Amerika mes rënies dhe rishpikjes: kriza e një modeli dhe kërkimi për një ëndërr të re
Pyetja nëse Shtetet e Bashkuara janë në rënie është bërë pothuajse refren në debatet politike dhe akademike globale. Por, sado e përsëritur, kjo pyetje sot duket e pamjaftueshme për të shpjeguar momentin historik në të cilin ndodhet Amerika – dhe bashkë me të, i gjithë rendi ndërkombëtar. Çështja thelbësore nuk është nëse Amerika po bie, por çfarë forme po humbet dhe çfarë është e detyruar të shpikë për të mbijetuar si projekt politik, shoqëror dhe simbolik.
Kriza amerikane nuk është thjesht gjeopolitike
Sot, Amerika akoma është superfuqia ushtarake, financiare dhe teknologjike më e madhe në botë, e vetmja që mund të projektojë forcë globalisht. Por kjo nuk e zbeh faktin themelor: kriza amerikane sot është para së gjithash e brendshme. Polarizimi ekstrem politik, erozioni i kohezionit shoqëror, fragmentimi identitar dhe tensionet racore nuk janë episode kalimtare, por simptoma të një modeli shoqëror që e mbajti shoqërinë amerikane të bashkuar dhe që tashmë ka humbur aftësinë për të prodhuar konsensus.
Zgjedhjet nuk mbyllin më konfliktet, institucionet nuk gjenerojnë besim dhe politika është shndërruar në një luftë kulturore të përhershme. Kjo nuk është një krizë ciklike, por strukturore.
Dollari, shtylla e padukshme e stabilitetit amerikan
Në këtë kontekst, burimi real i fuqisë amerikane nuk është vetëm ushtria apo teknologjia, por dollari. Për dekada, dollari ka financuar deficitin amerikan, ka mbajtur nivelin e konsumit dhe ka amortizuar tensionet sociale brenda vendit, ndërsa jashtë ka garantuar dominim financiar dhe politik. Rreziku sot nuk është një zëvendësim i menjëhershëm i dollarit nga yuan-i apo nga një monedhë e BRICS, por erozioni gradual i besimit dhe fragmentimi i sistemit monetar global.
Edhe një dobësim relativ i rolit të dollarit do të kishte pasoja të drejtpërdrejta për kohezionin e brendshëm amerikan. Pa këtë mekanizëm stabilizues, pabarazia dhe polarizimi rrezikojnë të shndërrohen në krizë politike të pakontrollueshme.
Politika e jashtme si zgjatim i krizës së brendshme
Nuk është rastësi që në kushte të tilla, politika e jashtme amerikane shfaq prirje për të funksionuar si menaxhim i krizës së brendshme. Historia e njeh këtë mekanizëm: kur kompromisi i brendshëm bëhet i pamundur, elitat kërkojnë unitet përmes kërcënimit të jashtëm. Luftërat “proxy”, sanksionet, përshkallëzimi i rivaliteteve strategjike dhe militarizimi i aleancave shërbejnë për të rikrijuar ndjesinë e kohezionit.
Por kjo është një strategji gjithnjë e më e rrezikshme. Në një botë multipolare, krizat nuk kontrollohen më lehtë dhe gabimet e llogaritjes kanë pasoja sistemike.
Kriza e liberal-kapitalizmit konsumist
Në thelb, kjo nuk është vetëm krizë amerikane. Është kriza e modelit liberal-kapitalist të bazuar në konsumizëm dhe rritje të pafund. Për dekada, ky model funksionoi sepse prodhonte rritje reale, mobilitet social dhe kuptim. Sot, ai prodhon pabarazi, ankth dhe zbrazëti. Në një botë me burime të kufizuara dhe shoqëri të fragmentuara, konsumizmi nuk mund të luajë më rolin e “ngjitësit” social.
Ideja se rritja ekonomike do t’i zgjidhë automatikisht të gjitha problemet ka humbur besueshmërinë. Nuk bëhet fjalë për fundin e kapitalizmit si sistem, por për mbylljen e një forme historike të tij.
Amerika dhe kriza e narrativës
Megjithatë, ta reduktosh këtë fazë në “rënien e Amerikës” do të ishte një keqlexim. Amerika nuk ka qenë kurrë vetëm një hegjemoni materiale. Ajo ka qenë agjenti më transformues i botës moderne sepse ka prodhuar jo vetëm rend, por edhe ëndërr. Kriza aktuale është, mbi të gjitha, krizë e narrativës amerikane.
Ëndrra e vjetër – punë, konsum, mobilitet individual dhe siguri – nuk është më e arritshme për shumicën. Dhe kur ëndrra humbet funksionin e saj, sistemi humb legjitimitetin, edhe nëse fuqia formale mbetet.
Sfida e një ëndrre të re
Pyetja vendimtare nuk është nëse Amerika do të bjerë, por nëse ajo është e aftë të shpikë një ëndërr të re. Jo një version të rifreskuar të konsumizmit, por një vizion që lidh dinjitetin me kuptimin, jo vetëm me pasurinë; që balancon individin me komunitetin dhe e vendos ekonominë në shërbim të jetës.
Historia amerikane njeh momente të tilla rishpikjeje: New Deal, rendi i pasluftës, revolucioni teknologjik. Të gjitha lindën nga kriza të thella. Pyetja sot është nëse polarizimi ekstrem do ta lejojë një transformim të ngjashëm.
Përfundim
Amerika nuk është në prag të zhdukjes, por ndodhet në një provë historike. Forma e vjetër e liberal-kapitalizmit konsumist po mbyllet, ndërsa ajo që do ta zëvendësojë ende nuk është e qartë. Nëse Amerika arrin të prodhojë një ëndërr të re, ajo mund të mbetet forca më transformuese e botës. Nëse jo, do të mbetet një fuqi e madhe që administron shterimin e një modeli që nuk bind më – dhe kjo do të ishte kriza më e thellë, jo vetëm për Amerikën, por për gjithë botën. /Albeu.com/
The post Amerika mes rënies dhe rishpikjes: kriza e një modeli dhe kërkimi për një ëndërr të re appeared first on Albeu.com.