija i parë që lind është vajzë, traditat popullore dhe interpretimet shpirtërore i japin këtij fakti një kuptim të veçantë.

Në traditën popullore ballkanike, lindja e një vajze në minutat e para të Vitit të Ri konsiderohet shenjë paqjeje, harmonie dhe bereqeti. Thuhet se një vit që nis me lindjen e një vajze do të jetë më i qetë, me mirëkuptim në familje dhe mbarësi në jetën shoqërore. Këto besime nuk janë rregulla, por pjesë e trashëgimisë kulturore që brez pas brezi është ruajtur si simbol shprese.

Edhe nĂ« vende tĂ« tjera tĂ« botĂ«s, fĂ«mija i parĂ« i Vitit tĂ« Ri shpesh quhet “fĂ«mija i fatit” ose “New Year Baby”. NĂ« EuropĂ« dhe AmerikĂ«n e Veriut, lindja nĂ« ditĂ«n e parĂ« tĂ« vitit pĂ«rmendet shpesh si lajm pozitiv, qĂ« pĂ«rfaqĂ«son fillime tĂ« reja dhe optimizĂ«m.

Në kulturat aziatike, vajza lidhet me ekuilibrin, butësinë dhe energjinë jetësore, ndërsa lindja në Vitin e Ri shihet si një ogur i mirë për komunitetin.

Nga këndvështrimi fetar, pothuajse të gjitha besimet e mëdha e shohin fëmijën si dhuratë hyjnore, pa dallim gjinie. Në Islam, vajza konsiderohet mëshirë dhe bekim, ndërsa edukimi i saj me dashuri vlerësohet shpirtërisht. Në Krishtërim, fëmija simbolizon jetën e re dhe shpresën, ndërsa figura e gruas dhe vajzës lidhet me paqen dhe dashurinë, ndërsa Hinduizmi e lidh vajzën me energjinë hyjnore dhe begatinë. Budizmi, nga ana tjetër, e sheh lindjen e një vajze si një mundësi të re për zhvillim shpirtëror dhe dhembshuri.

Megjithatë, pavarësisht besimeve popullore apo interpretimeve fetare, një gjë mbetet e përbashkët në të gjitha kulturat: çdo fëmijë që vjen në jetë është gëzim, shpresë dhe fillim i ri. Lindja e një vajze në Vitin e Ri sot shihet gjithnjë e më shumë edhe si simbol i forcës, dinjitetit dhe rolit të rëndësishëm të gruas në shoqëri.

Në një botë që ndryshon me shpejtësi, këto besime mbeten më shumë si shenja simbolike, por vazhdojnë të na kujtojnë vlerën universale të jetës dhe shpresën që çdo vit i ri sjell me vete.

The post Kur fëmija i parë i Vitit të Ri është vajzë pritet bereqet dhe një vit i qetë appeared first on Gazeta Si.

Cilat këshilla shëndetësore ia vlen të ndiqen në vitin 2026

✇Gazeta Si
By: Sorgena Leka
1 January 2026 at 09:49

Viti i ri është një kohë kur shumë njerëz përpiqen të fillojnë zakone të mira dhe të angazhohen për përmirësimin e shëndetit dhe mirëqenies.

Por vendimet, sado të mira që mund të jenë, mund të bëhen shpejt të frikshme me të gjitha këshillat dhe ndonjëherë informacionet kontradiktore që ju vijnë nga lajmet, reklamuesit, ndikuesit, miqtë dhe madje edhe politikanët.

Por nuk duhet të jenë të tilla dhe ekspertët kryesisht thonë që gjithçka është më e thjeshtë.

NdĂ«rsa vjen viti 2026, çfarĂ« mund tĂ« humbisni, çfarĂ« duhet t’i kushtoni vĂ«mendje dhe si tĂ« merrni informacion tĂ« besueshĂ«m kur pĂ«rballeni nĂ« mĂ«nyrĂ« tĂ« pashmangshme me pretendime mĂ« konfuze vitin e ardhshĂ«m.

Proteinat dhe fibrat janë të rëndësishme, por ndoshta nuk keni nevojë të paguani më shumë

Kur bëhet fjalë për dietën tuaj, ekspertët thonë se shumica e njerëzve mund ta anashkalojnë shtimin e dietës. Nëse hani mjaftueshëm, ndoshta po merrni proteina të mjaftueshme dhe nuk keni nevojë për produkte që premtojnë ndonjë nxitje të madhe.

ËshtĂ« e vĂ«rtetĂ« qĂ« shumĂ« njerĂ«z mund tĂ« pĂ«rfitojnĂ« nga mĂ« shumĂ« fibra nĂ« dietat e tyre. MegjithatĂ«, ekspertĂ«t paralajmĂ«rojnĂ« kundĂ«r tendencave ekstreme tĂ« “konsumimit maksimal tĂ« fibrave” dhe nĂ« vend tĂ« kĂ«saj rekomandojnĂ« marrjen e fibrave nga ushqime tĂ« plota si frutat, perimet, fasulet dhe drithĂ«rat e plota.

Një rutinë e mirë për kujdesin e lëkurës nuk është e shtrenjtë ose e komplikuar

Ajo rutinë për kujdesin e lëkurës me 20 hapa dhe serumi prej 200 eurosh që ju shiti TikTok-u?

DermatologĂ«t kĂ«mbĂ«ngulin se nuk keni nevojĂ« pĂ«r tĂ«. QĂ«ndroni larg kremrave qĂ« kushtojnĂ« dhe nĂ« vend tĂ« kĂ«saj lyejeni me njĂ« krem ​​tĂ« mirĂ« mbrojtĂ«s nga dielli, thonĂ« ata.

Dhe i njĂ«jti rregull pĂ«r thjeshtĂ«si vlen edhe pĂ«r atĂ« dush njĂ«orĂ«sh “gjithçka”. Dushet mĂ« tĂ« mira janĂ« tĂ« thjeshta dhe tĂ« shkurtra, thonĂ« dermatologĂ«t, nuk kĂ«rkohet “pastrim i dyfishtĂ«â€. Dhe kjo Ă«shtĂ« gjithashtu shumĂ« mĂ« mirĂ« pĂ«r mjedisin!

Ka shumë mënyra të thjeshta për ta bërë atë stërvitje

NĂ«se palestra dhe tĂ« gjitha pajisjet e saj ju duken frikĂ«suese, mund ta hiqni dorĂ« nga ideja se keni nevojĂ« pĂ«r materiale shtesĂ« pĂ«r njĂ« stĂ«rvitje tĂ« mirĂ«. KĂ«tĂ« vit, fokusi Ă«shtĂ« pĂ«rsĂ«ri nĂ« stĂ«rvitjet pa shumĂ« detaje, me peshĂ«n e trupit, tĂ« cilat mund t’i bĂ«ni praktikisht kudo, veçanĂ«risht nĂ« rehatinĂ« e shtĂ«pisĂ« tuaj.

Kini kujdes nga trendet dhe trajtimet e mirëqenies- ato shpesh janë shumë të mira për të qenë të vërteta.

Edhe nĂ«se mendoni se ka tĂ« ngjarĂ« tĂ« pini shumĂ« alkool kĂ«to ditĂ«, ndihma Ă«shtĂ« afĂ«r. MjekĂ«t thonĂ« se mund tĂ« bĂ«ni pa “terapi intravenoze”, e cila ka vitamina qĂ« mund t’i merrni mĂ« lehtĂ« dhe mĂ« lirĂ« nĂ« formĂ« pilule. Por nuk ka gjasa qĂ« tĂ« keni nevojĂ« pĂ«r suplemente nĂ«se keni njĂ« dietĂ« tĂ« ekuilibruar.

E njĂ«jta gjĂ« vlen edhe pĂ«r produktet e fokusuara nĂ« “mirĂ«qenie”, si kompletet e testimit tĂ« mikrobiomĂ«s qĂ« gjenerojnĂ« informacione mbi tĂ« cilat mjekĂ«t nuk mund tĂ« veprojnĂ« nĂ« tĂ« vĂ«rtetĂ«. Dhe nĂ«se nuk keni diabet, ka pak prova qĂ« ju nevojitet njĂ« monitor i vazhdueshĂ«m i glukozĂ«s.

Për të përmirësuar shëndetin tuaj, kthehuni te bazat

Ideja e një pilule, produkti ose rutine për të gjitha sëmundjet mund të jetë joshëse. Por shkenca tashmë di shumë se si të përmirësohet shëndeti mendor dhe fizik, dhe ato janë të provuara dhe të vërteta:

PavarĂ«sisht nĂ«se jeni nĂ« qytet apo nĂ« fshat, ecni mĂ« shumĂ«. Hulumtimet tregojnĂ« se ecja Ă«shtĂ« e shkĂ«lqyer pĂ«r shĂ«ndetin fizik dhe mendor. ËshtĂ« aq e mirĂ« pĂ«r ju, sa mjekĂ«t po u pĂ«rshkruajnĂ« pacientĂ«ve tĂ« tyre kohĂ« nĂ« natyrĂ«.

Merrni hapa për të kontrolluar disa metrika shëndetësore, si presioni i lartë i gjakut, i cili shpesh nuk diagnostikohet dhe dihet se shkakton një sërë problemesh shëndetësore në të ardhmen. Jepini përparësi gjumit të mjaftueshëm dhe sigurohuni që edhe familja juaj ta bëjë këtë. Mos hani vetëm siç duhet, hani më ngadalë.

Kujdesuni edhe për mendjen tuaj. Vendosni kufij më të mirë me teknologjinë tuaj dhe rifitoni e rikualifikoni hapësirën tuaj të vëmendjes. Ndërtoni rrjetet tuaja sociale dhe investoni në të gjitha format e dashurisë për njerëzit përreth jush.

Këto ndryshime në stilin e jetës nuk ju bëjnë të ndiheni më mirë vetëm në moment. Hulumtimet tregojnë se ato ndikojnë në jetën tuaj për vitet që vijnë, duke ulur rrezikun e demencës dhe shumë problemeve të tjera shëndetësore.

Nuk dini kujt t’i besoni? Filloni me mjekun tuaj

Mund të jetë e vështirë të dini se kë të dëgjoni për shëndetin tuaj, përballë historive personale bindëse në mediat sociale nga njerëz që betohen se diçka ka funksionuar për ta, ose marketingut dhe reklamave të zgjuara nga kompani që ju trembin ose premtojnë një zgjidhje të lehtë.

Edhe pse sistemi mjekësor nuk është perfekt, mjeku juaj mbetet personi më i mirë për të folur rreth parandalimit, shqetësimeve shëndetësore dhe trajtimeve të mundshme.

The post Cilat këshilla shëndetësore ia vlen të ndiqen në vitin 2026 appeared first on Gazeta Si.

Në foto: Si u prit Viti i Ri në të gjithë botën

✇Gazeta Si
By: Sorgena Leka
1 January 2026 at 09:28

Vende anembanë botës kanë mirëpritur Vitin e Ri ndërsa mesnata ra nga një zonë kohore në tjetrën.

Ishulli i Kiritimati, njĂ« ishull nĂ« kombin e largĂ«t tĂ« PaqĂ«soritu bĂ« vendi i parĂ« qĂ« hyri nĂ« vitin 2026. NjĂ« turist atje tha pĂ«r BBC  se e shĂ«noi atĂ« “nĂ« njĂ« plazh pa satelitĂ«, pa shenja jete njerĂ«zore, errĂ«sirĂ« ​​tĂ« plotĂ« dhe gaforre tĂ« panumĂ«rta”.

Në vende të tjera Viti i Ri u mirëprit mes duartrokitjeve dhe përqafimeve.

The post Në foto: Si u prit Viti i Ri në të gjithë botën appeared first on Gazeta Si.

Zvicër/ Shpërthim në një qendër për ski ku po festohej Viti i Ri, rreth 40 të vdekur

✇Gazeta Si
By: Sorgena Leka
1 January 2026 at 09:16

Një shpërthim ka ndodhur në orët e para të nisjes së vitit 2026 në Crans-Montana në Zvicër, ndërsa po zhvilloheshin festimet e vitit të ri. Fillimisht shpërthimi ka ndodhur në një bar dhe më pas ka rënë zjarr. Policia tregon se disa persona kanë humbur jetën ndërsa ka edhe të plagosur.

Sipas burimeve policore dhe spitalore, bilanci paraprak flet për rreth 40 persona të vdekur dhe afërsisht 100 të plagosur, shumica me djegie të rënda. 

Shpërthimi ndodhi rreth orës 01:30, në një bar të quajtur Le Constellation.

Shkaku i ngjarjes ende nuk dihet.

Crans-Montana është një qytet luksoz resorti skish i vendosur në zemër të Alpeve Zvicerane, afërsisht dy orë larg kryeqytetit zviceran të Bernës.

The post Zvicër/ Shpërthim në një qendër për ski ku po festohej Viti i Ri, rreth 40 të vdekur appeared first on Gazeta Si.

Aksident tragjik në Gjirokastër, humbin jetën 3 të rinj, plagoset 20-vjeçarja

✇Gazeta Si
By: Sorgena Leka
1 January 2026 at 08:59

Nga Gazeta Si- NjĂ« aksident i rĂ«ndĂ« me pasojĂ« tre viktima ka ndodhur mĂ«ngjesin e sotĂ«m nĂ« aksin rrugor GjirokastĂ«r–TepelenĂ«, nĂ« vendin e quajtur Bypass. Si pasojĂ« e pĂ«rplasjes sĂ« dy automjeteve, njĂ« mjet tip VolksĂ«agen, ku udhĂ«tonin K. M., 24 vjeç, dhe A. R., 28 vjeç, tĂ« dy kanĂ« humbur jetĂ«n nga plagĂ«t e marra.

Në aksident është përfshirë edhe një mjet tip Mercedes Benz, ku udhëtonin M. D., 26 vjeç, i cili ka ndërruar jetë në vendngjarje, si dhe A. D., 20 vjeçe, e cila është transportuar drejt Spitalit të Traumës në Tiranë për ndihmë më të specializuar. Ajo ndodhet jashtë rrezikut për jetën.

The post Aksident tragjik në Gjirokastër, humbin jetën 3 të rinj, plagoset 20-vjeçarja appeared first on Gazeta Si.

Lëndohen 20 persona nga hedhja e fishekzjarrëve, 13-vjeçarja gërvishtet nga plumbi qorr

✇Gazeta Si
By: Sorgena Leka
1 January 2026 at 08:55

Nga Gazeta Si- Nuk kanë munguar incidentet në natën e ndërrimit të viteve në vendin tonë.

Gjatë festimeve për ndërrimin e viteve, si pasojë e hedhjes së fishekzjarrëve, deri në orën 01:30 në rang vendi, janë raportuar 20 persona të lënduar, pa rrezik për jetën.

Mes tyre është një e mitur 13-vjeçare, e cila ka pësuar gërvishtje në parakrah, dyshohet nga një plumb qorr, në Vaqarr.

16 raste kanë ndodhur në Tiranë, 2 në Durrës, 1 në Lezhë, 1 në Fushë-Arrëz dhe 1 në Korçë.

The post Lëndohen 20 persona nga hedhja e fishekzjarrëve, 13-vjeçarja gërvishtet nga plumbi qorr appeared first on Gazeta Si.

Dita e parë e vitit nis me temperatura nën zero

✇Gazeta Si
By: Sorgena Leka
1 January 2026 at 08:46

Dita e parë e vitit të ri 2026 ka nisur me temperatura të ulëta që do na shoqërojnë gjatë gjithë ditës, në të gjithë vendin.

Sipas meteorologĂ«ve, temperaturat nĂ« vend kanĂ« arritur minimalet nĂ« -8 gradĂ« Celsius ndĂ«rsa gjatĂ« ditĂ«s nuk pritet t’i kalojnĂ« vlerat  e 6 gradĂ« Celsius.

Ndërkohë të premten priten të rikthehen reshjet.

The post Dita e parë e vitit nis me temperatura nën zero appeared first on Gazeta Si.

Pesë fitore të mëdha globale shëndetësore që do shpëtojnë miliona jetë

✇Gazeta Si
By: Sorgena Leka
31 December 2025 at 13:50

Me shkurtimin e fondeve humanitare nga SHBA-ja dhe vende të tjera, titujt kryesorë të shëndetit global të këtij viti kanë qenë të zymtë.

Por gjëra të mira kanë ndodhur në kërkimin e vaksinave dhe zhvillimin e trajtimeve të reja dhe të përmirësuara për disa nga sëmundjet më të vështira.

Miliona vajza të mbrojtura nga kanceri i qafës së mitrës

Një objektiv për të mbrojtur 86 milionë vajza nga kanceri i qafës së mitrës deri në fund të vitit 2025 u arrit përpara afatit, duke rritur shpresat midis ekspertëve se kanceri i qafës së mitrës mund të eliminohet brenda shekullit të ardhshëm.

Gavi, aleanca e vaksinave, nisi programin e saj të vaksinimit kundër papillomavirusit njerëzor (HPV) në vitin 2014, kur mbulimi i vaksinave në Afrikë ishte vetëm 4%.

Deri në fund të vitit 2022, ishte vetëm 15%, por shkencëtarët kishin zbuluar se një dozë e vetme mund të jepte mbrojtje të krahasueshme me dy dozat e përdorura fillimisht. Kjo do ta bënte më të thjeshtë ofrimin e programeve të vaksinimit dhe do ta zgjeronte furnizimin dyfish.

Në vitin 2023, Gavi njoftoi objektivin e saj ambicioz për të mbrojtur 86 milionë vajza deri në vitin 2025 dhe një shtytje e përbashkët pa që mbulimi në Afrikë të rritej. Deri në fund të vitit 2024, ishte në 44%, më e lartë se 38% e Europës.

NĂ« nĂ«ntor, Dr. Sania Nishtar, drejtoresha ekzekutive e Gavi, i vlerĂ«soi “vendet, partnerĂ«t, shoqĂ«rinĂ« civile dhe komunitetet” pĂ«r arritjen e hershme tĂ« objektivit prej 86 milionĂ«sh dhe “nxitje tĂ« progresit tĂ« madh global drejt eliminimit tĂ« njĂ« prej sĂ«mundjeve mĂ« vdekjeprurĂ«se qĂ« prekin gratĂ«â€.

Kanceri i qafës së mitrës mbetet i përhapur dhe vdekjeprurës në pjesët më të varfra të botës, 85% e rasteve të reja janë në Afrikën Sub-Sahariane dhe një grua vdes nga sëmundja çdo dy minuta.

Por një vaksinë kundër virusit mund të parandalojë 17.4 vdekje për çdo 1,000 fëmijë të vaksinuar, sipas Gavi, që do të thotë se 86 milionë vaksinimet do të parandalojnë rreth 1.4 milionë vdekje nga kanceri i qafës së mitrës.

Lloji i parë i ri i trajtimit të malaries në dekada

Pas provave të suksesshme klinike, lloji i parë i ri i trajtimit të malaries në dekada do të kërkojë miratimin rregullator. GanLum, nga kompania farmaceutike Novartis, tejkaloi trajtimin standard duke demonstruar një shkallë shërimi prej 99.2% krahasuar me 96.7%.

Çështja kryesore Ă«shtĂ« se duhet tĂ« jetĂ« efektiv edhe kundĂ«r parazitĂ«ve tĂ« malaries qĂ« kanĂ« zhvilluar rezistencĂ« ndaj artemisininĂ«s, njĂ« pĂ«rbĂ«rĂ«s i trajtimit standard aktual.

Rezistenca ndaj ilaçeve ndaj artemisininës është një shqetësim në rritje. Në vitet 1990, rezistenca ndaj klorokinës, atëherë trajtimi standard i malaries, çoi në miliona vdekje, thotë Dr. George Jagoe, shkencëtar.

Perspektiva e njĂ« antimalariali si GanLum jep njĂ« “ndjesi lehtĂ«simi”, tha ai nĂ« takimin vjetor tĂ« ShoqatĂ«s Amerikane tĂ« MjekĂ«sisĂ« Tropikale dhe HigjienĂ«s, si “tĂ« kesh njĂ« fikĂ«s zjarri” gati pĂ«r t’u pĂ«rdorur.

Studiuesit shpresojnë gjithashtu se GanLum do të jetë më efektiv në ndalimin e transmetimit, për shkak të mënyrës se si ndikon te parazitët në faza të caktuara të ciklit të tyre jetësor.

“GanLum mund tĂ« pĂ«rfaqĂ«sojĂ« pĂ«rparimin mĂ« tĂ« madh nĂ« trajtimin e malaries pĂ«r dekada tĂ« tĂ«ra”, thotĂ« Dr. Abdoulaye DjimdĂ©, profesor i parazitologjisĂ« dhe mikologjisĂ« nĂ« Universitetin e ShkencĂ«s, Teknikave dhe Teknologjive tĂ« Bamakos, Mali, i cili ishte i pĂ«rfshirĂ« nĂ« zhvillimin e ilaçit.

Më shumë vende që eliminojnë fruthin

Kepi i Gjelbër, Mauritiusi dhe Sejshelet u bënë tre vendet e para nën-Sahariane që eliminuan zyrtarisht fruthin dhe rubeolën.

Ky moment historik erdhi pavarësisht një rritjeje të rasteve të fruthit në të gjithë botën, me rreth 11 milionë infeksione në vitin 2024. Në nëntor, rajoni i Amerikës humbi statusin e tij pa fruth për shkak të shpërthimeve në Kanada, ndërsa SHBA-të po përballen me shpërthimin e tyre më të keq në dekada.

Suksesi i tre vendeve afrikane u pĂ«rshkrua si “njĂ« arritje e madhe e shĂ«ndetit publik”. “Kjo tregon se çfarĂ« Ă«shtĂ« e mundur kur vendet e vĂ«nĂ« parandalimin nĂ« plan tĂ« parĂ« dhe i bĂ«jnĂ« vaksinat njĂ« pĂ«rparĂ«si”, thotĂ« Dr. Mohamed Janabi, drejtori i OrganizatĂ«s BotĂ«rore tĂ« ShĂ«ndetĂ«sisĂ« pĂ«r AfrikĂ«n.

“Ne duhet tĂ« ndĂ«rtojmĂ« mbi kĂ«tĂ« sukses nĂ« mĂ«nyrĂ« qĂ« çdo fĂ«mijĂ« nĂ« AfrikĂ« tĂ« mund tĂ« rritet i shĂ«ndetshĂ«m dhe i mbrojtur.”

21 vende ishujsh të Paqësorit gjithashtu eliminuan fruthin dhe rubeolën këtë vit. Ky status do të thotë që ato kanë ndërprerë transmetimin endemik për më shumë se tre vjet, dhe gjithashtu kanë sisteme mbikëqyrjeje për të kapur dhe përmbajtur me shpejtësi çdo rast që vjen në vend.

Botsvana dhe Ruanda kanë arritur mbulim prej 95% me vaksinimin kundër fruthit dhe rubeolës, standardi i nevojshëm për të ndërprerë transmetimin.

Në nivel global, vdekjet nga fruthi ranë me 88% midis viteve 2000 dhe 2024, me një raport të OBSH-së që zbuloi se gati 59 milionë jetë ishin shpëtuar nga vaksina e fruthit që nga viti 2000.

Një ilaç i ri për parandalimin e HIV-it

NjĂ« ilaç i pĂ«rshkruar si njĂ« “ndryshues i mundshĂ«m i lojĂ«s” pĂ«r epideminĂ« e HIV-it mbĂ«rriti nĂ« AfrikĂ«n Sub-Sahariane brenda disa muajsh nga miratimi i tij nĂ« SHBA.

Lenacapavir, i dhënë si injeksion dy herë në vit, mund ta parandalojë pothuajse plotësisht infeksionin HIV. Ai u miratua nga rregullatorët amerikanë në qershor dhe u rekomandua nga OBSH në korrik.

Prodhuesi Gilead ka nënshkruar marrëveshje me gjashtë prodhues të barnave gjenerike, duke i lejuar ata të prodhojnë versione më të lira për përdorim në 120 vende. Ato do të ofrohen me rreth 40 dollarë për secilin pacient për një vit sipas marrëveshjeve.

Derisa ky prodhim të vihet në funksion, Gilead është zotuar të ofrojë lenacapavir pa fitim për deri në dy milionë njerëz gjatë dy viteve të ardhshme. Në nëntor, dërgesat e para mbërritën në Esëatini dhe Zambia. Shpërndarja pritet të fillojë në fillim të vitit 2026.

Aksionarët thonë se qasja duhet të shkojë më tej dhe komunitetet e varfra në vendet e përjashtuara nga marrëveshjet gjenerike të Gilead do të vazhdojnë të kenë vështirësi në përballimin e ilaçit, me një çmim liste prej 28,218 dollarësh për të trajtuar një person për një vit. Ilaçi do të duhet të shpërndahet në shkallë të gjerë për të ndryshuar valën e infeksioneve të reja. Dhe financimi për shërbimet e HIV është i brishtë.

Peter Sands, drejtor ekzekutiv i Fondit Global, tha se futja nĂ« vendet me tĂ« ardhura tĂ« ulĂ«ta dhe tĂ« mesme “pothuajse njĂ«kohĂ«sisht me vendet me tĂ« ardhura tĂ« larta Ă«shtĂ« njĂ« pĂ«rparim, pasi ilaçet e mĂ«parshme pĂ«r parandalimin e HIV-it kanĂ« marrĂ« mesatarisht pesĂ« vjet pĂ«r t’u bĂ«rĂ« tĂ« disponueshme nĂ« kĂ«to mjedise, pasi provat e efikasitetit tĂ« tyre janĂ« njohur pĂ«r herĂ« tĂ« parĂ«â€.

Përparime në luftën kundër TB

Që nga emërtimi i saj në vitin 1882, tuberkulozi ka vrarë më shumë se një miliard njerëz dhe mbetet vrasësi kryesor në botë nga sëmundjet infektive.

Por opsionet e trajtimit po pĂ«rparojnĂ« me ritĂ«m tĂ« shpejtĂ«. KatĂ«r vaksina janĂ« nĂ« fazat e tyre tĂ« fundit tĂ« testimit; testet mĂ« tĂ« lehta pĂ«r t’u pĂ«rdorur, duke pĂ«rfshirĂ« tamponĂ«t e thjeshtĂ« tĂ« gjuhĂ«s, mund tĂ« pĂ«rmirĂ«sojnĂ« zbulimin; dhe njĂ« trajtim i ri mund tĂ« rrisĂ« shkallĂ«n e shĂ«rimit dhe tĂ« shkurtojĂ« kohĂ«n e nevojshme pĂ«r tĂ« trajtuar TB.

Një antibiotik i ri, sorfequiline, tregoi veprim më të fortë se trajtimet ekzistuese në rezultatet e provave të paraqitura në Konferencën Botërore të Unionit për Shëndetin e Mushkërive në nëntor.

“Shkenca vazhdon tĂ« ecĂ« pĂ«rpara, nĂ« dobi tĂ« sistemeve tĂ« kujdesit shĂ«ndetĂ«sor, njerĂ«zve me TB, familjeve tĂ« tyre dhe komuniteteve tĂ« tyre”, thotĂ« Mel Spigelman, presidente e TB Alliance, e cila zhvilloi ilaçin.

“Objektivat qĂ« dikur dukeshin tĂ«rĂ«sisht aspiruese, siç Ă«shtĂ« zhdukja e TB-sĂ«, po bĂ«hen gjithnjĂ« e mĂ« tĂ« mundshme pĂ«r shkak tĂ« pĂ«rparimeve”, thotĂ« Dr. Rod DaĂ«son i Institutit tĂ« MushkĂ«rive tĂ« Universitetit tĂ« Cape Town. “Por kemi shumĂ« punĂ« pĂ«rpara dhe nuk mund tĂ« ndalemi derisa TB tĂ« mos jetĂ« mĂ« njĂ« kĂ«rcĂ«nim”.

PĂ«rshtati: Gazeta: “Si”

The post Pesë fitore të mëdha globale shëndetësore që do shpëtojnë miliona jetë appeared first on Gazeta Si.

E rëndë në Pogradec/ I moshuari abuzon me 12-vjeçaren, e mitura 22 javëshe shtatzënë

✇Gazeta Si
By: Sorgena Leka
30 December 2025 at 20:34

Një ngjarje e rëndë është zbuluar sot në Pogradec.

Një 12-vjeçare pas një vizite në spitalin e Korçës, ka rezultuar shtatzënë, rreth 22 javëshe.

Sipas informacioneve paraprake, dyshohet se e mitura është abuzuar seksualisht me forcë nga një i moshuar me njohje familjare me familjen e të miturës. Ngjarja ka ndodhur në shtëpinë e të moshuarit.

Rasti është evidentuar pasi vajza kishte ndryshime fizike, çka detyroi prindërit ta çonin në spital për ekzaminim. Pas vizitës u konfirmua se e mitura ishte shtatzënë.

Mësohet se i moshuari, i dyshuar rreth 70 vjeç, e ka kërcënuar vazhdimisht të miturën për të mos treguar ngjarjen, ndërsa policia ka bërë arrestimin e këtij të fundit.

Në prani të psikologut, vajza ka pranuar ngjarjen.

The post E rëndë në Pogradec/ I moshuari abuzon me 12-vjeçaren, e mitura 22 javëshe shtatzënë appeared first on Gazeta Si.

Akuzohej për vrasjen e ish-efektivit të Krimeve, Gjykata e Elbasanit shpall të pafajshëm Donald Hoxhën

✇Gazeta Si
By: Sorgena Leka
30 December 2025 at 18:00

Gjykata e Elbasanit ka shpallur tĂ« pafajshĂ«m Donald HoxhĂ«n, i cili akuzohet si autor i dyshuar i vrasjes sĂ« ish-efektivit tĂ« Krimeve, Roland Rexhepi, i njohur si “Doda”.

Prokuroria kishte kërkuar 16 vite burgim për Hoxhën, i cili dyshohej në rolin e ndihmësit në vrasjen e Rexhepit.

34-vjeçi u arrestuar në Londër dhe u ekstradua në vendin tonë.

Donald Hoxha akuzohet se nĂ« datĂ«n 22 korrik 2009 nĂ« qytetin e Elbasanit nĂ« bashkĂ«punim me Armand Llakaj dhe Marjus Tafaj, kanĂ« vrarĂ« me armĂ« zjarri ish-policin Roland Rexhepin, pasi dyshohej se kishte tentuar qĂ« tĂ« prishte vendngjarjen nĂ« vrasjen e Sokol Çapjes dhe kishte ndihmuar autorĂ«t tĂ« largoheshin nga Elbasani.

Ish-efektivi, i njohur ndryshe edhe si “Doda” u ekzekutua me dy armĂ« tip kallashnikov mĂ«ngjesin e 22 korrikut pranĂ« banesĂ«s sĂ« tij teksa po shkonte te parkingu ku kishte makinĂ«n.

NĂ« kĂ«tĂ« moment i Ă«shtĂ« afruar me motor “Zong-Zhung” njĂ«ri nga autorĂ«t e krimit, Armando Llakaj, i cili ka hapur zjarr nĂ« drejtim tĂ« Rexhepit duke e lĂ«nĂ« tĂ« vdekur nĂ« vend. Ngjarja erdhi si rezultat i pĂ«rplasjes mes bandave tĂ« qytetit tĂ« Elbasanit.

Pak kohë pas ngjarjes, policia arriti të sigurojë prova dhe të arrestojnë Marjus Tafën dhe Armando Llakajn, tashmë janë dënuar me 24 dhe 23 vite burgim, ku vijojnë të vuajnë dënimin në burgun e Peqinit.

Roland Rexhepi ka qenë agjent i antidrogës dhe shofer i drejtuesit të Policisë së Elbasanit, Edmond Koseni, në atë kohë. Dy vite më vonë atij iu vra vëllai, Ilir Rexhepi.

The post Akuzohej për vrasjen e ish-efektivit të Krimeve, Gjykata e Elbasanit shpall të pafajshëm Donald Hoxhën appeared first on Gazeta Si.

Vuçiç pranon kërkesën e studentëve: Do kemi zgjedhje të parakohshme në Serbi

✇Gazeta Si
By: Sorgena Leka
30 December 2025 at 17:25

Kreu i shtetit serb Alaksandër Vuçiç ka plotësuar kërkesën kryesore të opozitës dhe studentëve që protestojnë prej disa muajsh nëpër sheshe, duke njoftuar mbajtjen e zgjedhjeve të parakohshme parlamentare në 2026.

“E kemi pranuar kĂ«rkesĂ«n e tyre kryesore. Vitin e ardhshĂ«m do tĂ« shkojmĂ« nĂ« zgjedhje parlamentare, por vetĂ«m se nuk do tĂ« jenĂ« aq tĂ« lumtur kur t’i numĂ«rojnĂ« votat. Do tĂ« shkojmĂ« nĂ« zgjedhje qĂ« t’i mposhtim kundĂ«rshtarĂ«t tanĂ« politikĂ«, qĂ« janĂ« pa program e pa ide nĂ« çdo qytet tĂ« SerbisĂ«. U organizuan mĂ« shumĂ« se 25,000 tubime tĂ« paligjshme. Ata bllokuan trafikun dhe u pĂ«rpoqĂ«n qĂ« tĂ« kishte viktima. Kjo Ă«shtĂ« arsyeja pse them se ata donin tĂ« krijonin njĂ« Maidan, duke krijuar kaos. Zgjedhjet nuk fitohen me gĂ«njeshtra, por me punĂ« tĂ« vĂ«rtetĂ«, duke luftuar pĂ«r qytetarĂ«t e SerbisĂ«, duke luftuar pĂ«r popullin”.

Vuçiç tha se opozitarët nuk kanë as ide politike, as rreth Kosovës.

“NjĂ«ra pjesĂ« e opozitĂ«s Ă«shtĂ« pĂ«r njohjen e KosovĂ«s, dhe tjetra Ă«shtĂ« tĂ« shkohet nĂ« luftĂ« me PrishtinĂ«n qĂ« nesĂ«r. JanĂ« po ata qĂ«, pavarĂ«sisht faktit se e shkatĂ«rruan ushtrinĂ« vite mĂ« parĂ«, pikĂ«risht tani donin tĂ« shkonin nĂ« luftĂ« me PrishtinĂ«n. Kur nuk ke njĂ« politikĂ«, nuk ke plane, nuk ke ide, nuk ke njĂ« program, nuk ke asgjĂ« pĂ«r t’u ofruar njerĂ«zve, pas njĂ« kohe njerĂ«zit e kuptojnĂ« se ajo dozĂ« pasioni ka kaluar. Le tĂ« kthehemi nĂ« njĂ« jetĂ« tĂ« vĂ«rtetĂ«, serioze dhe tĂ« pĂ«rgjegjshme. Mendoj se Ă«shtĂ« e rĂ«ndĂ«sishme tĂ« tregohet se Beogradi dhe Serbia po kthehen plotĂ«sisht nĂ« normalitet, pavarĂ«sisht faktit se shumĂ« nuk e donin kĂ«tĂ«â€.

The post Vuçiç pranon kërkesën e studentëve: Do kemi zgjedhje të parakohshme në Serbi appeared first on Gazeta Si.

Të ndihmosh të tjerët parandalon demencën, altruizmi ngadalëson plakjen e trurit me 20%

✇Gazeta Si
By: Sorgena Leka
30 December 2025 at 14:01

Ndihma ndaj të tjerëve vetëm për disa orë në javë mund të ngadalësojë humbjen e kujtesës dhe të ndihmojë në parandalimin e demencës, sugjeron një studim i ri i rëndësishëm.

Kryerja e akteve të thjeshta të mirësisë, nga vullnetarizmi deri te ndihma ndaj miqve ose fqinjëve mund të ngadalësojë rënien njohëse deri në 20 për qind, kanë zbuluar studiuesit.

Shkencëtarët në Universitetin e Teksasit në Austin ndoqën më shumë se 30,000 amerikanë të moshës 51 vjeç e lart për dy dekada, duke testuar aftësitë e tyre të kujtesës dhe të të menduarit përmes intervistave të rregullta telefonike.

Pjesëmarrësit përfunduan tre vlerësime që matën kujtesën e menjëhershme, kujtesën afatgjatë dhe shpejtësinë e përpunimit mendor, me rezultate më të larta të kombinuara që pasqyronin shëndet më të mirë të trurit.

Studiuesit më pas shqyrtuan dy lloje sjelljesh ndihmëse: vullnetarizmin formal, siç është puna bamirëse ose komunitare, dhe ndihmën informale, duke përfshirë mbështetjen e papaguar për miqtë, fqinjët ose të afërmit me të cilët nuk jetonin.

Ata që i ndihmuan të tjerët në njërën nga mënyrat përjetuan një rënie njohëse prej 15 deri në 20 për qind më të ngadaltë sesa ata që nuk e bënë.

Përfitimi më i madh u pa tek njerëzit që dhanë ndihmë vetëm dy deri në katër orë në javë.

“Aktet e pĂ«rditshme tĂ« mbĂ«shtetjes, qofshin tĂ« organizuara apo personale, mund tĂ« kenĂ« ndikim afatgjatĂ«â€, tha Dr. Sae HĂ«ang Han, Profesor NdihmĂ«s i Zhvillimit NjerĂ«zor dhe Shkencave Familjare nĂ« universitet, i cili udhĂ«hoqi hulumtimin.

Ai shtoi se ajo që më ra në sy ishte se përfitimet njohëse të ndihmës ndaj të tjerëve nuk ishin vetëm nxitje afatshkurtra.

‘Por pĂ«rkundrazi, ishin kumulative me kalimin e kohĂ«s me angazhim tĂ« qĂ«ndrueshĂ«m dhe kĂ«to pĂ«rfitime ishin tĂ« dukshme si pĂ«r vullnetarizmin formal ashtu edhe pĂ«r ndihmĂ«n informale.

‘Ndihma informale nganjĂ«herĂ« supozohet se ofron mĂ« pak pĂ«rfitime shĂ«ndetĂ«sore pĂ«r shkak tĂ« mungesĂ«s sĂ« njohjes sociale.

‘Ishte njĂ« surprizĂ« e kĂ«ndshme tĂ« zbuloja se ajo ofron pĂ«rfitime njohĂ«se tĂ« krahasueshme me vullnetarizmin formal.’

Gjetjet bazohen në hulumtime të mëparshme të udhëhequra nga Profesor Han, të cilat treguan se vullnetarizmi mund të kundërvepronte efektet e dëmshme të stresit kronik në inflamacion, një proces biologjik i lidhur me rënien njohëse dhe demencën.

Në atë studim të mëparshëm, efekti mbrojtës i vullnetarizmit ishte më i fortë tek njerëzit me nivele më të larta të inflamacionit, duke sugjeruar se ata me shëndet më të dobët mund të përfitojnë më shumë.

Si rezultat, Profesor Han tha se tĂ« rriturit e moshuar me shĂ«ndet jo optimal ‘mund tĂ« jenĂ« ata qĂ« pĂ«rfitojnĂ« nga ofrimi i mundĂ«sive pĂ«r tĂ« ndihmuar’.

Studimi më i fundit, i botuar në revistën Social Science & Medicine, e përkufizoi vullnetarizmin formal duke i pyetur pjesëmarrësit nëse kishin kaluar kohë në 12 muajt e mëparshëm duke bërë punë të papaguar për organizata fetare, arsimore, shëndetësore ose bamirëse.

Ndihma informale u vlerësua duke u pyetur nëse ata kishin kaluar kohë duke ndihmuar miqtë, fqinjët ose të afërmit me të cilët nuk jetonin, dhe nuk paguheshin për të ndihmuar.

Pjesëmarrësve iu kërkua gjithashtu se sa kohë i kushtonin ndihmës, duke përfshirë nëse kjo kohë arrinte në më shumë ose më pak se 100 orë në vit.

Gjetjet vijnë ndërsa rastet e demencës vazhdojnë të rriten.

Ndërsa gjendja nuk ka kurë, diagnoza e hershme mund të ndihmojë në ngadalësimin e përparimit dhe menaxhimin e simptomave, të cilat përfshijnë humbjen e kujtesës, vështirësi në përqendrim, ndryshime të humorit dhe probleme në biseda.

Provat në rritje sugjerojnë se ndryshimet në shikim, dëgjim, shije, prekje dhe ekuilibër mund të shfaqen vite para simptomave klasike.

The post Të ndihmosh të tjerët parandalon demencën, altruizmi ngadalëson plakjen e trurit me 20% appeared first on Gazeta Si.

❌
❌