❌

Normal view

There are new articles available, click to refresh the page.
Today — 30 January 2026Revista Monitor

Tregu celular, mes sfidave tĂ« konkurrencĂ«s dhe nevojĂ«s pĂ«r t’u rimĂ«kĂ«mbur

✇Revista Monitor
By: Mira Leka
30 January 2026 at 22:12

Autoriteti i Konkurrencës hapi në fund të 2025 një hetim të thelluar në tregun celular, të motivuar me përqendrimin e tregut në dy operatorë dhe rritjen e çmimit të paketave të komunikimit. Megjithatë, treguesit financiarë të kompanive për dekadën e fundit tregojnë një performancë modeste dhe fitime të ulëta. Në afatin e gjatë, një ecuri e tillë vështirëson mbështetjen e investimeve të reja, sigurimin e një cilësie të lartë shërbimi dhe e bën tregun më pak tërheqës për investitorët.

 

Ersuin Shehu

Autoriteti i Konkurrencës vendosi në fund të vitit të kaluar hapjen e një hetimi të thelluar në tregun e shërbimeve celulare. Hapja e hetimit lidhet me rritjen e çmimit të paketave të komunikimit celular gjatë viteve të fundit dhe ndryshimin e strukturës së tregut.

Tregu shqiptar, në dekadën e fundit, ka kaluar në një fazë përqendrimi gradual, me uljen e numrit të operatorëve nga katër në dy.

Ulja e numrit të operatorëve ka rritur shqetësimin se prania e më pak ofruesve të shërbimit do të sjellë çmime më të larta dhe në fakt një tendencë e tillë ka nisur të shfaqet pas vitit 2022.

Megjithatë, duhet thënë se vetë procesi i përqendrimit të tregut në vetëm dy aktorë ishte rrjedhojë e përkeqësimit të treguesve financiarë dhe e një strukture tregu që nuk rezultoi e qëndrueshme në afatin e gjatë. Konkurrenca e ashpër dhe nevoja e vazhdueshme për investime për më shumë se një dekadë solli rënie drastike të fitimeve të kompanive.

Sipas të dhënave të pasqyrave financiare, fitimet e siguruara nga operatorët në dekadën e fundit kanë qenë zhgënjyese.

Në dhjetë vitet e fundit (deri në vitin 2024), fitimi EBIT (fitimi para interesave dhe taksave) i dy kompanive celulare ka qenë vetëm 9 milionë euro, ndërsa fitimi përfundimtar neto, pas taksave, ka qenë negativ, me humbje në vlerën e 67 milionë eurove.

Në vlerë absolute, në dekadën e fundit Vodafone Albania ka regjistruar një fitim neto në vlerën e 19 milionë eurove. Kjo përkthehet në një marzh fitimi nga xhiroja prej vetëm 1.1% dhe një kthimi nga kapitali i investuar në masën 2.3%.

Për One Albania, rezultati financiar neto i dekadës së fundit ka qenë negativ në vlerën e 86 milionë eurove, me një marzh fitimi neto mbi xhiron negative, në masën -7.9% dhe një kthim nga kapitali gjithashtu negativ, në masën -1.5%.

 

Burimi: Pasqyrat financiare të kompanive

 

Megjithatë, mbështetur në të dhënat e pasqyrave financiare, indikatori i intensitetit të kapitalit, që mat shpenzimet kapitale në raport me të ardhurat totale të operatorëve, për dekadën e fundit ka qenë mesatarisht 25%.

Ky tregues duket se është sipër atij që pranohet si niveli benchmark për këtë industri, në intervalin midis 15% dhe 20%.

Në 10 vitet e fundit, vlera e investimeve të dy kompanive celulare, Vodafone Albania dhe One Albania, në dekadën e fundit arriti në 586 milionë euro.

Dy kompanitë që dolën nga tregu, Plus Communication dhe Albtelecom rezultuan me humbje nga aktiviteti në shërbimet celulare gjatë gjithë ekzistencës së tyre.

Një performancë e tillë vështirë se mund të mbështesë shëndetin financiar afatgjatë të kompanive dhe të garantojë investimet e nevojshme, të lidhura me mirëmbajtjen dhe rritjen e kapaciteteve transmetuese të rrjeteve, me amortizimin e shpejtë në kohë të aseteve teknologjike, si dhe kapërcimin e radhës në teknologjinë 5G.

NĂ« afat tĂ« shkurtĂ«r, ashpĂ«rsimi i konkurrencĂ«s mund tĂ« sjellĂ« pĂ«rfitime pĂ«r konsumatorĂ«t, nĂ«pĂ«rmjet çmimeve mĂ« tĂ« ulĂ«ta, madje nĂ« raste tĂ« veçanta edhe çmimeve “grabitqare”, me qĂ«llim zgjerimin e bazĂ«s sĂ« klientĂ«ve ose ruajtjen e kĂ«saj baze, nga operatorĂ«t pĂ«rkatĂ«s.

Një strukturë e tillë tregu nuk mund të jetë e qëndrueshme në afatin e gjatë, sepse ka tendencën të gërryejë përfitueshmërinë e operatorëve, të reduktojë burimet dhe stimujt për shtimin e investimeve dhe në përgjithësi, ta bëjë tregun më pak tërheqës për investitorët.

Madje, AKEP si rregullator sektorial, pati shprehur shqetësimin për konkurrencë me çmime të pajustifikuara ekonomikisht dhe kishte kërcënuar ndërhyrjen, në rast se një praktikë e tillë do të vazhdonte.

Veç dështimit të dy operatorëve më të vegjël, dalja jashtë tregut e shqiptar e Deutsche Telekom, në vitin 2019 ilustron faktin që ky treg u bë më pak tërheqës për investitorët e rëndësishëm strategjikë.

Kostot e larta dhe nevoja pĂ«r investime intensive i bĂ«jnĂ« nĂ« themel tregjet celulare oligopole natyrore: brenda kĂ«saj strukture tipike, numri “i duhur” i aktorĂ«ve nĂ« afat tĂ« gjatĂ« vendoset nga ekuilibrat e tregut.

Një element i rëndësishëm në këtë drejtim mund të jetë edhe madhësia e tregut. Shqipëria është një treg relativisht i vogël, me një tendencë në rënie të numrit të banorëve dhe rrjedhimisht, edhe të përdoruesve potencialë të shërbimeve celulare.

Censi i fundit i vitit 2023 numëroi një popullsi prej vetëm 2.4 milionë banorësh, me rënie të ndjeshme nga popullsia prej 2.8 milionësh që ishte regjistruar në Censin e vitit 2011. Përmasa e vogël e tregut përcakton kosto më të larta për njësi dhe e bën të vështirë përfitimin nga mekanizmi i ekonomisë së shkallës.

 

Burimi: Pasqyrat financiare të kompanive

 

Ndryshimi i strukturës së tregut po përmirëson performancën financiare

Të dhënat e vitit të fundit të disponueshëm, 2024, tregojnë se ndryshimi në strukturën e tregut të shërbimeve celulare ka nisur të sjellë përmirësime në performancën financiare të kompanive.

Për vitin 2024, Vodafone Albania raportoi një fitim neto në vlerën e 12 milionë eurove, nga 3 milionë euro një vit më parë. Norma e fitimit neto mbi xhiron u përmirësua në 6.1%, nga 1.7% që kishte në vitin 2023. Ndërsa, kthimi nga kapitali aksioner u rrit në 7.4%, nga 1.2% që kishte qenë një vit më parë.

One Albania për 2024 raportoi një fitim neto në vlerën e 5 milionë eurove, nga 1 milion euro në vitin 2023. Norma e fitimit u rrit në 2.9%, nga 0.4% një vit më parë. Kthimi nga kapitali aksioner gjithashtu u përmirësua në 6.5%, nga 3.4% që kishte qenë në vitin 2023.

Megjithatë, normat e fitimit dhe të kthimit të këtij sektori janë ende mjaft të ulëta në raport me kthimet optimale të pritshme nga investitorët në një treg të shëndetshëm.

Kthimet aktuale nga kapitali (përkatësisht 7.4% për Vodafone Albania dhe 6.5% për One Albania) janë ende poshtë kostos së kapitalit, që aktualisht operatorët e vlerësojnë në nivelin 10%. Kthimet nga investimi janë gjithashtu dukshëm më të ulëta me sektorët e tjerë strategjikë të shërbimeve në ekonomi.

Natyrisht që ruajtja e konkurrencës efektive është e rëndësishme dhe rregullatorët duhet të luajnë rolin e tyre në mbrojtje të saj dhe interesave të konsumatorëve.

Por, nga ana tjetër, tregu i komunikimeve elektronike mund të ketë nevojë për të konsoliduar performancën e tij, me qëllim për të qenë një sektor tërheqës për nxitjen e investimeve të reja, për promovimin e inovacionit dhe për të qenë një hallkë solide në një mjedis gjithnjë e më të digjitalizuar të produkteve, shërbimeve dhe proceseve të punës.

Një shëndet i mirë financiar i operatorëve është i rëndësishëm edhe në dimensionin e ruajtjes dhe shtimit të burimeve njerëzore cilësore. Tregjet e punës, veçanërisht në profilet e lidhura me teknologjinë dhe komunikimin, janë gjithnjë e më të globalizuara.

Tregu shqiptar e ka përjetuar qartë një konkurrencë në vitet e fundit në shumë sektorë të tij, me pasojë largimin jashtë vendimit të profesionistëve të rinj ose angazhimin e tyre në distancë për kompani të huaja.

Në një mjedis të tillë, shëndeti i mirë financiar i kompanive është parakusht i domosdoshëm për investimin në burime njerëzore, si themeli kryesor i suksesit afatgjatë në biznes.

 

Burimi: Pasqyrat financiare të kompanive

 

PĂ«rvoja e sektorit bankar

Në rrethana të caktuara, një proces përqendrimi i tregut mund të mos jetë domosdoshmërisht zhvillim negativ, veçanërisht në ato tregje ku kërkohet angazhim i madh kapitali.

Një tendencë të ngjashme, ekonomia shqiptare e ka dëshmuar në tregun bankar. Pas vitit 2015, në treg nisi një cikël shitblerjesh dhe bashkimesh mes bankave, që gradualisht e uli numrin e bankave aktive nga 16 në 11.

Ky cikël ndihmoi krijimin e bankave më të mëdha, më të shëndetshme dhe më të gatshme për të marrë përsipër rrezik dhe për të financuar ekonominë. Ritmet e kreditimit të ekonomisë u përshpejtuan dhe në 2024 arritën ritmet më të larta në 16 vitet e fundit.

Raporti i kredive me probleme gjithashtu ka rënë gradualisht në nivelin më të ulët në 16 vjet. Në tërësinë e vet, cikli i konsolidimit të sektorit ka sjellë një efekt pozitiv për ekonominë, duke rritur aksesin e bizneseve dhe familjeve në financime, që kanë mbështetur zgjerimin e konsumit dhe të investimeve.

Në fakt, nga përvoja botërore, konsolidimi është një tendencë tipike edhe në tregjet e shërbimeve celulare.

Përgjithësisht, pas një faze fillestare të shtimit të numrit të operatorëve, që në Europë zgjati afërsisht deri në vitin 2010, gradualisht këto tregje kanë tentuar të zhvendosen përsëri drejt përqendrimit, nëpërmjet shitblerjeve dhe bashkimeve mes operatorëve.

Një tendencë e tillë është vërejtur në shumicën e tregjeve të Europës dhe Rajonit. Konsolidimi mund të ofrojë disa avantazhe, si një strukturë më e shëndetshme për zhvillimin afatgjatë dhe të ndihmojë në rritjen e eficiencës operacionale.

NjĂ« strukturĂ« tregu mĂ« e pĂ«rqendruar mund tĂ« disiplinojĂ« politikat e çmimeve, duke shmangur praktika tĂ« çmimeve “grabitqare” dhe pĂ«rpjekjet pĂ«r tĂ« fituar pjesĂ« tregu nĂ« dĂ«m tĂ« shĂ«ndetit financiar.

Përmirësimi i parametrave financiarë do të krijonte edhe më shumë hapësira për inovacion dhe investime të reja dhe për të mbështetur zhvillimin ekonomik, si një kolonë thelbësore e digjitalizimit të saj.

Shërbimet e komunikimit kanë rëndësi jetike, në një epokë kur shoqëria njerëzore po mbështetet gjithnjë e më shumë te teknologjia dhe digjitalizimi.

Digjitalizimi i shërbimeve dhe proceseve ka një hallkë thelbësore: komunikimin dhe ndërveprimin, që mundësohet pikërisht nga operatorët e komunikimeve elektronike. Sa më shumë përparon digjitalizimi i shërbimeve publike dhe private, aq më shumë shtohet nevoja për kapacitete komunikimi të shpejta, të besueshme, por edhe të sigurta.

Vitet e fundit, rreziku nga sulmet kibernetike është bërë gjithnjë e më i prekshëm. Investimi në sigurinë e sistemeve dhe rrjeteve është i rëndësishëm po aq sa zhvillimi, përditësimi dhe mirëmbajtja e tyre.

Edhe për sektorin publik, një sektor më i qëndrueshëm telekomunikacionesh është një partner më i besueshëm për digjitalizimin e shërbimeve, ngritjen e një infrastrukture inteligjente dhe përmbushjen e objektivave kombëtare të ndërlidhjes.

Nga ana tjetër, nxitja e investimeve afatgjata të operatorëve ka nevojë për një mjedis më të qëndrueshëm ligjor dhe rregullator. Vrojtimet periodike me shoqatat përfaqësuese të biznesit evidentojnë si një nga shqetësimet kryesore paqëndrueshmërinë e mjedisit rregullator dhe fiskal.

Ndërkohë që pritshmëritë dhe kërkesat për operatorët celularë janë gjithmonë të larta, mjedisi burokratik ende krijon pengesa për aktivitetin e tyre.

Operatorët celularë ankohen se hasin vështirësi dhe zvarritje të gjata në marrjen e lejeve të nevojshme për ngritjen e kullave të reja të antenave, që do të përmirësonin më shumë cilësinë e mbulimit të territorit me sinjal.

Në Shqipëri ende nuk ka incentiva të mirëfillta për teknologjitë e reja, si Inteligjenca Artificiale, Interneti i Gjërave (IoT) dhe teknologjisë 5G si një hallkë thelbësore për aksesin në shërbimet virtuale që do të nxiste inovacionin.

Incentiva të tilla mund të jenë të dobishme, për të kompensuar pjesërisht kufizimet që vijnë nga madhësia e vogël e tregut dhe niveli relativisht i ulët i të ardhurave mesatare.

 

Burimi: Pasqyrat financiare të kompanive

 

Autoriteti i Konkurrencës hap hetim të thelluar ndaj kompanive

Autoriteti i Konkurrencës hapi në fund të vitit 2025 hetim të thelluar ndaj dy kompanive të ofrimit të shërbimeve celulare në vend, Vodafone Albania dhe One Albania.

Siç kishte paralajmëruar në muajin tetor, gjatë raportimit në Kuvendin e Shqipërisë, Autoriteti i Konkurrencës, gjatë fazës së hetimit paraprak të tregut, ka arritur në përfundimin se mund të ketë elemente të sjelljeve antikonkurruese në këtë treg.

Hetimi i thelluar do të përfshijë periudhën kohore nga 1 janari 2022 deri më 18 nëntor 2025.

Në argumentimin e vendimit, Autoriteti i Konkurrencës shprehet se tregu me pakicë i shërbimeve celulare në Shqipëri paraqitet si një duopol, ku dy operatorët në fjalë zotërojnë së bashku 100% të tregut.

Kjo strukturë tregon përqendrim të lartë tregu dhe një nivel të kufizuar konkurrence efektive, duke krijuar kushte të favorshme për pozitë dominuese kolektive.

Nga hetimi paraprak që përfshiu periudhën nga 1 janari 2022 deri më 25 korrik 2025, është konstatuar se ndërmarrjet Vodafone Albania dhe One Albania kanë ndjekur një sjellje të ngjashme tregtare në lidhje me ofertat e tyre të shërbimeve celulare, përfshirë paketat me parapagesë, me kontratë dhe shërbimet roaming.

Në këtë periudhë, Autoriteti i Konkurrencës konstaton një rritje progresive dhe pothuajse e sinkronizuar të çmimeve, ndërkohë që nuk rezulton që këto ndërmarrje të kenë përdorur një metodologji të përllogaritjes së kostove, që do të justifikonte ndryshimet e çmimeve të aplikueshme në treg.

Nga analiza e zhvillimeve të çmimeve rezulton se, sa herë një nga operatorët ka rritur çmimet e paketave celulare, operatori tjetër e ka ndjekur brenda një periudhe të shkurtër kohore me një rritje të ngjashme, si në nivel çmimi, ashtu edhe në strukturën e paketës (minuta, internet, SMS, vlefshmëri etj.).

Kjo tregon njĂ« reagim tĂ« menjĂ«hershĂ«m dhe simetrik, qĂ« mund tĂ« interpretohet si praktikĂ« e bashkĂ«renduar, nĂ« kuptimin e ligjit “PĂ«r mbrojtjen e konkurrencĂ«s”.

Analiza e ofertave tregon se paketat e ofruara janë pothuajse identike në çmim dhe përmbajtje (sasi interneti, minuta kombëtare, përfshirje roaming etj.), duke kufizuar ndjeshëm mundësinë e zgjedhjes për konsumatorët dhe duke reduktuar presionin konkurrues ndërmjet operatorëve.

Ky homogjenitet i produkteve, i kombinuar me mungesën e transparencës në kosto, përbën rrezik për koordinim të sjelljes së ndërmarrjeve, që synon ruajtjen e një niveli të qëndrueshëm çmimesh dhe fitimesh në treg.

Autoriteti i Konkurrencës thekson se asnjë nga ndërmarrjet nuk ka paraqitur dokumentacion që të dëshmojë se çmimet janë përllogaritur mbi bazën e një analize të kostove reale të shërbimeve.

Në mungesë të një metodologjie të qartë, rritjet e çmimeve mund të konsiderohen si të pajustifikuara ekonomikisht dhe si rezultat i një sjelljeje të orientuar drejt ndjekjes së një modeli të përbashkët tregtar, më shumë sesa drejt konkurrencës përmes inovacionit apo eficiencës.

Megjithatë, operatorët kanë argumentuar se ridizenjimi i portofolit të planeve me parapagesë dhe me kontratë ka ardhur në formë organike, i bazuar në analizën e faktorëve të brendshëm dhe të jashtëm, analiza e kostos së brendshme, investimet në rrjet, blerjet e spektrit të frekuencave, adoptimin e teknologjinë 5G dhe kushtet makroekonomike të tregut.

Operatorët argumentojnë gjithashtu se kanë përjetuar një rritje të konsiderueshme të kostove dhe shtrëngim të kushteve të kontratave, si pasojë e efektit zinxhir dhe transmetimit të inflacionit në marrëveshjet që kanë me palë të treta.

MegjithatĂ«, nĂ« konkluzion, Autoriteti i KonkurrencĂ«s shprehet se, nĂ« kushtet kur tregu paraqet strukturĂ« duopolistike, vihet re njĂ« sinkronizim nĂ« rritjen e çmimeve dhe oferta pothuajse tĂ« njĂ«jta nĂ« çmime dhe pĂ«rmbajtje, mungon transparenca dhe metodologjia kosto-çmim, atĂ«herĂ« sjellja e ndĂ«rmarrjeve Vodafone Albania dhe One Albania mund tĂ« pĂ«rbĂ«jĂ« shkelje tĂ« ligjit, “PĂ«r mbrojtjen e konkurrencĂ«s”.

 

Lexoni edhe:

Shpenzimi mesatar për komunikimin celular u rrit për të katërtin vit radhazi

The post Tregu celular, mes sfidave tĂ« konkurrencĂ«s dhe nevojĂ«s pĂ«r t’u rimĂ«kĂ«mbur appeared first on Revista Monitor.

Shpenzimi mesatar për komunikimin celular u rrit për të katërtin vit radhazi

✇Revista Monitor
By: Mira Leka
30 January 2026 at 22:10

Çdo pĂ«rdorues shpenzoi mesatarisht pothuajse 9200 lekĂ« pĂ«r shĂ«rbime tĂ« komunikimeve celulare nĂ« vitin 2024. Sipas tĂ« dhĂ«nave nga Autoriteti i Komunikimeve Elektronike dhe Postare (AKEP), shpenzimi mesatar i shqiptarĂ«ve pĂ«r kĂ«to shĂ«rbime u rrit me rreth 16% krahasuar me njĂ« vit mĂ« parĂ«.

Kjo vlerë mbështetet në treguesin e të ardhurave mesatare për përdorues të operatorëve celularë (ARPU) dhe llogaritet si raport i të ardhurave nga shërbimet me pakicë me numrin total të përdoruesve aktivë.

Sipas këtij treguesi, shpenzimi mesatar i shqiptarëve për shërbimet celulare u rrit për të katërtin vit radhazi.

 

Burimi: AKEP

 

Gjithashtu, shpenzimi mesatar i shqiptarëve për çdo minutë thirrje celulare në vitin 2024 u rrit në 5.54 lekë për minutë, në rritje me 16% krahasuar me një vit më parë. Vlera bazohet në treguesin e të ardhurave mesatare për minutë (ARPM), që llogaritet si raport i të ardhurave nga shërbimet me pakicë me sasinë e minutave dalëse dhe tregon të ardhurat e sipërmarrësit për një minutë.

Dy operatorët e rrjeteve celulare, Vodafone Albania dhe One Albania, vitin e kaluar raportuan të ardhura prej komunikimeve elektronike në vlerën 27.9 miliardë lekë, në rritje me 8.9% krahasuar me një vit më parë.

Në ndarjen e tregut sipas xhiros së gjeneruar nga segmenti celular, Vodafone Albania ka thelluar dominimin e vet, me rreth 58% të totalit të tregut, nga 56% që mbante një vit më parë, ndërsa One Albania ka zbritur në 42% të tregut, nga 44% që zotëronte në 2023.

Vodafone Albania dominon edhe në volumin total të thirrjeve, internetit dhe mesazheve të shkruara, ndërsa statistikat zyrtare tregojnë se dy kompanitë kanë pjesë tregu të barabartë sipas numrit të përdoruesve aktivë.

 

Burimi: AKEP

 

TĂ« dhĂ«nat e AKEP tregojnĂ« se numri total i abonentĂ«ve celularĂ« ose kartave SIM nĂ« fund tĂ« vitit 2024 arriti nĂ« rreth 3.4 milionĂ«, e thĂ«nĂ« ndryshe çdo banor nĂ« ShqipĂ«ri posedonte rreth 1.4 karta SIM, shifёr kjo mё e lartё se mesatarja europiane prej 1.25 karta SIM pёr banorё. PjesĂ«risht, kjo mund tĂ« jetĂ« e lidhur me turizmin dhe pĂ«rdorimin e pĂ«rkohshĂ«m tĂ« kartave SIM prej tyre.

NdĂ«rsa, numri i kartave SIM aktive (numri i kartave tё pĂ«rdorura pĂ«r tĂ« kryer komunikime elektronike gjatĂ« tre muajve tĂ« fundit) arriti nĂ« rreth 2.5 milionĂ«, nĂ« rĂ«nie vjetore me 3.8%.

 

Lexoni edhe:

Tregu celular, mes sfidave tĂ« konkurrencĂ«s dhe nevojĂ«s pĂ«r t’u rimĂ«kĂ«mbur

The post Shpenzimi mesatar për komunikimin celular u rrit për të katërtin vit radhazi appeared first on Revista Monitor.

Turizmi dimëror: Mes potencialit dhe sfidave

✇Revista Monitor
By: Mira Leka
30 January 2026 at 22:08

Nga turizmi i pikut tek ai katërsezonal. A kemi sistem, standarde dhe siguri për dimrin?

 

Gjergj Kota

Shqipëria me dy sezone: gushti që gumëzhin, janari që hesht

Në kulmin e gushtit, bregdeti shqiptar gumëzhin si një qytet i përkohshëm. Durrësi, Vlora, Saranda me rrugë të ngjeshura, parkime të improvizuara dhe plazhe që e humbin dallimin mes rërës dhe turmave.

Në ato ditë të nxehta, turizmi kthehet në stres-test. Një vend që e do vëmendjen, por që shpesh i mungon kapaciteti për ta menaxhuar pa humbur dinjitetin e vet. Dhe pastaj vjen janari.

Fshatra malorĂ« si Thethi apo Voskopoja mbulohen nga bora dhe qetĂ«sia, bujtinat hapin dyer kryesisht fundjavave, ndĂ«rsa pjesa tjetĂ«r e javĂ«s kalon me njĂ« lloj pritjeje tĂ« tipit “po ra borĂ« mirĂ«, po s’ra, prapĂ« mirĂ«â€.

Kjo Ă«shtĂ« panorama jonĂ«: njĂ« verĂ« e stĂ«rmbushur dhe njĂ« dimĂ«r i qetĂ«, pothuaj i harruar. Statistikat e konfirmojnĂ« kontrastin. Rreth 60% e vizitorĂ«ve hyjnĂ« nĂ« vend gjatĂ« tre muajve tĂ« verĂ«s (qershor–gusht), ndĂ«rsa nĂ« dimĂ«r (dhjetor–shkurt) mbĂ«rrijnĂ« vetĂ«m 12%.

Me fjalĂ« tĂ« tjera, turizmi ynĂ« punon nĂ« “modalitet piku” pĂ«r disa javĂ« dhe pastaj bie nĂ« heshtje pĂ«r muaj tĂ« tĂ«rĂ«. Dhe kjo heshtje pĂ«rkthehet nĂ« dyer tĂ« mbyllura, tĂ« rinj qĂ« largohen nga fshatrat, ekonomi qĂ« nuk gjen dot ritmin, dhe njĂ« ShqipĂ«ri malore qĂ« mbetet jashtĂ« kamerĂ«s pikĂ«risht kur do tĂ« kishte mĂ« shumĂ« ç’tĂ« tregonte.

NĂ« njĂ« kohĂ« kur turizmi europian po kĂ«rkon gjithnjĂ« e mĂ« shumĂ« udhĂ«time “slow”, pĂ«rvoja natyre, dimĂ«r tĂ« butĂ«, ecje, gastronomi lokale dhe aventura tĂ« vogla, edhe ShqipĂ«ria po shfaqet nĂ« radar si njĂ« “destinacion i ri” jo vetĂ«m pĂ«r verĂ«, por edhe pĂ«r dimĂ«r.

Por këtu nis pyetja: a jemi gati ta mbajmë këtë pritshmëri? Në verë, e dimë mirë se çfarë ndodh kur kërkesa rritet më shpejt se kapacitetet: infrastruktura lodhet, shërbimet tensionohen dhe mjedisi paguan faturën.

Dimri, nga ana tjetĂ«r, pĂ«rtej njĂ« sezoni tĂ« dobĂ«t, do tĂ« ishte mundĂ«sia pĂ«r ta shpĂ«rndarĂ« ekonominĂ« turistike nĂ« kohĂ« dhe nĂ« territor dhe pĂ«r t’u dhĂ«nĂ« jetĂ« zonave malore kur ato zakonisht fiken, dhe pĂ«r tĂ« kaluar nga “turizmi i turmave” te “turizmi i pĂ«rvojĂ«s”. Por dimri Ă«shtĂ« njĂ« sfidĂ« e madhe pĂ«r vendin tonĂ«.

KĂ«rkon organizim, siguri, standard dhe njĂ« mĂ«nyrĂ« zhvillimi qĂ« nuk e gĂ«rryen natyrĂ«n, sidomos tani kur ndryshimet klimatike po e bĂ«jnĂ« “borĂ«n e sigurt” njĂ« burim gjithnjĂ« e mĂ« tĂ« paqĂ«ndrueshĂ«m.

 

Pse turizmi shqiptar përqendrohet te vera?

ShqipĂ«ria e ka ndĂ«rtuar identitetin turistik historikisht mbi formulĂ«n “det-diell-rĂ«rĂ«â€. Investimet, marketingu dhe vetĂ« kultura e pushimeve janĂ« rreshtuar pĂ«r dekada rreth bregdetit.

ËshtĂ« njĂ« logjikĂ« e kuptueshme. ShqipĂ«ria ka klimĂ« mesdhetare dhe njĂ« vijĂ« bregdetare tĂ« gjatĂ«, ndĂ«rsa tregu rajonal kĂ«rkon destinacione verore tĂ« afĂ«rta dhe me kosto tĂ« ulĂ«t.

NdĂ«rkohĂ« malet mbeten “sfond” i bukur, por jo produkt turistik. Dhe kur njĂ« vend e ndĂ«rton ekonominĂ« turistike mbi njĂ« sezon tĂ« vetĂ«m, ai kthehet automatikisht nĂ« vend tĂ« pikut me “gjithçka” tĂ« pĂ«rqendruar nĂ« pak javĂ« dhe “boshllĂ«k” pĂ«r pjesĂ«n tjetĂ«r tĂ« vitit.

PĂ«r vite me radhĂ«, promovimi kombĂ«tar e ka riprodhuar kĂ«tĂ« model bregdetar, ndĂ«rsa mali ka mbetur kryesisht “sfond”. Loren Roço, themelues i “Adventure & Fun Albania” njĂ« operator turistik hyrĂ«s i specializuar nĂ« turizmin e aventurĂ«s nĂ« tĂ« tĂ«ra sezonet, dhe qĂ« punon me udhĂ«tarĂ« tĂ« huaj, si dhe instruktor pĂ«r udhĂ«rrĂ«fyes turistik hiking/trekking, na tregon se ShqipĂ«ria mbetet ende njĂ« destinacion i “virgjĂ«r” dhe i “egĂ«r” i turizmit dimĂ«ror, thuajse krejtĂ«sisht i pazbuluar nga udhĂ«tarĂ«t vendas e tĂ« huaj.

Imazhi i Shqipërisë në panaire, broshura dhe fushata ka qenë kryesisht bregdetar, urban dhe kulturor; rrallë malor dhe asnjëherë si destinacion i turizmit dimëror. Kur oferta dimërore është e pakët, bizneset nuk investojnë sepse nuk ka klientë dhe klientët nuk vijnë sepse nuk ka ofertë.

Dhe kĂ«shtu dimri mbetet “i bukur pĂ«r njĂ« fundjavĂ«â€, por jo i strukturuar si produkt qĂ« prodhon ekonomi tĂ« qĂ«ndrueshme. NĂ« kĂ«tĂ« kuptim, problemi i dimrit nuk Ă«shtĂ« se “nuk kemi çfarĂ« t’u tregojmĂ« njerĂ«zve”, por se nuk e kemi bĂ«rĂ« ende dimrin tĂ« funksionojĂ« si sistem.

 

 

ÇfarĂ« i mungon dimrit shqiptar?

Mungesa e parĂ« Ă«shtĂ« ajo qĂ« s’duket nĂ« rrjete sociale: aksesueshmĂ«ria. ShumĂ« zona malore me potencial dimĂ«ror mbeten tĂ« brishta kur bie dĂ«bora. Segmente qĂ« bllokohen, akull qĂ« e kthen udhĂ«timin nĂ« njĂ« rrezik tĂ« panevojshĂ«m, pastrim qĂ« vjen me vonesĂ«.

Dhe kur destinacioni Ă«shtĂ« i bukur, por i pasigurt pĂ«r t’u arritur, ai mbetet pĂ«r vizitorin njĂ« zgjedhje “me fat” e minutĂ«s sĂ« fundit dhe jo njĂ« sezon i planifikueshĂ«m. PĂ«r vizitorin e huaj, sidomos ai qĂ« planifikon, rezervon dhe ka pritshmĂ«ri, mungesa e njĂ« aksesimi tĂ« qĂ«ndrueshĂ«m Ă«shtĂ« stop i menjĂ«hershĂ«m.

Hallka e dytë është besueshmëria e shërbimeve bazë. Në dimër, ndërprerjet e energjisë, ngrohja e paqëndrueshme dhe infrastruktura e vjetruar dhe me kapacitete të kufizuara e ujit dhe kanalizimeve i kthejnë destinacionet në një provë për bujtinën dhe jo në përvojë për turistin. Bujtinat shqiptare kanë bërë mrekulli me pak mundësi që kanë.

Kjo Ă«shtĂ« pjesĂ« e meritĂ«s sĂ« turizmit malor, por nĂ« njĂ« treg mĂ« tĂ« gjerĂ«, “mrekullia” nuk mund tĂ« shitet si standarde. “Turisti, mĂ« shumĂ« se luks, kĂ«rkon siguri: tĂ« mbĂ«rrijĂ« pa stres nĂ« vendin e akomodimit, tĂ« ngrohet, tĂ« thajĂ« rrobat e kĂ«pucĂ«t, tĂ« lahet me ujĂ« tĂ« ngrohtĂ« dhe tĂ« flejĂ« mirĂ«. Pra, tĂ« ketĂ« njĂ« shĂ«rbim minimal tĂ« parashikueshĂ«m”, thotĂ« Loreni.

Mungesa e tretë është ekosistemi i shërbimeve dimërore. Dimri kërkon produkte specifike si shtigje të përshtatura dhe të informuara për kushtet, pajisje me qira, guida të specializuara, pika informacioni dhe një kulturë të menaxhimit të rrezikut.

Sot, shumë nga këto hallka ekzistojnë si nisma të vogla: disa agjenci aventurash, disa guida të motivuara, disa komunitete që e kanë kuptuar se dimri duhet kurorëzuar me aktivitet. Por për ta kthyer në sektor, duhet një sistem me informacion të qartë, standarde dhe organizim.

Ka edhe njĂ« mungesĂ« tĂ« katĂ«rt, mĂ« pak teknike e mĂ« shumĂ« kulturore. Ne e kemi normalizuar idenĂ« qĂ« dimri nĂ« mal Ă«shtĂ« “bujtinĂ« + darkĂ« + foto”, dhe kaq. Kjo Ă«shtĂ« e vlefshme dhe e bukur sepse mikpritja dhe gatimet janĂ« pjesĂ« e identitetit tonĂ«, por nuk mjafton pĂ«r ta mbushur njĂ« sezon.

Dimri duhet tĂ« ketĂ« arsye pĂ«r tĂ« qĂ«ndruar edhe kur bora s’ështĂ« e pĂ«rsosur, edhe kur dita Ă«shtĂ« e shkurtĂ«r, edhe kur turisti kĂ«rkon mĂ« shumĂ« se njĂ« tavolinĂ« tĂ« ngrohtĂ«.

 

Verë vs. dimër: turistë të ndryshëm, ekonomi ndryshe

Turisti veror nĂ« ShqipĂ«ri vjen pĂ«r detin dhe ritmin e shpejtĂ«. KĂ«rkon lĂ«vizje tĂ« shpeshta, qĂ«ndrime tĂ« shkurtra, dhe njĂ« orientim qĂ« shpesh kĂ«rkon “mĂ« shumĂ« pĂ«r mĂ« pak”.

Ky profil mbush volumet, por rrit presionin mbi hapësirën, ujin, energjinë dhe mbetjet, pikërisht në periudhën kur shërbimet publike punojnë në kufijtë e kapaciteteve.

Turisti dimëror, edhe kur është i pakët, zakonisht kërkon përvojë si p.sh. natyrë, qetësi, aktivitete, kulturë lokale dhe një shërbim që të jep siguri. Ai udhëton për një arsye (ose disa arsye) dhe paguan për to.

Këtu pabarazia duket qartë edhe në shifra: turizmi ynë është i përqendruar në pak javë vere, ndërsa dimri mbetet i hollë dhe i paqëndrueshëm.

 

 

Të dhënat e mësipërme sugjerojnë se Shqipëria ka një sezonalitet të theksuar veror, me peshë të ulët në dimër. Një prirje të ngjashme kanë Mali i Zi dhe sidomos Kroacia, ndërsa Serbia dhe Bullgaria kanë shpërndarje më të balancuar, sepse dimri kontribuon më shumë përmes produkteve dimërore të strukturuara.

Kjo e bĂ«n dimrin potencialisht mĂ« “cilĂ«sor” nĂ« kuptimin ekonomik. Pra jo domosdoshmĂ«risht mĂ« shumĂ« njerĂ«z, por mĂ« shumĂ« vlerĂ« pĂ«r vizitĂ« dhe mĂ« pak stres mbi territorin.

Dhe pikĂ«risht pĂ«r kĂ«tĂ«, dimri nuk e “zĂ«vendĂ«son” verĂ«n, por e bĂ«n turizmin mĂ« tĂ« shpĂ«rndarĂ«, mĂ« tĂ« menaxhueshĂ«m dhe mĂ« pak tĂ« varur nga piku.

 

Dimri nuk është vetëm bujtinë

Bujtina dhe oxhaku janë zemra e dimrit shqiptar dhe duhet të mbeten. Por dimri mund të ketë edhe muskuj. Loreni na tregon që vitet e fundit, po shfaqet një rritje e interesit për ski touring dhe ecje dimërore, përfshirë snowshoeing (ecje me rrathë/raketa dëbore) në lugina e pyje ku peizazhi dimëror është spektakolar, përveçse për turizëm kulturor.

Kur kjo bĂ«het me guida, me pajisje dhe me ritĂ«m tĂ« pĂ«rshtatur, dimri nĂ« terrene malore nuk shihet si “rrezik i pakapĂ«rcyeshĂ«m”, por si produkt.  Dhe produkti ka njĂ« avantazh tĂ« madh, nuk kĂ«rkon ndĂ«rtime masive; kĂ«rkon organizim, njohuri tĂ« specializuara dhe shĂ«rbim tĂ« pĂ«rkryer.

Për aventurierët më të përgatitur, Shqipëria ka një aset të rrallë në rajon: terrene të virgjëra për ski touring dhe freeride, aty ku bora është e mjaftueshme dhe topografia e lejon.

Kjo është një përvojë për një treg të specializuar, por me vlerë të lartë; grupe të vogla, shërbime profesionale, ndikim relativisht i ulët në mjedis krahasuar me infrastruktura masive.

“NĂ« njĂ« realitet klimatik ku bora nuk garantohet mĂ« nga vetĂ« dimri, produktet fleksibĂ«l dhe tĂ« diversifikuara bĂ«hen mĂ« tĂ« qĂ«ndrueshme.

KĂ«tu bĂ«n pjesĂ« edhe njĂ« dimension shpesh i nĂ«nvlerĂ«suar: “mirĂ«qenia”-i nĂ« natyrĂ«. Banjat termale, shĂ«titjet dimĂ«rore, gastronomia lokale, eventet e vogla komunitare, tĂ« gjitha kĂ«to i japin dimrit arsye pĂ«r tĂ« qenĂ« sezon, jo thjesht njĂ« “muaj i ftohtĂ«â€.

Edhe Europa e ka nxjerrë këtë mësim, shumë destinacione që kanë humbur borën e sigurt kanë mbijetuar duke u bërë 4-sezonalë dhe jo duke e ndjekur borën me çdo kusht.

 

Infrastruktura dimërore: rrugë, shtigje, siguri

Zhvillimi i dimrit duhet tĂ« fillojĂ« me gjĂ«ra konkrete si pastrim rruge, kripĂ«, sinjalistikĂ«, energji qĂ« nuk bie sa herĂ« fryn era dhe njĂ« sistem i thjeshtĂ« informacioni qĂ« t’i thotĂ« vizitorit çfarĂ« Ă«shtĂ« e hapur dhe çfarĂ« jo.

NĂ« dimĂ«r, “tĂ« pyesĂ«sh nĂ« fshat” Ă«shtĂ« shumĂ« normale nĂ« ShqipĂ«ri. Ky improvizim Ă«shtĂ« armiku i turizmit tĂ« qĂ«ndrueshĂ«m.

Siguria Ă«shtĂ« pjesa qĂ« nuk fal. NjĂ« shteg i mrekullueshĂ«m veror mund tĂ« jetĂ« i rrezikshĂ«m nĂ« dimĂ«r pĂ«r shkak tĂ« ortekĂ«ve, akullit, humbjes sĂ« orientimit apo hipotermisĂ«, si ai i mirĂ«njohuri ndĂ«rkombĂ«tarisht “ValbonĂ«-Theth”.

Për një dimër që duhet të rritet, duhet një minimum menaxhimi rreziku me paralajmërime të qarta, itinerare të rekomanduara, informim për kushtet, dhe protokolle emergjence.

Në një vend ku turizmi i aventurës po rritet, kërkim-shpëtimi malor është kusht i besueshmërisë. Shqipëria po fillon të ketë disa nisma pozitive në këtë fushë, por sfida e mëtejshme mbetet që këto kapacitete të forcohen e standardizohen me protokolle të unifikuara, të ketë një koordinim të qartë dhe informim publik të qëndrueshëm.

Ka edhe njĂ« dimension tjetĂ«r, po aq tĂ« rĂ«ndĂ«sishĂ«m: mjedisi dhe parqet. Dimri i malit Ă«shtĂ« stinĂ« e brishtĂ« pĂ«r habitatet, pĂ«r ekologjinĂ« dhe pĂ«r peizazhin. NĂ«se verĂ«s na del shpesh problem menaxhimi i mbetjeve dhe presioni mbi natyrĂ«n, dimri nuk duhet tĂ« jetĂ« “sezoni i dytĂ«â€ i tĂ« njĂ«jtave gabime.

 

 

Ku jemi në raport me fqinjët?

Në rajon, dimri është kthyer prej kohësh në produkt, diku me resorte të mëdha, diku me modele më të vogla, por pothuaj kudo me një element që ne e kemi ende të brishtë: sistemin.

Fqinjët kanë traditë, kanë standarde, kanë shkolla, kanë marketing dimëror. Bullgaria për shembull e ka ndërtuar dimrin mbi modelin e resorteve të konsoliduara.

ShqipĂ«ria ka natyrĂ«n dhe autenticitetin, por ende Ă«shtĂ« nĂ« fillesat e veta pĂ«r tĂ« ndĂ«rtuar “paketĂ«n” qĂ« e bĂ«n dimrin tĂ« besueshĂ«m pĂ«r tregun.

Kjo është arsyeja pse shumë njerëz që duan ski, instruktorë, pista dhe siguri e kërkojnë ende jashtë: jo sepse nuk kemi male, por sepse nuk kemi produkt të plotë.

 

 

Të dhënat e tabelës së mësipërme na tregojnë qartë se dimri bëhet sezon vetëm kur ka sistem. Në Bullgari (Bansko, Borovets) dimri funksionon si industri e konsoliduar, me operim të parashikueshëm dhe produkt të qartë.

Në Serbi, Kopaoniku tregon se një resort kombëtar mund të mbajë peshë në ekonominë sezonale kur ka menaxhim dhe standard shërbimi. Edhe Mali i Zi ka investuar për ta zgjatur sezonin me modele më të vogla, por të strukturuara.

Ndërsa raste si Popova Shapka tregojnë një rrugë tjetër: produkt i specializuar (freeride/off-piste) që tërheq audiencë specifike edhe pa mega-resorte, kur reputacioni dhe oferta janë të qarta.

 

Profesionet e munguara: guidat dimërore dhe instruktorët

Nuk mjafton vetĂ«m infrastruktura e mirĂ« pĂ«r njĂ« dimĂ«r tĂ« organizuar, duhen edhe burime njerĂ«zore. Sot, “udhĂ«rrĂ«fyes turistik i specialitetit tĂ« veçantĂ« hiking/trekking” Ă«shtĂ« njĂ« kategori shumĂ« e gjerĂ«, dhe jo gjithmonĂ« mjaftueshĂ«m i specializuar pĂ«r tĂ« mbajtur pĂ«rgjegjĂ«sinĂ« e dimrit.

Loreni, i cili Ă«shtĂ« gjithashtu instruktor pĂ«r udhĂ«rrĂ«fyesit turistikĂ« tĂ« specialitetit tĂ« veçantĂ« hiking/trekking, (me programe tĂ« akredituara nga “Ministria e Turizmit, KulturĂ«s dhe Sportit”) na tregon se pse nuk mjafton njĂ« “guidĂ«â€ e pĂ«rgjithshme:

Dimri kërkon kompetenca specifike: orientim dhe navigim në kushte me fushëpamje shumë të kufizuar, menaxhim grupi në temperatura të ulëta e kushte të vështirësuara, njohje të shkëlqyer të kushteve të borës dhe rrezikut të ortekëve, si dhe aftësi reagimi në raste ortekësh apo emergjenca të tjera.

NĂ«se duam t’i shesim dimrin njĂ« turisti tĂ« huaj, nuk mjafton tĂ« themi “kemi guida”: duhet tĂ« dimĂ« çfarĂ« dinĂ« tĂ« bĂ«jnĂ« kĂ«to guida dhe se çfarĂ« standardesh ndjekin, dhe duhet ngritur njĂ« kulturĂ« e fokusuar drejt sigurisĂ« dhe qĂ« vendos nĂ« vend tĂ« parĂ« jetĂ«n e individit.

NĂ« shumĂ« vende tĂ« BE-sĂ« dhe botĂ«s, kĂ«to role mbulohen nga profile tĂ« njohura ndĂ«rkombĂ«tarisht si “International Mountain Leader” (UdhĂ«rrĂ«fyes/UdhĂ«heqĂ«s Turistik Malor pĂ«r terrene jo-teknike), dhe “International Mountain Guide” (GuidĂ« Alpine Turistike pĂ«r terrene teknike).

Jo domosdoshmërisht nevojitet një guidë alpine e një niveli shumë të lartë, por minimalisht duhet një standard i qartë dhe i harmonizuar me praktikat më të mira ndërkombëtare dhe të BE-së, që u lejon profesionistëve të udhëheqin të sigurt grupe në terrene dimëror.

Paralelisht, nëse do të zhvillohet edhe ski në pistë, instruktorët nuk mund të mbeten në zonën gri të autodidaktimit. Duhen skema trajnimi, licencim dhe kulturë kontrolli cilësie.

 

Resort masiv apo model i butë?

ShqipĂ«ria nuk e ka pasur historikisht kulturĂ«n e resorteve dimĂ«rore tĂ« skive dhe, edhe sot, nuk ka njĂ« industri tĂ« mirĂ«filltĂ« “ski-resort”. PikĂ«risht pĂ«r kĂ«tĂ«, kur dalim pĂ«rballĂ« dilemĂ«s sĂ« investimeve, “resort masiv” apo “model i butĂ«â€, vendimi bĂ«het edhe mĂ« i ndjeshĂ«m.

NjĂ« resort “i rĂ«ndĂ«â€ me infrastrukturĂ« tĂ« kushtueshme dimri, mund tĂ« jetĂ« e rrezikshme financiarisht, sidomos nĂ« njĂ« realitet ku dimrat po shkurtohen dhe bora po bĂ«het mĂ« e paqĂ«ndrueshme.

Edhe nĂ« vende tĂ« zhvilluara, resorte tĂ« tĂ«ra po riprofilizohen drejt turizmit 4-sezonal pikĂ«risht sepse bora nuk Ă«shtĂ« mĂ« “garanci”.

Modeli i butĂ« me fshatra 4-sezonalĂ«, aktivitete natyrore, produkte tĂ« diversifikuara Ă«shtĂ« mĂ« elastik; me njĂ« kusht qĂ« s’e anashkalojmĂ« dot: ruajtjen e parqeve dhe tĂ« peizazhit.

Nëse dimri ndërtohet vetëm me beton, atëherë krijojmë një zgjidhje që e gërryen vetë burimin e saj. Në Shqipëri, ku parqet kombëtare dhe peizazhi janë kapital turistik i pazëvendësueshëm, zhvillimi duhet të jetë i matshëm: sa më pak ndërhyrje, sa më shumë organizim. Kjo është logjika e turizmit modern të aventurës, me vlerë të lartë e gjurmë të ulët.

 

 

Dimri, prova e pjekurisë turistike

Dimri jep një shans të rrallë që zhvillimi turistik të bëhet më me mend, me standarde më të larta dhe me më shumë respekt për natyrën. Turizmi dimëror kërkon një qasje tjetër ndaj produktit.

Ndryshe nga turizmi kulturor apo ai i plazhit, dimri duhet të jetë i orientuar drejt sigurisë dhe cilësisë së shërbimit, duke iu afruar standardeve më të mira ndërkombëtare në çdo hallkë; që nga informacioni dhe logjistika, e deri tek udhëheqja dhe menaxhimi i rrezikut.

Gabime që në verë kalojnë pa pasoja, në dimër mund të kthehen në incidente serioze, madje deri në tragjedi.

Prandaj një treg që funksionon me improvizim rrezikon të dëmtojë shpejt reputacionin e Shqipërisë si destinacion, një reputacion që është ndërtuar me shumë punë nga profesionistët e sektorit dhe që mbështet një pjesë të rëndësishme të ekonomisë.

Nëse dimri kthehet në produkt të qëndrueshëm, do të thotë se kemi kaluar nga turizmi i rastit te turizmi i menaxhuar.

Do të thotë se malet krahas kartolinave të bukura dimërore, janë edhe ekonomi lokale që jetojnë edhe kur temperatura shkon nën zero. Dhe do të thotë se kemi kuptuar një gjë të thjeshtë: nuk ka mot të keq dhe stinë të keqe për të bërë turizëm.

 

The post Turizmi dimëror: Mes potencialit dhe sfidave appeared first on Revista Monitor.

Fëmijët e emigracionit 2.0

✇Revista Monitor
By: Mira Leka
30 January 2026 at 22:06

Emigracioni 2.0 krijon një brez të ri fëmijësh që flasin dy gjuhë e shumëkulturorë, që rriten mes dy identiteteve dhe dy realiteteve. Por bashkë me potencialin e madh ekonomik dhe arsimor, vijnë edhe rreziqe: shkëputja e brezit të ri nga Shqipëria dhe humbja e kapitalit njerëzor. Pyetja thelbësore është nëse vendi do të dijë ta kthejë këtë energji të re në zhvillim, apo do ta lërë të shpërndahet jashtë kufijve.

 

Nga Deada Hyka

Në fillim të viteve 2000, fjala emigracion në Shqipëri kishte një ngarkesë të fortë emocionale: Ajo lidhej me ndarjen, me imazhin e një prindi që largohej për të punuar kryesisht në Greqi, Itali apo Gjermani, ndërsa fëmijët mbeteshin pas në Shqipëri, në kujdesin e mamasë apo gjyshërve.

Kujtesa kolektive e atyre viteve është plot me imazhe valixhesh, por edhe me lot; me telefonata të rralla nga kabinat publike, me dhurata që vinin për festa apo për datëlindje, si një mënyrë për të zëvendësuar mungesën fizike dhe emocionale të prindit.

Emigracioni ishte sakrificĂ«. NjĂ« premtim pĂ«r njĂ« jetĂ« mĂ« tĂ« mirĂ«, por qĂ« “paguhej” me vite tĂ« tĂ«ra ndarjeje dhe me njĂ« brez fĂ«mijĂ«sh qĂ« u rritĂ«n duke njohur prindĂ«rit e tyre mĂ« shumĂ« nĂ« fotografi sesa nĂ« pĂ«rditshmĂ«ri.

Por sot, fotografia e emigracionit shqiptar ka ndryshuar rrĂ«njĂ«sisht. ValĂ«t e reja tĂ« largimeve nuk janĂ« mĂ« arrati ekonomike tĂ« individĂ«ve, por Ă«shtĂ« e gjithĂ« familja qĂ« i “zhvendos” rrĂ«njĂ«t dhe shkon sĂ« bashku. TashmĂ« kĂ«to rrĂ«njĂ« shtrihen nĂ« dy vende, nĂ« dy realitete. Dhe kĂ«shtu ka lindur njĂ« fenomen i ri, qĂ« cilĂ«sohet “emigracioni 2.0”, qĂ« nuk nĂ«nkupton ndarje, por jetĂ« tĂ« dyfishtĂ«.

Në ndryshim nga brezi i parë që kërkonte të mbijetonte dhe të siguronte të ardhura për familjen në Shqipëri, brezi i dytë kërkon cilësi jete, arsim më të mirë dhe stabilitet. Ata nuk e shohin më emigrimin si një fazë të përkohshme, por si një projekt afatgjatë familjar.

Fëmijët e tyre ndjekin shkolla në Itali, Gjermani apo Francë, mësojnë dy gjuhë njëherësh, përfshihen në kultura të ndryshme, ndërkohë që verën e kalojnë në Shqipëri, në shtëpitë që prindërit kanë blerë apo ndërtuar me kujdes për të ruajtur lidhjen me vendin e origjinës.

Ndikimi emocional qĂ« fĂ«mijĂ«t pĂ«rjetojnĂ« gjatĂ« emigrimit Ă«shtĂ« shumĂ« mĂ« i ndĂ«rlikuar sesa njĂ« proces i thjeshtĂ« “pĂ«rshtatjeje”, sepse, siç shpjegon psikologia Valentina Telhaj, “fĂ«mijĂ«t e pĂ«rthithin tensionin e prindĂ«rve si sfungjer, edhe kur s’kanĂ« asnjĂ« fjalĂ« pĂ«r ta pĂ«rshkruar atĂ«â€, dhe pĂ«r kĂ«tĂ« arsye, gjurmĂ«t emocionale tĂ« tranzicionit shpesh shfaqen mĂ« vonĂ«, nĂ« forma tĂ« ndryshme ankthi, tĂ«rheqjeje apo ndryshimi sjelljesh.

Por rrĂ«njĂ«t e kĂ«saj pĂ«rvoje nuk janĂ« vetĂ«m psikologjike: ekonomistja Silvi Boçe i sheh vitet e para tĂ« emigrimit si periudhĂ«n qĂ« “krijon kontradikta tĂ« padukshme brenda familjes, sepse prindi pĂ«rpiqet tĂ« mbijetojĂ« ekonomikisht, ndĂ«rsa fĂ«mija pĂ«rpiqet tĂ« mbijetojĂ« emocionalisht”.

Sipas saj, tĂ« ardhurat e paqĂ«ndrueshme, dhe oraret e gjata tĂ« punĂ«s e reduktojnĂ« nĂ« minimum kohĂ«n cilĂ«sore me fĂ«mijĂ«t, duke krijuar “njĂ« boshllĂ«k tĂ« heshtur qĂ« fĂ«mija e mbush me pasiguritĂ« e veta”.

Nga ana tjetĂ«r, sociologia Marsida Simo thotĂ« se fĂ«mijĂ«t e emigrantĂ«ve jetojnĂ« “nĂ« dy sisteme paralele vlerash, ku asnjĂ«ri nuk Ă«shtĂ« i plotĂ« dhe asnjĂ«ri nuk Ă«shtĂ« plotĂ«sisht i tyre”, duke krijuar njĂ« gjendje identitare qĂ« luhatet mes kujtesĂ«s familjare dhe normave tĂ« reja shoqĂ«rore.

Ky dualizëm vihet re në mënyrën sesi ata flasin, sillen dhe ndërtojnë marrëdhënie, shpesh me një maturi që e tejkalon moshën, shpjegon ajo.

NĂ« shkollĂ«, pĂ«rplasja bĂ«het edhe mĂ« konkrete: njĂ« mĂ«suese nĂ« Milano shpjegonte para pak javĂ«sh nĂ« TikTok se “fĂ«mijĂ«t shqiptarĂ« e kapin materialin akademik shumĂ« shpejt, por tĂ« flasĂ«sh me vetĂ«besim Ă«shtĂ« prova mĂ« e vĂ«shtirĂ«, sepse gjuha i ndjek si hije gjatĂ« gjithĂ« ditĂ«s”.

NdĂ«rsa Eris M., nĂ«nĂ« nĂ« Gjermani, rrĂ«fen se djali i saj i vogĂ«l i ka thĂ«nĂ«: “NĂ« shtĂ«pi jam unĂ«, nĂ« shkollĂ« jam dikush qĂ« s’e njoh”, njĂ« fjali qĂ« pĂ«rmbledh brendĂ«sinĂ« e dy botĂ«ve tĂ« cilat fĂ«mijĂ«t pĂ«rpiqen t’i bashkojnĂ«.

Studimet ndĂ«rkombĂ«tare, sipas znj. Simo, tregojnĂ« se “procesi i integrimit emocional tĂ« fĂ«mijĂ«s Ă«shtĂ« proporcional me qetĂ«sinĂ« ekonomike tĂ« familjes” dhe se vonesat apo sjelljet regresive janĂ« tĂ« zakonshme nĂ« vitin e parĂ« e tĂ« dytĂ« pas emigrimit, sidomos kur gjuha e re nuk Ă«shtĂ« pĂ«rvetĂ«suar ende.

Por edhe komunitetet shqiptare jashtĂ« vendit e vĂ«zhgojnĂ« kĂ«tĂ« dinamikĂ« çdo ditĂ«, shqiptarĂ«t nĂ« diasporĂ« shprehen gjithmonĂ« se  “fĂ«mijĂ«t e emigrantĂ«ve janĂ« fĂ«mijĂ« tĂ« dy brezave, atĂ« qĂ« po e ndĂ«rtojnĂ« nĂ« vendin ku jetojnĂ« dhe atĂ« qĂ« u mbetet si kujtim i ShqipĂ«risĂ«â€.

Kjo e bĂ«n rolin e prindit mĂ« tĂ« rĂ«ndĂ«sishĂ«m, sepse, siç thotĂ« psikologia Telhaj, “stabiliteti i brendshĂ«m i fĂ«mijĂ«s fillon nga stabiliteti i pĂ«rditshĂ«m i shtĂ«pisĂ«: njĂ« drekĂ« e pĂ«rbashkĂ«t, njĂ« bisedĂ« e shkurtĂ«r, njĂ« rit i vogĂ«l kulturor qĂ« krijon vazhdimĂ«si nĂ« njĂ« botĂ« qĂ« pĂ«rndryshe ndryshon çdo ditĂ«â€.

EkspertĂ«t e arsimit shtojnĂ« se pĂ«rfshirja e prindĂ«rve nĂ« shkollĂ« Ă«shtĂ« vendimtare, sepse krijon ura komunikimi qĂ« fĂ«mija vetĂ« nuk arrin t’i artikulojĂ«. NdĂ«rkohĂ«, ekonomistĂ«t theksojnĂ« se mbĂ«shtetja e komunitetit, orientimi nĂ« tregun e punĂ«s dhe stabiliteti material ndikojnĂ« drejtpĂ«rdrejt nĂ« shkallĂ«n e integrimit akademik tĂ« fĂ«mijĂ«s.

Ky mozaik faktorësh, si emotivë, ekonomikë, kulturorë, gjuhësorë, tregon se suksesi i një fëmije emigrant nuk matet vetëm me notat në shkollë, por me aftësinë e tij për të krijuar një identitet të qëndrueshëm në dy botë që shpesh i kërkojnë gjëra të ndryshme.

Dhe siç thotĂ« nĂ« fund psikologia Telhaj “nĂ«se prindi arrin t’i tregojĂ« fĂ«mijĂ«s se dy botĂ«t nuk janĂ« barrĂ«, por pasuri, atĂ«herĂ« pĂ«rshtatja shndĂ«rrohet nga sfidĂ« nĂ« mundĂ«si”.

 

 

Dimensioni ekonomik

Në dekadën e fundit, emigracioni shqiptar ka hyrë në një fazë të re që nuk lidhet më me varfërinë ekstreme apo mungesën totale të punës, por me kërkimin për cilësi më të mirë jete, arsim më të avancuar dhe stabilitet afatgjatë.

Kjo fazë po e transformon rrënjësisht mënyrën se si familjet shqiptare funksionojnë ekonomikisht dhe si projektojnë të ardhmen e tyre financiare.

NĂ«se nĂ« fillim tĂ« viteve 2000, remitancat ishin “paratĂ« e mallrave bazĂ«â€, pĂ«r tĂ« paguar faturat, ushqimin dhe shpenzimet e pĂ«rditshme, sot flukset financiare nga emigrantĂ«t janĂ« bĂ«rĂ« mĂ« tĂ« qĂ«ndrueshme, mĂ« tĂ« larta dhe mĂ« tĂ« orientuara drejt investimeve.

Vetëm në vitin 2023, remitancat që shqiptarët jashtë vendit dërguan te familjarët e tyre në Shqipëri arritën në rreth 930 milionë euro, me një rritje prej 11.3% krahasuar me vitin paraprak.

Sipas të dhënave të Bankës së Shqipërisë, në 6-mujorin e parë të vitit , dërgesat e emigrantëve arritën në 510 milionë euro, me një rritje prej 14.4% në krahasim me të njëjtën periudhë të një viti më parë.

Familjet qĂ« emigrojnĂ« sot nuk synojnĂ« mĂ« vetĂ«m tĂ« “dĂ«rgojnĂ« dikĂ« jashtĂ« pĂ«r tĂ« sjellĂ« para”, por tĂ« ndĂ«rtojnĂ« njĂ« strategji tĂ« dyfishtĂ« ekonomike. Ato investojnĂ« njĂ«kohĂ«sisht nĂ« pasuri tĂ« paluajtshme nĂ« ShqipĂ«ri, apartamente nĂ« qytetet kryesore, vila ose shtĂ«pi nĂ« zonat rurale dhe nĂ« arsim cilĂ«sor jashtĂ« vendit pĂ«r fĂ«mijĂ«t e tyre.

Kjo qasje i kthen familjet emigrante në aktorë ekonomikë transnacionalë, që mbajnë lidhje të dyfishta me tregjet e dy vendeve: konsumojnë dhe investojnë në Shqipëri, por fitojnë dhe kursejnë jashtë.

Sipas agjencive imobiliare, rreth 40–45% e blerjeve tĂ« apartamenteve nĂ« zonat urbane (veçanĂ«risht nĂ« TiranĂ«, DurrĂ«s dhe VlorĂ«) kanĂ« si burim fondi tĂ« ardhura nga emigracioni.

Diaspora, veçanërisht ajo që jeton në Itali, Greqi, Gjermani dhe Mbretërinë e Bashkuar, po ndikon ndjeshëm në rritjen e çmimeve të tregut të pasurive të paluajtshme.

Në këtë mënyrë, emigracioni po kthehet në një nga faktorët më të rëndësishëm që po formëson kërkesën e brendshme dhe çmimet në sektorin e ndërtimit.

Krahas kësaj, investimi në arsim jashtë vendit është bërë pjesë thelbësore e strategjisë ekonomike të familjeve shqiptare në emigracion. Në vitet e fundit, numri i studentëve shqiptarë që ndjekin universitetet europiane është rritur, me destinacione kryesore Italinë, Gjermaninë dhe Mbretërinë e Bashkuar.

Por ndryshimi i vërtetë qëndron te fëmijët që rriten midis dy sistemeve, ndjekin pjesërisht shkollën në Shqipëri dhe më pas vijojnë jashtë. Shumë familje shpenzojnë mijëra euro në vit për të siguruar edukim dygjuhësh, qoftë në shkolla ndërkombëtare në vend, qoftë në sistemet arsimore të vendeve pritëse.

Ky model “jetese nĂ« dy vende” ka pasoja tĂ« drejtpĂ«rdrejta ekonomike pĂ«r ShqipĂ«rinĂ«. Nga njĂ«ra anĂ«, rritet hyrja e valutĂ«s dhe investimeve qĂ« mbajnĂ« tĂ« qĂ«ndrueshme konsumin dhe tregun imobiliar.

Nga ana tjetër, rritet rreziku i shkëputjes së brezit të ri nga tregu i punës shqiptar, pasi shumë prej këtyre fëmijëve të emigracionit 2.0 mësojnë, diplomohen dhe hyjnë në tregun e punës jashtë vendit, pa u integruar kurrë në ekonominë vendase.

Në fakt, arsimi është bërë shtylla qendrore e strategjisë familjare të emigracionit modern. Prindërit që kanë emigruar në vitet 2000, të cilët kanë bërë kryesisht punë fizike, sot investojnë te fëmijët e tyre përmes edukimit jashtë vendit.

Ata nuk dërgojnë më remitanca vetëm për konsum, por paguajnë shkolla ndërkombëtare, tarifa universitare dhe kurse gjuhe. Ky është një investim në kapital njerëzor, jo vetëm për individin, por potencialisht edhe për Shqipërinë, nëse ky brez do të ruajë lidhjet me vendin e origjinës.

Një tjetër aspekt i rëndësishëm është ai i arsimimit të fëmijëve të emigrantëve, që shpesh ndjekin dy sisteme paralelisht. Shumë prej tyre kalojnë pjesë të vitit shkollor në Shqipëri, duke frekuentuar shkolla publike ose private, dhe më pas kthehen në vendin pritës, ku rifillojnë shkollën sipas sistemit lokal.

Kjo krijon njĂ« pĂ«rvojĂ« dygjuhĂ«she dhe shumĂ«kulturore, e cila nga njĂ«ra anĂ« u jep atyre fleksibilitet, por nga ana tjetĂ«r krijon sfida tĂ« ndĂ«rlikuara identitare dhe sociale. Ata mĂ«sojnĂ« tĂ« shkruajnĂ« dhe tĂ« mendojnĂ« nĂ« dy gjuhĂ«, por shpesh ndihen “as kĂ«tu, as atje”.

Shkollat në diasporë dhe nismat për mësimin e gjuhës shqipe po përpiqen të ruajnë këtë lidhje. Në Itali, Greqi e Zvicër janë hapur dhjetëra kurse të mësimit të shqipes, të mbështetura nga qeveria shqiptare dhe organizata të diasporës.

Megjithatë, për shumicën e fëmijëve që lindin dhe rriten jashtë, lidhja me Shqipërinë mbetet simbolike, përmes familjes, pushimeve verore dhe rrjeteve sociale.

 

Brezi “mes dy realiteteve”

NĂ« kĂ«tĂ« valĂ« tĂ« re emigrimi, nuk largohet mĂ« vetĂ«m prindi – largohet e gjithĂ« familja. Kjo krijon njĂ« strukturĂ« tĂ« re identitare, ku shtĂ«pia mund tĂ« jetĂ« nĂ« Milano, por gjyshĂ«rit nĂ« Korçë; shkolla nĂ« Berlin, por pushimet nĂ« DhĂ«rmi.

Fëmijët e këtij brezi mësojnë që në moshë të vogël të lundrojnë mes dy sistemeve, të ruajnë gjuhën dhe zakonet shqiptare, ndërsa përvetësojnë vlerat, mënyrën e të menduarit dhe disiplinën e vendeve ku rriten.

Ata flasin dy ose më shumë gjuhë dhe shpesh janë më të integruar se prindërit e tyre, por njëkohësisht përballen me pyetje të reja për identitetin: kush jam unë, shqiptari që flet italisht apo italiani që e kupton shqipen?

 

Lexoni edhe:

Sonila Jaupbashi: Nga kujtim në kontribut. Si mund të ruhet lidhja emocionale me Shqipërinë te brezi i ri

The post Fëmijët e emigracionit 2.0 appeared first on Revista Monitor.

“Nga kujtim nĂ« kontribut: Si mund tĂ« ruhet lidhja emocionale me ShqipĂ«rinĂ« te brezi i ri”

✇Revista Monitor
By: Mira Leka
30 January 2026 at 22:04

Flet Sonila Jaupbashi, psikologe

 

Në një epokë ku emigracioni shqiptar po shënon një valë të re, fëmijët që rriten mes dy vendeve, dy gjuhëve dhe dy kulturave përballen me sfida që shkojnë përtej integrimit shoqëror.

Ata bartin kujtimet emocionale tĂ« njĂ« “atdheu” qĂ« shpesh e njohin vetĂ«m pĂ«rmes prindĂ«rve, ndĂ«rsa mĂ«sojnĂ« tĂ« ndĂ«rtojnĂ« pĂ«rkatĂ«sinĂ« e tyre nĂ« njĂ« realitet tjetĂ«r.

ÇfarĂ« ndodh me identitetin, ndjenjĂ«n e stabilitetit dhe presionin pĂ«r “t’u bĂ«rĂ« i suksesshĂ«m” nĂ« sytĂ« e prindĂ«rve qĂ« kanĂ« sakrifikuar gjithçka? Psikologia Sonila Jaupbashi shpjegon pĂ«r “Monitor” dinamikat e brendshme tĂ« brezit tĂ« dytĂ« tĂ« emigracionit shqiptar – fĂ«mijĂ«t qĂ« mĂ«sojnĂ« tĂ« jenĂ« njĂ«kohĂ«sisht “nga kĂ«tu dhe nga atje”.

 

Si ndikon ndryshimi i ambientit: dy vende, dy gjuhë, dy kultura, në formimin emocional dhe ndjenjën e përkatësisë te fëmijët e emigracionit të sotëm?

Ndryshimi i ambientit për një fëmijë është shumë më tepër sesa ndryshimi i vendit ku jeton, është ndryshim i rrënjëve emocionale.

Kur një fëmijë rritet mes dy vendeve, dy gjuhëve dhe dy kulturave, ai përjeton dy realitete që shpesh nuk komunikojnë plotësisht me njëri-tjetrin.

Nga njëra anë, ka gjuhën e shtëpisë (gjuha e nënës) që mbart kujtesën emocionale të tij apo të prindërve, traditat dhe ngrohtësinë familjare; nga ana tjetër, ka gjuhën e mjedisit të ri pritës, që përfaqëson përkatësinë shoqërore, pranimin dhe integrimin.

NĂ« fazĂ«n e zhvillimit tĂ« identitetit, kjo mund tĂ« sjellĂ« njĂ« ndjesi pĂ«rçarjeje tĂ« brendshme: “ku pĂ«rkas unĂ« vĂ«rtet?”. NĂ« planin emocional, kjo pĂ«rzierje mund tĂ« shfaqet me pasiguri, me ndjenjĂ«n se duhet tĂ« pĂ«rshtaten vazhdimisht, apo me njĂ« tendencĂ« pĂ«r t’u ndier tĂ« paplotĂ« nĂ« secilĂ«n kulturĂ«.

Megjithatë, nëse prindërit ruajnë ekuilibrin mes ruajtjes së identitetit kulturor dhe integrimit në kulturën pritëse, duke i dhënë fëmijës mesazhin se dy përkatësi nuk janë konflikt, por pasuri, atëherë ky proces bëhet një forcë e madhe zhvillimi.

KĂ«ta fĂ«mijĂ« rriten me ndjeshmĂ«ri kulturore mĂ« tĂ« gjerĂ«, fleksibilitet emocional dhe aftĂ«si pĂ«r t’u pĂ«rshtatur nĂ« botĂ«n shumĂ«kulturore tĂ« sotme.

Pra, ndikimi varet shumĂ« nga mĂ«nyra si pĂ«rjetohet ky “dyzim” si ia mĂ«sojnĂ« prindĂ«rit: nĂ«se pĂ«rjetohet si ndarje, sjell pasiguri; nĂ«se pĂ«rjetohet si pasuri, sjell zhvillim dhe maturim emocional.

 

A krijon varĂ«sia e familjeve nga remitancat dhe suksesi ekonomik jashtĂ« vendit njĂ« presion tĂ« fshehtĂ« te fĂ«mijĂ«t pĂ«r t’u “justifikuar” ekonomikisht ndaj sakrificave tĂ« prindĂ«rve?

Po, shumĂ« shpesh po. FĂ«mijĂ«t e emigracionit rriten me ndjenjĂ«n e “borxhit emocional”: “prindĂ«rit e mi kanĂ« sakrifikuar gjithçka pĂ«r mua”. Ky mund tĂ« jetĂ« njĂ« motivim i fortĂ«, por edhe njĂ« peshĂ« e rĂ«ndĂ« nĂ« ndĂ«rgjegje.

NĂ« terapi, unĂ« shpesh shoh tĂ« rinj qĂ« ndihen fajtorĂ« nĂ«se ndjekin pasionin e tyre nĂ« vend tĂ« njĂ« rruge “tĂ« sigurt ekonomike”. Ky presion pĂ«r t’u bĂ«rĂ« “i suksesshĂ«m” Ă«shtĂ« nĂ« thelb nevoja pĂ«r t’u ndier tĂ« vlefshĂ«m pĂ«r sakrificĂ«n e prindĂ«rve.

Këtu është shumë e rëndësishme që prindërit të mos ia transmetojnë fëmijës dashurinë në formën e detyrimit, por si mbështetje për zgjedhjen e tij/saj të veçantë.

 

Si ndikon fakti që prindërit planifikojnë jetën dhe investimet mes dy vendeve në ndjenjën e stabilitetit psikologjik të fëmijëve?

Ndjenja e “jetĂ«s mes dy botĂ«ve” krijon pasiguri ekzistenciale te fĂ«mijĂ«t. Ata shpesh nuk dinĂ« ku do tĂ« jenĂ« vitin tjetĂ«r, cilĂ«n gjuhĂ« duhet tĂ« pĂ«rdorin, apo cilat janĂ« rregullat qĂ« vlejnĂ«.

NĂ« zhvillimin emocional, stabiliteti Ă«shtĂ« njĂ« bazĂ« thelbĂ«sore pĂ«r ndĂ«rtimin e vetĂ«besimit. Kur fĂ«mija jeton mes vendimeve tĂ« pĂ«rkohshme “do tĂ« kthehemi, s’do kthehemi” ai mĂ«son tĂ« mos lidhet plotĂ«sisht me asnjĂ« ambient se ndarja pastaj dhemb shumĂ«.

Kjo sjell një identitet më fleksibël në rastin më të mirë, por  edhe më të brishtë. Prindërit mund ta kompensojnë këtë vetëm duke ndërtuar siguri përmes lidhjes emocionale, jo përmes vendndodhjes fizike. Por kjo e fundit rezulton më pak e aplikuar nga prindërit shqiptarë nëpër botë.

 

A mund tĂ« zhvillojnĂ« kĂ«ta fĂ«mijĂ« njĂ« identitet tĂ« ndarĂ« – mes vlerave perĂ«ndimore dhe rrĂ«njĂ«ve shqiptare dhe si ndikon kjo nĂ« zgjedhjet e tyre profesionale e ekonomike nĂ« tĂ« ardhmen?

Po, shumica e tyre zhvillojnĂ« njĂ« identitet “hibrid”. Ata janĂ« mĂ« tĂ« hapur, mĂ« tolerantĂ« dhe mĂ« kreativĂ«, por shpesh edhe nĂ« kĂ«rkim tĂ« njĂ« vendi qĂ« t’u pĂ«rkasĂ« plotĂ«sisht, njĂ« nevojĂ« e pĂ«rhershme pĂ«r tĂ« mbushur boshllĂ«kun.

NĂ« zgjedhjet profesionale, kjo mund tĂ« shihet si njĂ« avantazh: janĂ« mĂ« inovativĂ«, mĂ« fleksibĂ«l, me mendje ndĂ«rkulturore. Por nĂ« planin emocional, mund tĂ« pĂ«rballen me ndjesinĂ« e “pamjaftueshmĂ«risĂ«â€, si tĂ« mos jenĂ« “as kĂ«tu, as atje”.

Detyra jonĂ« si prindĂ«r e profesionistĂ« Ă«shtĂ« t’i ndihmojmĂ« tĂ« kuptojnĂ« se identiteti nuk Ă«shtĂ« diçka qĂ« duhet zgjedhur – Ă«shtĂ« diçka qĂ« ndĂ«rtohet duke pranuar tĂ« gjitha pjesĂ«t qĂ« na pĂ«rbĂ«jnĂ«.

 

Si ndikon mungesa e perspektivĂ«s ekonomike nĂ« ShqipĂ«ri nĂ« dĂ«shirĂ«n pĂ«r t’u kthyer apo nĂ« perceptimin e “atdheut” nga ky brez?

PĂ«r shumĂ« prej tyre, ShqipĂ«ria Ă«shtĂ« kujtim emocional, jo realitet jetĂ«sor. Pra ata e jetojnĂ« ShqipĂ«rinĂ« nĂ« kohĂ«n nĂ« tĂ« cilĂ«n i janĂ« larguar. Kur kthehen, shpesh ndihen “tĂ« huaj nĂ« vendin e vet”.

Mungesa e perspektivës e bën të vështirë rikthimin, por në nivel emocional, lidhja me rrënjët mbetet.

NĂ«se vendi nuk ofron mundĂ«si pĂ«r t’u rritur profesionalisht, “atdheu” mbetet njĂ« koncept ndjenjash, jo zgjedhjesh praktike. Kjo tregon pse kemi çdo vit mijĂ«ra shqiptarĂ« qĂ« zgjedhin tĂ« emigrojnĂ«.

MegjithatĂ«, kur ShqipĂ«ria shihet si njĂ« vend ku mund tĂ« kontribuosh, jo thjesht ku ke lindur, atĂ«herĂ« lind edhe dĂ«shira pĂ«r t’u rikthyer. Dhe kjo fillon me ndryshimin e narrativĂ«s: nga “ikĂ«m pĂ«r tĂ« shpĂ«tuar”, nĂ« “u rritĂ«m pĂ«r t’u kthyer ndryshe e pĂ«r tĂ« investuar”.

 

Nga ana psikologjike, çfarĂ« roli luan lidhja emocionale me vendin e origjinĂ«s pĂ«r t’i bĂ«rĂ« kĂ«ta fĂ«mijĂ« qĂ« tĂ« priren tĂ« kontribuojnĂ« ekonomikisht nĂ« tĂ« ardhmen?

Lidhja emocionale me vendin e origjinĂ«s Ă«shtĂ« si njĂ« fije e padukshme qĂ« ruan identitetin. NĂ«se ajo mbetet e ngrohtĂ«, fĂ«mijĂ«t rriten me ndjenjĂ«n e krenarisĂ« dhe dĂ«shirĂ«s pĂ«r t’i dhĂ«nĂ« diçka mbrapsht vendit.

Nëse ajo lidhet me dhimbje, faj apo turp, atëherë ata e shmangin.

Prandaj, është shumë e rëndësishme që familjet të flasin për Shqipërinë me dashuri dhe respekt, jo vetëm me ankesa apo zhgënjim.

Fëmijët që ndiejnë lidhje emocionale, jo vetëm gjenealogjike, janë ata që më vonë sjellin ndikim, jo domosdoshmërisht duke u kthyer fizikisht, por duke kontribuar me dije, vlera e investime nga kudo që janë.

 

Lexoni edhe:

Fëmijët e emigracionit 2.0

The post “Nga kujtim nĂ« kontribut: Si mund tĂ« ruhet lidhja emocionale me ShqipĂ«rinĂ« te brezi i ri” appeared first on Revista Monitor.

Kryerja e operacioneve pa karta bankare

✇Revista Monitor
By: Mira Leka
30 January 2026 at 22:02

Transaksionet financiare po kalojnĂ« njĂ« transformim shumĂ« tĂ« shpejtĂ«, sjellja e deritanishme pĂ«r tĂ« mbajtur me vete njĂ« portofol me karta krediti, debiti dhe para duket se i pĂ«rket gjithnjĂ« e mĂ« shumĂ« sĂ« kaluarĂ«s. Me aplikimin e pagesave nĂ«pĂ«rmjet smartphone-ve, tĂ« cilĂ«t po shĂ«rbejnĂ« si qendra tĂ« vĂ«rteta kontrolli pĂ«r jetĂ«n tonĂ« financiare, veprimi i zakonshĂ«m i tĂ«rheqjes sĂ« parave me karta duhet tĂ« ndryshojĂ« dhe t’i pĂ«rgjigjet epokĂ«s digjitale.

 

 

Nga Roland Tashi, ekspert i çështjeve të sigurisë

Një valë e re inovacioni teknologjik po ndryshon midis shumë të tjerave, edhe mënyrën e funksionimit të bankomatit duke e plotësuar atë me të gjitha programet e nevojshme për të kryer operacione me vlerat monetare dhe veprime të tjera të shpejta, të sigurta dhe plotësisht digjitale.

Duhet theksuar se bankomatet janë instrumentet më efikase në sistemin financiar, ato kanë një shpërndarje shumë të madhe gjeografike në territor, të cilën nuk mund ta arrijnë degët dhe agjencitë e bankave, duke u ardhur në ndihmë klientëve në mënyrë të pandërprerë tashmë jo vetëm me tërheqjen e parave, por edhe për shumë operacione të tjera financiare pa qenë nevoja të vizitojnë njësitë e biznesit bankar.

Prej vitesh flitet për një shoqëri cashless, pa përdorimin e parave fizike, por edhe pse largimi i plotë i kartëmonedhave nga tregu është ende larg, nuk mund të mohohet që përdorimi i instrumenteve të pagesës digjitale është në rritje të vazhdueshme.

Smartphone, telefoni celular që pothuajse të gjithë e mbajnë gjithmonë me vete, po konsolidohet si instrument alternativ duke integruar funksione pagese që e bëjnë kartën fizike gjithnjë e më pak të domosdoshme, por jo të panevojshme për një pjesë të madhe të përdoruesve.

Sistemi i bazuar në kartën fizike, i cili së bashku me bankomatin ka qenë në dekada një arritje e padiskutueshme në sistemin e pagesave si simbol i modernitetit, është e nevojshme të përfshihet në botën e ndikuar nga teknologjia digjitale.

Problemet kryesore në përdorimin e kartave bankare, të cilat nuk lidhen me sistemet operative të bankomatit por me pakujdesitë e përdoruesve, përfshijnë:

  • Rrezikun e vjedhjes ose humbjes: humbja/vjedhja e kartĂ«s bashkĂ« me PIN favorizon krimin pĂ«r grabitjen e parave nĂ« rast se klienti nuk njofton bankĂ«n pĂ«r bllokimin e saj.
  • Rrezikun e klonimit (skimming): grabitĂ«sit mund tĂ« instalojnĂ« pajisje nĂ« bankomate pĂ«r tĂ« kopjuar tĂ« dhĂ«nat e shiritit magnetik dhe PIN-in, duke krijuar njĂ« kopje tĂ« kartĂ«s.
  • Konsumimin dhe dĂ«mtimin: njĂ« kartĂ« fizike mund tĂ« dĂ«mtohet nga mbajtja e pakujdesshme duke e bĂ«rĂ« tĂ« palexueshme.
  • Harrimin e PIN-it: njĂ« situatĂ« e zakonshme qĂ« nuk tĂ« lejon kryerjen e veprimeve pĂ«r tĂ«rheqjen e parave.

Këta faktorë të kombinuar me kërkesën në rritje për shërbime më të shpejta dhe të integruara në ekosistemin digjital, kanë krijuar terrenin ideal për zhvillimin e një gjenerate të re teknologjike për tërheqjen e parave apo kryerjen e pagesave, e aftë të komunikojë drejtpërdrejt me bankomatin pa ndërmjetës fizikë.

 

Teknologjia NFC dhe kodet QR

Në qendër të këtij zhvillimi janë dy teknologji kryesore tashmë gjerësisht të përhapura, të aplikuara dhe të njohura për shumicën e përdoruesve, NFC (Near Field Communication) dhe kodet QR (Quick Response).

Teknologjia NFC është standardi që lejon komunikimin në distancë të shkurtër, i njëjti që mundëson pagesat contactless me kartë ose smartphone. Kjo teknologji është shumë e njohur gjatë veprimeve që kryejmë me kartë në pajisjet POS në njësitë tregtare.

Kodet QR janë barkode dydimensionale të cilët sapo skanohen me kamerën e telefonit, mund të përcjellin informacione ose të fillojnë një veprim, kryerje pagese apo tërheqje parash.

Të dyja teknologjitë lejojnë vendosjen e një marrëdhënie të sigurt dhe të menjëhershme midis smartphone/telefonit celular të përdoruesit dhe bankomatit duke eliminuar nevojën për futjen e një karte fizike.

 

Roli i smartphone si portofol digjital

Protagonisti i vërtetë i këtij transformimi është smartphone, i cili tashmë nuk vlerësohet thjesht si telefon, por si një qendër personale që ruan identitetin tonë digjital, dokumentet dhe gjithnjë e më shpesh edhe paratë tona.

Aplikacionet e mobile banking e kanë shndërruar telefonin në një portofol digjital të plotë, i aftë jo vetëm të tregojë gjendjen e llogarisë, por edhe të kryejë transferta dhe shërbime të tjera.

Pikërisht përmes këtyre aplikacioneve, përdoruesi mund të autorizojë një tërheqje në siguri të plotë, duke përdorur sistemet biometrike të autentikimit të pajisjes, si njohja e fytyrës ose gjurma e gishtit për të konfirmuar identitetin.

Procesi i tërheqjes cardless është projektuar për të qenë intuitiv dhe i shpejtë. Edhe pse mund të ndryshojë në vartësi të teknologjisë së përdorur (NFC ose kod QR), sekuenca e veprimeve është përgjithësisht si më poshtë:

  • PĂ«rdoruesi hap aplikacionin e mobile banking nĂ« smartphone.
  • Zgjedh funksionin “tĂ«rheqje pa kartĂ«â€ ose njĂ« emĂ«rtim tĂ« ngjashĂ«m.
  • Vendos shumĂ«n qĂ« dĂ«shiron tĂ« tĂ«rheqĂ« dhe konfirmon veprimin.
  • Verifikohet pĂ«rmes metodĂ«s sĂ« sigurisĂ« sĂ« vendosur nĂ« telefon (PIN i aplikacionit, gjurmĂ« gishti ose njohje fytyre).
  • Aplikacioni gjeneron njĂ« kod QR pĂ«r t’u skanuar nĂ« ekranin e bankomatit ose aktivizon sensorin NFC tĂ« telefonit.
  • PĂ«rdoruesi afron smartphone te lexuesi contactless i bankomatit ose skanon kodin QR.
  • Bankomati, pasi verifikon autorizimin, jep shumĂ«n e kĂ«rkuar.

Kjo metodë tërheqjeje është në thelb më e sigurt se sistemi tradicional i bazuar në kartë dhe PIN. Ajo mbështetet në parimet e Strong Customer Authentication (SCA) që kërkon të paktën dy faktorë të pavarur autentikimi; posedimi i smartphone individual, si dhe një e dhënë biometrike ose një kod zhbllokimi.

Ky qasje e bën jashtëzakonisht të vështirë për një keqdashës të kryejë një tërheqje edhe në rast vjedhjeje të pajisjes, përveçse nëse njeh kodin e zhbllokimit ose arrin të anashkalojë të dhënat biometrike.

Kjo procedurĂ« tashmĂ« e konsoliduar, Ă«shtĂ« adoptuar nga shumĂ« institucione bankare tĂ« cilat kanĂ« zhvilluar zgjidhje inovative pĂ«r t’ua ofruar kĂ«tĂ« shĂ«rbim klientĂ«ve tĂ« tyre.

Zgjidhjet e ofruara, edhe pse ndajnë të njëjtin objektiv, mund të ndryshojnë për nga teknologjia dhe kufijtë operativë. Këta shembuj tregojnë se prirja digjitale tashmë është e konsoliduar dhe e destinuar të përhapet edhe më tej duke sjellë përfitime sigurie për përdoruesit përfundimtarë.

 

Përparësitë e kësaj metode

Përfitimi kryesor mbetet kryerja e veprimeve pa kartë fizike, në këto kushte nuk është e nevojshme të mbash me vete portofolin për të tërhequr para, mjafton vetëm smartphone.

Në vend që të vendosësh kartën, të presësh leximin, të shtypësh PIN-in dhe të zgjedhësh opsionet, i gjithë procesi mund të parapërgatitet në aplikacion duke kërkuar vetëm një skanim të shpejtë ose një prekje në bankomat. Nga pikëpamja e sigurisë avantazhet janë të konsiderueshme, tërheqja cardless pothuajse i eliminon rreziqet që lidhen me klonimin fizik të kartës, shumë zgjidhje të bazuara në QR përdorin kode OTP (One-Time Password) që skadojnë pas pak minutash duke i bërë të pavlefshme në rast përgjimi.

Kjo teknologji hap edhe skenarë të rinj përdorimi. Për shembull, një prind mund të autorizojë nga distanca një tërheqje për një fëmijë që ka mbetur pa para thjesht duke i dërguar një kod për ta përdorur në bankomat.

Në rast humbjeje të portofolit gjatë një udhëtimi, do të ishte sërish e mundur të kesh akses te paratë vetëm përmes smartphone, duke e kthyer një emergjencë të mundshme në një shqetësim të vogël.

 

Kujdes!

Duhet kuptuar se nuk Ă«shtĂ« kaq “fushĂ« me lule”, si çdo risi teknologjike qĂ« menaxhon tĂ« dhĂ«na tĂ« ndjeshme dhe para, edhe tĂ«rheqja pa kartĂ« sjell sfida tĂ« reja dhe kĂ«rkon njĂ« vlerĂ«sim tĂ« kujdesshĂ«m tĂ« implikimeve pĂ«r sigurinĂ« bankare nĂ« tĂ«rĂ«si. KlientĂ«t e pakujdesshĂ«m dhe tĂ« painformuar pĂ«r rreziqet e mundshme, do tĂ« vazhdojnĂ« tĂ« mbeten viktima tĂ« pĂ«rzgjedhura tĂ« krimit.

 

Si duhet të mbrohemi

Përgjegjësia për sigurinë ndahet gjithmonë midis bankës dhe klientit, për ta përdorur tërheqjen cardless në mënyrë të sigurt është thelbësore të ndiqen disa këshilla praktike. Kryesorja është aplikimi i një bllokimi të sigurt të ekranit në smartphone; kod kompleks, gjurmë gishti ose njohje fytyre.

Gjithashtu, përdorimi i fjalëkalimeve unike dhe të forta për aksesin në aplikacionin e mobile banking, verifikimi me dy faktorë, instalimi i aplikacione vetëm nga kompani zyrtare, si dhe përditësimi i sistemin operativ të telefonit, janë faktorë që ndikojnë në rritjen e nivelit të sigurisë.

Epoka e alternativave të tërheqjes së parave CASH po avancon, duke reduktuar varësinë nga kartat plastike për të përfituar nga përparësitë dhe sigurinë që ofron epoka digjitale.

Bankomati do të mbetet në shërbim të klientit, por ai kërkon përgjegjësi, informim dhe kujdes nga përdoruesit që të vazhdojë të mbetet si deri tani, një instrument i dobishëm për kryerjen e pagesave dhe shërbimeve të tjera edhe pa përdorimin e kartave fizike.

The post Kryerja e operacioneve pa karta bankare appeared first on Revista Monitor.

Kostoja e jetesës

✇Revista Monitor
By: Mira Leka
30 January 2026 at 22:00

Harrojeni përballueshmërinë. Europa ka një krizë disponueshmërie. Rregullimi i rreptë është kryesisht fajtor, shkruan The Economist

 

ËshtĂ« bĂ«rĂ« modĂ« tĂ« pretendohet se njĂ« pjesĂ« e madhe e botĂ«s sĂ« pasur po vuan nga njĂ« krizĂ« e pĂ«rballueshmĂ«risĂ«. DĂ«shmitĂ« e paraqitura variojnĂ« nga çmimet e larta tĂ« vezĂ«ve nĂ« SHBA dhe tĂ« orizit nĂ« Japoni, te strehimi i shtrenjtĂ« pothuajse kudo.

Edhe Europa nuk ka qenë imune ndaj këtyre shqetësimeve. Në maj, të anketuar nga e gjithë Europa thanë për Eurobarometrin, sondazhin zyrtar të Bashkimit Europian, se përballja me inflacionin duhet të jetë përparësia e Parlamentit Europian, duke e renditur më të rëndësishëm se mbrojtja, varfëria dhe punësimi.

NĂ« pamje tĂ« parĂ«, europianĂ«t kanĂ« arsye pĂ«r t’u shqetĂ«suar pĂ«r pĂ«rballueshmĂ«rinĂ«. Rritja ekonomike Ă«shtĂ« shumĂ« mĂ« e shpejtĂ« nĂ« SHBA.

Dhe, ndryshe nga aleati i saj i pasur me lëndë djegëse fosile, kontinenti i vjetër pa kostot e energjisë të rriteshin ndjeshëm pas pushtimit të Ukrainës nga Rusia, teksa gazi natyror u bë shumë më i shtrenjtë.

Megjithatë, edhe në Europë, ankesat për përballueshmërinë janë të ekzagjeruara. Pas një periudhe rënieje, pagat reale po rriten, përfshirë edhe për më të varfrit.

Në fakt, problemi i kontinentit duket gjithnjë e më shumë se nuk është përballueshmëria, por disponueshmëria.

Në tregjet e tij shumë të rregulluara, çmimet nuk mund të përshtaten për të balancuar kërkesën dhe ofertën. Në vend të kësaj, rolin po e bën racionimi.

 

 

Goditja energjetike e Europës ka pasur padyshim efekte të qëndrueshme. Kur norma e inflacionit në Eurozonë arriti kulmin në 10.6% në tetor 2022, vetëm çmimet e energjisë kontribuuan me 3.8 pikë përqindje.

Problemet në zinxhirët e furnizimit dhe kërkesa e fuqishme e konsumatorëve pas heqjes së kufizimeve të pandemisë luajtën gjithashtu rol. Që prej asaj kohe inflacioni është zbutur, duke rënë në 2.1% në nëntor, por çmimet e energjisë dhe ushqimeve mbeten shumë më të larta se më parë (shih grafikun 1).

Me fjalë të tjera, çmimet për familjet janë rritur. Dhe pasi të ardhurat korrigjohen duke marrë parasysh këto çmime, ato janë më të ulëta se në vitin 2021.

Por përballueshmëria vlerësohet më mirë duke parë aftësinë e njerëzve për të blerë një gamë të gjerë mallrash: veshje, pajisje elektronike, automjete e të tjera, përveç ushqimit dhe energjisë.

Edhe pse llogaritjet sugjerojnë se pagat në Eurozonë, të korrigjuara sipas indeksit të harmonizuar të çmimeve të konsumit, pësuan një goditje prej 4% nga mesi i vitit 2021 deri në fund të vitit 2022, ato janë rimëkëmbur që prej asaj kohe (shih grafikun 2).

Në tremujorin e tretë të vitit 2025, ato ishin rikthyer në nivelet e para konfliktit në Ukrainë.

 

 

Pagat e luftës

Në shumë vende, pagat e më të varfërve janë rritur ndjeshëm. The Economist llogarit se, që nga gjysma e parë e vitit 2021, paga minimale reale është rritur me 30% në Poloni dhe me 11% në Gjermani.

Më pak familje thonë se nuk mund të përballojnë pushimet krahasuar me një dekadë më parë. Në fakt, ky tregues ka vijuar të bjerë në shumicën e vendeve edhe teksa inflacioni u rrit ndjeshëm.

 

 

Po strehimi, qĂ« shpesh pĂ«rmendet si tregues i problemit tĂ« pĂ«rballueshmĂ«risĂ«? ËshtĂ« e vĂ«rtetĂ« qĂ« qiratĂ« janĂ« rritur nĂ« tĂ« gjithĂ« EurozonĂ«n: ato po rriten tani me njĂ« normĂ« vjetore prej 3%, mĂ« shumĂ« se dyfishi i ritmit mesatar tĂ« viteve 2010. Normat mĂ« tĂ« larta tĂ« interesit i kanĂ« bĂ«rĂ« edhe kreditĂ« hipotekore mĂ« tĂ« shtrenjta.

MegjithatĂ«, si pĂ«rqindje e tĂ« ardhurave tĂ« familjeve, kostot e strehimit mbeten çuditĂ«risht tĂ« qĂ«ndrueshme. NĂ« Gjermani, FrancĂ« dhe Itali, njĂ« familje mesatare shpenzon 15–20% tĂ« tĂ« ardhurave pĂ«r strehim, pothuajse njĂ«soj si njĂ« dekadĂ« mĂ« parĂ«.

Pronarët e banesave me kredi hipotekore paguajnë më pak se sa paguanin më parë. Pjesa e familjeve që shpenzojnë më shumë se 40% të të ardhurave të disponueshme për akomodim ka rënë që prej vitit 2021.

Vështirësia e vërtetë është gjetja e një banese. Në shumë qytete të mëdha, përfshirë Berlinin dhe Parisin, ku tregjet e strehimit janë fort të rregulluara, qiratë shpesh janë shumë nën nivelin e tregut. Kur një apartament bëhet i disponueshëm, ai mund të tërheqë qindra aplikime.

Bumi i qirave afatshkurtra për turistët në vende si Amsterdami apo Lisbona e përkeqëson situatën; më shumë banesa nuk mund të ndërtohen brenda natës.

Madridi në lulëzim, ku qiratë janë gjithashtu të rregulluara, po tërheq emigrantë nga Amerika Latine me një ritëm më të shpejtë sesa mund të ndërtojë banesa për ta.

Edhe nëse europianët mesatarisht nuk po shpenzojnë më shumë për strehim, ata mund të mos jetojnë aty ku do të dëshironin.

NjĂ« problem i tillĂ« disponueshmĂ«rie shkon pĂ«rtej strehimit. NĂ« kujdesin shĂ«ndetĂ«sor, njĂ« tjetĂ«r treg i rregulluar, njĂ« vizitĂ« te mjeku mund tĂ« jetĂ« e vĂ«shtirĂ« pĂ«r t’u siguruar.

Rreth 57% e pacientëve amerikanë thonë se kanë arritur të shohin një specialist brenda një muaji, krahasuar me 35% të pacientëve francezë. Hidraulikët mund të mos kenë kohë kur familjet kanë nevojë për ta.

Autoritetet europiane kanë identifikuar mungesa të kuzhinierëve, elektricistëve dhe infermierëve. Dhe disponueshmëria me siguri do të përkeqësohet teksa brezi më i madh i punëtorëve në Europë del në pension.

Blerësit europianë kanë më shumë fuqi blerëse sesa mund ta mendojnë. Por me shërbimet në mungesë, ka gjasa që pakënaqësia e tyre vetëm të rritet.

The post Kostoja e jetesës appeared first on Revista Monitor.

Shembujt e DIVA, nga 62 deri në 250 euro, sa varion kompensimi për arsimin e fëmijëve 

✇Revista Monitor
By: Eralda Zito
30 January 2026 at 15:16

Vijojnë të jenë të shumtë individët që po plotësojnë Deklaratën Vjetore të të Ardhurave me qëllim përfitimin e kompensimit për arsimimin e fëmijëve.

Bazuar në disa shembuj konkretë të publikuar nga Monitor, shuma e kompensimit ndryshon në varësi të të ardhurave vjetore dhe shuma e zbritur e shpenzimeve që ndryshon sipas numrit të fëmijëve në ngarkim, përfshirë edhe shpenzimet fikse për arsim me vlerë maksimale 100 mijë lekë nëse të ardhurat janë nën 1.2 mln lekë në vit.

Për rastin me të ardhura bruto vjetore mbi 1,2 mln lekë në vit me 1 fëmijë në ngarkim, kompensimi për arsimin 62 euro në vit.

Në rastin e individit më të ardhura mbi 2 mln lekë në vit me dy fëmijë në ngarkim të moshës nën 18 vjeç, pas zbritjes së shpenzimeve për fëmijët me vlerë 96 mijë lekë, tatimi i mbipaguar apo kompensimi është në vlerën e rreth 12 mijë lekëve.

Për individët që paguhen mbi 200 mijë lekë në muaj dhe i kap tatimi prej 23%, kompensimi është 11,040 lekë për fëmijë.

Shuma maksimale e kompensimit e përfituar sipas shembujve rezulton për individët me të ardhura nën 1,2 mln lekë që përfitojnë edhe shpenzimet për fëmijët në ngarkim dhe për arsimin me vlerë 100,000 lekë.

Sipas shembullit kompensimi për një individ me të ardhura nën 1,2 mln lekë që ka 2 fëmijë në ngarkim arrin rreth 250 euro.

Për të gjithë individët që rezultojnë me tatim të mbipaguar pasi kanë plotësuar DIVA brenda 3 muajve pas përfundimit të afatit të deklarimeve do të dorëzojnë në tatime kërkesën me qëllim përfitimin e kompensimit. Procedura për dorëzimin e kërkesave pritet të sqarohet nga tatimet.

Shembull 1

Të ardhura mbi 1,2 mln lekë në vit 1 fëmijë në ngarkim

Konkretisht në DIVA-n e plotësuar dhe dorëzuar të individit A, rezulton se të ardhurat e tij vjetore për vitin 2025 ishin në vlerën e 1,470 mijë lekë. Tatimi i paguar gjatë vitit është 144,424 lekë.

Individit i janë zbritur të ardhurat nga punësimi:

– Zbritje nga tĂ« ardhurat nga punĂ«simi sipas nenit 22, pika 1, germat a, b dhe c me vlerĂ« 360 mijĂ« lekĂ« nĂ« vit (apo 30 mijĂ« lekĂ« nĂ« muaj).

– ShumĂ« kompensimi pĂ«r çdo fĂ«mijĂ« nĂ« ngarkim tĂ« tij mĂ« pak se 18 vjeç nĂ« vlerĂ«n 48 mijĂ« lekĂ«.

Në DIVA pasqyrohet se baza e të ardhurave të tatueshme pas zbritjes arrin në vlerën e 1 mln lekëve. Llogaritja e tatimit vjetor të paguar është 138,184 lekë.

Tatimi i mbipaguar rezulton në vlerën e 6,240 lekëve.

E llogaritur nga Vlera e Tatimit Vjetor të paguara 144,424 lekë- 138,184 lekë= 6,240 lekë.

Shembulli 2

Të ardhura mbi 2,2 mln lekë në vit 2 fëmijë në ngarkim

Për të ardhurat vjetore bruto me vlerë 2,232,140 lekë, rezulton se për vitin 2025 është paguar tatimi me vlerë 255,796 lekë.

Në rastin në fjalë individi ka në ngarkim 2 fëmijë të moshës nën 18 vjeç dhe përfiton zbritje të shpenzimeve me vlerë 96,000 lekë.

Pas zbritjes së shpenzimeve tatimi i ri i llogaritur është 243,391 lekë.

Tatimi i mbipaguar apo kompensimi është në vlerën e 12,405 lekë.

Shembulli 3

Të ardhura nën 1,2 mln lekë në vit, 2 fëmijë në ngarkim

Sipas të dhënave të DIVA-s të plotësuar dhe dorëzuar të individit C të ardhurat bruto vjetore për vitin 2025 ishin 1,189,374 lekë.

Tatimi i paguar vjetor gjatë vitit 2025 është në vlerën e 107,820 lekëve.

Individi C ka dy fëmijë të moshës 5 dhe 9 vjeç, ku një prej tyre ndjek arsimin fillor në shkollë private.

Përveç zbritjes së shpenzimeve për fëmijët në ngarkim me vlerë 96,000 lekë individi përfiton edhe zbritje shpenzimi prej 100,000 për arsimin e fëmijëve duke qenë se të ardhurat nuk kalojnë kufirin e 1.2 mln lekëve në vit, pra janë nën 1.2 mln lekë në vit dhe disponon dokumentacionet justifikuese, në këtë rast faturat e shkollës private për shpenzimet e arsimit të fëmijës.

Pas vendosjes së këtyre të dhënave sistemi ka gjeneruar automatikisht tatimin e mbipaguar, apo kompensimin me vlerë 25,481 lekë.

Konkretisht nisur nga të dhënat në DIVA, individi ka përfituar:

-Zbritje nga te ardhurat nga punësimi sipas nenit 22, pika 1, germat a, b dhe c me vlerë 360,000 lekë

-Shumë kompensimi për çdo fëmijë në ngarkim të tij më pak se 18 vjeç me vlerë 96,000 lekë (kjo shumë u gjenerua automatikisht nga sistemi pas vendosjes së numrit të fëmijëve).

-Shpenzime për arsimin e fëmijëve me vlerë 100,000 (vlera u shtua nga deklaruesi gjatë plotësimit të DIVA, pasi disponon dokumentacionin justifikues të shpenzimeve në rast kontrolli nga tatimet dhe të ardhurat bruto vjetore janë nën 1.2 mln lekë)

Pas zbritjes së shpenzimeve totali i të ardhurave bruto arrin 633,374 lekë.

Tatimi i rillogaritur pas zbritjes së shpenzimeve është në vlerë 82,339 lekë.

Tatimi i mbipaguar rezulton: 107,820 lekĂ« (tatimi i paguar pĂ«r 2025) – 82,339 lekĂ« (tatimi i rillogaritur pas zbritjes sĂ« shpenzimeve) = 25,481.

Lexo këtu : https://monitor.al/shembull-sa-kompensim-per-arsimin-perfiton-prindi-me-2-femije-me-te-ardhura-nen-1-2-mln-leke-vit/

Hapet aplikimi për DIVA. E-tax llogarit automatikisht kompensimin e arsimit   

 

 

The post Shembujt e DIVA, nga 62 deri në 250 euro, sa varion kompensimi për arsimin e fëmijëve  appeared first on Revista Monitor.

Rreziqet më të mëdha me të cilat përballet bota në vitin 2026

✇Revista Monitor
By: Megi Dumi
30 January 2026 at 15:06

Nga përparimet e shpejta në IA deri te ndryshimet në rendin ekonomik pas Luftës së Dytë Botërore, shumë forca po riformësojnë sistemin global.

Ndërsa këto ndryshime përshpejtohen, ato sjellin rreziqe në rritje. Jo vetëm që ngrenë pikëpyetje për konkurrueshmërinë dhe sigurinë kombëtare, por pritet gjithashtu të godasin në mënyrë disproporcionale tregjet e punës.

Ky artikull tregon rreziqet kryesore globale në vitin 2026, bazuar në të dhënat e Raportit Global të Rreziqeve 2026 të Forumit Ekonomik Botëror (World Economic Forum).

Një vështrim më i afërt mbi rreziqet kryesore globale

Për këtë analizë, Forumi Ekonomik Botëror ka anketuar më shumë se 1,300 ekspertë mbi rreziqet më urgjente globale në vitin 2026.

Të anketuarve iu kërkua të përgjigjeshin në pyetjen:

“Ju lutemi, zgjidhni njĂ« rrezik qĂ« mendoni se ka mĂ« shumĂ« gjasa tĂ« paraqesĂ« njĂ« krizĂ« materiale nĂ« shkallĂ« globale nĂ« vitin 2026.”

Anketat u zhvilluan midis 12 gushtit dhe 22 shtatorit 2025.

Lista e rreziqeve kryesore globale për 2026 (sipas përqindjes së përzgjedhjes)

  1. PĂ«rballje gjeoekonomike – 18%
  2. Konflikt i armatosur midis shteteve – 14%
  3. Ngjarje ekstreme klimatike – 8%
  4. Polarizim shoqĂ«ror – 7%
  5. Keqinformim dhe dezinformim – 7%
  6. RĂ«nie ekonomike – 5%
  7. Erozion i tĂ« drejtave tĂ« njeriut dhe/ose i lirive civile – 4%
  8. Pasoja negative tĂ« teknologjive tĂ« IA-sĂ« – 4%
  9. Pasiguri kibernetike – 3%
  10. Pabarazi – 3%

Përballja gjeoekonomike renditet si rreziku më i madh global për vitin 2026, i përzgjedhur nga 18% e të anketuarve.

Krahasuar me vitin e kaluar, ajo është ngjitur dy vende në renditje, për shkak të tensioneve të vazhdueshme në Lindjen e Mesme dhe në Ukrainë.

Së fundmi, presioni i SHBA-së për Groenlandën, si edhe kapja e presidentit venezuelian Nicolås Maduro, kanë shtuar më tej tensionet.

NĂ« tĂ« njĂ«jtĂ«n kohĂ«, sipas ekspertĂ«ve, indiferenca e perceptuar e presidentit Trump ndaj mbrojtjes sĂ« Tajvanit mund tĂ« krijojĂ« njĂ« “stuhi tĂ« pĂ«rsosur” pĂ«r pĂ«rpjekjet e KinĂ«s pĂ«r “ribashkim”.

Konflikti i armatosur midis shteteve renditet i dyti në raportin e WEF, i përzgjedhur nga 14% e të anketuarve.

Aktualisht ka 59 konflikte aktive midis shteteve në mbarë botën, numri më i lartë që nga Lufta e Dytë Botërore.

Tre vendet e para në listë plotësohen nga ngjarjet ekstreme klimatike, të përzgjedhura nga 8% e të anketuarve.

Nga zjarret masive te thatësirat, fenomenet ekstreme po kontribuojnë ndjeshëm në rritjen e çmimeve të ushqimeve, zhvendosjen e popullsive dhe rritjen e kostove të sigurimeve.

Me rritjen e vazhdueshme të temperaturave globale, këto pasoja pritet të intensifikohen si në frekuencë, ashtu edhe në ashpërsi. / Visual Capitalist, Shqip.al

The post Rreziqet më të mëdha me të cilat përballet bota në vitin 2026 appeared first on Revista Monitor.

Trump emëron Kevin Warsh si kryetar të Rezervës Federale për të pasuar Jerome Powell

✇Revista Monitor
By: Megi Dumi
30 January 2026 at 14:53

Ndryshe nga Shqipëria, ku anëtarët e Këshillit Mbikëqyrës të Bankës së Shqipërisë nuk janë zëvendësuar disa muaj pas mbarimit të mandatit, Presidenti Donald Trump sapo ka emëruar Kevin Warsh për të pasuar Jerome Powell si kryetar të Rezervës Federale, duke i dhënë fund një odiseje të zgjatur që ka shoqëruar një periudhë trazirash të paprecedenta rreth bankës qendrore.

Vendimi kulmon një proces që zyrtarisht nisi verën e kaluar, por që kishte filluar shumë më herët, me Trump që nisi një breshëri kritikash ndaj Fed të drejtuar nga Powell, pothuajse që nga momenti kur Powell mori detyrën në vitin 2018.

“E njoh Kevinin prej njĂ« kohe shumĂ« tĂ« gjatĂ« dhe nuk kam asnjĂ« dyshim se ai do tĂ« hyjĂ« nĂ« histori si njĂ« nga kryetarĂ«t MË TË MËDHENJ tĂ« Fed, ndoshta mĂ« i miri,” tha Trump nĂ« njĂ« postim nĂ« Truth Social duke njoftuar pĂ«rzgjedhjen.

Zgjedhja e Warsh, 55 vjeç, ka të ngjarë të mos trazojë tregjet për shkak të përvojës së tij të mëparshme në Fed dhe perceptimit të Wall Street se ai nuk do të bënte gjithmonë atë që kërkon Trump.

“Ai ka respektin dhe besueshmĂ«rinĂ« e tregjeve financiare,” tha David Bahnsen, drejtor i investimeve i The Bahnsen Group.

“Nuk kishte asnjĂ« person qĂ« mund ta merrte kĂ«tĂ« detyrĂ« dhe tĂ« mos ishte duke ulur normat e interesit nĂ« afat tĂ« shkurtĂ«r. MegjithatĂ«, besoj se nĂ« afat mĂ« tĂ« gjatĂ« ai do tĂ« jetĂ« njĂ« kandidat i besueshĂ«m,” shtoi Bahnsen.

Kontratat e së ardhmes të tregut të aksioneve, megjithatë, ishin paksa në territor negativ të premten në mëngjes, ndonëse larg niveleve më të ulëta pasi u bë i qartë emërimi i Warsh.

Që nga konfirmimi i Powell në vitin 2018, gjatë mandatit të parë të Trump, presidenti ka ushtruar vazhdimisht presion mbi vendimmarrësit për të ulur normat e interesit në mënyrë agresive. Edhe pas tre uljeve radhazi në pjesën e fundit të vitit 2025, Trump vazhdoi sulmet, duke kërkuar norma më të ulëta dhe duke e akuzuar Powell se ka lejuar që kostoja e rinovimit të selisë së Fed në Uashington të dalë jashtë kontrollit.

Nga ana e tij, Warsh verĂ«n e kaluar bĂ«ri thirrje pĂ«r njĂ« “ndryshim regjimi” nĂ« Fed.

“Deficiti i besueshmĂ«risĂ«, sipas mendimit tim, qĂ«ndron tek drejtuesit aktualĂ« nĂ« Fed,” tha ai gjatĂ« intervistĂ«s nĂ« korrik. Ky qĂ«ndrim mund ta vendosĂ« atĂ« nĂ« njĂ« rol pĂ«rballĂ«s nĂ« njĂ« institucion ku ndĂ«rtimi i konsensusit Ă«shtĂ« thelbĂ«sor pĂ«r zbatimin e politikave.

Vendimi i Trump për të nominuar Warsh vjen në një nga momentet më delikate për bankën qendrore amerikane në dekada, me inflacionin ende jo plotësisht të mposhtur, huamarrjen e qeverisë në rritje dhe vetë Fed që po përballet me presion politik jashtëzakonisht të drejtpërdrejtë mbi mënyrën se si e zhvillon politikën monetare.

SĂ« fundmi, Departamenti i DrejtĂ«sisĂ« i dĂ«rgoi Powell-it njĂ« thirrje zyrtare (subpoena) lidhur me projektin e ndĂ«rtimit. NĂ« njĂ« reagim jo tĂ« drejtpĂ«rdrejtĂ«, Powell akuzoi se ky veprim ishte njĂ« “pretekst” pĂ«r ta shtyrĂ« Fed tĂ« ndjekĂ« urdhrat e Trump dhe tĂ« lehtĂ«sojĂ« mĂ« tej politikĂ«n monetare.

Në këtë kuadër, nominimi vjen në një kohë kur pyetjet mbi pavarësinë e Fed, një shtyllë themelore e besueshmërisë së bankës qendrore, kanë kaluar nga debat akademik në shqetësim konkret. Trump dhe zyrtarë të tjerë të administratës kanë hedhur ide që variojnë nga mbikëqyrje më e fortë e Shtëpisë së Bardhë deri te ndryshime në mënyrën se si banka qendrore vendos normat e interesit, përfshirë detyrimin që kryetari të konsultohet me presidentin për vendimet mbi normat.

Nominimi i jep fund një gare konkurruese që në një moment përfshinte 11 kandidatë. Ata varionin nga ish-zyrtarë dhe zyrtarë aktualë të Fed deri te ekonomistë të njohur dhe profesionistë të Wall Street, në një proces intervistash të udhëhequr nga sekretari i Thesarit, Scott Bessent. Në fund, lista u ngushtua në pesë, pastaj në katër, me Trump që javën e kaluar la të kuptohej se kishte arritur në zgjedhjen e tij. Mes finalistëve ishin guvernatori aktual Christopher Waller, shefi i obligacioneve në BlackRock, Rick Rieder, dhe drejtori i Këshillit Kombëtar Ekonomik, Kevin Hassett.

“Christopher Waller, Rick Rieder dhe tĂ« tjerĂ« u intervistuan pĂ«r pozicionin nĂ« Fed. TĂ« gjithĂ« do tĂ« kishin qenĂ« tĂ« shkĂ«lqyer dhe kanĂ« njĂ« tĂ« ardhme tĂ« madhe dhe tĂ« pakufizuar me ‘TRUMP’. Talent i jashtĂ«zakonshĂ«m nĂ« vendin tonĂ«,” tha Trump nĂ« njĂ« postim tĂ« veçantĂ« nĂ« Truth Social.

Nga ky moment, i nominuari përballet me një rrugë të vështirë.

Senatori republikan Thom Tillis nga Karolina e Veriut ka sinjalizuar se do të bllokojë çdo nominim në Fed derisa të përfundojë hetimi i Departamentit të Drejtësisë.

“Kevin Warsh Ă«shtĂ« njĂ« kandidat i kualifikuar me njĂ« kuptim tĂ« thellĂ« tĂ« politikĂ«s monetare. MegjithatĂ«, Departamenti i DrejtĂ«sisĂ« vazhdon tĂ« ndjekĂ« njĂ« hetim penal ndaj kryetarit Jerome Powell bazuar nĂ« dĂ«shmi para komitetit, qĂ« asnjĂ« person i arsyeshĂ«m nuk mund t’i interpretojĂ« si qĂ«llim kriminal,” shkroi Tillis nĂ« rrjetin social X.

“QĂ«ndrimi im nuk ka ndryshuar: do tĂ« kundĂ«rshtoj konfirmimin e çdo kandidati pĂ«r RezervĂ«n Federale, pĂ«rfshirĂ« edhe pĂ«r postin e kryetarit, derisa hetimi i DOJ-sĂ« ndaj kryetarit Powell tĂ« zgjidhet plotĂ«sisht dhe nĂ« mĂ«nyrĂ« transparente.”

Nominimi gjeti mbĂ«shtetje edhe gjetkĂ« nĂ« Kongres. Senatori Tim Scott (republikan nga Karolina e Jugut), qĂ« kryeson Komitetin Bankar tĂ« Senatit, e vlerĂ«soi Warsh pĂ«r “njohuritĂ« e thella mbi tregjet dhe politikĂ«n monetare, qĂ« do tĂ« jenĂ« thelbĂ«sore nĂ« kĂ«tĂ« rol”.

“Vendimet e RezervĂ«s Federale prekin çdo familje amerikane, nga normat e kredive hipotekore te kursimet pĂ«r pension. Presidenti Trump ka qenĂ« i qartĂ« se sjellja e llogaridhĂ«nies dhe besueshmĂ«risĂ« nĂ« RezervĂ«n Federale Ă«shtĂ« njĂ« prioritet, dhe nominimi i Kevin Warsh reflekton kĂ«tĂ« fokus,” tha Scott.

Megjithatë, çështjet janë më shumë sesa thjesht politike.

Edhe pse Trump ka kĂ«mbĂ«ngulur se inflacioni Ă«shtĂ« mposhtur, ai mbetet ende dukshĂ«m larg objektivit prej 2% tĂ« Fed. NĂ« tĂ« njĂ«jtĂ«n kohĂ«, tregu i punĂ«s Ă«shtĂ« ngadalĂ«suar, me ekonominĂ« aktualisht nĂ« njĂ« klimĂ« “pa pushime nga puna, por edhe pa punĂ«sime”, gjĂ« qĂ« pĂ«rbĂ«n njĂ« tjetĂ«r sfidĂ« pĂ«r politikĂ«n e Fed.

NĂ« çdo rast, tregjet nuk presin shumĂ« veprim nga kryetari i ri: tregtarĂ«t po parashikojnĂ« maksimumi dy ulje tĂ« tjera tĂ« normave kĂ«tĂ« vit, pĂ«rpara se norma bazĂ« e fondeve federale tĂ« stabilizohet rreth 3%, nivel qĂ« vendimmarrĂ«sit kanĂ« sinjalizuar se Ă«shtĂ« norma “neutrale” afatgjatĂ«, qĂ« as nuk stimulon dhe as nuk frenon rritjen ekonomike.

Pastaj është edhe çështja se çfarë ndodh me Powell.

Edhe pse historikisht kryetarët kanë dhënë dorëheqjen nga posti në Fed pasi janë larguar si kryetarë, këtë herë mund të mos ndodhë kështu. Powell ka edhe dy vite të mbetura në mandatin e tij si guvernator dhe mund të zgjedhë ta vazhdojë atë si një pengesë ndaj përpjekjeve të Trump për të komprometuar pavarësinë e Fed. Gjykata e Lartë po shqyrton tashmë lëvizjen e Trump për të shkarkuar guvernatoren Lisa Cook, një çështje që përfundimisht mund të përcaktojë se çfarë pushteti ka një president mbi anëtarët e bordit të Rezervës Federale. / CNBC

The post Trump emëron Kevin Warsh si kryetar të Rezervës Federale për të pasuar Jerome Powell appeared first on Revista Monitor.

Tregu i sigurimeve u rrit me ritme më të larta në 2025

✇Revista Monitor
By: Eralda Zito
30 January 2026 at 14:12

Tregu i sigurimeve e përmirësoi rritjen gjatë vitit 2025. Sipas statistikave të Autoritetit të Mbikëqyrjes Financiare (AMF), primet e shkruara bruto arritën vlerën e 27.1 miliardë lekëve, në rritje me 10.6% krahasuar me një vit më parë. Për vitin 2024, rritja e tregut kishte qenë më e ulët, në nivelin 7%.

Sipas vlerësimeve të AMF-së, tregu është rritur edhe në terma realë. Primet e shkruara bruto vlerësohen sa 1.03% e Prodhimit të Brendshëm Bruto, nga 0.97% që kishte qenë një vit më parë.

Edhe primi i sigurimit për frymë u rrit për të pestin vit radhazi. Ky tregues, i shprehur ndryshe edhe si densiteti i sigurimeve në vend, arriti në 11463 lekë (rreth 119 euro), në rritje me 11.8% krahasuar me një vit më parë.

Tregu i sigurimeve vazhdon të dominohet nga produktet e tregut të Jo-Jetës dhe kryesisht sigurimet e detyrueshme motorike.

Primet e shkruara bruto në sigurimin e jo-jetës arritën në pothuajse 24.7 miliardë lekë, në rritje me 9.9% krahasuar me një vit më parë. Ky segment vazhdon të jetë dominues, me 91% të primeve totale të tregut, por megjithatë pesha e tij pësoi një rënie të lehtë për të shtatin vit radhazi. Kjo i detyrohet një rritjeje në vazhdimësi më të lartë në tregun e sigurimit të Jetës.

Tregu i sigurimit të Jo-Jetës edhe për vitin 2025 u dominua nga sigurimet e detyrueshme motorike për përgjegjësitë ndaj palëve të treta. Primet e shkruara bruto në këtë segment arritën në 16.9 miliardë lekë ose sa 68.6% e totalit të tregut. Sigurimi i brendshëm motorik TPL ngelet produkti më i madh i tregut, me 58% të primeve të shkruara bruto në sigurimin e Jo-Jetës. Vitin e kaluar hyri në fuqi sistemi i ri i llogaritjes së primeve mbi bazë rreziku, që ka ndikuar pjesërisht në rritjen e primeve të shkruara bruto nga ky produkt. Primet e sigurimit të brendshëm TPL u rritën me 13.3% krahasuar me një vit më parë.

Ndërkohë, produktet e sigurimit vullnetar në përgjithësi shfaqën një rritje më të ngadaltë edhe vitin e kaluar. Megjithatë, gjatë muajit dhjetor, produkti kryesor i sigurimit vullnetar, sigurimi nga zjarri dhe forcat e natyrës, shënoi një rritje të fortë, duke e përmirësuar ndjeshëm rritjen krahasuar me 11 muajt e parë të vitit. Primet e shkruara bruto për të gjithë 2025 u rritën me 10.25%, por pesha e këtij produkti në treg ngeli e ngjashme me vitin 2024.

Ndërkohë, tregu i sigurimit të Jetës edhe për 2025 shfaqi ritme rritjeje më të larta.

Primet e shkruara bruto arritën në 2.44 miliardë lekë, në rritje me 17.6% krahasuar me një vit më parë.

Tregu i sigurimit të Jetës ngelet i dominuar nga produkti i sigurimit të jetës së debitorit, i lidhur kryesisht me sigurimin e jetës për huatë e marra në institucionet financiare. Ky produkt u rrit me 15.4% vitin e kaluar dhe përbënte 77.5% të primeve të shkruara bruto të tregut.

Burimi: AMF

The post Tregu i sigurimeve u rrit me ritme më të larta në 2025 appeared first on Revista Monitor.

Gjetja e fuqisë punëtore, Ibrahimaj: Drejt marrëveshjeve me vendet e treta

✇Revista Monitor
By: Eralda Zito
30 January 2026 at 12:54

Ministrja e Ekonomisë dhe Inovacionit, Delina Ibrahimaj, drejtoi mbledhjen e parë të Këshillit Kombëtar të Punës për vitin 2026, njëkohësisht edhe mbledhjen e parë të Këshillit të rikonstituar me mandatin e ri.

Gjatë fjalës së saj ministrja Ibrahimaj u ndal në diskutimin e disa problematikave që pritet të adresohen për sektorin e punësimit, përfshirë plotësimin e vakancës së fuqisë punëtore, rritjen e vazhdueshme të pagës minimale dhe ndryshimet në Kodin e Punës.

“Kjo mbledhje ka pĂ«r synim qĂ« tĂ« vendosĂ« funksionimin korrekt tĂ« KĂ«shillit KombĂ«tar tĂ« PunĂ«s pĂ«r vitin 2026, tĂ« forcojĂ« dialogun pĂ«r çështjet prioritare, pĂ«r reformat nĂ« punĂ«sim, nĂ« siguri nĂ« punĂ« dhe tĂ« tregut tĂ« punĂ«s, duke krijuar njĂ« proces bashkĂ«punimi tĂ« qĂ«ndrueshĂ«m mes qeverisĂ«, punĂ«dhĂ«nĂ«sve dhe punĂ«marrĂ«sve, si dhe pĂ«r pĂ«rmirĂ«simin e politikave aktive tĂ« punĂ«simit nĂ« pĂ«rputhje me standardet europiane dhe nevojat reale tĂ« tregut tĂ« punĂ«s.

Përveç atyre që do të diskutohen sot, në fakt, viti 2026 është një vit,  i cili do të jetë i mbushur me ndryshime ligjore të lidhura me tregun e punës.

Ne, në kuadër të gjithë procesit të anëtarësimit dhe të integrimit në Bashkimin Europian, kemi disa detyra të rëndësishme në ndryshimin e legjislacionit, duke filluar nga Kodi i Punës dhe të gjithë legjislacionin poshtë kodit.

Ndaj, besoj se do të jetë një vit intensiv, ku do të duhet të diskutojmë bashkërisht për përafrimin e direktivave, për rishikimin e legjislacionit, por edhe për të gjithë periudhat tranzitore që do të kërkojmë me qëllim zbatimin me efektivitet të të gjithë legjislacionit europian në fushën e punësimit dhe të aftësimit.

Ministrja Ibrahimaj u ndal edhe çështja e mungesës së fuqisë punëtore dhe adresimi i problematikës.

“NĂ« pikĂ«n e tretĂ« do tĂ« diskutohet pĂ«r mungesĂ«n e fuqisĂ« punĂ«tore dhe migracionit, siç jeni nĂ« dijeni qeveria shqiptare ka njĂ« politikĂ« pĂ«r migracionin, ka njĂ« strategji kombĂ«tare pĂ«r migracionin e cila ka tĂ« parashikuar njĂ« sĂ«rĂ« masash.

NdĂ«rkohĂ« qĂ« sigurisht adresimi i mungesĂ«s sĂ« fuqisĂ« punĂ«tore, por edhe i fuqisĂ« punĂ«tore tĂ« kualifikuar do tĂ« jetĂ« pjesĂ« e diskutimeve tĂ« ditĂ«s sĂ« sotme, ku nĂ« fakt qeveria shqiptare ka ndĂ«rmarrĂ« masa tĂ« rĂ«ndĂ«sishme me qĂ«llim kualifikimin e fuqisĂ« punĂ«tore, por edhe me qĂ«llim plotĂ«simin e nevojave pĂ«r fuqi punĂ«tore edhe nĂ«pĂ«rmjet marrĂ«veshjeve qĂ« ne jemi duke nĂ«nshkruar me vendet tĂ« treta”.

Nga 1 janari 2026 ka hyrë në fuqi paga e re minimale nga 40 mijë lekë në 50 mijë lekë.

Ministrja e Ekonomisë dhe Inovacionit Delina Ibrahimaj nënvizoi se politika për rritjen e pagës minimale do të vazhdojë deri sa të  arrijë sa 60% e pagës mesatare.

“NĂ« fakt, paga minimale, siç jeni bĂ«rĂ« me dije, ka hyrĂ« nĂ« fuqi rritja e pagĂ«s minimale dhe nĂ« programin e qeverisĂ« parashikohet qĂ« do tĂ« ketĂ« njĂ« rritje tĂ« mĂ«tejshme tĂ« pagĂ«s minimale pĂ«rgjatĂ« katĂ«rvjeçarit tĂ« ardhshĂ«m, me qĂ«llim qĂ« tĂ« vendosim atĂ« limitin, qĂ« punonjĂ«sit tĂ« kenĂ« njĂ« pagĂ« sa mĂ« afĂ«r nevojave tĂ« tyre, por gjithashtu pĂ«r tĂ« shkuar drejt standardit tĂ« Bashkimit Europian, i cili parashikon qĂ« paga minimale duhet tĂ« jetĂ« minimalisht 60% e pagĂ«s mesatare nĂ« nivel vendi.

Në këtë pikë, sigurisht do të diskutohet dhe për reformën e pensioneve.

Ne, nĂ« fakt, prej mĂ« shumĂ« se njĂ« viti jemi duke punuar edhe me asistencĂ«n e BankĂ«s BotĂ«rore me qĂ«llim hartimin e njĂ« reforme e cila, sigurisht qĂ« pĂ«rpara se tĂ« marrĂ« vendimmarrje, do tĂ« duhet qĂ« tĂ« diskutohet edhe bashkĂ«risht dhe do tĂ« jetĂ« njĂ« pikĂ« qĂ« do ta diskutojmĂ« nĂ« pikĂ«n e parĂ« tĂ« pikĂ«s sĂ« ndryshme”.

Ministrja tha se gjithashtu në rendin e ditës së mbledhjes do të përfshihen edhe diskutimet për ndryshme  mbi statusin e minatorit.

â€œĂ‡Ă«shtja e statusit tĂ« minatorĂ«ve dhe problematikat e lidhura me pĂ«rfitimin 1% apo 0.6% pĂ«r 1136 minatorĂ«t, e cila trajtohet nĂ« kuadĂ«r tĂ« ligjit tĂ« pĂ«rkatĂ«s Ă«shtĂ« njĂ« element qĂ« sigurisht ka marrĂ« vĂ«mendje dhe diskutime dhe nĂ« mbledhjet e mĂ«parshme tĂ« KĂ«shillit KombĂ«tar tĂ« PunĂ«s dhe besoj qĂ« sot do tĂ« kemi njĂ« diskutim shterues pĂ«r kĂ«tĂ« çështje”.

 

The post Gjetja e fuqisë punëtore, Ibrahimaj: Drejt marrëveshjeve me vendet e treta appeared first on Revista Monitor.

Sistemi self-care sërish me probleme, bizneset të shqetësuara për inventarin

✇Revista Monitor
By: Ornela
30 January 2026 at 12:31

Edhe gjatĂ« ditĂ«s sĂ« sotme, sistemi self-care, njĂ« platformĂ« e rĂ«ndĂ«sishme e bizneseve pĂ«r tĂ« bĂ«rĂ« rakordimet e faturave, funksionon me probleme. Bizneset raportojnĂ« te “Monitor”, duke çuar foto live qĂ« sistemi bie.

Një ekonomiste pohon se nëse përdor shfletuesin Moxilla, atëherë sistemi paraqet probleme, ndërsa me Google chrome funksionon mirë.

Pasditen e djeshme, Tatimet njoftuan se problematika e konstatuar ditët e fundit në aksesimin e Platformës Qendrore të Lëshimit të Faturave të Fiskalizuara është zgjidhur, dhe se platforma prej pasdites së 28 janarit, është në shërbim të plotë dhe funksionon normalisht.

Ky njoftim erdhi pas tre javësh kur sistemi ishte tërësisht i bllokuar, ndërkohë që dhe në dhjetor kishte pasur probleme të përkohshme.

Tatimet: Problemet me self-care janë zgjidhur, platforma tërësisht funksionale

Edhe pas kĂ«tij njoftimi, shumĂ« subjekte raportuan pĂ«r probleme, qĂ« vazhdojnĂ« edhe sot. “Platforma selfcare qĂ« njohim vazhdon tĂ« gjenerojĂ« probleme. ËshtĂ« pothuajse e pamundur tĂ« shkarkosh faturat dhe nĂ«se ia arrin me siguri tentativat kanĂ« zgjatur me orĂ« tĂ« tĂ«ra.

Nxitimi pĂ«r tĂ« pĂ«rgenjeshtruar problemet e pazgjidhura thjesht sa do tĂ« thellojĂ« mosbesimin nĂ« infrastrukturĂ«n kritike dhe aftĂ«sinĂ« e shtetit dhe pĂ«r tĂ« justifikuar shpenzimet e larta tĂ« buxhetit tĂ« shtetit pĂ«r shĂ«rbime qĂ« lĂ«nĂ« pĂ«r tĂ« dĂ«shiruar”, shkruan njĂ« lexues.

Shqetësim tjetër i bizneseve lidhet me inventarin. Administrata tatimore u ka kërkuar bizneseve që të dorëzojnë inventarët deri në fund të këtij muaji.

Pas problemeve me Self-Care, Tatimet u kërkojnë bizneseve të dorëzojnë inventarët deri në 31 janar

Ka biznese që ankohen se pas probleme që ata hasën me self-care, ky afat është tepër i shtrënguar, pasi nuk kanë pasur akses në rakordimin e faturave.

Të tjerë pohojnë se mosfunksionimi i self-care nuk pengon për inventarët, pasi informacioni mund të merret nga sistemi i tatimeve e-filing. Bizneset janë të trembura se ata mund të bëhen subjekte kontrollesh dhe në një situatë që nuk ka qenë në dorën e tyre të gjobiten padrejtësisht.

The post Sistemi self-care sërish me probleme, bizneset të shqetësuara për inventarin appeared first on Revista Monitor.

Ngadalësohet rritja nga ajri në 2025, fluturuan 11.6 milionë pasagjerë, dobët dhe porti i Durrësit

✇Revista Monitor
By: Eralda Zito
30 January 2026 at 12:23

Në vitin 20255, nga dhe drejt Aeroporit të Rinasit kanë fluturuar 11.6 milionë pasagjerë, sipas të dhënave të bëra publike nga INSTAT, duke shënuar nivelin më të lartë të arritur ndonjëherë. Në krahasim me një vit më parë, numri i pasagjerëve u rrit me 8.7%.

Por, pavarësisht rekordit të numrit të pasagjerëve, ritmet e rritjes janë ngadalësuar ndjeshëm në raport me një vit më parë, kur në 2024-n fluturuan 10.7 milionë pasagjerë, me një rritje prej 47% më bazë vjetore.

Edhe në Porte, rritja e pasagjerëve ka qenë e dobët, sidomos në Portin e Durrësit, me një shtim prej 2.2%.

Transporti ajror

Sipas INSTAT, në transportin ajror, gjatë tremujorit të katërt 2025, kanë operuar 28 shoqëri.

ajrore, nga këto 27 janë shoqëri të huaja dhe 1 shoqëri shqiptare. Në hapësirën ajrore shqiptare kanë fluturuar 89.257 avionë, nga të cilët 82,8 % të tyre e zë numri i mbikalimeve. Volumi i mallrave (duke përfshirë postën) të hyrë dhe të dalë nëpërmjet transportit ajror rezultoi 743 ton, nga të cilat 72,4 % janë mallra të hyrë dhe 27,6 % janë mallra të dalë. Krahasuar me tremujorin e katërt 2024, volumi i mallrave paraqitet me rritje 18,9 %.

Në tremujorin e katërt 2025, kanë udhëtuar me linja ajrore 2.611.748 pasagjerë, nga 2.385.329 pasagjerë që kanë udhëtuar në të njëjtën periudhë të vitit të kaluar, duke u rritur me 9,5 %.

Volumi i mallrave të tregtuara (eksport dhe import) me ajër, në tremujorin e katërt 2025, është 545 ton.

Krahasuar me të njëjtën periudhë të vitit 2024, ky tregues është rritur me 8,8 %.

Volumi i mallrave të importuara me ajër, në tremujorin e katërt 2025, zë 0,03 % ndaj volumit gjithsej të mallrave të importuara.

Portet, transporti i udhëtarëve rritet më shumë nga Vlora e Saranda

Në Shqipëri operojnë katër porte detare, të cilët shërbejnë për transport mallrash:

Porti i Durrësit, Vlorës, Shëngjinit dhe porti i Limjonit (Sarandë). Porti i Durrësit është porti kryesor në vend, prej të cilit, gjatë tremujorit të katërt 2025, janë transportuar 93,8 % e volumit të mallrave të transportuar me det, ose 1.999 mijë ton mallra. Volumi gjithsej i mallrave të transportuara nga porti i Durrësit është rritur me 5,5 %, krahasuar me të njëjtën periudhë të një viti më parë.

Llojet e grup-mallrave kryesore të transportuara nëpërmjet rrugëve detare, sipas klasifikimit NST 2007 (Nomeklatura e Statistikave të Transportit), për tremujorin e katërt 2025, paraqiten si më poshtë:

  • Grupi i mallrave ” Koks dhe produktet e rafinuara tĂ« naftĂ«s ” pĂ«rbĂ«n 15,2 % tĂ« mallrave tĂ« transportuara nga portet;
  • Grupi “Metale bazĂ«; produkte metalike tĂ« fabrikuara, pĂ«rveç makinerive dhe pajisjeve” pĂ«rbĂ«n 12,5 % tĂ« mallrave tĂ« transportuara nga portet;
  • Grupi “Produkte tĂ« tjera minerale (jo metalike)” pĂ«rbĂ«n 12,2 % tĂ« mallrave tĂ« transportuara nga portet;

Numri i anijeve të hyra dhe të dala nga portet në vend rezulton 268 anije, nga këto 253 anije janë të huaja dhe 15 anije vendase. Numri i anijeve të hyra dhe të dala në porte është rritur me 0,8 %, ku numri anijeve të huaja është rritur me 7,7 %, krahasuar me tremujorin e katërt 2024.

Portet detare ku kryhet transporti pasagjerëve në vend janë: Porti i Durrësit, Vlorës, Sarandës dhe porti i Shëngjinit. Lëvizja e pasagjerëve në tremujorin e katërt 2025 është kryer nga porti i Durrësit, Vlorës dhe porti i Sarandës.

Numri i pasagjerëve që kanë udhëtuar nëpërmjet porteve detare në vend është 221.628 persona në tremujorin e katërt.

Porti i Durrësit është porti nga i cili kanë udhëtuar 61,9 % e pasagjerëve, ndjekur nga porti i Sarandës me 30,8 % dhe më pas porti i Vlorës me 7,3 %.

Në vitin 2025, volumi i pasagjerëve në portet shqiptare u rrit me rreth 101 mijë persona krahasuar me vitin 2024, duke arritur në gati 1.7 milion pasagjerë, ose një rritje vjetore prej 6.3%. Rritja ka ardhur kryesisht nga portet turistike të Sarandës dhe Vlorës, me Sarandën që ka pasur fluksin më të madh gjatë sezonit veror, ndërsa Porti i Durrësit ka shënuar një zgjerim më të kufizuar, me rreth 16.6 mijë pasagjerë më shumë, ose 2.1% në krahasim me një vit më parë.

The post Ngadalësohet rritja nga ajri në 2025, fluturuan 11.6 milionë pasagjerë, dobët dhe porti i Durrësit appeared first on Revista Monitor.

Ekonomia e Eurozonës e mbyll vitin 2025 në gjendje të fortë, konfirmon qëndrueshmërinë

✇Revista Monitor
By: Eralda Zito
30 January 2026 at 12:15

Ekonomitë më të mëdha të Eurozonës u rritën me një ritëm modest, por të qëndrueshëm në tremujorin e fundit, ndërsa konsumi dhe investimet morën hov për të kompensuar eksportet e dobëta dhe pasigurinë e jashtëzakonshme që vjen nga politika tregtare e paqëndrueshme e SHBA-së, treguan të dhënat kombëtare të publikuara të premten.

Këto shifra sinjalizojnë një qëndrueshmëri të jashtëzakonshme për një bllok prej 350 milionë banorësh, i cili pritej të dorëzohej përballë një lufte tregtare me SHBA-në, konkurrencës në rritje të eksporteve nga Kina dhe viteve të konfliktit ushtarak në kufirin e tij lindor.

MegjithatĂ«, nĂ« çdo tremujor tĂ« vitit tĂ« kaluar, eurozona arriti rritje tĂ« respektueshme – edhe pse jo spektakolare – pavarĂ«sisht vĂ«shtirĂ«sive tĂ« industrisĂ« dhe eksporteve, qĂ« mĂ« parĂ« ishin motorĂ«t kryesorĂ« tĂ« zgjerimit ekonomik.

Spanja mbetet morori i rritjes

Spanja vazhdoi të udhëheqë bllokun, duke u zgjeruar me 0.8% në tremujor, shumë mbi pritshmëritë prej 0.6%, ndërsa Gjermania, ekonomia më e madhe e Eurozonës, gjithashtu rezultoi mbi parashikimet, me rritje prej 0.3% në tremujor, kundrejt pritjeve të ekonomistëve për 0.2%.

PBB-ja e Francës u rrit me 0.2%, në përputhje me parashikimet, duke kapërcyer frikën se paqëndrueshmëria politike do të ndikonte në ndjenjën e tregut. Italia, ndërkohë, u rrit me 0.3%, pak mbi pritshmëritë, ndërsa Holanda u zgjerua me 0.5%.

Të dhënat kombëtare sugjerojnë se shifrat për Eurozonën do të jenë përgjithësisht në përputhje me parashikimet e ekonomistëve për një zgjerim prej 0.2% krahasuar me tremujorin e mëparshëm dhe rritje prej 1.2% krahasuar me një vit më parë.

2026 nis mbarë

Të dhëna të tjera tashmë sugjerojnë se blloku e nisi vitin 2026 mbi një bazë relativisht të fortë.

Një tregues kyç i ndjenjës ekonomike, i publikuar të enjten, tregoi një rritje të papritur, e nxitur nga Franca dhe Gjermania, me përmirësime të gjera në të gjithë sektorët kryesorë.

Ndërkohë, industria po tregon shenja stabilizimi, familjet më në fund kanë filluar të ulin normën historikisht të lartë të kursimeve, papunësia po qëndron pranë niveleve rekord të ulëta dhe inflacioni është fort rreth objektivit 2% të Bankës Qendrore Europiane.

Perspektivat përmirësohen më tej nga bumi i shpenzimeve të Gjermanisë për infrastrukturë dhe mbrojtje, i cili mund të jetë i ngadalshëm në fillim, por do të ketë ndikim të matshëm në rritje duke nisur nga tremujori i dytë.

Kjo do t’i japĂ« fund tre viteve tĂ« stagnimit gjerman dhe ka tĂ« ngjarĂ« tĂ« pĂ«rhapet nĂ« pjesĂ«n tjetĂ«r tĂ« EuropĂ«s, pasi industria e saj mbĂ«shtetet nĂ« njĂ« bazĂ« tĂ« gjerĂ« furnizuesish tĂ« shpĂ«rndarĂ« nĂ« tĂ« gjithĂ« bllokun.

Megjithatë, eksportet nuk ka gjasa të rimëkëmben plotësisht së shpejti, pasi tarifat amerikane, konkurrenca gjithnjë e më e ashpër nga Kina dhe rënia e dollarit gjatë vitit të kaluar tregojnë një zhvendosje të përhershme në modelet tregtare.

Kjo e vendos barrën mbi ekonominë e brendshme për të gjetur burime të reja rritjeje. Por ekonomistët argumentojnë se konsumi ka ende rezerva të mjaftueshme, ashtu si edhe tregtia brenda BE-së, duke i mbajtur perspektivat relativisht pozitive.

Shumica e parashikimeve shohin rritje pĂ«r vitet nĂ« vijim nĂ« intervalin 1.2%–1.5%, ose rreth potencialit tĂ« bllokut.

Kjo e vendos BQE-në në një pozicion jashtëzakonisht të qetë, pasi inflacioni është në objektiv, normat e interesit janë në një nivel neutral dhe rritja është në potencial, një treshe që disa politikëbërës e quajnë nirvana e bankave qendrore.

Kjo është arsyeja pse investitorët presin norma interesi të qëndrueshme gjatë gjithë vitit, me vetëm goditje të reja që mund ta prishin këtë perspektivë. / Reuters

 

The post Ekonomia e Eurozonës e mbyll vitin 2025 në gjendje të fortë, konfirmon qëndrueshmërinë appeared first on Revista Monitor.

Për herë të parë në Shqipëri, numri i makinave e kalon 1 milion më 2025

✇Revista Monitor
By: Eralda Zito
30 January 2026 at 12:07

Në Shqipëri, në fund të vitit 2025 qarkullonin në vend mbi 1 milion mjete rrugore, duke shënuar një rekord historik. Nga këto, 847 mijë ishin autovetura.

Sipas të dhënave të INSTAT, në tremujorin e katërt 2025, numri i mjeteve rrugore në qarkullim në territorin e Shqipërisë ishte 1.048.092. Ndër to, autoveturat përbëjnë 80,8% të mjeteve gjithsej, të ndjekura nga motorët me 6,1% dhe automjetet për transport të përzier me 5,8%.

Tirana zë peshën më të madhe me 34,7 % të mjeteve gjithsej, ndjekur nga Durrësi me 13,6%.

Ndërkohë, Gjirokastra dhe Kukësi kanë numrin më të ulët të mjeteve, përkatësisht me 2,1% dhe 2,4%.

Gjatë këtij tremujori janë regjistruar për herë të parë 24.854 mjete, nga të cilat 81,2% ishin autovetura. Sërish, qarku i Tiranës udhëheq me 40,3% të regjistrimeve të reja.

Ndryshimet krahasuar me të njëjtin tremujor të vitit 2024:

-Numri total i mjeteve është rritur me 9,3%.
-Regjistrimet e reja kanë shënuar rritje prej 8,5%.

Sipas INSTAT, Në mjetet e regjistruara për herë të parë, Volkswagen mban vendin e parë me 18,6 %, e ndjekur nga Mercedes Benz me 17,5%.

Në Shqipëri, numri i automjeteve për 1 000 banorë është rritur në 358, nga më pak se 200 që ishte disa vjet më parë.

Megjithatë, ky nivel mbetet nën mesataren europiane prej 550 autovetura për 1 000 banorë sipas Eurostat dhe ndër më të ulëtat në Europë, duke ia kaluar vetëm Turqisë dhe Maqedonisë së Veriut.

The post Për herë të parë në Shqipëri, numri i makinave e kalon 1 milion më 2025 appeared first on Revista Monitor.

Shqipëria mbetet me pagën minimale më të ulët në Europë edhe pas rritjes, sa pak fuqi blerëse!

✇Revista Monitor
By: Eralda Zito
30 January 2026 at 11:38

Pavarësisht rritjes në muajin janar, nga 40 në 50 mijë lekë, paga minimale bruto në Shqipëri ka vijuar të jetë më e ulëta në rajon dhe në Europë, pa përfshirë vendet e ish Bashkimit Sovjetik. Diferenca thellohet dhe më shumë kur matet sipas fuqisë blerëse, duke treguar një më rritje të shpejtë të çmimeve në raport me pagat.

Eurostat ka publikuar sot të dhënat e para për pagën minimale bruto në shtetet e Europës që e zbatojnë këtë standard.

Për Shqipërinë, paga minimale është 517 euro, nga 408 euro që ishte në tremujorin e mëparshëm. Vlera në euro favorizohet nga kursi i këmbimit. Sërish, ky është niveli më i ulët në rajon, teksa shtete si Serbia, Maqedonia e Veriut, Mali i Zi kanë ecur më shpejt në drejtim të rritjes jo vetëm të pagës minimale, por edhe të pagës mesatare në përgjithësi.

Pagën minimale më të lartë në rajon e ka Serbia, në 744 euro. Pas saj renditet Mali i Zi, me 670 euro, e ndjekur nga Maqedonia e Veriut me 586 euro. Të dhënat për Kosovën mungojnë, por edhe qeveria e këtij vendi ka vendosur ta rrisë pagën minimale me dy faza për të arritur në 500 euro në gjysmën e dytë të këtij viti.

Të dhënat e Eurostat tregojnë se ndërsa diferenca mes pagave minimale në rajon mes Shqipërisë dhe vendeve të tjera nuk është shumë e lartë, sidomos me Maqedoninë e Veriut, ajo thellohet në treguesin tjetër atë të pagës minimale sipas fuqisë blerëse, që krahason në terma fuqie reale blerëse (PPS), pra duke marrë parasysh sa shtrenjtë apo lirë janë çmimet në secilin vend. Me fjalë të thjeshta, pagat janë korrigjuar me paritetin e fuqisë blerëse për vitin 2024, që krahasimi të tregojë sa mund të blejë realisht paga minimale në secilin vend, dhe jo vetëm sa është shuma në monedhë.

Për Shqipërinë ky tregues është 708 PPS, ndërkohë për Maqedoninë e Veriut është 1069 PPS. Pra, ndërsa paga minimale në Shqipëri është vetëm 11.7% më e ulët, e matur sipas fuqisë blerëse është 34% më e ulët. Kjo do të thotë se një shtetas maqedonas, jo vetëm e ka pagën më të lartë, por ai blen dhe shumë më tepër për njësi në krahasim me një punonjës shqiptar. Kjo tregon një rritje të çmimeve në Shqipëri me ritme shumë më të larta sesa pagat.

Në Serbi, paga minimale sipas fuqisë blerëse është 1105 PPS dhe në Mal të Zi, 1058 PPS.

 

Paga minimale në Europë

Sipas Eurostat, më 1 janar 2026, 22 nga 27 vendet e BE-së kishin paga minimale kombëtare, të gjitha përveç Danimarkës, Italisë, Austrisë, Finlandës dhe Suedisë.

Nga kĂ«to vende, 8 kishin paga minimale nĂ«n 1 000 euro nĂ« muaj: Bullgaria (620 euro), Letonia (780 euro), Rumania (795 euro), Hungaria (838 euro), Estonia (886 euro), Sllovakia (915 euro), Çekia (924 euro) dhe Malta (994 euro).

Në 8 vende të tjera, paga minimale varionte nga 1 000 deri në 1 500 euro në muaj: Greqia (1 027 euro), Kroacia (1 050 euro), Portugalia (1 073 euro), Qipro (1 088 euro), Polonia (1 139 euro), Lituania (1 153 euro), Sllovenia (1 278 euro) dhe Spanja (1 381 euro).

Në 6 vendet e mbetura, paga minimale ishte mbi 1 500 euro në muaj: Franca (1 823 euro), Belgjika (2 112 euro), Holanda (2 295 euro), Gjermania (2 343 euro), Irlanda (2 391 euro) dhe Luksemburgu (2 704 euro).

Diferencat ngushtohen pasi eliminohen diferencat e nivelit të çmimeve

Të dhënat tregojnë se paga minimale më e lartë në vendet e BE-së ishte 4.4 herë më e madhe se më e ulëta. Megjithatë, diferencat mes pagave minimale në vende të ndryshme janë dukshëm më të vogla kur merren parasysh dallimet e nivelit të çmimeve. Kur shprehen në standard të fuqisë blerëse (PPS), pagat minimale në vendet e BE-së me nivele më të ulëta çmimesh rezultojnë më të larta krahasuar me ato në vendet me nivele më të larta çmimesh.

Pas përshtatjes për dallimet e çmimeve, pagat minimale varionin nga 886 PPS në muaj në Estoni deri në 2 157 PPS në Gjermani, që do të thotë se paga minimale më e lartë ishte 2.4 herë më e madhe se më e ulëta.

Në terma PPS, vendet e BE-së me pagë minimale kombëtare mund të klasifikohen në tre grupe të ndryshme:

  • paga minimale mbi 1 500 PPS nĂ« muaj: Gjermania, Luksemburgu, Holanda, Belgjika, Irlanda, Franca, Polonia dhe Spanja;
  • paga minimale nga 1 000 deri nĂ« 1 500 PPS nĂ« muaj: Sllovenia, Lituania, Kroacia, Rumania, Portugalia, Greqia, Qipro, Hungaria, Malta, Sllovakia, Bullgaria dhe Çekia;
  • paga minimale nĂ«n 1 000 PPS nĂ« muaj: Letonia dhe Estonia.

Krahasuar me janarin 2025, nĂ« vitin 2026 tre vende kanĂ« ndryshuar grup: pagat minimale nĂ« Sllovaki, Bullgari dhe Çeki tani janĂ« mbi 1 000 PPS nĂ« muaj.

 

 

 

The post Shqipëria mbetet me pagën minimale më të ulët në Europë edhe pas rritjes, sa pak fuqi blerëse! appeared first on Revista Monitor.

Qeveria takimi me fermerët: Po rishikojmë planin e mbështetjes, në shtator pritet të hapet IPARD 3

✇Revista Monitor
By: Eralda Zito
30 January 2026 at 11:01

Në takimin me fermerët në Divjakë për Skemën Kombëtare 2026, ku të pranishëm ishin Kryeministri Edi Rama, Zëvendëskryeministrja Belinda Balluku dhe Ministri i Financave Petrit Malaj, Ministri i Bujqësisë dhe Zhvillimit Rural, Andis Salla, deklaroi se po rishikohet plani i mbështetjes duke marrë në konsideratë kërkesat dhe sugjerimet e fermerëve.

“JanĂ« shumĂ« tĂ« domosdoshme dhe tĂ« dobishme qĂ« ne ta rishikojmĂ« pjesĂ«n e mbĂ«shtetjes dhe mĂ«nyrĂ«n si do tĂ« jemi ndaj aplikantĂ«ve, pĂ«r tĂ« ulur numrin e krerĂ«ve pĂ«r bagĂ«ti nĂ« mĂ«nyrĂ« qĂ« tĂ« pĂ«rfitojnĂ« sa mĂ« shumĂ« fermerĂ«. Kemi marrĂ« sugjerime pĂ«r bletarinĂ« dhe kĂ«rkesa qĂ« lidhen me certifikatat e pronĂ«sisĂ« dhe kontratat e tokave me qira. Jemi duke i rishikuar, kemi bĂ«rĂ« njĂ« plan me AZHBR dhe MinistrinĂ« e BujqĂ«sisĂ« dhe do tĂ« shikojmĂ« atĂ« qĂ« na sugjeroni, pĂ«r t’i pĂ«rafruar edhe me skemĂ«n e naftĂ«s, ku kemi pasur problematika tĂ« shtuara sipas propozimeve tĂ« fermerĂ«ve.

Duhet tĂ« jemi sinkron, tĂ« mbĂ«shtesim edhe pĂ«rmes IPARD-it, ku sĂ« shpejti do tĂ« ketĂ« mbĂ«shtetje pĂ«r tĂ« gjithĂ« sektorin bujqĂ«sor. Do tĂ« ndĂ«rtohen edhe dhoma frigoriferike, do tĂ« ketĂ« mbĂ«shtetje pĂ«r fermerĂ«t e tĂ« gjitha fushave, si bimĂ«t medicinale, dhe mbi tĂ« gjitha duhet tĂ« jemi nĂ« terren bashkĂ« me fermerĂ«t. Ju do tĂ« jeni zĂ«ri dhe mbĂ«shtetja pĂ«r çdo punĂ« qĂ« do tĂ« krijojmĂ« sĂ« bashku,” pĂ«rfundoi Ministri Salla.

Na ana tjetĂ«r kryeministri Edi Rama deklaroi se fondet pĂ«r bujqĂ«sinĂ« nuk mungojnĂ«, por problemi qĂ«ndron te mungesa e instrumenteve dhe projekteve tĂ« mirĂ«fillta pĂ«r t’i pĂ«rthithur ato. Sipas tij ka njĂ« mangĂ«si nĂ« pushtetin vendor, i cili duhet tĂ« jetĂ« shumĂ« mĂ« aktiv nĂ« bashkĂ«punimin me fermerĂ«t dhe bujqit pĂ«r tĂ« adresuar kĂ«to financime.

“Si pjesĂ« e kĂ«tij cikli dĂ«gjesash qĂ« ka organizuar ministri i bujqĂ«sisĂ« pĂ«r tĂ« kolauduar tĂ« gjithĂ« planin e mbĂ«shtetjes pĂ«r kĂ«tĂ« vit. Ministri i financave foli me shifra konkrete qĂ« janĂ« domethĂ«nĂ«se. UnĂ« dua tĂ« fokusohem nĂ« njĂ« tjetĂ«r aspekt qĂ« ka tĂ« bĂ«jĂ« me mundĂ«sitĂ« e pashfrytĂ«zuara pasi ne jemi mĂ«suar qĂ« t’i referohemi buxhetit tĂ« shtetit, por buxheti Ă«shtĂ« tani vetĂ«m njĂ«ri nga komponentĂ«t e zinxhirit tĂ« financimeve tĂ« bujqĂ«sisĂ«.

Natyrisht që buxheti është më i thjeshti se përcaktohet nga qeveria dhe vjen tek bujku me një kanal të drejtpërdrejtë është aplikimi përkatës. Komponentët janë pak më të vështirë, por janë komponentë që do të jenë më të pranishëm që duhet të gjithë të përpiqen të mësojnë dhe të aftësohen për ti shfrytëzuar. Unë them që sot në vendin tonë çështja e financimit të projekteve që secili ka, nuk është problem në aspektin financiar.

Ajo qĂ« Ă«shtĂ« problem Ă«shtë  mungesa e informacionit dhe mungesa e pĂ«rgatitjes pĂ«r t’i thithur ato para, e njĂ«jta vlen dhe pĂ«r atĂ« qĂ« lidhet me BE. Ne do tĂ« kemi gjithmonĂ« e mĂ« shumĂ« fonde nga BE. Por sa tĂ« aftĂ« do tĂ« jemi ne pĂ«r t’i thithur ato para. Duhen disa gjĂ«ra tĂ« pashmangshme, qĂ« lidhen me dosjet qĂ« duhet tĂ« ketĂ« njĂ« projekt dhe argumentet pse duhet financuar.

Ne kemi vënë në dispozicion 250 milionë euro, që mund të shkojnë edhe në 1 miliard nëse do të shfrytëzohen. Të gjithë mund të shkojnë të marrin kredi në banka me garanci nga shteti. Për të shfrytëzuar këtë garanci duhet një dosje e mirëfilltë.

Ka njĂ« mangĂ«si nĂ« pushtetin vendor, duhet tĂ« jenĂ« shumĂ« mĂ« aktivĂ« me fermerĂ«t dhe bujqit pĂ«r t’i adresuar kĂ«to financime. Nuk duhet tĂ« ketĂ« asnjĂ« problem nĂ«se duhet njĂ« komponent agro-pĂ«rpunimi. BujqĂ«sia Ă«shtĂ« njĂ« sektor qĂ«, pĂ«r tĂ« funksionuar siç duhet, duhet tĂ« ketĂ« mbĂ«shtetjen e duhur”.

Deri më tani janë zhvilluar 18 takime me fermerët në qarqe të ndryshme të vendit, nga 23 të planifikuara gjithsej. Dëgjesat për Skemën Kombëtare 2026 do të vijojnë në të gjitha qarqet e vendit, me synimin që politikat mbështetëse të ndërtohen në bashkëpunim të drejtpërdrejtë me fermerët dhe të reflektojnë nevojat reale të sektorit bujqësor.

Malaj: Jemi besimplotë dhe shpresëplotë se në shtator do të hapet dhe IPARD III, 118 milionë euro për bujqësinë

Ministri i Financave, z. Petrit Malaj tha se qeveria është e angazhuar të ndërtojë një model i cili synon të mbështesë drejtpërdrejt fermerët dhe është i ngritur në katër komponentë kryesorë:

1.Skema e Granteve, me një fond minimal prej 20 milionë euro për vitin 2026;

2.Skema e Subvencioneve direkte për fermerët, me 31 milionë euro të buxhetuara për vitin 2026;

3 Garancia Sovrane, e cila mundëson për të gjithë fermerët kredi të buta me normë interesi 2 %, me garanci shtetërore rreth 70 % të vlerës së kredisë, në total 30 milionë euro për vitin 2026;

4.Kompensimi i TVSH për të gjithë fermerët, ku nga 1 janari 2026 fermerët do të kompensohen me 10% të vlerës së faturave të shitjes së produkteve bujqësore, dy herë në vit.

“PĂ«r çdo produkt qĂ« keni filluar tĂ« shisni nga data 1 janar 2026 e nĂ« vazhdim do tĂ« duhet tĂ« mblidhni faturat pĂ«r produktet qĂ« çoni te grumbulluesit dhe dy herĂ« nĂ« vit, mĂ« 30 qershor dhe mĂ« datĂ«n 1 janar do tĂ« çoni faturat pranĂ« autoriteteve tatimore dhe do tĂ« kompensoheni me 10 % tĂ« vlerĂ«s sĂ« faturave”, tha z. Malaj.

Ministri i Financave u shpreh optimisht për hapjen e programit IPARD III në shtator.

“BujqĂ«sia ka nevojĂ« pĂ«r mĂ« shumĂ«, por jemi tĂ« bindur se jemi nĂ« rrugĂ«n e duhur pĂ«r ta bĂ«rĂ« bujqĂ«sinĂ« shqiptare mĂ« konkurruese dhe mĂ« tĂ« fortĂ« nĂ« tregjet evropiane. Nga ana tjetĂ«r, jemi besimplotĂ« dhe shpresĂ«plotĂ« se nĂ« shtator do tĂ« hapet dhe IPARD 3, qĂ« janĂ« dhe 118 milionĂ« euro tĂ« tjera pĂ«r sektorin e bujqĂ«sisĂ«.”, pĂ«rfundoi Ministri Malaj.

 

The post Qeveria takimi me fermerët: Po rishikojmë planin e mbështetjes, në shtator pritet të hapet IPARD 3 appeared first on Revista Monitor.

HEC-et koncesionare prodhojnë vetëm 20% të energjisë në kontrata

✇Revista Monitor
By: Eralda Zito
30 January 2026 at 10:28

Me qindra hidrocentrale (HEC) të ndërtuara në të gjithë vendin përmes 186 kontratave koncesionare që nga viti 2013 kanë arritur të prodhojnë vetëm rreth 20% të energjisë së projektuar në momentin e nënshkrimit. Të dhënat janë kalkuluar nga Ministria e Financave dhe i referohen vetëm HEC-eve që janë aktualisht në punë dhe që raportojnë prodhim energjie.

Sipas raportit tĂ« fundit pĂ«rmbledhĂ«s pĂ«r kontratat koncesionare, mesatarja totale e prodhimit pĂ«r periudhĂ«n 2013–2024 rezulton nĂ« 9,374,155,094 kwh nĂ« vit, ose vetĂ«m 20% e sasisĂ« sĂ« kĂ«rkuar sipas parashikimeve kontraktuale.

Vetëm gjatë vitit 2024, prodhimi arriti në 2,464,766,525 kWh, që përfaqëson rreth 26% të objektivit të vendosur.

Megjithëse këto hidrocentrale kanë kontribuar në rritjen e sigurisë së furnizimit me energji në vend, performanca e tyre financiare dhe teknike mbetet problematike. Sipas Ministrisë së Financave,

HEC-et koncesionare rezultojnë biznese me rrezik të lartë operacional, pasi nuk kanë arritur të përmbushin rreth 60% të kritereve të prodhimit të përcaktuara në kontrata.

Arsyet kryesore të performancës së dobët lidhen me mungesën e burimeve hidrike të qëndrueshme, ndryshimet klimatike dhe vitet e thata, vlerësimet jo realiste të prurjeve ujore në fazën e projektimit. Gjithashtu shumë nga objektet u përballen me probleme teknike dhe financiare në ndërtim dhe operim. Në disa raste, kapacitetet e instaluara kanë rezultuar më të larta se potenciali real i lumenjve.

GjatĂ« viteve 2005–2013, nĂ« kuadĂ«r tĂ« procesit tĂ« privatizimit tĂ« sektorit energjetik, njĂ« numĂ«r hidrocentralesh tĂ« vegjĂ«l u privatizuan, ndĂ«rsa tĂ« tjerĂ« iu dhanĂ« kompanive vendase dhe tĂ« huaja pĂ«rmes kontratave koncesionare tĂ« tipit ROT, BOT dhe BOO. Ministria e Financave raporton rreth 186 kontrata aktive qĂ« prodhojnĂ« energji, por numri real i HEC-eve nĂ« terren Ă«shtĂ« mĂ« i lartĂ«, pasi njĂ« kontratĂ« pĂ«rfshin shpesh mĂ« shumĂ« se njĂ« objekt.

Qëllimi i këtyre kontratave ishte rehabilitimi i hidrocentraleve ekzistuese, operimi i tyre nga privati dhe më pas transferimi tek shteti. Ndër kontratat më të mëdha koncesionare të miratuara janë

“Hidrocentrali i AshtĂ«s” dhe “Kaskada e hidrocentralit tĂ« Devollit”, tĂ« cilat pĂ«rfaqĂ«sojnĂ« edhe investimet mĂ« tĂ« mĂ«dha nĂ« sektor.

Rezultatet e deritanishme tregojnë se pritshmëritë fillestare për rritjen e prodhimit të energjisë përmes HEC-eve koncesionare kanë qenë dukshëm më optimiste se realiteti në terren, teksa kostoja e tyre në mjedis dhe në bujqësi ka qenë e lartë.

Ndërtimi i objekteve ka ndeshur në protesta të forta nga komunitetit, pasi HEC-et kanë tharë lumenjtë dhe kanë ezauruar ujin si burimin kryesor të jetesës. Dëmet në habitate në zonat ku janë ndërtuar janë të pallogaritshme duke përfshirë edhe parqet kombëtare./ B.Hoxha

The post HEC-et koncesionare prodhojnë vetëm 20% të energjisë në kontrata appeared first on Revista Monitor.

Si ta kuptosh nëse kompjuteri yt ka një virus

✇Revista Monitor
By: Deada Hyka
30 January 2026 at 10:00

NjĂ« virus Ă«shtĂ« njĂ« lloj programi keqdashĂ«s (malware) qĂ« mund tĂ« kopjohet dhe tĂ« pĂ«rhapet nĂ«pĂ«r skedarĂ« dhe programe tĂ« tjera. Viruset dhe malware tĂ« tjerĂ« mund tĂ« ngadalĂ«sojnĂ« performancĂ«n e kompjuterit, tĂ« shfaqin dritare reklamash, ose tĂ« vjedhin informacionin tĂ«nd personal ose financiar. ‘Infektimi’ mund tĂ« ndodhĂ« shumĂ« lehtĂ«, pĂ«r shembull duke klikuar nĂ« njĂ« link phishing nĂ« email ose njĂ« reklamĂ« tĂ« rrezikshme.

Shenjat që mund të tregojnë një virus:

Ngadalësim i performancës. Kompjuteri mund të funksionojë shumë më ngadalë se zakonisht, të marrë më shumë kohë për të hapur skedarë ose programe, të ngecë ose të çkyçet papritur.

Dritare pop-up të shumta. Shfaqje të dhjetra mesazhesh të padëshiruara ose reklamash që të shpiejnë drejt faqeve të dyshimta apo të të kërkojnë të shkarkosh software, janë shenjë e malware-it.

Ndryshime në faqen kryesore të shfletuesit. Nëse homepage (faqja fillestare) e shfletuesit tënd ndryshon pa lejen tënde, apo shfaqen mjete ose shtojca që ti nuk i ke instaluar, ky mund të jetë virus.

Programe të panjohura. Nëse në kompjuter shfaqen programe që nuk i ke instaluar vetë, këto mund të jenë malware që po përpiqen të vjedhin të dhëna, të korruptojnë skedarë ose të të japin akses hacker-ave në sistem.

Email-e të padëshiruara dërgohen nga llogaria jote. Hack-er-at shpesh përdorin kompjuterat për të dërguar mesazhe spam ose phishing tek kontaktet e tua, duke u bërë të duket sikur janë dërguar nga ti.

Siguria është çaktivizuar. Disa viruse mund ta çaktivizojnë software-in tënd antivirus ose firewall-in, duke e bërë kompjuterin më të cenueshëm ndaj poten­cialëve sulmeve.

Bateria harxhohet shumë shpejt. Viruset mund të përdorin burimet e sistemit prapa skenave, çka rezulton në konsum më të madh të baterisë, veçanërisht në laptopë.

Rikthime të shpeshta dhe ngrirje të sistemit. Nëse kompjuteri bie shpesh në gabime apo ngrin pa shkak, kjo mund të jetë rezultat i një virus i cili po përdor shumë nga memorja dhe procesori.

ÇfarĂ« tĂ« bĂ«sh nĂ«se mendon se ka njĂ« virus

Nuk duhet të bësh panik, por duhet të veprosh shpejt:

  • Skano sistemin me njĂ« program antivirus. NdonjĂ« paketĂ« e mirĂ« antivirus do tĂ« zbulojĂ« dhe fshijĂ« problemet.
  • PĂ«rzgjidh rrjetin Safe Mode. Ndalo internetin (fshi wifi ose ethernet), dhe nis kompjuterin nĂ« Safe Mode qĂ« tĂ« ndalosh nisjen e programeve tĂ« panevojshme.
  • Fshi skedarĂ«t e pĂ«rkohshĂ«m dhe bĂ«j update. PĂ«r kĂ«tĂ« pĂ«rdor funksionet e sistemit pĂ«r tĂ« fshirĂ« cache-in dhe bĂ«j azhurnimet e fundit pĂ«r OS dhe programet, shumĂ« prej tyre pĂ«rfshijnĂ« rregullime sigurie.
  • NĂ«se problemi vazhdon, kĂ«rko ndihmĂ« profesionale. TeknikĂ«t e IT mund tĂ« pĂ«rdorin mjete mĂ« tĂ« avancuara pĂ«r tĂ« hequr malware dhe pĂ«r tĂ« rikuperuar tĂ« dhĂ«na./ FORBES

The post Si ta kuptosh nëse kompjuteri yt ka një virus appeared first on Revista Monitor.

❌
❌