❌

Normal view

There are new articles available, click to refresh the page.
Today — 8 January 2026Main stream

Inteligjenca Artificiale, kolegu yt i preferuar në vitin 2026

✇Revista Monitor
By: Megi Dumi
8 January 2026 at 16:26

EkspertĂ«t parashikojnĂ« njĂ« ndryshim tĂ« thellĂ« nĂ« mĂ«nyrĂ«n e punĂ«s nĂ« vitin 2026, teksa inteligjenca artificiale (IA) pritet tĂ« shndĂ«rrohet nĂ« “kolegun e preferuar” tĂ« punonjĂ«sve.

Frika qĂ« dominonte nĂ« vitin 2023, se IA do tĂ« zĂ«vendĂ«sonte vendet e punĂ«s dhe do tĂ« dĂ«mtonte besimin—po zbehet. Me pĂ«rdorimin gjithnjĂ« e mĂ« tĂ« gjerĂ« tĂ« IA nĂ« pĂ«rditshmĂ«ri, ankthi po i lĂ« vendin njĂ« optimizmi tĂ« kujdesshĂ«m: IA nuk shihet mĂ« si diçka qĂ« punon pĂ«r njerĂ«zit, por me ta.

Sipas ekspertĂ«ve, punonjĂ«sit qĂ« e trajtojnĂ« IA si njĂ« koleg tĂ« ri, pĂ«r ta trajnuar, pĂ«r ta mbikĂ«qyrur dhe pĂ«r ta shfrytĂ«zuar, do tĂ« kenĂ« avantazh ndaj atyre qĂ« i rezistojnĂ«. “IA si koleg” Ă«shtĂ« mĂ« shumĂ« njĂ« metaforĂ«: ajo riformĂ«son role, por nuk e zĂ«vendĂ«son nevojĂ«n pĂ«r njerĂ«z.

Sam Taylor (LLC.org) e përshkruan IA si një partner të heshtur që forcon intuitën njerëzore, një kombinim i asistentit kërkimor, strategut dhe redaktorit.

Suksesi vjen nga ekipet që e shohin IA si bashkëpunëtore, jo konkurruese. Ryan Starks (Rising Team) thekson se teknologjia nuk e zvogëlon rëndësinë e njerëzve; përkundrazi, rrit vlerën e besimit, komunikimit dhe lidhjes njerëzore, themele të inovacionit.

David Maffei (Staffbase) paralajmëron se rreziku real nuk është humbja e vendeve të punës, por shpejtësia pa lidhje. Sipas tij, komunikimi i brendshëm i fuqizuar nga IA do të jetë kyç për qartësi, besim dhe koherencë organizative.

Dave Bottoms (Upwork) shton se vala e ardhshme e produktivitetit do të vijë nga bashkëpunimi mes njerëzve, bizneseve dhe agjentëve të IA; aftësi si kreativiteti, autenticiteti dhe mendimi kritik mbeten thelbësisht njerëzore.

Jacqui Canney (ServiceNow) vlerĂ«son se 2026 shĂ«non kalimin nga “e ardhmja e punĂ«s” te pĂ«rjetimi i asaj tĂ« ardhme. AgjentĂ«t e IA do tĂ« çlirojnĂ« punonjĂ«sit, sidomos ata nĂ« fillim karriere, pĂ«r punĂ« strategjike e krijuese, por adoptimi i pĂ«rgjegjshĂ«m duhet tĂ« vendosĂ« nĂ« qendĂ«r besimin, etikĂ«n dhe shĂ«ndetin mendor.

Andrew Rabinovich (Upwork) parashikon agjentë IA më të aftë, të specializuar dhe të trajnuar me të dhëna pronësore, që ruajnë kontekstin dhe koordinojnë detyra nga fillimi në fund, gjithnjë me mbikëqyrje njerëzore.

Brandon Roberts (ServiceNow) thekson se suksesi nuk do të matet vetëm me eficiencë, por me mënyrën si koha e kursyer riinvestohet për të ndërtuar forca pune të adaptueshme.

NĂ« pĂ«rfundim, Andie Dovgan (Creatio) parashikon kalimin nga “co-pilotĂ«â€ te agjentĂ« autonomĂ« qĂ« planifikojnĂ« dhe ekzekutojnĂ« procese, sidomos nĂ« sektorĂ« intensivĂ« nĂ« tĂ« dhĂ«na.

Mark Abbott (Ninety.io) kujton se, edhe pse IA eliminon detyra rutinë, ajo nuk zëvendëson nevojën njerëzore për gjykim, inteligjencë emocionale dhe mendim strategjik.

PĂ«r organizatat qĂ« e kuptojnĂ« kĂ«tĂ«, e ardhmja e punĂ«s nuk zhduket, ajo evoluon. Dhe pĂ«r shumĂ« punonjĂ«s, IA mund tĂ« bĂ«het vĂ«rtet “kolegu i preferuar”. / Forbes, Shqip.al

The post Inteligjenca Artificiale, kolegu yt i preferuar në vitin 2026 appeared first on Revista Monitor.

Yesterday — 7 January 2026Main stream

UNESCO nis një nismë për mbrojtjen e shkrimit të dorës, i rrezikuar nga dominimi dixhital

✇Revista Monitor
By: Megi Dumi
7 January 2026 at 11:47

UNESCO ka prezantuar një projekt për mbrojtjen e shkrimit të dorës, i cili po vihet gjithnjë e më shumë në rrezik nga përhapja e shkrimit dixhital.

Përdorimi masiv i tastierave dhe ekraneve me prekje ka zëvendësuar në masë të madhe shkrimin tradicional me dorë, i konsideruar historikisht jo vetëm një aftësi e fituar, por edhe një tipar themelor antropologjik i zhvillimit njerëzor.

Edhe pĂ«rpara se shkrimi dixhital tĂ« merrte epĂ«rsi, mĂ«simdhĂ«nia e tĂ« ashtuquajturit “bukurshkrim” kishte humbur gradualisht rĂ«ndĂ«sinĂ« e saj nĂ« sistemet arsimore.

Por, përtej varfërimit kulturor, studime të shumta shkencore dhe pedagogjike tregojnë se mospraktikimi i shkrimit të dorës te fëmijët dëmton zhvillimin e aftësive njohëse.

Ndryshe nga shkrimi dixhital, shkrimi i dorĂ«s nxit zhvillimin e aftĂ«sive tĂ« imĂ«ta psikomotore (fine motor skills) dhe tĂ« procesit tĂ« kombinuar lexim–shkrim.

Sipas këtyre studimeve, përdorimi i kufizuar i shkrimit me dorë lidhet edhe me vështirësi specifike të të nxënit, si disgrafia, disleksia dhe diskalkulia.

Ekspertët paralajmërojnë se varësia e hershme nga mjetet dixhitale mund të dobësojë përqendrimin, kujtesën dhe aftësinë për të strukturuar mendimin.

Projekti i UNESCO-s përfshin dimensione kulturore, arsimore dhe ekonomike dhe synon disa objektiva: rikthimin e shkrimit me dorë në qendër të proceseve edukative; parandalimin e braktisjes së tij përmes praktikës së rregullt, veçanërisht në fazat kritike të zhvillimit të fëmijëve; si edhe nxitjen e përdorimit të tij gjatë gjithë jetës.

Një komponent i rëndësishëm i nismës është edhe vlerësimi i trashëgimisë dokumentare të shkruar me dorë, e cila përfaqëson një pasuri të paçmueshme historike, kulturore dhe artistike.

Për UNESCO-n, shkrimi i dorës nuk është thjesht një aftësi e rëndësishme, por një element kyç i identitetit njerëzor, i të nxënit dhe i transmetimit të dijes ndër breza.

Në një epokë të dominuar nga teknologjia, organizata synon të riafirmojë se mbrojtja e shkrimit me dorë është thelbësore jo vetëm për ruajtjen e trashëgimisë kulturore, por edhe për cilësinë e arsimit dhe zhvillimin kognitiv të brezave të ardhshëm. / Il Corriere, Unesco, Shqip.al

The post UNESCO nis një nismë për mbrojtjen e shkrimit të dorës, i rrezikuar nga dominimi dixhital appeared first on Revista Monitor.

Before yesterdayMain stream

Si ndikon hapësira e zyrës në besimin dhe produktivitetin e punonjësve

✇Revista Monitor
By: Megi Dumi
6 January 2026 at 15:27

Nga planet e hapura te zonat hibride, çdo zgjedhje dizajni dërgon një mesazh. Ja si ekuilibri i duhur mes hapësirës dhe privatësisë ndërton besim real në vendet e punës sot.

Hyni në një zyrë bashkëkohore dhe, pa u thënë asnjë fjalë, kuptoni diçka për kulturën e kompanisë.

A janĂ« muret tĂ« larta apo tĂ« ulĂ«ta? A janĂ« drejtuesit tĂ« dukshĂ«m nga tavolina juaj? A ka mjedise pĂ«r punĂ« tĂ« pĂ«rqendruar, apo ndiheni gjithmonĂ« “nĂ« skenĂ«â€?

Dizajni i hapësirës së punës ka ndikim përtej estetikës. Ai ndikon psikologjikisht te ndjenjat e punonjësve, mënyra e komunikimit dhe niveli i besimit.

Në epokën e zyrave me plan të hapur (open office layout), lind pyetja thelbësore: a ndërton hapja besim, apo ia heq në heshtje ndjenjën e sigurisë psikologjike që i nevojitet një personi për të qenë produktiv?

Psikologjia e hapjes

“Politika e derĂ«s sĂ« hapur” lidhet me udhĂ«heqje tĂ« aksesueshme dhe bashkĂ«punuese. NĂ« hapĂ«sirat fizike, e njĂ«jta logjikĂ« zbatohet.

Zyrat e hapura nxisin “lehtĂ«simin social”: prania e kolegĂ«ve mund tĂ« rrisĂ« pĂ«rgjegjshmĂ«rinĂ« dhe ndjenjĂ«n e barazisĂ«. Kur tĂ« gjithĂ« ndajnĂ« kushte tĂ« ngjashme, barrierat hierarkike zbehen.

Por e njëjta dukshmëri mund të rrisë vetëdijen dhe stresin. Studimet tregojnë se hapja rrit komunikimin spontan, por ul privatësinë dhe autonominë.

Ekrani i dukshĂ«m i kompjuterit mund tĂ« nxisĂ« bashkĂ«punim, ose t’ju bĂ«jĂ« tĂ« ndiheni vazhdimisht nĂ«n vĂ«zhgim.

Besimi dhe transparenca: gjetja e ekuilibrit

Transparenca organizative ndërton besim kur shoqërohet me komunikim të qartë mbi vendimmarrjen. Por kur transparenca kthehet në survejim, besimi dëmtohet.

Kompani si Airbnb dhe Salesforce kanĂ« gjetur “pikĂ«n e artĂ«â€: zona bashkĂ«punimi tĂ« hapura, tĂ« kombinuara me zona tĂ« izoluara (cubbicle) dhe dhoma tĂ« qeta (quiet room).

Transparenca nuk do të thotë heqje kufijsh, por fleksibilitet i menduar mirë. Zgjedhja autentike, ku punonjësit vendosin si dhe ku të punojnë, ndërton besim reciprok.

Zyrë e hapur apo jo?

Zyrat e hapura premtojnë inovacion dhe ide spontane, por shpesh sjellin shpërqendrim dhe lodhje. Mungesa e barrierave akustike e vizuale e vështirëson punën e thellë; në mënyrë paradoksale, ndërveprimi ballë për ballë mund të bjerë, duke u zëvendësuar nga email-et.

Zonat e ndara dhe dizajnet hibride po rivlerësohen. Ato ofrojnë kontroll dhe personalizim, duke krijuar amortizim ndaj stimulimit të vazhdueshëm. \

Modelet hibride kombinojnë hapjen me stacione gjysmë-private, duke ruajtur fokusin pa sakrifikuar bashkëpunimin. Dizajnimi për besim do të thotë ofrim opsionesh, jo imponim modelesh.

Siguria fizike dhe mendore

Dizajni i dobët ka kosto të fshehura: karrige të rregulluara keq shkaktojnë dhimbje kronike shpine; ndriçimi i pamjaftueshëm sjell lodhje vizuale; vendet e papërshtatshme nxisin dëmtime të përsëritura.

Investimet ergonomike dĂ«rgojnĂ« mesazhin “na intereson mirĂ«qenia juaj”, njĂ« gjest qĂ« ndĂ«rton besim real.

Si të dizajnoni për të krijuar besim

– Nardje nĂ« zona sipas nevojave: bashkĂ«punim, pĂ«rqendrim, biseda private.
– TransparencĂ« me kujdes: mure xhami qĂ« ruajnĂ« edhe privatĂ«sinĂ« akustike.
– NatyrĂ« brenda: elemente biofilike pĂ«r shĂ«ndet mendor.
– Ergonomi si prioritet.
– Hapje nĂ« komunikim: mjediset e hapura duhet tĂ« shoqĂ«rohen me vendimmarrje tĂ« hapur.

Hapësira si pasqyrë kulture

Zyra juaj tregon çdo ditĂ« njĂ« histori pĂ«r besimin. NjĂ« plan i hapur pa hapĂ«sira private mund tĂ« thotĂ« “po ju vĂ«zhgojmĂ«â€.

Zona tĂ« izoluara apo tĂ« ndara, pa zona bashkĂ«punimi nĂ«nkuptojnĂ« “qĂ«ndroni nĂ« vijĂ«â€. NjĂ« dizajn i balancuar sinjalizon besim.

E ardhmja e punës nuk është zgjedhja e një ekstremi, por krijimi i mjediseve ku besimi lind natyrshëm, nga dizajni i ndërtuar mbi nevojat njerëzore. / Entrepreneur, Shqip.al

The post Si ndikon hapësira e zyrës në besimin dhe produktivitetin e punonjësve appeared first on Revista Monitor.

Sondazhi/ Brexit e ka përkeqësuar gjithçka, nga ekonomia te emigracioni

✇Revista Monitor
By: Megi Dumi
6 January 2026 at 15:16

Brezi Z i zhgënjyer në Mbretërinë e Bashkuar po humbet besimin te demokracia, tregon anketa

Votuesit britanikë besojnë se Brexit e ka përkeqësuar situatën në Mbretërinë e Bashkuar, nga ekonomia te emigracioni, dhe se e ka lënë vendin me edhe më pak kontroll mbi fatin e vet, sipas një sondazhi të madh të ri.

Gjetjet, tĂ« cilat zbuluan gjithashtu se votuesit europianĂ« do ta mirĂ«prisnin BritaninĂ« “me krahĂ« hapur” nĂ«se ajo do tĂ« aplikonte pĂ«r t’u rikthyer nĂ« BE, pritet t’i shtojnĂ« mĂ« tej presionin Sir Keir Starmer pĂ«r tĂ« rindĂ«rtuar lidhjet me BE-nĂ«, dhjetĂ« vjet pasi Britania votoi pĂ«r t’u larguar nĂ« njĂ« referendum.

Anketa, ku morën pjesë 20,000 persona në 27 demokraci kryesore, përfshirë SHBA-në dhe vendet e Europës, sugjeron se britanikët janë më pesimistët për të ardhmen e vendit të tyre. Ndërkohë, Brezi Z i zhgënjyer në Mbretërinë e Bashkuar po humbet besimin te demokracia.

Ata janĂ« mĂ« shumĂ« se dy herĂ« mĂ« tĂ« prirur sesa tĂ« ashtuquajturit “Baby Boomers”, ata tĂ« moshĂ«s 61 deri nĂ« 79 vjeç, tĂ« zgjedhin njĂ« lider autoritar qĂ« qeveris pa zgjedhje.

Disa nga gjetjet më goditëse të sondazhit, të realizuar nga Yonder Data Solutions, e njohur më parë si Populus, për llogari të gjigantit të marrëdhënieve me publikun FGS Global, lidhen me Brexit.

Votuesit nĂ« MbretĂ«rinĂ« e Bashkuar janĂ« thellĂ«sisht tĂ« pakĂ«naqur me mĂ«nyrĂ«n se si ka funksionuar. Thirrja kryesore mobilizuese e figurave kryesore tĂ« Brexit, si Boris Johnson dhe Nigel Farage, ishte se ai do t’i mundĂ«sonte MbretĂ«risĂ« sĂ« Bashkuar tĂ« “rimerrte kontrollin”.

Megjithatë, 72 për qind e votuesve britanikë thanë se tani kemi më pak, jo më shumë, kontroll mbi çështjet tona sesa më parë. Vetëm 15 për qind besojnë se slogani e ka mbajtur premtimin.

Dy në tre (66 për qind) thanë se Brexit e ka dëmtuar ekonominë; mezi një në pesë (22 për qind) thanë se ka pasur një ndikim pozitiv.

GjatĂ« referendumit pĂ«r Brexit, mbĂ«shtetĂ«sit e qĂ«ndrimit nĂ« BE, tĂ« cilĂ«t paralajmĂ«ronin pĂ«r pasoja tĂ« rĂ«nda nĂ«se Britania do tĂ« largohej, u akuzuan se po zhvillonin njĂ« fushatĂ« “Project Fear” me pretendime tĂ« rreme. Sondazhi gjeti se shumica e votuesve tani besojnĂ« se parashikimet e zymta ishin tĂ« sakta.

Starmer deri tani u ka rezistuar thirrjeve për një rikthim në Bashkimin Doganor, pavarësisht përpjekjeve për lidhje më të ngushta me BE-në.

Në total, 55 për qind thanë se paralajmërimet kanë rezultuar të vërteta; 23 për qind thanë se nuk kanë rezultuar të vërteta.

Për më tepër, disa njerëz besojnë se janë mashtruar nga pretendimet e mbështetësve të Brexit se shkëputja e lidhjeve me Brukselin do të zgjidhte krizën e emigracionit.

Vetëm 22 për qind e britanikëve thanë se kjo na ka dhënë më shumë kontroll mbi kufijtë; 66 për qind thanë se kjo nuk është arritur. Ndërkohë, votuesit në BE mendojnë se largimi i Britanisë i ka përkeqësuar gjërat edhe për ta.

Më pak se një në pesë (19 për qind) e votuesve europianë thanë se BE-ja është më mirë pa Mbretërinë e Bashkuar; një në dy (50 për qind) thanë se nuk është më mirë.

Një shumicë e qartë e europianëve (66 për qind) do të donin që Britania të rikthehej në familjen e BE-së, ndërsa vetëm 16 për qind nuk duan që Mbretëria e Bashkuar të kthehet.

Pavarësisht se besojnë se BE-ja është më e dobët pa Britaninë, votuesit europianë mendojnë se efektet negative të Brexit mbi Mbretërinë e Bashkuar e kanë bërë më pak të mundshme që vende të tjera të largohen.

Në total, 59 për qind thanë se Brexit ka treguar se dalja nga BE-ja është një gabim; 24 për qind thanë se nuk e ka treguar këtë.

PavarĂ«sisht pesimizmit mes votuesve britanikĂ« pĂ«r ndikimin e Brexit, sondazhi sugjeron se publiku britanik Ă«shtĂ« i ndarĂ« nĂ«se duhet tĂ« ndĂ«rmarrĂ« hapin dramatik tĂ« rikthimit nĂ« BE. NĂ« referendumin e vitit 2016, vendimi pĂ«r t’u larguar u miratua me njĂ« diferencĂ« tĂ« ngushtĂ«, 52 pĂ«r qind kundrejt 48 pĂ«r qind.

I pyetur nĂ« sondazhin e FGS Global nĂ«se Britania duhet tĂ« ribashkohet, njĂ« nĂ« dy (50 pĂ«r qind) tha se duhet ta bĂ«jĂ« kĂ«tĂ«; 38 pĂ«r qind thanĂ« se nuk duhet. NĂ« pamje tĂ« parĂ«, kjo do t’u jepte peshĂ« pretendimeve tĂ« pro-europianĂ«ve se rezultati i referendumit mund tĂ« pĂ«rmbyset.

Megjithatë, anketa duket se përforcon teorinë se rezultati mund të ndikohet nga mënyra se si shtrohet pyetja.

Kur u pyetën veçmas nëse Mbretëria e Bashkuar nuk duhet të ribashkohet, shfaqet një pamje tjetër: 49 për qind thanë se bien dakord me këtë pikëpamje; 36 për qind nuk bien dakord.

Anketa paraqet gjithashtu një tablo të zymtë të shpresave dhe frikërave më të gjera të britanikëve për vitin që vjen dhe shqetësimet e tyre për të ardhmen e vendit.

VetĂ«m 14 pĂ«r qind mendojnĂ« se “vitet mĂ« tĂ« mira tĂ« BritanisĂ« janĂ« pĂ«rpara”, mĂ« pak se votuesit nĂ« çdo vend tjetĂ«r tĂ« madh qĂ« mori pjesĂ« nĂ« sondazh, ndĂ«rsa 67 pĂ«r qind thanĂ« se “vitet mĂ« tĂ« mira tĂ« MbretĂ«risĂ« sĂ« Bashkuar janĂ« pas”. NĂ« mĂ«nyrĂ« tĂ« ngjashme, 73 pĂ«r qind e njerĂ«zve nĂ« Britani thanĂ« se vendi “po shkon nĂ« drejtimin e gabuar”.

Pothuajse gjysma e njerëzve të pyetur ranë dakord se Mbretëria e Bashkuar nuk duhet të ribashkohet me BE-në.

Kur u pyetĂ«n nĂ«se “jeta do tĂ« jetĂ« mĂ« e mirĂ« pĂ«r brezin e ardhshĂ«m”, vetĂ«m njĂ« nĂ« dhjetĂ« u pajtua me kĂ«tĂ« mendim, niveli mĂ« i ulĂ«t nĂ« sondazh; 77 pĂ«r qind thanĂ« se nuk do tĂ« jetĂ« mĂ« mirĂ«. Votuesit nĂ« MbretĂ«rinĂ« e Bashkuar duket se po humbasin gjithashtu besimin nĂ« aftĂ«sinĂ« e tyre pĂ«r tĂ« pĂ«rdorur zgjedhjet pĂ«r ta pĂ«rmirĂ«suar jetĂ«n, dhe kjo ndodh nĂ« mĂ«nyrĂ« mĂ« tĂ« theksuar sesa nĂ« vende tĂ« tjera, me tĂ« rinjtĂ« britanikĂ« mĂ« tĂ« zhgĂ«njyerit.

MĂ« shumĂ« se njĂ« nĂ« katĂ«r persona nĂ« MbretĂ«rinĂ« e Bashkuar (27 pĂ«r qind) thanĂ« se votimi “nuk bĂ«n asnjĂ« ndryshim” nĂ« jetĂ«n e tyre, pĂ«rqindja mĂ« e lartĂ« nĂ« sondazh, ndĂ«rsa 65 pĂ«r qind nuk pajtohen.

Anketa ofron prova tĂ« mĂ«tejshme tĂ« prirjes nĂ« rritje nĂ« favor tĂ« tĂ« ashtuquajturve “liderĂ« tĂ« fortĂ«â€, nĂ« vend tĂ« atyre tĂ« zgjedhur nĂ« mĂ«nyrĂ« konvencionale dhe demokratike.

NĂ« total, 12 pĂ«r qind e britanikĂ«ve thanĂ« se mbĂ«shtesin “liderĂ« autoritarĂ« qĂ« nuk shqetĂ«sohen pĂ«r zgjedhjet”; 79 pĂ«r qind thanĂ« se mbĂ«shtesin liderĂ« tĂ« zgjedhur nĂ« mĂ«nyrĂ« demokratike. Dhe prirja tregon njĂ« ndarje tĂ« theksuar mes tĂ« rinjve dhe tĂ« moshuarve.

Mes Brezit Z nĂ« MbretĂ«rinĂ« e Bashkuar, 18 pĂ«r qind mbĂ«shtesin liderĂ« autoritarĂ«; 72 pĂ«r qind preferojnĂ« demokracinĂ«. NĂ« kontrast, vetĂ«m shtatĂ« pĂ«r qind e “Baby Boomers” britanikĂ« mbĂ«shtesin liderĂ« autoritarĂ«; njĂ« shumicĂ« dĂ«rrmuese prej 87 pĂ«r qind janĂ« nĂ« anĂ«n e demokracisĂ«.

Anketa zbuloi se votuesit në mbarë botën e lirë besojnë se demokracia po përballet me një krizë sistemike.

NĂ« total, 69 pĂ«r qind mendojnĂ« se demokracia po dobĂ«sohet. Shumica e njerĂ«zve, 74 pĂ«r qind, besojnĂ« se sistemi aktual i shĂ«rben “njĂ« elite tĂ« pasur dhe tĂ« fuqishme” dhe jo punĂ«torĂ«ve tĂ« zakonshĂ«m. MĂ« shumĂ« se dy nĂ« tre (69 pĂ«r qind) besojnĂ« se “liderĂ«t e fortĂ« po fitojnĂ« gjithnjĂ« e mĂ« shumĂ« pushtet krahasuar me institucionet ndĂ«rkombĂ«tare”.

Në total, 19,787 persona morën pjesë në sondazhin e FGS Global, përfshirë 2,022 persona në Mbretërinë e Bashkuar dhe 11,714 në Bashkimin Europian. / The Independent

 

The post Sondazhi/ Brexit e ka përkeqësuar gjithçka, nga ekonomia te emigracioni appeared first on Revista Monitor.

Vendet që kryesojnë botën në aftësitë e leximit

✇Revista Monitor
By: Megi Dumi
5 January 2026 at 12:47

PISA (Programme for International Student Assessment) është një program ndërkombëtar i OECD-së që vlerëson, çdo tre vjet, aftësitë e nxënësve 15-vjeçarë në lexim, matematikë dhe shkencë.

Ndryshe nga testet tradicionale shkollore, PISA nuk mat sa mirĂ« nxĂ«nĂ«sit kanĂ« memorizuar lĂ«ndĂ«t, por sa mirĂ« janĂ« nĂ« gjendje t’i zbatojnĂ« njohuritĂ« dhe aftĂ«sitĂ« nĂ« situata reale tĂ« jetĂ«s sĂ« pĂ«rditshme.

PISA mat aftësitë e leximit në gjuhën amtare ose në gjuhën kryesore të mësimdhënies, duke u fokusuar te kuptimi, interpretimi dhe vlerësimi i teksteve të shkruara.

Sistemet me performancĂ« mĂ« tĂ« lartĂ« zakonisht shĂ«nojnĂ« rezultate nĂ« intervalin 550–560 pikĂ«, ndĂ«rsa mesatarja e OECD-sĂ« Ă«shtĂ« 476.

Ky artikull analizon rezultatet më të fundit të testimit ndërkombëtar PISA, duke krahasuar performancën e nxënësve 15-vjeçarë në lexim mes vendeve të ndryshme dhe duke evidentuar sistemet arsimore që kryesojnë renditjen globale.

Përmes këtyre të dhënave, tregohet se si politikat arsimore, cilësia e mësimdhënies dhe investimet afatgjata në arsim reflektohen drejtpërdrejt në aftësitë e të rinjve për të kuptuar, interpretuar dhe përdorur informacionin në jetën reale.

Singapori kryeson me diferencë të theksuar

Singapori renditet i pari në nivel global me një rezultat mesatar prej 543 pikësh, duke lënë pas të gjitha vendet e tjera.

Sistemi arsimor i shtetit-qytet thekson aftësitë e strukturuara të shkrim-leximit, cilësinë e mësuesve dhe ndërhyrjen e hershme për nxënësit me vështirësi. Singapori kryeson gjithashtu botën edhe në matematikë.

Japonia dhe Irlanda ndjekin në vendin e dytë dhe të tretë, të dyja me nga 516 pikë.

Renditja e vendeve sipas performancës në lexim (PISA)

  1. Singapori – 543
  2. Japonia – 516
  3. Irlanda – 516
  4. Tajvani – 515
  5. Koreja e Jugut – 515
  6. Estonia – 511
  7. Makao – 510
  8. Kanadaja – 507
  9. SHBA-ja – 504
  10. Zelanda e Re – 501
  11. Hong Kongu – 500
  12. Australia – 498
  13. MbretĂ«ria e Bashkuar – 494
  14. Finlanda – 490
  15. Polonia – 489

Dominim i Azisë Lindore dhe Europës Veriore

Ekonomitë e Azisë Lindore dominojnë krye-renditjen, me Tajvanin, Korenë e Jugut, Makaon, Hong Kongun dhe Japoninë që renditen të gjitha në 11 vendet e para.

Këto sisteme shpesh theksojnë kurrikula rigoroze, përfshirje të fortë prindërore dhe standarde kombëtare të qëndrueshme.

Edhe vendet e Europës Veriore, si Estonia dhe Finlanda, shfaqin performancë të lartë, duke reflektuar investime afatgjata në arsim gjithëpërfshirës dhe mirëqenie të nxënësve.

Me 511 pikë, Estonia renditet mes elitës globale, pavarësisht popullsisë relativisht të vogël.

Vendet anglishtfolëse pranë majës

Disa vende anglishtfolëse renditen gjithashtu në gjysmën e sipërme të listës, përfshirë Kanadanë, SHBA-në, Zelandën e Re, Australinë dhe Mbretërinë e Bashkuar.

Kanadaja kryeson këtë grup me 507 pikë.

Në të kundërt, shumë ekonomi të mëdha europiane, përfshirë Gjermaninë, Francën, Spanjën dhe Italinë, renditen rreth ose pak mbi mesataren e OECD-së. / Visual Capitalist, Shqip.al

The post Vendet që kryesojnë botën në aftësitë e leximit appeared first on Revista Monitor.

Nga performanca te kontributi: një qasje tjetër për rritjen e fëmijëve

✇Revista Monitor
By: Megi Dumi
4 January 2026 at 14:08

Nga Jennifer Breheny Wallace, studiuese dhe autore, e cila se ka kaluar shtatë vite duke studiuar nxënës me arritje të larta, duke intervistuar qindra prej tyre dhe familjet e tyre.

Shumë prej të rinjve që takova e përshkruanin vëzhgimin e notave, renditjeve dhe CV-ve sikur po vlerësonin vazhdimisht vlerën e tyre personale.

Në disa familje, arritjet morën një peshë të tepruar, duke bërë që disa fëmijë të pyesnin veten nëse dashuria e prindërve ishte e lidhur me performancën e tyre.

Kultura e arritjeve premton hapje dyersh, duke sugjeruar se nota më të mira dhe diploma më prestigjioze garantojnë një të ardhme më të mirë.

Por një grup gjithnjë e më i madh kërkimesh tregon se kjo garë e pandërprerë mund të ushqejë perfeksionizmin, një tipar i lidhur me nivele më të larta ankthi dhe depresioni.

ÇfarĂ« mund tĂ« bĂ«jnĂ« prindĂ«rit pĂ«r t’u mbrojtur nga ky kĂ«ndvĂ«shtrim i ngushtĂ« mbi suksesin dhe vetĂ«vlerĂ«simin?

Mund t’i ndihmojmĂ« tĂ« rinjtĂ« ta zhvendosin vĂ«mendjen nga vetja drejt tĂ« tjerĂ«ve.

Kur fĂ«mijĂ«t kalojnĂ« nga “Si po ia dal?” te “Si mund tĂ« jem i dobishĂ«m?”, ata ndĂ«rtojnĂ« njĂ« identitet mĂ« tĂ« fortĂ«, tĂ« bazuar te kontributi dhe jo te performanca.

Mënyra të vogla, të përditshme për të qenë të nevojshëm, ndihma për një fqinj, përgjegjësitë në shtëpi, angazhimi në një ekip, veprojnë si amortizues ndaj presionit të brendshëm dhe ndërtojnë një ndjenjë më të qëndrueshme vetëvlerësimi.

Kur përpjekjet e fëmijëve lidhen me diçka përtej vetes, streset e përditshme bëhen më të menaxhueshme. Ata ndalojnë së besuari se janë vetëm një notë apo një rezultat dhe fillojnë ta shohin veten si persona që kanë rëndësi në botë. Ja si mund të ndodhë kjo:

  1. Ndihmojini fëmijët të dallojnë nevojat reale përreth tyre
    NjĂ« grua mĂ« tregoi se, teksa po shkonte nĂ« park me dy fĂ«mijĂ«t e saj, pa fqinjen e moshuar duke pastruar oborrin. Edhe pse fqinja e refuzoi fillimisht ndihmĂ«n, ajo i nxori fĂ«mijĂ«t nga makina dhe ata morĂ«n veglat pĂ«r tĂ« mbledhur gjethet. FĂ«mijĂ«t folĂ«n pĂ«r kĂ«tĂ« gjithĂ« pasditen: sa e lumtur ishte fqinja dhe sa mirĂ« ishte tĂ« ndiheshe i dobishĂ«m. Ata pĂ«rjetuan atĂ« qĂ« psikologĂ«t e quajnĂ« “kĂ«naqĂ«sia e ndihmĂ«s” dhe njĂ« ndjenjĂ« mĂ« tĂ« fortĂ« ndikimi personal.
  2. Integroni kontributin në rutinat e përditshme
    Një nënë që intervistova kishte vendosur në derë një listë të shkurtër detyrash familjare. Kur fëmijët ktheheshin nga shkolla, ajo u kërkonte të shënonin ato që mund të merrnin përsipër atë ditë. Me kalimin e kohës, këto angazhime të vogla i ndihmuan fëmijët ta shihnin veten jo thjesht si fëmijë që ndihmojnë herë pas here, por si kontribuues aktivë në familje.
  3. Bëjeni të dukshme punën e padukshme të kujdesit
    FĂ«mijĂ«t mĂ«sojnĂ« bujarinĂ« duke na vĂ«zhguar, por kjo nuk mjafton. Duhet tĂ« shpjegojmĂ« edhe arsyet pas veprimeve tona. Kur ndihmoni njĂ« fqinj apo njĂ« mik, shpjegoni pse po e bĂ«ni kĂ«tĂ«. KĂ«to sqarime tĂ« vogla u japin fĂ«mijĂ«ve njĂ« model mendor dhe njĂ« “skenar” tĂ« brendshĂ«m pĂ«r tĂ« vepruar edhe vetĂ«.

Në një kulturë që shpesh i redukton të rinjtë te arritjet e tyre, orientimi drejt kontributit është një nga kundërpeshat më të fuqishme ndaj presionit të tepruar.

Kur të rinjtë gjejnë mënyra për të dhënë vlerë që nuk maten me nota apo rezultate, ata ndërtojnë një identitet më të qëndrueshëm dhe një rol më domethënës në shoqëri. / CNBC, Shqip.al

The post Nga performanca te kontributi: një qasje tjetër për rritjen e fëmijëve appeared first on Revista Monitor.

5 prirje kryesore që pritet të formësojnë udhëtimet në 2026

✇Revista Monitor
By: Megi Dumi
2 January 2026 at 11:49

UdhĂ«timi nuk ka mĂ« tĂ« bĂ«jĂ« vetĂ«m me destinacionin, apo edhe me vetĂ« rrugĂ«timin, por me pĂ«rvojĂ«n qĂ« mbetet. QĂ« nga fundi i Covid-it, udhĂ«timet e udhĂ«hequra nga pĂ«rvoja janĂ« larguar nga “shĂ«nimi i atraksioneve” dhe po orientohen gjithnjĂ« e mĂ« shumĂ« drejt udhĂ«timeve kuptimplota, qĂ« lidhin vizitorĂ«t me njerĂ«zit dhe vendet qĂ« vizitojnĂ«.

Pas analizimit të 25 raporteve vjetore për turizmin, CNBC identifikoi pesë prirjet kryesore që do të ndikojnë vitin 2026:

1. Anti-turisti

Për të shmangur mbingarkesën turistike, për të përjetuar kulturën lokale dhe shpesh për të kursyer, udhëtarët po zgjedhin gjithnjë e më shumë periudha jashtë sezonit dhe destinacione më pak të frekuentuara.

Qytetet dytësore po fitojnë terren, me kërkesa për akomodim që rriten më shpejt sesa në qendrat tradicionale turistike. Edhe qeveritë, si Japonia dhe Indonezia, po nxisin këtë zhvendosje.

2. Pushime pa “lodhje vendimmarrjeje”

UdhĂ«tarĂ«t, tĂ« lodhur mendĂ«risht, po delegojnĂ« planifikimin te agjencitĂ« ose paketat “all-inclusive”.

Ideja është e thjeshtë: dikush tjetër merr vendimet, që pushimi të jetë realisht çlodhës. Ky trend po bëhet standard, veçanërisht për udhëtarët me stres të lartë dhe pak kohë.

3. Mirëqenia përtej spa-së

Turizmi i mirëqenies po shkon përtej masazheve dhe spa-ve, drejt programeve të bazuara në shkencë, jetëgjatësi dhe shëndet mendor.

Nga programe ajurvedike te yoga, surf dhe udhëtime aktive në natyrë, këto përvoja shihen gjithnjë e më shumë si investime afatgjata në shëndet.

4. Turizmi nostalgjik

TĂ« rinjtĂ« po kĂ«rkojnĂ« tĂ« rikrijojnĂ« pushimet e fĂ«mijĂ«risĂ«, ndĂ«rsa pensionistĂ«t e rinj po pĂ«rqafojnĂ« “vitin e artĂ« tĂ« pauzĂ«s”, me udhĂ«time tĂ« gjata dhe mĂ« aventurore se mĂ« parĂ«.

Gati një e katërta e pensionistëve thonë se kanë udhëtuar ose do të udhëtonin për një vit të plotë.

5. IA në shërbimin hotelier

Ndërsa udhëtarët përdorin gjithnjë e më shumë inteligjencën artificiale (IA) për rezervime, hotelet po e përdorin atë për të parashikuar dëshirat e klientëve.

Nga personalizimi i dhomĂ«s deri te shĂ«rbimet para mbĂ«rritjes, IA pritet tĂ« kthehet nga “shtesĂ« luksi” nĂ« standard bazĂ« tĂ« mikpritjes.

Në 2026, udhëtimi pritet të jetë më i personalizuar, më i ndërgjegjshëm dhe më i fokusuar te përvoja sesa te sasia e vendeve të vizituara. / CNBC, Shqip.al

The post 5 prirje kryesore që pritet të formësojnë udhëtimet në 2026 appeared first on Revista Monitor.

Faza e radhës e IA do të zhvendoset drejt efikasitetit dhe uljes së kostove

✇Revista Monitor
By: Megi Dumi
1 January 2026 at 11:15

Ish-drejtori i privatësisë në Facebook, Chris Kelly, tha se faza e ardhshme e bumit të inteligjencës artificiale (IA) do të përqendrohet te rritja e efikasitetit, veçanërisht në trajnimin e modeleve dhe në uljen e kostove dhe konsumit të energjisë.

Kelly theksoi se, ndërsa kompanitë e mëdha po garojnë për të ndërtuar infrastrukturën e nevojshme për ngarkesat e IA, industria do të duhet të thjeshtojë ndërtimet që përdorin shumë energji (energy-intensive).

“Truri ynĂ« funksionon me rreth 20 vat. Nuk na duhen qendra energjie nĂ« shkallĂ« gigavatĂ«sh pĂ«r tĂ« arsyetuar,” tha ai, duke shtuar se efikasiteti do tĂ« jetĂ« njĂ« nga prioritetet kryesore pĂ«r lojtarĂ«t e mĂ«dhenj tĂ« IA.

Sipas Kellyt, kompanitë që arrijnë një përparim në uljen e kostove të qendrave të të dhënave do të dalin fituese në garën e IA.

Tregu i qendrave të të dhënave ka grumbulluar mbi 61 miliardë dollarë në marrëveshje infrastrukturore në vitin 2025, ndërsa disa të tjerë janë përfshirë në ethe globale ndërtimi, sipas S&P Global.

Vetëm OpenAI ka bërë angazhime mbi 1.4 trilionë dollarë për IA në vitet e ardhshme, përfshirë partneritete të mëdha me Nvidian, Oracle dhe Coreweave.

Por ky hov ka rritur shqetësimet për burimet e energjisë që do të furnizojnë këto ndërtime, në një rrjet elektrik tashmë të ngarkuar.

Në shtator, Nvidia dhe OpenAI njoftuan një projekt që përfshin të paktën 10 gigavatë qendra të dhënash, afërsisht sa konsumi vjetor i energjisë i 8 milionë familjeve në SHBA dhe i barabartë me kërkesën kulmore verore të Nju Jorkut në vitin 2024.

Shqetësimet për koston u shtuan edhe pasi DeepSeek lançoi në dhjetor 2024 një model gjuhësor të madh, falas dhe me kod të hapur, për nën 6 milionë dollarë, shumë më pak se konkurrentët amerikanë.

Kelly pret që një numër lojtarësh kinezë të dalin në pah, sidomos pas vendimit të Presidentit Donald Trump për të miratuar shitjen e çipeve Nvidia H200 drejt Kinës.

Modelet me kod tĂ« hapur, veçanĂ«risht ato qĂ« vijnĂ« nga Kina, do t’u japin pĂ«rdoruesve akses nĂ« nivele bazĂ« tĂ« fuqisĂ« llogaritĂ«se dhe nĂ« IA gjenerative dhe agjentike, pĂ«rfundoi Kelly. / CNBC, Shqip.al

The post Faza e radhës e IA do të zhvendoset drejt efikasitetit dhe uljes së kostove appeared first on Revista Monitor.

Lajme të mira për klimën për ta mbyllur vitin

✇Revista Monitor
By: Megi Dumi
31 December 2025 at 14:00

Viti 2025 solli pengesa të mëdha në veprimin klimatik: emetimet që ngrohin planetin vazhduan të rriten dhe angazhimet e vendeve janë ende larg nivelit të nevojshëm për të shmangur ndryshimet katastrofike të klimës.

Megjithatë, përkundër këtij realiteti, pati edhe zhvillime pozitive që tregojnë se tranzicioni energjetik po ecën më shpejt nga sa pritej një dekadë më parë.

Sipas Energy and Climate Intelligence Unit (ECIU), investimet globale në tranzicionin drejt energjisë së pastër pritet të kenë arritur një rekord të ri prej rreth 2.2 trilionë dollarësh në vitin 2025, duke përfshirë energjinë diellore, erën, bateritë dhe rrjetet.

“A Ă«shtĂ« kjo e mjaftueshme pĂ«r tĂ« na mbajtur tĂ« sigurt? Jo. Por krahasuar me drejtimin ku po shkonim, Ă«shtĂ« pĂ«rparim i dukshĂ«m,” tha Gareth Redmond-King nga ECIU.

Një nga zhvillimet më domethënëse ishte bumi i energjisë së pastër.

Investimet në teknologjitë e pastra tejkaluan ndjeshëm ato në industritë ndotëse: për çdo 1 dollar të investuar në lëndë fosile, 2 dollarë shkuan për energji të pastër.

Energjia diellore dhe ajo e erës u rritën aq shpejt sa për të mbuluar të gjithë rritjen e kërkesës globale për energji elektrike në tre tremujorët e parë të vitit 2025.

Kjo e afron botën me objektivin e vendosur në COP28 për trefishimin e kapaciteteve të energjisë së pastër deri në vitin 2030.

Kina udhëhoqi rritjen, duke kontribuar me rreth dy të tretat e kapaciteteve të reja diellore dhe të erës.

Edhe inteligjenca artificiale luajti rol pozitiv.

Ndërsa kërkesa e saj për energji është rritur, ajo ka nxitur investime të reja në energji të gjelbra dhe rrjete elektrike.

IA po përdoret gjithashtu për kërkime klimatike më të shpejta, parashikime më të sakta të motit, optimizim të transportit elektrik dhe mbrojtje të infrastrukturës kritike nga nxehtësia ekstreme.

Një tjetër lajm i mirë ishte rënia e mëtejshme e çmimeve të baterive.

Kostoja për kilovat-orë ra në rreth 108 dollarë, niveli më i ulët ndonjëherë, duke përmirësuar ndjeshëm ekonominë e automjeteve elektrike, magazinimit të energjisë dhe pajisjeve të tjera elektrike.

Sistemet e magazinimit në shkallë të gjerë po shndërrohen në një nga opsionet më të lira për prodhimin e energjisë.

Në planin ndërkombëtar, Traktati për Detet e Hapura (High Seas Treaty) mori ratifikimet e nevojshme dhe do të hyjë në fuqi në vitin 2026, duke mundësuar për herë të parë mbrojtjen e 60% të oqeaneve që nuk i përkasin asnjë shteti.

Gjithashtu, Gjykata Ndërkombëtare e Drejtësisë dha një opinion historik që forcon përgjegjësinë ligjore të shteteve për veprimin klimatik.

Edhe pse SHBA-ja tërhoqi disa politika mjedisore, vende të tjera si Australia, Danimarka dhe Mbretëria e Bashkuar rritën ambiciet e tyre, ndërsa qytete të mëdha po ndërmarrin masa për të ulur ndotjen dhe trafikun.

Paralelisht, financimi për përshtatjen ndaj ndryshimeve klimatike u rrit, përfshirë fonde për bujqësinë rezistente dhe instrumente financiare për përballimin e fatkeqësive natyrore.

Në përmbledhje, viti 2025 tregoi se, edhe pse bota është ende larg objektivave klimatike, tranzicioni drejt energjisë së pastër, inovacioni teknologjik dhe politikat e reja po krijojnë baza reale për përparim. / Bloomberg, Shqip.al

The post Lajme të mira për klimën për ta mbyllur vitin appeared first on Revista Monitor.

Në vitin 2025, tregtia globale u përça, BE u godit nga tarifat e SHBA dhe një goditje e re nga Kina

✇Revista Monitor
By: Megi Dumi
31 December 2025 at 10:38

E goditur nga tarifat e SHBA-sĂ« dhe nga “armatizimi” kinez i materialeve kritike, BE-ja u shtrĂ«ngua nga agjenda agresive tregtare e dy ekonomive mĂ« tĂ« mĂ«dha nĂ« botĂ«.

Në 2025, goditja e parë erdhi nga Uashingtoni: SHBA-ja u kthye papritur nga brenda, vendosi tarifa të gjera ndaj partnerëve dhe detyroi rrjedhat tregtare të ridrejtohen, shpesh drejt Europës.

Paralelisht, me rritjen e tensioneve SHBA–KinĂ«, Pekini nisi tĂ« shfrytĂ«zonte varĂ«sinĂ« globale nga metalet e rralla, thelbĂ«sore pĂ«r industrinĂ« europiane tĂ« teknologjisĂ«.

Presidentja e Komisionit Europian Ursula von der Leyen paralajmĂ«roi pĂ«r njĂ« “goditje tĂ« dytĂ« nga Kina”, duke iu referuar rritjes sĂ« eksporteve kineze dhe mbiprodhimit industrial qĂ« mund tĂ« pĂ«rmbytĂ« tregun europian dhe tĂ« rrezikojĂ« prodhuesit vendas.

E lidhur me qasjen e tregtisĂ« sĂ« bazuar nĂ« rregulla, BE-ja u gjend me pak leverdi pĂ«r t’u pĂ«rballur me njĂ« rend tregtar qĂ« po largohet nga bashkĂ«punimi dhe rregullat ndĂ«rkombĂ«tare, edhe pse kĂ«rkon tĂ« diversifikojĂ« partnerĂ«t dhe mjetet e kundĂ«rpĂ«rgjigjes.

Lufta në Ukrainë e nxori në pah dobësinë europiane: varësia nga SHBA-ja për sigurinë kufizoi hapësirën e manovrës edhe në tregti.

Kthimi i Donald Trump në detyrë e përshkallëzoi situatën. Shtëpia e Bardhë nisi ofensivën më agresive tregtare në një shekull, ndërsa Kina rriti presionin duke kufizuar eksportet e mineraleve kritike të nevojshme për industri të shumta.

BE-ja u përpoq të hapë tregje të reja eksporti në Amerikën Latine, Lindjen e Mesme dhe Afrikë, por pa shmangur komplikimet.

Më 2 prill, Trump shpalli nga Shtëpia e Bardhë një breshëri tarifash që tronditi tregjet. BE-ja u godit me tarifë 20%, si përgjigje ndaj një deficiti tregtar prej 300 mld dollarësh që Brukseli e kundërshtoi: sipas llogaritjeve europiane, marrëdhënia është më e balancuar (suficit në mallra dhe deficit në shërbime), dhe deficiti total del rreth 50 mld euro kur llogariten bashkë mallrat dhe shërbimet.

Tarifat amerikane pĂ«r çelikun e aluminin u rritĂ«n nĂ« 25% dhe mĂ« pas nĂ« 50% deri nĂ« qershor, duke e bĂ«rĂ« BE-nĂ« dĂ«mtim kolateral nĂ« rivalitetin SHBA–KinĂ«. Bisedimet ishin tĂ« tensionuara e tĂ« paqĂ«ndrueshme; Trump kĂ«rcĂ«noi tarifa deri 200% pĂ«r produkte europiane.

Komisioneri MaroĆĄ Ć efčovič udhĂ«toi 10 herĂ« nĂ« Uashington, ndĂ«rsa BE-ja pĂ«rgatiti lista kundĂ«rmasash deri nĂ« 72 mld euro, por i pezulloi pĂ«r tĂ« mbajtur gjallĂ« negociatat.

U diskutua edhe Instrumenti Kundër-Shtrëngimit (2023), por industria europiane druhesha nga pasoja më të rënda.

Më 27 korrik, von der Leyen dhe Trump arritën marrëveshje në Turnberry. Deklarata e 21 gushtit e vulosi: BE-ja zero tarifa për shumicën e mallrave industriale amerikane, ndërsa SHBA-ja i çoi tarifat për eksportet e BE-së në 15%, me angazhime për 600 mld dollarë investime të BE-së në SHBA deri më 2028 dhe 750 mld dollarë blerje energjie.

Brukseli e quajti rezultatin më të mirë të mundshëm; kritikët e panë të pabalancuar. Sabine Weyand pranoi se SHBA-ja kishte epërsinë dhe paralajmëroi se Europa po paguan çmimin e varësisë nga ombrella e sigurisë amerikane. BE-ja kërkon ende përjashtime dhe ulje tarifash, ndërsa çeliku e alumini mbeten në 50%.

Në vijim, presioni u zhvendos edhe te rregullat dixhitale: SHBA-ja kërkon ulje tarifash industriale europiane (legjislacion në 2026) dhe zbutje të zbatimit të DMA/DSA si kusht për lehtësim në çelik e alumin.

BE-ja këmbëngul se rregullat dixhitale janë të paprekshme, por tensioni po rritet; Uashingtoni madje ndaloi hyrjen e pesë individëve, përfshirë ish-komisionerin Thierry Breton, ndërsa Komisioni dhe Macron folën për shtrëngim e intimidim.

PavarĂ«sisht kaosit tarifor, tregtia globale u rrit nĂ« 2025: importet e mallrave +6.35% dhe eksportet +6.24% (SGEPT). Kina arriti suficit tregtar 1 trilion dollarĂ«, ndĂ«rsa eksportet drejt BE-sĂ« u rritĂ«n gati 15% (nĂ«ntor 2024–nĂ«ntor 2025); nĂ« Itali mbi 25%.

Mbikapaciteti i çelikut ishte 600 mln tonë (OECD, 2024). Tarifat e BE-së për automjetet elektrike kineze në 2024 u kundërpërgjigjën me detyrime deri 42.7% për mish derri e bulmet.

Diplomacia BE-KinĂ« dha pak, dhe kur Kina kufizoi metalet e rralla, vetĂ«m pas takimit Trump–Xi mĂ« 30 tetor u zbutĂ«n kontrollet, duke anashkaluar BE-nĂ«.

Rasti Nexperia nĂ« HolandĂ« theksoi kufijtĂ« e politikĂ«s europiane. Sipas Alicia Garcia Herrero, “BE-ja nuk ka leverdi ndaj KinĂ«s”.

Brukseli, ndĂ«rkohĂ«, dyfishoi tarifat pĂ«r çelikun nga jashtĂ« dhe ngriti njĂ« doktrinĂ« tĂ« re tĂ« sigurisĂ« ekonomike pĂ«r tĂ« “ulur rrezikun” nĂ« tregti, duke nxjerrĂ« mĂ«simin se gjithçka mund tĂ« “armatizohet”.

BE-ja kërkon të diversifikojë marrëveshjet me partnerë të rinj (Meksikë, Indonezi, Singapor) dhe të ringjallë bisedimet me Indinë, ndërsa marrëveshja Mercosur mbetet e bllokuar dhe u shty për 2026. / Euronews

The post Në vitin 2025, tregtia globale u përça, BE u godit nga tarifat e SHBA dhe një goditje e re nga Kina appeared first on Revista Monitor.

Biznesi i parashikimit të së ardhmes po lulëzon, rregullatorët e BE-së mbeten të shqetësuar

✇Revista Monitor
By: Megi Dumi
30 December 2025 at 13:26

ÇfarĂ« nisi si njĂ« cep i vogĂ«l i internetit Ă«shtĂ« shndĂ«rruar nĂ« njĂ« industri shumĂ«-miliardĂ«she.

Tregjet e parashikimit po hapin njĂ« epokĂ« tĂ« re ku gjykimi kolektiv dhe “mençuria e turmĂ«s” nuk janĂ« mĂ« koncepte teorike, por mallra tĂ« tregtueshme. MegjithatĂ«, pavarĂ«sisht suksesit nĂ« rritje, ato mbeten tĂ« ndaluara nĂ« shumĂ« vende tĂ« BE-sĂ«.

Në vitin 2025, tregjet e parashikimit janë bërë një instrument i rëndësishëm për spekulim dhe parashikim të ngjarjeve reale në financë dhe media. Dy lojtarët kryesorë, Polymarket dhe Kalshi, kanë regjistruar mbi 37 miliardë dollarë në vëllim bastesh këtë vit, sipas raportit 2026 Digital Assets Outlook nga The Block.

NjĂ« treg parashikimi Ă«shtĂ« njĂ« platformĂ« ku njerĂ«zit vĂ«nĂ« bast pĂ«r atĂ« qĂ« mendojnĂ« se do tĂ« ndodhĂ«; çmimi i kontratĂ«s shĂ«rben si parashikim. NĂ« vend tĂ« sondazheve, pjesĂ«marrĂ«sit vendosin para mbi rezultatin. Çmimi i tregut reflekton probabilitetin kolektiv dhe pĂ«rditĂ«sohet nĂ« kohĂ« reale, çka i bĂ«n disa t’i konsiderojnĂ« mĂ« tĂ« saktĂ« se sondazhet.

Fluksi i kapitalit ka nxitur njĂ« “garĂ« ari”. Kalshi siguroi kĂ«tĂ« muaj njĂ« investim 1 miliard dollarĂ«, duke e vlerĂ«suar nĂ« 11 miliardĂ«. Polymarket arriti njĂ« moment kyç nĂ« tetor, kur Intercontinental Exchange (ICE), kompania qĂ« zotĂ«ron NYSE, njoftoi njĂ« investim strategjik deri nĂ« 2 miliardĂ« dollarĂ« dhe u bĂ« shpĂ«rndarĂ«s i tĂ« dhĂ«nave tĂ« Polymarket pĂ«r investitorĂ«t institucionalĂ«.

Interesi institucional Ă«shtĂ« i qartĂ«. CEO i CME Group, Terrence Duffy, i quajti tregjet e parashikimit “njĂ« fushĂ« legjitime spekulimi dhe agregimi informacioni”.

Tregjet e parashikimit me bazë në BE nuk kanë marrë hov dhe rregulloret i kanë mbajtur kryesisht jashtë.

Nga tejkalimi i sondazheve te partneritetet

Këto platforma funksionojnë si bursa: përdoruesit blejnë e shesin kontrata binare (po/jo) mbi ngjarje të ardhshme si zgjedhje, fitime kompanish apo rezultate sportive. Kontratat zakonisht paguajnë 1 dollar nëse ngjarja ndodh dhe 0 nëse jo.

Rëndësia e tyre u konfirmua pas zgjedhjeve presidenciale të SHBA 2024 dhe zgjedhjeve të parakohshme gjermane 2025, ku shpesh rezultuan po aq ose më të sakta se sondazhet.

Kjo ka detyruar median tradicionale të përshtatet. CNN njoftoi një partneritet me Kalshi për integrimin e të dhënave live; pak ditë më vonë, të njëjtën gjë bëri CNBC.

Tregti e brendshme dhe manipulim

KritikĂ«t thonĂ« se kĂ«to tregje e kanĂ« “gamifikuar” jetĂ«n shoqĂ«rore, duke nxitur bixhoz, tregti tĂ« brendshme dhe manipulim tĂ« rezultateve.

Në dhjetor, një tregtar në Polymarket fitoi mbi 1 milion dollarë duke parashikuar saktë kërkimet e Google, duke ngritur dyshime për përdorim informacioni të brendshëm. Anonimiteti e vështirëson identifikimin e abuzimeve.

Në tetor, CEO i Coinbase, Brian Armstrong, demonstroi rrezikun e manipulimit kur theksoi me qëllim fjalë kyçe gjatë një telefonate fitimesh, duke ndryshuar menjëherë probabilitetet në tregje.

Rregullatori i BE-së

Në BE, goditja nisi në fund të 2024 kur Franca bllokoi Polymarket si bixhoz i palicencuar. Belgjika, Polonia dhe Italia ndoqën. Rumania e futi në listë të zezë pas basteve mbi zgjedhjet presidenciale 2025.

Megjithatë, në vende si Gjermania dhe Spanja, tregjet janë ende të aksesueshme. Peizazhi rregullator mbetet i fragmentuar.

Deri në korrik 2026 përfundon periudha kalimtare e rregullores MiCA. Sipas ESMA-s, ajo përfshin rregulla të rrepta kundër abuzimit të tregut për platformat që përdorin kripto-asete.

Realiteti i ri është se çdo ngjarje botërore po çmohet në kohë reale dhe BE-ja duhet të vendosë: të marrë pjesë apo të ndalojë plotësisht. / Euronews

The post Biznesi i parashikimit të së ardhmes po lulëzon, rregullatorët e BE-së mbeten të shqetësuar appeared first on Revista Monitor.

Çdo analist i Wall Street parashikon njĂ« rritje tĂ« tregut tĂ« aksioneve nĂ« 2026

✇Revista Monitor
By: Megi Dumi
30 December 2025 at 12:15

Në bankat e mëdha dhe në kompanitë e investimeve, është konsoliduar një konsensus optimist: tregu i aksioneve në SHBA do të rritet në vitin 2026 për të katërtin vit radhazi, duke shënuar serinë më të gjatë të fitoreve në pothuajse dy dekada.

Ka mjaft ankth për rreziqet që kërcënojnë këtë treg që e ka shtyrë indeksin S&P 500 të rritet me rreth 90% që nga minimumi i tetorit 2022. Bumi i inteligjencës artificiale mund të shndërrohet në dështim. Ekonomia dhe vendimet e Rezervës Federale për normat e interesit, mund të sfidojnë pritshmëritë. Dhe viti i dytë i presidencës së Donald Trump mund të sjellë edhe më shumë goditje të paparashikuara sesa i pari.

Por pas tre vitesh gjatë të cilave rritja marramendëse e tregut të aksioneve i ka bërë thirrjet pesimiste të duken qesharake, strategët e shitjes po ecin të gjithë në të njëjtin hap optimizmi, me parashikimin mesatar për fundvitin e indeksit S&P 500 që nënkupton një rritje tjetër prej rreth 9% vitin e ardhshëm. Asnjë nga 21 parashikuesit e anketuar nga Bloomberg News nuk pret rënie.

“PesimistĂ«t kanĂ« gabuar pĂ«r kaq gjatĂ«, sa njerĂ«zit janĂ« lodhur disi nga ajo histori,” tha strategu veteran i tregut dhe optimisti i kahershĂ«m Ed Yardeni. Ai pret qĂ« S&P 500 ta mbyllĂ« vitin e ardhshĂ«m nĂ« nivelin 7,700, rreth 11% mbi mbylljen e javĂ«s sĂ« kaluar, megjithatĂ« edhe ai e sheh mungesĂ«n e zĂ«rave kundĂ«r si disi shqetĂ«suese.

“KĂ«tu dalin instinktet e mia kundĂ«rshtuese: gjĂ«rat mĂ« kanĂ« shkuar pĂ«r mrekulli pĂ«r kaq gjatĂ«, sa Ă«shtĂ« pak shqetĂ«suese qĂ« tĂ« gjithĂ« tĂ« tjerĂ«t duken po aq optimistĂ«,” tha ai. “Pesimizmi Ă«shtĂ« jashtĂ« mode pĂ«r momentin.”

Ky besim u përforcua nga një vit i trazuar për tregun, kur shitjet masive në fillim të vitit 2025, të nxitura nga sfida e mundshme e DeepSeek ndaj kompanive amerikane të IA dhe nga lufta kaotike tregtare e Trump, kërcënuan objektivat optimiste të parashikuesve.

NdĂ«rsa S&P 500 iu afrua njĂ« tregu nĂ« rĂ«nie, gati 20% mĂ« poshtĂ« nga mesi i shkurtit deri nĂ« fillim tĂ« prillit, strategĂ«t i ulĂ«n parashikimet me ritmin mĂ« tĂ« shpejtĂ« qĂ« nga kriza e Covid, vetĂ«m pĂ«r t’i rritur sĂ«rish mĂ« pas, teksa aksionet shĂ«nuan njĂ« nga rikuperimet mĂ« tĂ« shpejta qĂ« nga vitet 1950.

Kjo e zgjati njĂ« periudhĂ« tĂ« vĂ«shtirĂ« pĂ«r “parashikuesit” e tregut qĂ« nga pandemia, pasi ekonomia ka rezultuar çuditĂ«risht rezistente, edhe pasi tarifat e Trump goditĂ«n globalizimin qĂ« e ka ushqyer pĂ«r dekada. Investimet masive nĂ« IA, tĂ« derdhura nĂ« ndĂ«rtimin e qendrave tĂ« tĂ« dhĂ«nave dhe nĂ« çipe kompjuterike me fuqi tĂ« lartĂ«, kanĂ« vazhduar tĂ« nxisin pesĂ« gjigantĂ«t e teknologjisĂ«, tĂ« cilĂ«t ishin pĂ«rgjegjĂ«s pĂ«r gati gjysmĂ«n e rritjes sĂ« S&P 500 kĂ«tĂ« vit.

Lëkundjet e objektivave për S&P 500

“ËshtĂ« e ndĂ«rlikuar, sepse mendoj se ka pasur njĂ« nivel shumĂ« tĂ« lartĂ« pasigurie gjatĂ« pesĂ« viteve tĂ« fundit, dhe veçanĂ«risht kĂ«tĂ« vit,” tha Michael Kantrowitz, kryestrateg i investimeve nĂ« Piper Sandler & Co., i cili hoqi dorĂ« nga praktika e publikimit tĂ« objektivave vjetore pĂ«r S&P 500. “Kur ka shumĂ« pasiguri, investitorĂ«t bĂ«hen shumĂ« miopĂ« dhe reagojnĂ« ndaj tĂ« dhĂ«nave tĂ« ndryshme, dhe nuk duhet shumĂ« pĂ«r tĂ« ndryshuar opinionin dhe konsensusin.”

MegjithatĂ«, nĂ«se parashikuesit e Wall Street-it kanĂ« tĂ« drejtĂ« pĂ«r vitin 2026, aksionet po shkojnĂ« drejt periudhĂ«s mĂ« tĂ« gjatĂ« tĂ« rritjeve vjetore qĂ« nga periudha para KrizĂ«s Financiare Globale. Objektivat mĂ« tĂ« larta, nĂ«se realizohen, do tĂ« shĂ«nonin gjithashtu herĂ«n e parĂ« qĂ« S&P ka pasur katĂ«r vite radhazi me kthime dyshifrore qĂ« nga flluska e “dot-com”-it e viteve 1990.

Christopher Harvey, strateg i kahershĂ«m qĂ« kĂ«tĂ« vit u zhvendos nĂ« CIBC Capital Markets nga Wells Fargo Securities, ishte njĂ« nga tĂ« paktĂ«t parashikues qĂ« i qĂ«ndroi bindjeve tĂ« tij gjatĂ« luhatjeve tĂ« kĂ«tij viti — duke parashikuar se S&P 500 do ta mbyllte vitin nĂ« 7,007 — dhe doli i saktĂ«. Indeksi u mbyll rreth 6,930 tĂ« premten, vetĂ«m 1% poshtĂ« vlerĂ«simit tĂ« tij.

Harvey pret qĂ« treguesi referencĂ« ta mbyllĂ« vitin 2026 nĂ« 7,450, qĂ« nĂ«nkupton njĂ« rritje prej rreth 8%. Por ai paralajmĂ«roi se “njerĂ«zit po nĂ«nvlerĂ«sojnĂ« shumĂ« rreziqe makroekonomike”.

Mes tyre: mundĂ«sia qĂ« Rezerva Federale t’i mbajĂ« normat e interesit tĂ« pandryshuara pĂ«r mĂ« gjatĂ« sesa presin aktualisht tregtarĂ«t; njĂ« shtytje nga SHBA-ja pĂ«r tĂ« rritur tarifat ndaj KanadasĂ« ose MeksikĂ«s; ose drejtues tĂ« kompanive qĂ« mund tĂ« pĂ«rpiqen tĂ« ulin pritshmĂ«ritĂ« pĂ«r fitimet pas njĂ« periudhe tĂ« fortĂ«.

“Kjo mund tĂ« fillojĂ« ta pĂ«rmbysĂ« ekuilibrin,” tha ai.

Objektivi më i lartë parashikon vitin e katërt radhazi me fitime dyshifrore
Do të ishte seria më e mirë fituese e S&P 500 që nga viti 1999
Burimi: Bloomberg
Shënim: Parashikimi për 2026 bazohet në mbylljen e S&P 500 më 26 dhjetor

Si pothuajse të gjithë të tjerët, edhe analistët e JPMorgan Chase & Co. u befasuan nga trazirat që përfshinë tregun e aksioneve në fillim të këtij viti. Në prill, kur lufta tregtare e Trump tronditi tregjet, ata hoqën dorë nga pikëpamja pozitive që kishin për vitin 2025 dhe u bënë më pesimistët ndër strategët e ndjekur nga Bloomberg, duke parashikuar se S&P do ta mbyllte vitin 2025 me një rënie prej 12%.

Në qershor, banka braktisi qëndrimin pesimist për të parashikuar fitime modeste. Por edhe ky parashikim rezultoi tepër konservator, pasi S&P përfundimisht u rrit me gati 18% këtë vit.

Për vitin 2026, JPMorgan ka hequr dorë nga qëndrimi i kujdesshëm, duke parashikuar se S&P do të rritet në 7,500, i mbështetur nga fitime të forta të kompanive dhe norma më të ulëta interesi.

Mislav Matejka, drejtues i strategjisĂ« globale dhe europiane tĂ« aksioneve nĂ« JPMorgan, tha se optimizmi mbĂ«shtetet gjithashtu nga rritja rezistente, inflacioni nĂ« rĂ«nie dhe bindja se rritja e aksioneve tĂ« AI-sĂ« pasqyron njĂ« transformim tĂ« mundshĂ«m ekonomik — jo njĂ« flluskĂ« qĂ« do tĂ« shpĂ«rthejĂ«.

“NĂ«se ekonomia Ă«shtĂ« mĂ« e dobĂ«t sesa parashikojmĂ«, tregu i aksioneve nuk do ta marrĂ« domosdoshmĂ«risht negativisht,” tha ai. “Ai do tĂ« mbĂ«shtetet te Fed-i pĂ«r tĂ« bĂ«rĂ« punĂ«n e vĂ«shtirĂ«.”

Ndërsa nuk ka parashikime katastrofike për aksionet amerikane vitin e ardhshëm, Savita Subramanian e Bank of America Corp. është ndër të paktat që kërkojnë më shumë kujdes.

Ajo thotĂ« se treguesi do tĂ« rritet nĂ« 7,100 nĂ« vitin 2026, i kufizuar nga vlerĂ«sime tĂ« larta. Por gama e gjerĂ« e skenarĂ«ve optimistĂ« dhe pesimistĂ« qĂ« ajo paraqet pasqyron shkallĂ«n e pasigurisĂ«. NjĂ« recesion, sipas saj, mund t’i rrĂ«zojĂ« aksionet me 20%. Nga ana tjetĂ«r, fitime shumĂ« mĂ« tĂ« larta sesa pritej mund t’i shtyjnĂ« ato tĂ« rriten deri nĂ« 25%.

Për momentin, strategët duket se po mbështeten te një mësim i nxjerrë me vështirësi gjatë viteve të fundit: mos e nënvlerësoni forcën e tregut amerikan të aksioneve.

Edhe bazat ekonomike e mbështesin këtë pikëpamje. Ekonomia amerikane u zgjerua në tremujorin e tretë me ritmin më të shpejtë në dy vite, e nxitur nga qëndrueshmëria e shpenzimeve të konsumatorëve dhe bizneseve, si dhe nga politika tregtare më të qeta. Ndërkohë, korporatat amerikane pritet të regjistrojnë sërish rritje dyshifrore të fitimeve.

“VetĂ«m sepse viti po ndryshon, nuk do tĂ« thotĂ« se duhet tĂ« ndryshosh pikĂ«pamjet,” tha Manish Kabra, drejtues i strategjisĂ« sĂ« aksioneve amerikane nĂ« SociĂ©tĂ© GĂ©nĂ©rale SA.

“Perspektiva e fitimeve Ă«shtĂ« e fortĂ« dhe po shtrihet pĂ«rtej teknologjisĂ«,” shtoi ai, duke vĂ«nĂ« nĂ« dukje edhe stimulimin ekonomik nga uljet e normave tĂ« interesit nga Fed-i dhe ligji pĂ«r uljen e taksave i Trump. “Kuadri makroekonomik Ă«shtĂ« thjesht solid.” / Bloomberg

The post Çdo analist i Wall Street parashikon njĂ« rritje tĂ« tregut tĂ« aksioneve nĂ« 2026 appeared first on Revista Monitor.

Rutina e mëngjesit për të rritur dopaminën dhe për ta nisur ditën me humor të mirë

✇Revista Monitor
By: Megi Dumi
30 December 2025 at 11:05

Shpesh e nënvlerësojmë se sa shumë ritualet e mëngjesit mund të përcaktojnë tonin e gjithë ditës.

Kur i jep pĂ«rparĂ«si aktiviteteve qĂ« nxisin çlirimin natyral tĂ« dopaminĂ«s, nuk po zgjohesh thjesht, po i jep trurit njĂ« avantazh pĂ«r t’u ndier i motivuar dhe i balancuar.

“Dopamina Ă«shtĂ« njĂ« neurotransmetues, pra njĂ« kimikat qĂ« çlirohet nga qelizat e trurit, dhe lidhet kryesisht me motivimin, tĂ« nxĂ«nit dhe pĂ«rforcimin,” thotĂ« Mia Soviero, studiuese e neuroshkencĂ«s qĂ« ka kryer kĂ«rkime nĂ« NYU Langone Health dhe nĂ« Institutin Zuckerman tĂ« Universitetit Columbia.

“Nuk ka tĂ« bĂ«jĂ« vetĂ«m me ndjesinĂ« qĂ« tĂ« jemi mirĂ«. Kryesisht ka tĂ« bĂ«jĂ« me tĂ« mĂ«suarit dhe motivimin.

Ajo e ndihmon trurin tĂ« kuptojĂ« cilat veprime ia vlen tĂ« pĂ«rsĂ«riten dhe cilat zakone duhet tĂ« pĂ«rforcojmĂ«,” shton Soviero, e cila ka themeluar edhe organizatĂ«n jofitimprurĂ«se Research Girl, Inc., pĂ«r tĂ« mbĂ«shtetur studiuesit e rinj.

Një keqkuptim i zakonshëm, thotë ajo, është se nivelet e dopaminës duhet të jenë gjithmonë të larta. Në fakt, ato duhet të luhaten.

“Nuk duam dopaminĂ« vazhdimisht shumĂ« tĂ« lartĂ«, por njĂ« sistem tĂ« shĂ«ndetshĂ«m dopamine. QĂ«llimi Ă«shtĂ« tĂ« krijosh modele tĂ« mira, ku dopamina çlirohet siç duhet.”

Ja si i strukturon Soviero mëngjeset për ta mbajtur sistemin e dopaminës të shëndetshëm:

Hapi 1: Ekspozimi ndaj dritës së diellit

Rutina ideale nis një natë më parë: gjumi i mjaftueshëm vendos bazën për ditën tjetër. Në mëngjes, ajo sigurohet të marrë dritë dielli.

“Hapja e perdes dhe marrja e disa minutave dritĂ« dielli nĂ« fytyrĂ« Ă«shtĂ« provuar shkencĂ«risht se ul simptomat e depresionit, veçanĂ«risht te depresioni sezonal.”

Drita ndikon drejtpërdrejt te ritmi cirkadian. Mungesa e saj mund të rrisë melatoninën dhe të ulë serotoninën, duke sjellë ndjesi plogështie.

Hapi 2: Sudoku

Soviero rezervon kohĂ« pĂ«r aktivitete tĂ« vogla, por domethĂ«nĂ«se, si zgjidhja e njĂ« Sudoku ditore. “ËshtĂ« njĂ« mĂ«nyrĂ« e shkĂ«lqyer pĂ«r ta nisur ditĂ«n me pak dopaminĂ«.”

Risi dhe përvoja pozitive të papritura rrisin dopaminën; prandaj edhe enigmat, fjalëkryqet apo puzzle kanë efekt të ngjashëm.

Hapi 3: Dërgo një mesazh një miku

Çdo mĂ«ngjes, ajo dĂ«rgon njĂ« mesazh tĂ« thjeshtĂ«: “MirĂ«mĂ«ngjes, si je sot?” “NjerĂ«zit janĂ« biologjikisht tĂ« ndĂ«rtuar pĂ«r lidhje,” thotĂ« ajo.

Kontakti social përmirëson humorin dhe është i dobishëm jo vetëm për trurin, por edhe për trupin.

Izolimi dhe vetmia lidhen me rreziqe më të larta për sëmundje të zemrës, demencë dhe depresion, sipas CDC. / CNBC

The post Rutina e mëngjesit për të rritur dopaminën dhe për ta nisur ditën me humor të mirë appeared first on Revista Monitor.

Bullgaria përgatitet për adoptimin e euros mes entuziazmit dhe skepticizmit

✇Revista Monitor
By: Megi Dumi
29 December 2025 at 15:02

Bankat, bizneset dhe blerĂ«sit nĂ« Bullgari po pĂ«rgatiten kĂ«tĂ« javĂ« t’i thonĂ« lamtumirĂ« monedhĂ«s lev, nĂ« prag tĂ« kalimit te euro mĂ« 1 janar, njĂ« moment i shumĂ«pritur qĂ« po pĂ«rballet me entuziazĂ«m, skepticizĂ«m dhe, pĂ«r disa, edhe me zemĂ«rim.

Bullgaria, vendi buzë Detit të Zi në kufirin juglindor të Bashkimit Europian, do të jetë vendi i 21-të që i bashkohet zonës së euros, pasi këtë vit përmbushi kriteret formale të anëtarësimit, përfshirë inflacionin, deficitin buxhetor, kostot afatgjata të huamarrjes dhe stabilitetin e kursit të këmbimit.

Ky hap vjen dy vjet pasi Kroacia u bashkua në janar 2023, vendi i fundit që e bëri këtë, dhe do ta çojë numrin e Europianëve që përdorin këtë monedhë në mbi 350 milionë. Anëtarësimi në Eurozonë, përveç përdorimit të kartëmonedhave dhe monedhave euro, nënkupton gjithashtu një vend në Këshillin Drejtues të Bankës Qendrore Europiane, që përcakton normat e interesit.

Ndërsa qeveri të njëpasnjëshme bullgare janë përpjekur ta ndërmarrin këtë hap që prej anëtarësimit në BE në vitin 2007, vendi ballkanik me 6.7 milionë banorë është i ndarë për këtë çështje, tregojnë sondazhet, edhe pse bizneset janë kryesisht pro.

Dyshime mes disa bullgarëve

Disa kanë frikë se euro do të rrisë çmimet, ose janë dyshues ndaj establishmentit politik vendas, i cili ndodhet në një krizë që çoi në dorëheqjen e qeverisë këtë muaj, mes protestave të gjera kundër rritjeve të propozuara të taksave.

Në një vend me lidhje historike kulturore dhe politike me Rusinë, shumëkush është i kujdesshëm ndaj një afrimi të mëtejshëm me Europën.

“Jam kundĂ«r, sĂ« pari sepse leva Ă«shtĂ« monedha jonĂ« kombĂ«tare,” tha njĂ« pensionist nga Sofja, Emil Ivanov, i intervistuar teksa bĂ«nte pazar. “SĂ« dyti, Europa po shkon drejt shkatĂ«rrimit, gjĂ« qĂ« e ka pĂ«rmendur edhe presidenti amerikan (Donald Trump) nĂ« strategjinĂ« e re tĂ« sigurisĂ« kombĂ«tare.

“Mund tĂ« mos jem gjallĂ« kur kjo (shkatĂ«rrimi i BE-sĂ«) tĂ« ndodhĂ«, por atje po shkojnĂ« tĂ« gjitha gjĂ«rat.”

Bizneset janë përgatitur 

Disa analistë politikë thanë se fushata për promovimin e euros ka qenë e dobët dhe se njerëzit e moshuar, veçanërisht në zonat e largëta, do ta kenë të vështirë të përshtaten. Ata shtuan se mungesa e një qeverie të qëndrueshme mund ta ndërlikojë më tej ndryshimin.

MegjithatĂ«, nĂ« rrugĂ«t dhe dyqanet e Sofjes, bizneset janĂ« pĂ«rgatitur. Çmimet e gjithçkaje, nga frutat te shishet e verĂ«s, shfaqen si nĂ« leva ashtu edhe nĂ« euro. Reklama tĂ« financuara nga qeveria tregojnĂ« kursin e kĂ«mbimit euro–leva me njĂ« mesazh qĂ« thotĂ«: “E kaluar e pĂ«rbashkĂ«t. E ardhme e pĂ«rbashkĂ«t. MonedhĂ« e pĂ«rbashkĂ«t.” Reklama televizive kanĂ« paralajmĂ«ruar gjithashtu ndryshimin e afĂ«rt.

Disa e kanĂ« mirĂ«pritur kĂ«tĂ« hap. “Jo vetĂ«m tĂ« moshuarit, por edhe tĂ« gjithĂ« tĂ« rinjtĂ« mund tĂ« udhĂ«tojnĂ« lehtĂ«sisht duke pĂ«rdorur euro, nĂ« vend qĂ« tĂ« duhet tĂ« kĂ«mbejnĂ« para,” tha Veselina Apostovlova, njĂ« pensioniste qĂ« po bĂ«nte pazar nĂ« Sofje.

Edhe bizneset që shesin mallra përtej kufijve janë mbështetëse.

Natalia Gadjeva, pronare e kantinĂ«s sĂ« verĂ«s Dragomir Estate nĂ« LuginĂ«n e TrakisĂ«, i tha Reuters: “PĂ«r mua, gjĂ«ja mĂ« e rĂ«ndĂ«sishme Ă«shtĂ« qĂ« do tĂ« eliminohen tĂ« gjitha operacionet qĂ« lidhen me konvertimin e monedhĂ«s dhe ribĂ«rjen e faturave nĂ« euro dhe mĂ« pas nĂ« leva.” / Reuters

The post Bullgaria përgatitet për adoptimin e euros mes entuziazmit dhe skepticizmit appeared first on Revista Monitor.

Bumi i IA shton 500 miliardë dollarë në pasurinë e miliarderëve amerikanë të teknologjisë në 2025

✇Revista Monitor
By: Megi Dumi
29 December 2025 at 11:21

Elon Musk mbetet në krye, ndërsa Jensen Huang i Nvidias ngjitet në renditje falë rritjes së pasurive të nxitura nga IA

Miliarderët më të pasur të kompanive teknologjike në SHBA shtuan më shumë se 550 miliardë dollarë në pasurinë e tyre të kombinuar neto këtë vit, teksa përfituan nga entuziazmi i investitorëve për kompanitë kryesore të inteligjencës artificiale.

Dhjetë themeluesit dhe drejtuesit kryesorë amerikanë të teknologjisë zotëronin më shumë se 2.5 trilionë dollarë në para, aksione dhe investime të tjera në mbyllje të tregtimit në Nju Jork, në prag të Krishtlindjeve, sipas të dhënave të Bloomberg. Kjo shifër është rritur nga 1.9 trilionë dollarë në fillim të këtij viti dhe vjen në një kohë kur indeksi S&P 500 është rritur me më shumë se 18 për qind.

Liderët e Silicon Valley kanë përfituar nga qindra miliardë dollarë të shpenzuar globalisht për çipe të IA, qendra të dhënash dhe produkte, edhe pse një pjesë e këtyre fitimeve është tkurrur muajt e fundit për shkak të shqetësimeve mbi një flluskë investimesh të nxitur nga IA.

“Kjo Ă«shtĂ« tĂ«rĂ«sisht spekulative dhe e lidhur me suksesin e IA,” tha Jason Furman, profesor i ekonomisĂ« nĂ« Universitetin e Harvardit dhe konsulent pĂ«r startup-in OpenAI. “Ka njĂ« pikĂ«pyetje tĂ« madhe nĂ«se e gjithĂ« kjo do tĂ« japĂ« rezultat, por investitorĂ«t po parashikojnĂ« se po.”

Elon Musk mbetet në krye të listës, me një pasuri neto që është rritur me gati 50 për qind, në 645 miliardë dollarë. Ai e humbi vetëm për pak kohë këtë pozicion në shtator, kur u tejkalua nga themeluesi i Oracle, Larry Ellison. Pasuria e tij u rrit ndjeshëm në një vit kur ai siguroi një paketë shpërblimi prej 1 trilion dollarësh nga aksionerët e Teslas dhe vlerësimi i kompanisë së tij të hapësirës SpaceX u rrit në 800 miliardë dollarë.

Dhjetë miliarderët më të pasur të teknologjisë në SHBA, sipas pasurisë neto, renditen si më poshtë:

  1. Elon Musk – 645 miliardĂ« dollarĂ«
  2. Larry Page – 270 miliardĂ« dollarĂ«
  3. Jeff Bezos – 255 miliardĂ« dollarĂ«
  4. Sergey Brin – 251 miliardĂ« dollarĂ«
  5. Larry Ellison – 251 miliardĂ« dollarĂ«
  6. Mark Zuckerberg – 236 miliardĂ« dollarĂ«
  7. Steve Ballmer – 170 miliardĂ« dollarĂ«
  8. Jensen Huang – 156 miliardĂ« dollarĂ«
  9. Michael Dell – 141 miliardĂ« dollarĂ«
  10. Bill Gates – 118 miliardĂ« dollarĂ«

NjĂ« tjetĂ«r pĂ«rfitues i madh nga bumi i IA Ă«shtĂ« Jensen Huang, themeluesi i prodhuesit tĂ« çipave Nvidia, e cila Ă«shtĂ« rritur me shpejtĂ«si pĂ«r t’u bĂ«rĂ« kompania mĂ« e madhe e listuar nĂ« botĂ«, me njĂ« kapitalizim tregu mbi 4 trilionĂ« dollarĂ«.

Dokumentet e depozituara pranë autoriteteve tregojnë se Huang ka shitur mbi 1 miliard dollarë aksione gjatë këtij viti, ndërsa përfiton nga ngjitja e Nvidias si prodhuesi kryesor në botë i çipeve të avancuara të inteligjencës artificiale.

Edhe Jeff Bezos i Amazon ka shitur aksione me vlerë 5.6 miliardë dollarë këtë vit, ndërsa Michael Dell ka shitur më shumë se 2 miliardë dollarë aksione në kompaninë teknologjike që mban emrin e tij.

Mark Zuckerberg i Meta ka rënë në renditje pas një rënieje të fundit të çmimit të aksioneve të rrjetit social, teksa investitorët janë bërë më të kujdesshëm për shkak të shpenzimeve të mëdha për infrastrukturën e IA dhe paketave të pagesave për studiuesit kryesorë të këtij sektori.

Larry Ellison pa pasurinë e tij neto të rritej ndjeshëm pasi Oracle njoftoi tre muaj më parë një marrëveshje prej 300 miliardë dollarësh për qendra të dhënash me OpenAI. Megjithatë, shqetësimet mbi mënyrën se si kompania po financon ndërtimin e këtyre qendrave kanë bërë që çmimi i aksioneve të Oracle të bjerë me 40 për qind nga kulmi i arritur në shtator.

Mark Zuckerberg dhe Larry Ellison u tejkaluan nga bashkëthemeluesit e Google, Larry Page dhe Sergey Brin, pas rritjes së pasurive të tyre neto me përkatësisht 270 miliardë dhe 255 miliardë dollarë, teksa gjiganti i kërkimit shënon përparime me modelet dhe çipat e veta të inteligjencës artificiale.

Bill Gates i Microsoft ishte i vetmi individ në këtë listë që e mbylli vitin me një pasuri më të ulët se në fillim, ndërsa vazhdoi të shiste aksionet e tij në gjigantin e softuerëve për të financuar aktivitetet e tij filantropike. / FT

The post Bumi i IA shton 500 miliardë dollarë në pasurinë e miliarderëve amerikanë të teknologjisë në 2025 appeared first on Revista Monitor.

A do të flinit mbi akull? Hotelet dimërore që shkrijnë çdo pranverë

✇Revista Monitor
By: Megi Dumi
29 December 2025 at 11:00

Të ndërtuara çdo dimër dhe të destinuara të zhduken me ardhjen e pranverës, hotelet e akullit po kthehen në një nga përvojat më të pazakonta dhe më të kërkuara të turizmit dimëror.

Tarifat zakonisht nisin nga rreth 400 euro për natë në hotelet prej akulli, ku vizitorët flenë në shtretër të ndërtuar nga uji i ngrirë i lumenjve.

ËshtĂ« sezoni i tyre: jo thjesht pĂ«r pushime dimĂ«rore, por pĂ«r hotelet e akullit, njĂ« risi e ftohtĂ« qĂ« rikthehet çdo vit nga Kanadaja dhe Laplanda finlandeze deri nĂ« Zermatt tĂ« ZvicrĂ«s.

Këto struktura janë njëherazi arritje inxhinierike, ekspozita të përkohshme arti dhe, gjithnjë e më shumë, destinacione luksi.

Nuk bëhet fjalë vetëm për dhoma të gdhendura në akull. Në hotelet më të konsoliduara, interierët planifikohen me muaj dhe artistë ftohen të krijojnë suita unike.

Në ICEHOTEL 36 në veri të Suedisë ka 12 suita tematike: nga një bibliotekë e ngrirë e gdhendur në mure. Vizitorët flenë mbi dyshekë të izoluar termikisht, ndërsa ambientet e banjove janë të ngrohta dhe të ndara.

Modele të tjera ndryshojnë në koncept, por jo në komoditet.

Apukka Resort pranë Rovaniemit ofron iglu xhami të ngrohur për të parë Dritat Veriore; HÎtel de Glace në Québec kombinon dhoma të gdhendura me sauna dhe xhakuzi; ndërsa në ICEHOTEL shërbehen menu degustimi me produkte lokale, ndonjëherë edhe mbi blloqe akulli.

 

Si ndërtohet një hotel akulli?

Akulli mblidhet në fund të dimrit ose fillim pranvere nga lumenjtë përreth dhe ruhet deri. Punimet nisin kur temperaturat bien nën zero, zakonisht në nëntor.

ICEHOTEL shtrihet nĂ« rreth 2,800 mÂČ, pĂ«rdor afro 550 tonĂ« akull dhe mijĂ«ra metra kub “snis” (pĂ«rzierje bore dhe akulli) pĂ«r mure e tavane. Çdo vit Ă«shtĂ« unik dhe nuk pĂ«rsĂ«ritet.

Ku mund të qëndroni?

– JukkasjĂ€rvi, Suedi (ICEHOTEL 36): nga rreth 600 euro pĂ«r dy persona, pĂ«rfshirĂ« pajisje termike dhe mĂ«ngjes.
– Zermatt, ZvicĂ«r (Iglu-Dorf): nga 450 euro pĂ«r dy, me darkĂ« dhe mĂ«ngjes.
– LaplandĂ«, FinlandĂ« (Apukka): nga 400 euro pĂ«r natĂ«.
– QuĂ©bec, Kanada (HĂŽtel de Glace): nga 500 euro pĂ«r natĂ«.

/ Euronews, Shqip.al

The post A do të flinit mbi akull? Hotelet dimërore që shkrijnë çdo pranverë appeared first on Revista Monitor.

“A”-ja te IA do tĂ« thotĂ« ankth, dhe nuk ka asgjĂ« artificiale nĂ« tĂ«

✇Revista Monitor
By: Megi Dumi
28 December 2025 at 11:34

Nga Ann Kirschner

Kur nisa të shkruaj një përmbledhje të vitit për arsimin e lartë, synimi ishte të reflektoja mbi një vit jashtëzakonisht të vështirë: sulme ndaj financimit të kërkimit, presion mbi studentët ndërkombëtarë, rënie regjistrimesh dhe boshllëqe buxhetore.

Por hija mĂ« e madhe mbi kampuset universitare sot Ă«shtĂ« inteligjenca artificiale (IA). Dhe “A”-ja nĂ« “IA”, pĂ«r shumĂ«kĂ«nd, do tĂ« thotĂ« ankth.

IA është bërë njëkohësisht simbol i gjithçkaje që nuk shkon në arsimin e lartë dhe i pothuajse çdo gjëje që mund ta shpëtojë atë. Bisedat me drejtues universitetesh sillen rreth të njëjtave pyetje: si të përmirësohet këshillimi i studentëve, si të ulen kostot, si të modernizohen proceset, si të përgatiten studentët për tregun e punës.

Këto nuk janë probleme të reja, por arsimi i lartë ka qenë historikisht shumë rezistent ndaj ndryshimit.

Premtimi i IA si mjeti përfundimtar i produktivitetit përballet me një realitet të ngadaltë institucional.

Shumë drejtues akademikë nuk janë të përgatitur për ta integruar teknologjinë në mënyrë strategjike, edhe pse e ardhmja i përket organizatave që dinë të kombinojnë njerëzit me IA.

Kjo është edhe më e vërtetë në universitete, ku përvoja e studentëve sot nuk ka më asnjë ngjashmëri me atë të brezave të mëparshëm.

A për Aktivizim

Ritrajnimi profesional është i pashmangshëm. Ashtu si kirurgët u detyruan të mësonin teknika të reja, edhe pedagogët duhet të përshtaten me mjete që nuk ekzistonin më parë.

Anketat tregojnë se përdorimi i IA nga stafi akademik po rritet, por ende mbetet i kufizuar dhe i shoqëruar me frikëra për etikën, mashtrimin dhe privatësinë e të dhënave.

Institucionet që e trajtojnë IA vetëm si shkelje të integritetit akademik rrezikojnë të shkëputen nga e ardhmja.

A për Akses

Në mënyrë ironike, për ata që shqetësohen për barazinë, IA është demokratizuesi më i madh.

Ajo mund të ofrojë mësim të personalizuar, 24/7, në çdo gjuhë dhe nivel, duke përmbushur nevojat për arsim dhe rikualifikim në një treg pune që po ndryshon me shpejtësi. Monopoli tradicional i universiteteve mbi transmetimin e dijes po merr fund.

A për Aftësi veprimi

Studentët e kanë kuptuar këtë më shpejt se institucionet. Ata jetojnë tashmë në të ardhmen, ndërsa universitetet ende peshojnë rreziqet.

Ndërkohë, IA po godet fort vendet e punës për të rinjtë, duke i lënë të ata të papërgatitur. Zgjidhja kërkon lidhje më të forta mes arsimit dhe punës, mësim të aplikuar dhe bashkëpunim real me punëdhënësit.

Viti ka qenë jashtëzakonisht i vështirë për arsimin e lartë, por ka edhe shembuj lidershipi që po përballen me realitetin.

Megjithatë, paraliza kulturore ka një kosto të lartë. IA nuk do të presë leje për të riformësuar të mësuarit dhe punën.

“A”-ja nĂ« IA mund tĂ« vazhdojĂ« tĂ« nĂ«nkuptojĂ« ankth. Por mĂ« mirĂ« do tĂ« ishte tĂ« nĂ«nkuptonte veprim. Zgjedhja, pĂ«r momentin, Ă«shtĂ« ende nĂ« dorĂ«n tonĂ«. / Forbes

The post “A”-ja te IA do tĂ« thotĂ« ankth, dhe nuk ka asgjĂ« artificiale nĂ« tĂ« appeared first on Revista Monitor.

Cili vend shpenzon më shumë për dhuratat e fundvitit në BE?

✇Revista Monitor
By: Megi Dumi
27 December 2025 at 11:20

Shpenzimet për Krishtlindje dhe Vitin e Ri në Bashkimin Europian po rriten ndjeshëm në vitin 2025, të nxitura nga rritja e çmimeve për shkak të inflacionit dhe nga rregullat më të rrepta për sigurinë e lodrave.

Teksa festat afrohen dhe blerjet e dhuratave janë në kulm, Gjermania pritet të jetë shpenzuesja më e madhe në BE gjatë sezonit festiv, sipas të dhënave të platformës Statista.

Në vitin 2025, shpenzimet për blerjet me pakicë gjatë periudhës së Krishtlindjes në Gjermani parashikohen të arrijnë rreth 85.24 miliardë euro. Pas saj renditet Franca me rreth 71.65 miliardë euro, ndërsa Italia me mbi 43 miliardë euro.

Në shkallë më të gjerë europiane, Mbretëria e Bashkuar kryeson listën, me një rritje të pritshme 3.5% krahasuar me vitin 2024, sipas një sondazhi të PwC, edhe pse sezoni i blerjeve festive nisi më ngadalë këtë vit.

MegjithatĂ«, dhuratat kĂ«tĂ« vit pritet tĂ« jenĂ« mĂ« tĂ« shtrenjta. Sipas Eurostat, inflacioni vjetor nĂ« EurozonĂ« u vlerĂ«sua nĂ« 2.2% nĂ« nĂ«ntor 2025, nga 2.1% njĂ« muaj mĂ« parĂ«. “Shpenzimet e festave pritet tĂ« pasqyrojnĂ« njĂ« qasje mĂ« tĂ« kujdesshme, tĂ« karakterizuar nga ndjeshmĂ«ria ndaj çmimeve dhe preferenca pĂ«r kĂ«naqĂ«si tĂ« pĂ«rballueshme,” theksoi Mastercard Economics Institute nĂ« parashikimin e tij mĂ« tĂ« fundit.

Cilat janë dhuratat më të preferuara në BE?

Sipas institutit, bukuria, moda dhe elektronika janĂ« kategoritĂ« mĂ« tĂ« kĂ«rkuara tĂ« dhuratave kĂ«tĂ« sezon. NĂ« tremujorin e fundit tĂ« vitit 2024, çekĂ«t shpenzuan mĂ« shumĂ« pĂ«r kozmetikĂ«, ndĂ«rsa polakĂ«t preferuan bizhuteri dhe orĂ«. SpanjollĂ«t investuan mĂ« shumĂ« nĂ« produkte tĂ« pĂ«rdorura, ndĂ«rsa italianĂ«t nĂ« pajisje shtĂ«piake. ÇekĂ«t kryesojnĂ« gjithashtu shpenzimet pĂ«r lojĂ«ra dhe lodra.

Vitit e kaluar, kozmetika dhe lodrat ishin produktet më të raportuara për probleme sigurie në BE, me përbërës kimikë si shkakun kryesor të rrezikut në pothuajse gjysmën e rasteve. Shoqata Toy Industries of Europe gjeti se 96% e lodrave të analizuara në platformat online nuk përmbushnin standardet e sigurisë së BE-së, ndërsa 86% paraqisnin rreziqe serioze.

Në tetor, Këshilli Europian miratoi rregulla të reja për sigurinë e lodrave, duke futur pasaportën dixhitale për gjurmim më të mirë të produkteve dhe duke ndaluar substancat kimike të dëmshme për fëmijët. / Euronews, Shqip.al

The post Cili vend shpenzon më shumë për dhuratat e fundvitit në BE? appeared first on Revista Monitor.

Pse janĂ« kaq tĂ« shtrenjta shtĂ«pitĂ«? ËshtĂ« politikĂ« e qĂ«llimshme qeveritare

✇Revista Monitor
By: Megi Dumi
26 December 2025 at 12:18

NĂ« njĂ« konferencĂ« pĂ«r shtyp nĂ« ZyrĂ«n Ovale javĂ«n e kaluar, Donald Trump deklaroi se dĂ«shiron qĂ« çmimet e banesave tĂ« mbeten tĂ« larta. Edhe pse mĂ« parĂ« ka folur pĂ«r shpalljen e njĂ« “gjendjeje emergjente” pĂ«r çmimet historikisht tĂ« larta tĂ« banesave, Trump sqaroi se nuk dĂ«shiron t’i ulĂ« ndjeshĂ«m kĂ«to çmime, sepse pĂ«r shumĂ« pronarĂ« aktualĂ« shtĂ«pia pĂ«rbĂ«n pjesĂ«n kryesore tĂ« pasurisĂ« sĂ« tyre. “ËshtĂ« njĂ« pjesĂ« e madhe e vlerĂ«s sĂ« tyre neto,” tha ai, duke iu referuar kryesisht pronarĂ«ve mĂ« tĂ« moshuar.

Trump pranoi se ruajtja e çmimeve tĂ« larta bie ndesh me politikat qĂ« do ta bĂ«nin strehimin mĂ« tĂ« pĂ«rballueshĂ«m pĂ«r blerĂ«sit e rinj, por nuk shpjegoi se si synon t’i pajtojĂ« kĂ«to dy objektiva tĂ« kundĂ«rta. NjĂ« gjĂ« Ă«shtĂ« e sigurt: çdo “zgjidhje” do tĂ« pĂ«rfshijĂ« mĂ« shumĂ« subvencione shtetĂ«rore dhe ndĂ«rhyrje federale, jo mĂ« shumĂ« treg tĂ« lirĂ«, sepse njĂ« hap real drejt tregut do tĂ« sillte rĂ«nie tĂ« fortĂ« tĂ« çmimeve.

Rënia e çmimeve do të ishte pozitive për miliona amerikanë, veçanërisht për blerësit për herë të parë dhe familjet e reja. Por politikisht, ulja e çmimeve është e papranueshme për ata që tashmë zotërojnë prona dhe përfitojnë nga çmimet e larta. Trump thjesht po thotë hapur atë që zakonisht nuk thuhet: mbajtja e çmimeve të larta të banesave është politikë e qëllimshme, jo pasojë e paqëllimshme.

Prej dekadash, politika federale amerikane ka nxitur kërkesën për banesa. Institucione si Fannie Mae dhe Freddie Mac u krijuan për të blerë kredi hipotekore, ndërsa programet e garantuara nga shteti (FHA, VA etj.) rritën më tej kërkesën. Subvencionimi i kërkesës, në mënyrë të pashmangshme, rrit çmimet.

Edhe pse burokratët pretendojnë se këto politika rrisin pronësinë e banesave, normat e pronësisë sot janë pothuajse të njëjta me ato të 45 viteve më parë, ndërsa çmimet janë rritur ndjeshëm dhe përballueshmëria është në nivele historikisht të ulëta.

NjĂ« rol kyç ka luajtur edhe politika monetare. Normat e ulĂ«ta tĂ« interesit, tĂ« nxitura nga banka qendrore, kanĂ« shtyrĂ« çmimet e banesave lart pa rritur pronĂ«sinĂ«. Pagesat mujore mbeten tĂ« pĂ«rballueshme falĂ« interesave tĂ« ulĂ«ta, edhe kur çmimet rriten. PĂ«r mĂ« tepĂ«r, zhvlerĂ«simi i monedhĂ«s i shtyn investitorĂ«t drejt aseteve “tĂ« forta” si pasuritĂ« e paluajtshme, duke rritur mĂ« tej çmimet.

Që nga viti 2008, banka qendrore ka blerë triliona dollarë letra me vlerë të mbështetura nga hipotekat, me qëllim të qartë që çmimet e banesave të mos bien ndjeshëm. Kjo ka shërbyer si një formë ndihme për bankat dhe institucionet financiare.

Industria e pasurive tĂ« paluajtshme ka lobuar vazhdimisht pĂ«r norma mĂ« tĂ« ulĂ«ta interesi dhe pĂ«r ndalimin e shitjes sĂ« kĂ«tyre aktiveve nga banka qendrore. Fitimet e larta nga çmimet nĂ« rritje kanĂ« krijuar rezistencĂ« tĂ« fortĂ« ndaj çdo politike qĂ« do t’i ulte ato. KĂ«saj i shtohen edhe votuesit mbi 55 vjeç, qĂ« pĂ«rbĂ«jnĂ« shumicĂ«n e blerĂ«sve tĂ« banesave dhe kanĂ« peshĂ« tĂ« madhe elektorale.

Nëse politika federale do ta kishte vërtet për qëllim përballueshmërinë, ajo mund të hiqte dorë nga këto programe dhe ndërhyrje. Kjo do të sillte rënie të menjëhershme të çmimeve dhe do ta kthente tregun e banesave në një model më realist. Por shumë prej atyre që përfitojnë nga sistemi aktual janë të vendosur të bëjnë të mundur që kjo të mos ndodhë kurrë. / Mises Institute

The post Pse janĂ« kaq tĂ« shtrenjta shtĂ«pitĂ«? ËshtĂ« politikĂ« e qĂ«llimshme qeveritare appeared first on Revista Monitor.

Ekuilibri punë-jetë në epokën dixhitale

✇Revista Monitor
By: Megi Dumi
26 December 2025 at 11:35

Në Japoni, debati mbi ekuilibrin mes punës dhe jetës personale ka marrë përmasa të reja.

Fjala e vitit lidhet me njĂ« interpretim e kĂ«ngĂ«s sĂ« Rihannas “Work”, pasi kryeministrja e parĂ« grua e vendit, Sanae Takaichi, deklaroi se do tĂ« “braktiste idenĂ« e ekuilibrit punĂ«-jetĂ«â€ pas zgjedhjes sĂ« saj nĂ« krye tĂ« PartisĂ« Liberale Demokratike.

Mesazhi “punĂ«, punĂ«, punĂ«â€ ndezi polemika tĂ« forta, sidomos pĂ«r brezat qĂ« sapo hyjnĂ« nĂ« tregun e punĂ«s.

NĂ« njĂ« ekonomi gjithnjĂ« e mĂ« tĂ« fragmentuar nga gig economy (ekonomia e punĂ«ve “me porosi”, ku pagesa bĂ«het pĂ«r detyrĂ« ose projekt, jo pĂ«r njĂ« vend pune tĂ« qĂ«ndrueshĂ«m), presionet po rriten.

Në SHBA, zgjedhja e Zohran Mamdanit si kryebashkiak i Nju Jorkut u mbështet fuqishëm nga të rinjtë, të cilët pyesin: çfarë kuptimi ka të sakrifikosh për paga të ulëta dhe stres të lartë, kur inteligjenca artificiale po rrezikon vendet e punës dhe kursimi për shtëpi apo pension duket i paarritshëm?

Të dhënat e anketave e konfirmojnë këtë zhvendosje: 43% e Gen Z thonë se kanë lënë një punë sepse nuk përputhej me jetën e tyre personale, krahasuar me 28% të baby boomers.

Për të rinjtë, fleksibiliteti, kuptimi i punës dhe mirëqenia kanë peshë po aq sa paga.

Kjo ngre pyetje thelbësore: çfarë është një ekuilibër i mirë punë-jetë?

A është normale që njerëzit të mos e përkufizojnë më veten nga profesioni?

Në një epokë ndryshimesh të shpejta dhe pabarazish në rritje, pritshmëritë për karrierën po riformësohen.

Përfundimisht, debati nuk është thjesht për oraret apo produktivitetin, por për mënyrën si duam të jetojmë.

Ekuilibri punë-jetë në epokën dixhitale nuk ka një formulë të vetme; ai po negociohet çdo ditë mes teknologjisë, tregut të punës dhe vlerave të brezave të rinj. / France24, Shqip.al

The post Ekuilibri punë-jetë në epokën dixhitale appeared first on Revista Monitor.

❌
❌