Pretendimi: Kjo video tregon kometën 3I/ATLAS, e cila aktualisht po shpejton drejt Tokës
Verdikti: E paprovuar
—————————————————-
Një video që po qarkullon në rrjete sociale, përfshi ato shqipfolëse, pretendohet se tregon kometën ndëryjore 3I/ATLAS, “e cila aktualisht po shpejton drejt Tokës.”
Si zakonisht, pretendimi dhe video nuk shoqërohen me ndonjë burim apo referencë mbështetëse.
Megjithatë, lexuesi skeptik do të ketë nisur të dyshojë vërtetësinë e kësaj videoje nga fakti që objekti shumëngjyrëshe spiral që ajo tregon i përngjan më shumë një yjësie, se sa një komete.
Më tej, objekti në video nuk i përngjan 3I/Atlas, siç duket në fotot e konfirmuara si ajo më poshtë, e shkrepur nga teleskopi Gemini Observatory në Kili.
Foto me ngjyra e 3I/ATLAS nga Gemini South Observatory. Yjet janë me vija të ngjyrosura për shkak të ndjekjes së kometës.
Foto e NGC 4634 e prodhuar nga Kamera e Avancuar për Sondazhe e Teleskopit Hapësinor Hubble dhe Kamera Planetare me Fushë të Gjerë 2
Sipas Administratës Kombëtare amerikane të Aeronautikës dhe Hapësirës (NASA), 3I/ATLAS u zbulua për herë të parë më 1 korrik 2025. Forma e rrugës së tij, që dallon nga orbita rreth Diellit, i lejoi astronomët të arrinin në përfundimin se është një objekt ndëryjor, i treti i njohur i asaj klase.
Ndërsa disa nga karakteristikat e tij ende nuk janë përcaktuar, komuniteti shkencor pajtohet që 3I/ATLAS është një kometë. Sipas NASA, “ai ka një bërthamë dhe një komë të akullt (një re e ndritshme gazi dhe pluhuri që rrethon një kometë ndërsa i afrohet Diellit). Kjo është arsyeja pse astronomët e kategorizojnë atë si një kometë.”
Agjencia hapësinore sqaron gjithashtu se 3I/ATLAS nuk përbën rrezik për Tokën. “Edhe pse trajektorja e objektit e sjell atë në sistemin e brendshëm diellor, ai nuk do t’i afrohet Tokës. Ndërsa kometa 3I/ATLAS udhëton nëpër sistemin diellor, ajo nuk do t’i afrohet planetit tonë më shumë se 1.6 au (rreth 150 milionë milje, ose 240 milionë kilometra,” shkruhet në faqen zyrtare të NASA.
Pretendimi: Ky imazh tregon katedralen e Strasburgut më 1744 të ndriçuar me elektricitet mbi një shekull përpara shpikjes së llambës.
Verdikti: E paprovuar
————————————————————
Në hapësirat konspiracioniste një gravurë e katedrales së Strasburgut nga viti 1744 që duket se tregon majën e saj të ndriçuar po përdoret për të nënkuptuar një histori alternative, jo “zyrtare”, në të cilën përdorimi i elektricitetit ekzistonte përpara shpikjes së llambës në 1879.
Si zakonisht, përveç vizatimit të mësipërm, nuk sillet asnjë burim, provë apo referencë që mbështet pretendimin se ndriçimi i katedrales është elektrik.
Me anë të motorit të kërkimit pamor Google Lens, Faktoje gjeti se imazhi i mësipërm është vërtet një gravurë që tregon katedralen ikonike të qytetit të Strasburgut të ndriçuar me rastin e vizitës së mbretit Luigji XV i Francës më 5-10 tetor 1744.
Paraqitja e mbërritjes së Mbretit Luigji XV para Katedrales së Strasburgut, 5 tetor 1744
Kjo vizitë u shoqërua me shumë aktivitete festive për shkak se shënoi vizitën e parë të një monarku francez në krahinën e rëndësishme të Alsace që prej aneksimit të saj nga mbreti paraardhës, Luigji i XIV në 1681.
Festivale të mrekullueshme u organizuan në të gjithë qytetin, vera rridhte në shatërvanët e shesheve, hidheshin fishekzjarre dhe një pëlhurë e madhe 12 metra e lartë dhe 30 metra e gjerë u ngrit përpara Pallatit Rohan për të fshehur pjesërisht shtëpitë gotike pak të vlerësuara në atë kohë. Kjo vizitë do ta linte qytetin e Strasburgut në ekstazë dhe në borxhe për shumë vite.
Gravurat e kohës përshkruajnë festimet që përfshinin hyrjen e Mbretit në qytet, lojërat në ujë dhe shfaqjet teatrale, turnetë, ndriçimin e ndërtesave publike brenda Strasburgut, riprodhimet e betejave dhe një shfaqje spektakolare fishekzjarresh mbi lumin Ill.
Ndriçimi në shekullin e XVIII, përpara përdorimit të rrymës elektrike, do të realizohej kryesisht me qirinj, poçe zjari apo fanarë.
Në fakt, sipas përshkrimit të festimeve në librin e JM Weiss ku shfaqet fillimisht gravura e katedrales së ndriçuar, “i gjithë qyteti ishte i ndriçuar. […] Maja e kullës së katedrales, shkallët e katër kullave të formuara në spirale të hapura, balustradat e platformës, ajo e galerive dhe e gjithë gjatësia e nefit të kësaj ndërtese të madhe, ndriçoheshin nga poçe zjarri, të cilat dukej se e kishin transformuar këtë vepër të mrekullueshme arkitekturore në kristal.”
Një muaj pas vizitës së tij në Strasburg, në Nëntor 1744, qyteti i Parisit festoi kthimin e Luigjit XV nga një fushatë ushtarake duke e veshur Marché Saint-Paul me llambadarë Suresnes të mbështetur në shtylla të vendosura “në një distancë të përshtatshme.” Poshtë Place de Grève në Place des Canons (një vend i rezervuar tradicionalisht për festimet e klasës punëtore), u krijua një “sallë drite” nga kurora llambash dhe llambadarë teli çeliku të varur nga shtyllat.
Programi ndriçimi i instaluar në Rue de la Ferronnerie në Paris për festimin e martesës së
Madame Premiere në 1739, i ripërdorur në 1744 për të festuar kthimin e Luigjit XV në qytet. Të dy projektet u sponsorizuan nga shoqëria e tregtarëve. Nga Frézier, A.-F. (1747) Traité des feux
d’artifice pour le spectacle, Paris, pllaka X
Në 1751, me rastin e lindjes së pritur të Dukës së Burgundy, katër mbrëmje ndriçimi transformuan fasadat e Hôtel de Ville (bashkisë) në Paris dhe shtëpitë e përfaqësuesve të qytetit në një spektakël të pabesueshëm drite me mbi 92 mijë poçe zjarri dhe 35 mijë llamba me vajguri, për të mos përmendur mijëra fanarë kinezë dhe rrota Catherine, llamba Suresnes dhe fenerë të tjerë me kornizë teli të ngjitur në fasada.
Pretendimi: Me këtë kompresë këmbësh me qepë mund të detoksifikoni trupin ndërsa flini
Verdikti: E paprovuar
———————————————————
Një postim me mbi 300 pëlqime në Facebook udhëzon përdoruesit të përdorin një kompresë për këmbët me qepë dhe hudhra për të pastruar trupin nga toksinat.
Megjithatë, kjo praktikë nuk rekomandohet nga asnjë udhëzues mjekësor dhe as nuk mbështetet nga hulumtime të besueshme shkencore.
Megjithëse qepët kanë njënumër përfitimesh shëndetësore, nuk ka prova shkencore apo konsensus mjekësor që mbështesin pohimin se vendosja e qepëve në këmbë ka ndonjë efekt detoksifikues. Detoksifikimi është një proces kompleks biologjik i menaxhuar kryesisht nga mëlçia dhe veshkat, jo nga perimet e vendosura në lëkurë.
Mund të argumentohet se vetitë antioksiduese të disa kimikateve të qepës ndihmojnë në pastrimin e “toksinave” nga trupi juaj, por, përsëri, do të duhej t’i konsumonit këto kimikate, jo t’i vendosnit mbi lëkurën e trashë të shputës së këmbës.
Trupi i njeriut detoksifikohet natyrshëm nëpërmjet disa organeve dhe sistemeve. Mëlçia luan rolin qendror duke i zbërthyer toksinat në substanca më pak të dëmshme që mund të ekskretohen. Veshkat filtrojnë gjakun për të larguar mbeturinat dhe lëngjet e tepërta, të cilat nxirren jashtë si urinë. Mushkëritë nxjerrin dioksidin e karbonit dhe toksinat e ajrit, ndërsa lëkura eliminon mbeturinat nëpërmjet djersës. Sistemi tretës gjithashtu kontribuon duke nxjerrë jashtë ushqimin e patretur dhe substancat e dëmshme nëpërmjet zorrës së trashë. Së bashku, këto sisteme punojnë vazhdimisht për të neutralizuar dhe larguar toksinat, duke ruajtur ekuilibrin e brendshëm dhe shëndetin pa pasur nevojë për produkte detoksifikimi të jashtme.
Teksa Prokuroria e Përgjithshme është në fazën e verifikimit administrativ dhe SPAK mban të hapur çështje penale për gjyqtaren e GJKKO-së Irena Gjoka, Partia Demokratike ka dërguar në Këshilli i Lartë Gjyqësor, KLGJ, kërkesë për “mbarim mandati” të saj, duke i nisur nga një vendim gjyqësor të Gjykatës së Janinës, që sipas saj e kanë shpallur fajtore për falsifikim pasaporte. Prokuroria e Përgjithshme në një qëndrim zyrtar për Faktoje.al tha se çështja është në hetim dhe se pas konfirmimit për dënimin e saj po verifikohen pika të tjera të paraqitura në formularin e vetëdeklarimit nga gjyqtarja Gjoka.
“Pas kostatimit të vendimit gjyqësor të ardhur nga autoritet e drejtësisë greke, verifikimi ka vazhduar për deklarimet e tjera të bëra në formularin e vetëdeklarimit. Procesi është ende në fazë verifikimi”-thotë Prokuroria e Përgjithshme.
Gjyqtarja e Gjykatës Kundër Korrupsionit dhe Krimit të Organizuar, Irena Gjoka, caktoi masën e sigurisë “arrest shtëpie” për ish-kryeministrin Sali Berisha. Gjithashtu shorti i përcaktoi edhe çështjen e ish-presidentit Ilir Meta, ku u vendos masa e sigurisë “arrest me burg pa afat”. Opozita ka akuzuar Gjokën se ka qenë e dënuar në Greqi për falsifikim dokumentesha dhe këtë fakt e ka fshehur në formularin e vetëdeklarimit.
Gjoka në fokusin e opozitës
Partia Demokratike dhe veçanërisht lideri i saj Sali Berisha këmbëngulin se mjafton qoftë edhe një dokument i vetëm i rëndësishëm, siç është dënimi në shtetin grek, që gjyqtarja Irena Gjoka të shkarkohet nga detyra, pasi ka mashtruar në plotësimin e formularit të vetëdeklarimit. “Kushtetuta në nenin 6/1, parashikon se një person, integriteti publik i të cilit është cenuar, nuk mund të vijojë funksionet në organet kushtetuese. Ndalohet, -thotë neni, zgjedhja, emërimi apo ushtrimi i një funksioni publik në një nga organet e parashikuara në këtë Kushtetutë, ose të krijuara me ligj, pavarësisht përcaktimeve të bëra në dispozita të tjera”-tha Berisha të mërkurën (22 tetor), pas daljes nga SPAK ku u paraqit në zbatim të masës së sigurisë “detyrim paraqitje”. Duke e shtjelluar më tej, Berisha tha se: “ligji 96 i vitit 2016, parashikon në nenin 28/D për statusin e gjyqtarëve dhe prokurorëve parashikon se nuk mund të ketë statusin e magjistratit një shtetase që është dënuar me vendim penal të formës së prerë, në rastin konkret pra, Irena Gjoka”. Ndërsa PD kërkon “përshpejtim të masave administrative” ndaj Gjokës, në përgjigjen për Faktoje, Prokuroria e Përgjithshme thotë se me plotësimin e të gjithë dokumentacionit dhe marrjes së përgjigjeve të tjera nga autoritetet greke, konkluzionet e hetimit do i dërgohen KLGJ-së, më pas është ky i fundit që merr vendimin.
“Bazuar në kërkesat e ligjir 138/2015 dhe Vendimit Nr.17 të Kuvendit të Republikës së Shqipërisë, Prokuroria e Përgjithshme është autoriteti që kryhen verifikimin e thelluar dhe në fund të procesit del me një vendim “Për miratimin e rezultateve të verifikimit”. Ky vendim i përcillet autoritetit përgjegjës në rastin konkret Këshillit të Lartë Gjyqësor dhe është ky institucion që do të vlerësojë nëse subjekti është ose jo në kushtet e ndalimit për të ushtruar funksionet”-thotë prokuroria. Duke iu referuar ligjit, Prokuroria e Përgjithshme në qëndrimin e saj shprehet se ky institucion: “nuk ka asnjë detyrim ligjor për të kërkuar masë administrative ndaj subjekteve në verifikim”, ndërsa sqaron se: “Detyrimi ligjor i Prokurorisë së Përgjithshme është kryerja e verifikimit të plotë dhe të thelluar. Autoriteti përgjegjës, bazuar në vendimin “Për miratimin e rezultateve të verifikimit”, vlerëson nëse subjekti është ose jo në kushtet e ndalimit dhe merr, sipas rastit, masat administrative”.
Altin Dumani gjatë raportimit në Komisionin e Ligjeve në Parlament
SPAK-u hetim për Gjokën
“Dosja është në fazën e hetimit paraprak dhe nuk mund të japim informacione. Konfirmojmë se kemi një procedim penal të regjistruar në muajin qershor të vitit 2025. Po kryejmë veprimet e nevojshme në funksion të ketij hetimi”, tha kreu i SPAK Altin Dumani gjatë raportimit në Komisionin e Ligjeve në Parlament. I hapur si procedim penal në qershor, dosja penale ndaj gjyqtares Gjoka konsiderohet ende në fazat e para të hetimit. Nga ana tjetër Prokuroria e Përgjithshme, e informuar për nisjen e procedimit penal, ka nisur çdo material që konsiderohet i vlefshëm. “Verifikimi është në proces. Në SPAK janë dërguar kopje të akteve, sipas kërkesës. Referuar Ligjit 138/2015 dhe Vendimit 17/2016 të Kuvendit të Republikës së Shqipërisë, Prokuroria e Përgjithshme nuk ka asnjë detyrim ligjor për të kërkuar masë administrative ndaj subjekteve në verifikim. Detyrimi ligjor i Prokurorisë së Përgjithshme është kryerja e verifikimit të plotë dhe të thelluar. Autoriteti përgjegjës, bazuar në vendimin “Për miratimin e rezultateve të verifikimit”, vlerëson nëse subjekti është ose jo në kushtet e ndalimit dhe merr, sipas rastit, masat administrative”-thotë për Faktoje institucioni qëndror i akuzës. Ndërsa hetimet janë në fazën paraprake, opozita këmbëngul që gjyqtarja Gjoka është në kushtet e ndalimit të ushtrimit të detyrës, që në momentin e parë kur zyrtarisht nga Greqia mbërriti vendimit për dënimin e saj në shtetin fqinj.
Gjashtë vite pas tërmetit shkatërrimtar të nëntorit 2019 dhe pas premtimeve të përsëritura për përfundimin e rindërtimit, banorët e lagjes nr. 5 në Durrës vijojnë të presin të futen në banesat e tyre.
Edhe pse Bashkia konfirmon se një prej pallateve është përfunduar dhe familjet janë sistemuar, rindërtimi për pjesën tjetër të pallateve ende nuk ka nisur.
Premtimi
Në maj 2023, gjatë një takimi me banorët e njësisë nr. 3, kryebashkiakja Emiriana Sako u angazhua publikisht për rindërtimin e të gjitha pallateve të cilat janë klasifikuar me nivel dëmi DS5 pas tërmetit të vitit 2019, në lagjen nr. 5, në të njëjtin vend.
“Në takim me banorët e njësisë nr. 3 ku u angazhuam që pallatet DS5 të lagjes nr. 5 të rindërtohen në të njëjtin vend”, deklaroi Sako në një postim në Facebook. Ky angazhim u përsërit disa herë nga Bashkia gjatë viteve 2023-2024, por verifikimet e “Faktoje” kanë treguar se puna në terren nuk ka ecur sipas planeve.
Faktet nga verifikimet e mëparshme
Në tetor 2023, “Faktoje” konstatoi se vetëm një pallat në lagjen nr. 5 ishte rindërtuar, ndërsa tetë të tjerë ishin ende në pritje të fondeve. Banorët nuk ishin sistemuar, sepse mungonte shorti për ndarjen e apartamenteve dhe prej muajsh nuk merrnin bonus qiraje.
Në nëntor 2024, “Faktoje” konstatoi se situata kishte mbetur thuajse e pandryshuar: vetëm pallati nr. 30 në rrugën “Hysen Myshketa” ishte përfunduar, ndërsa asnjë nga 8 të tjerët nuk ishte shembur apo rindërtuar. Bashkia deklaronte se ishte në pritje të fondeve nga qeveria qendrore dhe se financimi i bonusit të qirasë ishte ndërprerë në mars 2023.
Verifikimi në terren (tetor 2025)
Fotografi nga pallati i demtuar në Durrës, tetor 2025, Faktoje
Në tetor 2025, “Faktoje” u rikthye në terren në lagjen nr. 5 për të parë nga afër ecurinë e rindërtimit dhe kushtet e banorëve.
Një zonjë që punonte pranë godinës së vetme të rindërtuar në rrugën “Hysen Myshketa”, tha se pallati ishte hapur “rreth një vit më parë” dhe aktualisht ishte i banuar, pa specifikuar sesa familje jetonin aty.
Në pallatet e tjera të lagjes, puna mbetet e bllokuar. Dy godina 10‑katëshe, fare pranë pallatit të rindërtuar, qëndrojnë si gërmadha, me çarje të dukshme në katet e para, të cilat janë mbushur me copa betoni, tullash e mbetjesh ndërtimi të grumbulluara që prej dëmeve të tërmetit, si edhe me lloj‑lloj mbeturinash të hedhura nga qytetarët.
Njëri nga këto dy pallate 10‑katëshe të paprishura, ndodhet tek rruga “Teodor Rupi”, i rrethuar ngushtë nga shtëpi private, ku sipas banorëve kjo është dhe arsyeja se pse shembja e tij është shtyrë. I dyti prej këtyre dy pallateve është dy rrugica larg nga rruga “Hysen Myshketa”, me ish‑dyqane tashmë të braktisura në katin përdhes.
Fotografi nga pallati i demtuar në Durrës, tetor 2025, Faktoje
Disa banorë të moshuar e përshkruan godinën e dëmtuar si “kosh mbeturinash dhe vend ku të rinjtë konsumojnë lëndë narkotike”. Të rinj të zonës treguan se në katin e dytë të njërit prej pallateve, në ballkonin ku ishin varur batanije dhe rroba, jetonte një grua. Situatë kjo që ngre pikëpyetje mbi rrezikshmërinë që këto godina paraqesin për qytetarët e zonës.
Fotografi nga pallati i demtuar në Durrës, tetor 2025, Faktoje
Përgjigjia e Bashkisë Durrës
Bashkia Durrës rikonfirmoi për Faktoje në tetor 2025 se në lagjen nr. 5 është rindërtuar vetëm 1 pallat, saktësisht pallati nr. 30, në rrugën ‘Hysen Myshketa’, ku sipas Bashkisë janë strehuar 29 familje.
Nga 8 pallatet e tjera është shembur vetëm njëri, kurse 7 të tjerët janë në proces ekspertize për tu shembur. Sipas përgjigjes së Bashkisë Durrës në buxhetin e saj për vitin 2025 është parashikuar projekti për rindërtimin e godinës nr. 32, rruga ‘Teodor Rupi’, por në terren nuk u panë shenja të nisjes së punimeve.
Sa i përket bonusit të qirasë, Bashkia sqaroi se: “Nga momenti i fatkeqësisë deri në mars 2023, bonusi është financuar nga Ministria e Financave. Pas këtij muaji, financimi është ndërprerë dhe Bashkia nuk ka patur mundësi buxhetore për ta vijuar. Fondet janë orientuar drejt përfundimit të objekteve për të mundësuar dorëzimin e banesave sa më shpejt”
Një punëtor ndërtimi i zonës, foli për “Faktoje” mbi vështirësitë ekonomike që hasin “ish-banorët” e pallateve të dëmtuara.
“Shumë ish-banorë nuk marrin më bonus qiraje dhe disa e kishin blerë banesën me kredi: tani janë pa strehë, por vijojnë të shlyejnë kredinë. Që nga viti 2023, shteti nuk i rimburson më. Situatë shumë e vështirë”, tregoi ai.
Në të njëjtën përgjigje, Bashkia na bëri me dije se deri në mars 2023, 2,400 familje të prekura nga tërmeti kanë përfituar bonus qiraje. Pavarësisht se 29 familje janë strehuar tashmë në pallatin nr. 30 në rrugën “Hysen Myshketa”, pjesa më e madhe e familjeve të lagjes nr. 5 mbeten pa banesë dhe pa bonus qiraje.
Kronologjia e procesit të rindërtimit
Procesi i rindërtimit në lagjen nr. 5 nisi në vitin 2019, kur tërmeti dëmtoi rëndë 9 pallate; gjatë viteve 2020-2022 procesi u zvarrit mes planifikimit dhe mungesës së fondeve. Në maj 2023 Bashkia premtoi rindërtim “në të njëjtin vend”; në tetor 2023 “Faktoje” konstatoi se vetëm një pallat ishte përfunduar, por banorët nuk kishin hyrë akoma. Ndërsa banorët e pallateve të tjera, përvec se kishin mbetur jashtë, iu ishin ndërprerë edhe bonuset e qerave. Në nëntor 2024 banorët nisën të hynin në pallatin e vetëm të rindërtuar, por situata për rindërtimin e pallateve të tjera mbeti e njëjtë. Në tetor 2025, gjashtë vite pas tërmetit, premtimi për rindërtimin e pallateve mbetet i parealizuar: 1 pallat i shembur, 7 në proces ekspertize për shembje dhe vetëm 1 i përfunduar.
Përfundimi
Pas tre verifikimeve të kryera në secilin nga tre vitet e fundit (2023, 2024 dhe 2025), “Faktoje” konstaton se premtimi për përfundimin e rindërtimit në lagjen nr. 5 mbetet i pambajtur. Edhe pse një pjesë e vogël e familjeve është sistemuar, pjesa më e madhe vijon të jetojë pa strehë, pa bonus qiraje dhe me kredi për banesa të shkatërruara, ndërsa godina të dëmtuara qëndrojnë ende mes blloqeve të banimit si dëshmi e një procesi të zvarritur dhe pa afat për përfundim.
Faktoje, e mbështetur nga National Endoëment Democracy (NED) po monitoron 10 bashki në vend dhe po verifikon nëse janë mbajtur ose jo premtimet e dhëna nga kryebashkiakët.
Login
.jpg){kind=link}