KURBIN- Në fshatin Adriatik të Kurbinit, uji nuk ka kursyer asgjë. Mes baltës dhe përmbytjes që duket se nuk ka fund, Ndue Preni qëndron përballë asaj që deri pak ditë më parë ishte mundi i një jete të tërë. Sot, gjithçka është nën ujë.

As veshjet e pajisjet nuk shërbejnë, pasi uji I kalon mbi një metër. Brenda shtëpisë, orenditë, pajisjet elektroshtepiake dhe çdo send i përditshëm tashmë janë të dala jashtë përdorimit.

“Çdo gjë ka mbaruar, gjithçka është nën ujë. Jemi mbi 60 centimetra ujë brenda shtëpisë”, tha ai.

Magazina, dikur e mbushur dhe funksionale, sot ofron një pamje e trishtë.

“Kjo ka qenë magazinë e kompletuar, sot gjithçka lundron. Çdo gjë është jashtë përdorimit”, shtoi banori.

Rruga vijon drejt stallave të bagëtive. Edhe aty, baza ushqimore është e gjitha nën ujë. Disa shpendë kanë arritur të ngjiten mbi dru për t’i shpëtuar përmbytjes, ndërsa të tjerë kanë mbetur prej ditësh pa ushqim.

“Shiko pulat, të gjorat. Katër ditë nën pushtetin e ujit. Qëndrojnë mbi dru për të shpëtuar”, u shpreh Preni.

Jo të gjitha bagëtitë kanë pasur fat. Ndue Preni rrëfen se dele dhe derra kanë ngordhur, ndërsa vetëm një pjesë e vogël e bagëtive ka mundur të shpëtohet.

“I kam pasur për të jetuar me to… Perëndia na mori me qafe. Kam vuajtur me sakrificë për këtë punë dhe përfundova në zero” , theksoi banori i prekur nga përmbytjet”, nënvizoi ai.

Sipas tij, përmbytjet në zonën e Adriatikut kanë disa ditë që vijojnë, ndërsa niveli i ujit vetëm rritet. Ai ngre shqetësimin për funksionimin e hidrovorëve dhe gjendjen e kanaleve kulluese.

“Hidrovori punon me kapacitet të dobët. Kanalet janë në gjendje shumë të keqe, kanë nevojë për pastrime”, tha ai.

Mes ujit, baltës e dëshpërimit, Ndue Prendi, shpreson në tërheqjen e ujit dhe ndihmën nga shteti/abcnews.al

Lumi i vetëm i egër i Europës, demonstroi forcën edhe njëherë tjetër. Dhjetëra banorë në Ferras, Çerven, Kashisht dhe Mallakastër u evakuuan për t’i paraprirë incidenteve apo fatkeqësive.

Në pritje të lajmeve për motin, banorët e zonave të prekura rrëfejnë se si përballen me furinë e lumit ndër dekada.

Vjosa me ujërat e saj të kristalta, pasuron tokat e zonave ku kalon dhe në Fier, nuk është rastësi, që zonat me bujqësi të zhvilluar, janë Levani dhe Frakulla. Siat Bana, 84 vjeç banor i fshatit Ferras, ka përjetuar gjatë gjithë jetës së tij, përmbytjet nga Vjosa.

Ai, kujton përmbytjen e 31 dhjetorit te vitit 1970 por edhe rrëfimin e gjyshit të tij për vërshimet e viteve 1930, kur banorët qëndronin edhe majë pemëve deri në tërheqjen e ujërave

Pas përmbytjeve të një dekade më parë, në vitet 2013-2017,  në Fier u përforcuan argjinaturat dhe sistemi kullues. Megjithatë, me një lumë të egër si Vjosa, masat mbrojtëse, mbeten gjithmonë të pamjaftueshme.

Vjosa buron nga malet e Pindit në Greqi. Është lumi i vetëm i egër në Europë dhe është shpallur Park Kombëtar si pasuri botërore natyrore.

SHQIPËRI- Puntatën e kësaj të shtune, “Korrespondent” udhëtoi për në urën e Mifolit, aty ku lumi Vjosa dy ditë më parë doli nga shtrati duke shkaktuar pasoja të shumta në banesa si dhe toka bujqësore.

Specialisti i mjedisit, Viron Balla, shprehet se ky fenomen natyror nuk është hera e parë që ndodh.

“Dikur, në të gjithë gjatësinë e Vjosës, nuk lejoheshin të bëheshin ndërtime, sepse rreziku ishte i madh. Më parë, edhe kulturat bujqësore ishin sezonale, pranverë-vjeshtë. Zona përgjatë Vjosës ka qenë me risk për përmbytjes. Pas ’90-ës pati një lloj shfrenimi nga fermerët, që morën tokat në këtë zonë dhe nuk menduan shumë gjatë për bizneset dhe ndërtimet që u bënë këtu. Një ndër problemet e tjera, që solli pasoja, ka qenë dhe ndikimi njerëzor. Në shtratin e lumit Vjosë, pati subjekte që shfrytëzonin për inerte shtratin e këtij lumi,” tha Balla.

Ai apelon që njerëzit të bëhen të ndërgjegjshëm sa i përket riskut të përmbytjeve. Disa nga përmbytjet më të mëdha në vend janë ato të viteve 1970, 1981, 2009, 2010, 2015 dhe 2017, kjo e fundit me prurjet më të mëdha dhe pasoja katastrofike. Më pas, specialisti tha se ndërhyrjet me ndërtimin e argjinaturave zvogëluan përmasat e dëmeve në banesa.

“Njerëzit duhet të bëhen të ndërgjegjshëm sa i përket riskut të përmbytjeve nga ky lum. Disa nga përmbytjet më të mëdha janë ato të 1970, 1981, 2009, 2010, 2015, 2017, e cila ishte një nga prurjet më të mëdha dhe më pasoja katastrofike. Më pas u ndërhy.

Ndërtimi i argjinaturave zvogëloi përmasat e dëmeve në banesa. Ishte e gabuar vendosja e shumë ndërtimeve në distancat pranë lumit Vjosë. Duhet që edhe vetë njerëzit të përgatiten, sepse shumë nga kanalet që janë brenda fshatit ishin të bllokuara nga vetë fshatarët. Duhet ndërgjegjësim, por edhe përgjegjshmëri dhe të vlerësojnë informacionin që marrin nga institucionet tona”, tha ai.

Specialisti nënvizon se vendosja e ndërtimeve pranë lumit ishte e gabuar dhe qytetarët duhet të përgatiten, pasi shumë kanale brenda fshatrave janë të bllokuara nga vetë banorët.

Pas përmbytjeve në 2017, eksperti theksoi se Bashkia Fier hartoi një projekt mbrojtës, i mbështetur dhe financuar nga qeveria shqiptare, realizimi i të cilit ndikoi pozitivisht në minimizimin e dëmeve.

“Nga mësimet e nxjerra në 2017, Bashkia Fier hartoi projektin mbrojtës dhe që u mbështet nga qeveria shqiptare. Natyra do bëjë punën e vet; këto janë fenomene që kanë përsëritje ciklike. Ajo që duhet të bëjmë ne, është të ndërgjegjësohemi dhe të kalojmë situata të tilla, dhe që të kemi sa më pak dëme.”, theksoi ai./abcnews.al

Pas pak “Korrespondent”, na ndiqni në ABC News

Read More...

Tinguj që krijojnë atmosfere dhe dhurojnë emocione, jo në skenë, por në rrugë. Është banda frymore e Fierit, ekziston prej 87 vitesh dhe nuk e ka ndërprerë aktivitetin asnjëherë.

Konceptuar si orkestra me karakter ushtarak që shoqërojnë ngjarjet dhe eventet kombëtare, bandat frymore, janë ndër institucionet me jetëgjatë në vend. E tillë është banda e Fierit, në të cilën kanë marrë pjesë qindra instrumentistë ndër dekada. Albert Gero, është një prej veteranëve të kësaj bande.

Themeluar në vitet 1930, banda e Fierit po përballet me sfidën e largimit të instrumentistëve.

Tingëllon klishe, por pasioni është forca që mban bashkë këtë grup muzikantësh më tepër se shpërblimi monetar. Një orkestër që skenë ka sheshet e qyteteve kurse repertor ngjarjet historike.

Orkestra frymore e Fierit ka në përbërje të saj 27 instrumentistë. Që prej vitit 2022, çdo 24 dhjetor realizon koncertin e “Krishtlindjes” për të cilin instrumentistët përgatiten përgjatë gjithë vitit.

Vazhdimësia e bandës frymore të Fierit lidhet edhe me ekzistencën e shkollës artistike “Jakov Xoxa” ku janë përgatitur breza të tërë instrumentistësh./abcnews.al

Lezha i shton hartës së saj kulturore një destinacion të ri të artit pamor, me hapjen e Galerisë së piktorit të njohur Pashk Përvathi. Në këtë galeri janë ekspozuar 82 nga punimet më përfaqësuese të artistit, të realizuara gjatë një veprimtarie krijuese mbi 40-vjeçare.

Hapja e galerisë u shoqërua me një ceremoni të veçantë, ku morën pjesë autoritete lokale, artistë, kritikë arti, si dhe miq e bashkëpunëtorë të piktorit. Ekspozita është e përhershme dhe e hapur për publikun dhe artdashësit e pikturës.

Për piktorin Pashk Përvathi, hapja e një galerie në qytetin e tij të lindjes ka qenë një ëndërr e kahershme. Ai shprehet se kjo galeri do të shërbejë si një aset i rëndësishëm kulturor për Lezhën.

Të pranishmit në këtë aktivitet, mes tyre kryebashkiaku, Pjerin Ndreu, si dhe artistë e kritikë arti, vlerësuan kontributin e Pashk Përvathit në artin figurativ shqiptar, brenda dhe jashtë vendit, duke e konsideruar shumë të rëndësishëm publikimin dhe ekspozimin e këtyre veprave për publikun.

Veprat e ekspozuara në galeri i përkasin periudhës nga viti 1984 e në vijim dhe dominohen nga gjinia e peizazhit, me motive nga të gjitha trevat e Shqipërisë, duke e shndërruar këtë galeri në një pasuri të çmuar kulturore për qytetin e Lezhës.

Në dorë ka një palë këpucë tipike tradicionale të Kukësit. Ky zanat është i vështirë thotë Isufi, por ka arritur ta marrë në kohë dhe e mban ende.

E ka nisur që herët me përfundimin e kursit të këpucarit, e më pas në punë pranë repartit ushtarak. E mban mend kohën kur ka nxjerrë këpucët e para nga dora e tij.

Kukësi gjithmonë kishte emër për prodhimin e këpucëve me porosi. Prodhon të gjitha llojet e këpucëve, deri edhe për ato që kanë probleme me këmbët.

Sjell në kujtesë një moment të veçantë për një ushatr të UÇK-së, i plagosur në këmbë nga minat.

Nuk harron vitet e para ’90-ës, porositë e shumta e se sa i duhej të rrinte edhe në orët e vona për të përmbushur porositë.

Prej kohësh ka nisur të prodhojë edhe këpucë artistike, ndërsa porositë i vijnë nga ansamble artistike e grupe nga të gjitha trevat.

Isufi thotë se këpucët artistike janë shumë të vështira për t’u punuar. Këpucët e punuara nga mjeshtri Kovaçi kanë shkuar edhe në shumë shtete përtej oqeanit. Fatkeqësisht, sipas artizanit, për këtë zanat nuk ka fuqi punëtore, e po shkon drejt shuarjes./abcnews.al

Ky është pasioni i Ermal Dukës, diçka që fillimisht e nisi për t’u bërë shoqëri miqve italianë kur jetonte atje, por që me kalimin e kohës u kthye në një pjesë të pandashme të jetës së tij.

Ky sezon nuk ishte i mirë për mbledhjen e kërpudhave në malet e Mirditës, por Ermali shpjegon se çfarë mund të gjendet në këtë periudhë.

Kërpudhat kanë vlera ushqyese, por gjithmonë kërkojnë kujdes. Njohja e tyre është thelbësore, sepse natyra ofron njëkohësisht shije dhe rrezik.

Në pyll, disa kërpudha që shfaqen në trungun e lisit për Ermalin janë një mundësi për një drekë të shijshme, por vetëm nëse njihen me siguri absolute.

Përtej shijes, kërpudhat janë një burim i rëndësishëm ushqyes dhe, sipas Ermalit, në disa raste edhe më të shëndetshme se mishi.

Përmes eksperiencave të huaja, kërpudhat janë bërë pjesë e recetave moderne, të cilat Ermali i ka futur edhe në restorantin e tij.

Një nga recetat më interesante është ajo që Ermali e quan “sallata e të varfërve”, një pjatë me histori dhe domethënie.

Pasioni për kërpudhat e ka shtyrë Ermal Dukën të organizojë edhe guida për të apasionuarit, ku kërkimi, njohja dhe gatimi bëhen një eksperiencë e plotë.

Edhe pse shumë kërpudha nuk janë në sezon, kushtet klimatike ndonjëherë i nxjerrin jashtë kohe, dhe Ermali e shpjegon këtë me detaje.

Në zonën e Mirditës mund të gjesh kërpudha të shumta dhe shumë të shijshme, por duhet të dish ku, kur dhe si t’i kërkosh.

Pasi kërkimi përfundon, vjen procesi i gatimit. Një rizoto dhe sallata e të varfërve përgatiten me kërpudhat e mbledhura.

Për ata që duan ta përjetojnë gjithë procesin, nga kërkimi i kërpudhave në pyll, te guida, gatimi dhe shijimi, Ermal Duka mbetet një zgjedhje e sigurt. Njohuritë, përvoja dhe pasioni e bëjnë atë një udhërrëfyes të vërtetë të botës së kësaj bime./abcnews.al

Read More...

Në fshatin Dritas, mes njerëzve punëtorë dhe një tradite të hershme bujqësore, kultivimi i ullirit mbetet një nga shtyllat kryesore të jetesës. Një pjesë e mirë e komunitetit siguron të ardhurat nga agrumet dhe veçanërisht nga kultura e ullirit, e cila i ka dhënë identitet kësaj zone.

Teksa udhëton në kodrat e Dritasit, përballesh me një rrugë në proces rikonstruksioni. Mjete dhe punëtorë që i japin një tjetër pamje fshatit, duke treguar se zona ka prirje zhvillimi, veçanërisht në sektorin e pemëtarisë.

Pëllumb Xhixha është një nga banorët që pasionin për tokën e ka kthyer në mënyrë jetese. Edhe pse në prag pensioni, ai vazhdon çdo ditë punën në plantacionin e ullinjve, ku e gjejmë së bashku me familjarët në procesin e vjeljes.

“Jemi të kënaqur me prodhimin, por kemi mungesë të fuqisë punëtore. Kemi marrë punëtorë, por është e vështirë për t’i gjetur.”

Plantacioni është i ndarë sipas varieteteve të ndryshme të ullirit, çka sipas Pëllumbit kërkon njohuri.

 “Kemi mbjellë varietetin italian për prodhim vaji, kemi marrë edhe kaniniotin. Fillimisht kemi nisur në vitin 2008 me forcat tona, në 2010 kemi mbjellë të tjerë dhe sot kemi rreth 600 rrënjë ullinj.”

Puna me ullirin, thotë ai, nuk është e thjeshtë dhe kërkon përkushtim gjatë gjithë vitit.

 “Me fol për ullirin duhet të jesh agronom. Ka plehërimin, krasitjen, vaditjen.”

Këtë vit, prodhimi ka qenë i mbarë dhe vjelja ka nisur në kohën e duhur.

 “Kemi filluar vjeljen dhe jemi të kënaqur këtë vit. Kemi edhe ullinj shekullorë në Qinëm. Rreth datës 20 dhjetor, fundi i dhjetorit, duhet ta gjesh të vjelur këtë varietet.”

Për sa i përket përpunimit të vajit, Pëllumbi thotë se tashmë kanë gjetur zgjidhjen e duhur, ndryshe nga vitet e para.

 “Me përpunimin e vajit kemi gjetur fabrikën më të mirë, Kadri Muka është mjeshtër i vajit të ullirit. Para vitit 1990 s’kishte fabrika, e përpunonim me këmbë, ishte stermundim”

Sot, sfida mbetet tregtimi i prodhimit, ku ai kërkon më shumë mbështetje institucionale.

 “E mira është që institucionet të na gjejnë zgjidhje për gjithë këtë prodhim. Ne e shesim te të njohurit, kemi gjetur treg.”

Cilësia e vajit të ullirit të Dritasit, sipas tij, tashmë është bërë e njohur edhe jashtë kufijve. Ndërsa mesazhi i tij shkon veçanërisht për të rinjtë.

 “I bëj thirrje të rinjve: nuk është shumë fitimprurëse, por s’të lë pa gjë. Nuk do shumë stermundim. Ka shumë familje që merren vetëm me ullirin dhe jetojnë për mrekulli, sepse kjo zonë është shumë e përshtatshme.”

Përveç plantacioneve me ullinj, Pëllumbi ka investuar edhe në përpunimin e drurit. Ndërkohë, Dritasi shihet gjithnjë e më shumë edhe si një zonë me potencial turistik, falë natyrës, historisë dhe kulinarisë.

Pas një karriere të gjatë në mësimdhënie në disa prej shkollave të rajonit të Korçës, Antonina Çaprazi, pas daljes në pension, vendos të rikthehet në vendlindjen e saj, Boboshticë, fshati i njohur ndryshe si vendi i manave të zinj.

Boboshtica ruan prej brezash traditën e prodhimit artizanal të rakisë së manit. Por për Antoninën, e arsimuar në kimi, kjo traditë u kthye në një mundësi për të shkuar edhe më tej. Përveç rakisë, ajo nisi të prodhojë edhe pije të tjera, si likerë të ndryshëm.

Në një rrëfim për ABC News, Antonina tregon se fillimisht gjithçka nisi si eksperiment, por pasioni dhe njohuritë profesionale e shtynë drejt një gamë më të gjerë prodhimesh.

Ndoshta është një fenomen unik në vend, që sipas traditës, në fshatin Boboshticë, gjithë procesi i nxjerrjes së rakisë, që nga mbledhja e frutave, fermentimi e deri te prodhimi,  bëhet nga gratë, ndërsa burrave u mbetet vetëm ‘dhurata’ për ta pirë.”

Fshati Boboshticë është i njohur prej kohësh për frutin e manit dhe për pemët mijëravjeçare që gjenden vetëm në disa zona të Korçës. Historia e tyre e saktë nuk dihet, por gojëdhënat flasin për një origjinë shumë të hershme.  Sipas Antoninës, gojëdhënat tregojnë se manat janë të pranishme në Boboshticë që nga koha e persëve, ndërsa historia më e dokumentuar i përket viteve të Luftës së Parë Botërore, kur disa djem të fshatit, të rekrutuar në ushtri, sollën fidanë nga Bullgaria pas përfundimit të luftës.

Sot, përveç pemëve që ka vetë, Antonina merr edhe mana me qira dhe prodhon raki dhe likerë vetëm për qëllime tregtimi. Ajo tregon se produktet e saj kanë tashmë një treg të sigurt.

Historia e Antonina Çaprazit është një shembull se si përvoja, dijet dhe tradita mund të bashkohen, duke krijuar jo vetëm produkte cilësore, por edhe një model frymëzues për rikthimin dhe investimin në vendlindje.  / abcnews.al /

Janë punuar me shumë mjeshtëri e me dashuri…

Janë punime që flasin vetë. Çdo fije peri është një histori, një frymëzim dhe një amanet i trashëguar brez pas brezi. Ky është arti i vërtetë i grave shqiptare, të cilat përmes duarve të tyre të arta kanë sjellë modë, bukuri dhe identitet që 100 vite më parë , shumë kohë përpara se moda të ishte pjesë e industrisë së sotme.

38 jelekë të krahinave të ndryshme të vendit janë bërë pjesë e një ekspozite të veçantë në Muzeun Historik të Shkodrës, titulluar “Arti i fijes në jelek”. Ekspozita sjell për vizitorët një udhëtim përmes ngjyrës, motiveve dhe punës së hollë të dorës së gruas artizane shqiptare, një rrëfim i kulturës sonë popullore, i sjellë në dritë përmes një tradite që nuk shuhet kurrë.

Drejtoresha e Muzeut Historik të Shkodrës, Majlinda Laçej, shpjegon se ideja për ekspozitën erdhi pas procesit të inventarizimit, pasi çdo jelek rezultoi të ishte një vepër më vete, me veçorinë dhe bukurinë e tij unike.

Jelekët datojnë nga fillimi I viteve 1700 e deri 50 vitë më parë, ndërsa janë nga hapësira të ndryshme të Shqipërisë. E veçanta është ekspozimi I jelektur të motrës tone, I motrës së mjeshtrit të pikturës e arkitekturës, Kolë Idromeno.

Kjo ekspozitë synon që të rinjtë, e sidomos nxënësit, të njihen me të kaluarën e historinë e vendit tonë.

Punimet e ekspozuara janë të rralla, të punuara me materiale tepër të kushtueshme dhe të gjitha të realizuara me dorë, ndërsa fijet e mëndafshit apo materialet e tjera janë siguruar brenda vendit.  Një zeje e cila kërkohet të ringjallet duke e kthyer veshjen tradicionale në një modë të ditëve të sotme

Propaganda kundër të pasurve, të ashtuquajturve kulakë, që sistemi komunist zhvilloi në Shqipëri, u shndërrua në dramë për shumë familje shqiptare. Kinematografia e kohës i kushtoi kësaj lufte të klasave edhe një film, i cili merrte si referencë familjen Sykaj në Tale të Lezhës. Megjithatë, personazhi i quajtur Tuc Maku, që u kthye në një terminologji fyese dhe denigruese, në të vërtetë ishte Gjon Nik Syku.

Pasuria e kësaj familjeje ishte e konsiderueshme: mbi një mijë hektarë tokë, një numër i madh bagëtish dhe një ndikim i rëndësishëm shoqëror në zonë. Pikërisht për këto arsye, regjimi komunist e demonizoi këtë familje, duke e persekutuar, burgosur dhe baltosur publikisht.

Përtej një shfaqjeje teatri dhe më pas një filmi propagandistik, e vërteta ishte krejt ndryshe nga ajo që u servir nga regjimi. David Syku, pasardhës i kësaj familjeje të madhe, rrëfen për abc news të vërtetat e dhimbshme të historisë së tyre, kalvarin e vuajtjeve dhe damkën që sistemi u vuri jo vetëm Sykajve, por edhe shumë familjeve të tjera të të njëjtit rang, përmes një filmi që synonte t’i shkatërronte moralisht dhe historikisht.

Ajo qe tregohet ne film eshte krejt e kunderta e te vertetes se madhe per familjen syku. Davidi tregon sesi erdhi I gjithe materiali mbi te cilin e prodhua teatri dhe filmi toka jone. Ishte mesuesi Kole Jakova qe gjate kohes se reformes agrare dhe jepte mesim ne Tale, shkruajti kete veper qe mbeti vepra me e vendosur ne skene gjate regjimit komunist.

Filmi toka jone ne fakt e perndoqi familjen syku. Dha impakte sepse brezat nuk e njohen realitetin dhe keto familje konsideroheshin armike. David Syku thote se edhe sot ndjehen keto impakte qe ky film dha.

Familja perballej me termin Tuç Maku qe kishte tjeter kuptim para viteve 90 dhe mori tjeter kuptim pas viteve 90. Familja nuk mundi kurre te reagojë, por ne fakt beri qe sistemi ti jape kinematografine dhe aktoret me te mire. Ne film ndryshojne vetem emrat e personazheve, por vazhdimisht u perdor emertimi Sykaj per ti identifikuar ata.

Pavarsisht moshes se re, Davidi e ka pare filmin pas viteve 90, por jo per vlerat qe transmetonte filmi, por sepse kishin mundesi te shohin pronat qe vertete kishte familja dhe disa nuk ekzistonin me.  / abcnews.al /

KRUJË- Në një nga lagjet e vjetra të Krujës, aty ku kalldrëmet mbajnë ende hapat e historisë, ngrihet një kullë rreth 200-vjeçare. E përkulur nga koha, por ende krenare, ajo mban në gjirin e saj jetën e dy të moshuarve: Xhevat Gjana dhe bashkëshortes së tij, Lirijes, trashëgimtare e familjes Kuqi, dikur ndër tregtarët më të njohur të qytetit.

Ndërtesa, dikur një nga më të veçantat e Krujës, u dëmtua rëndë nga tërmeti i gjashtë viteve më parë. Që atëherë, asnjë dorë restaurimi nuk ka prekur muret e saj, edhe pse objekti ka vlera të jashtëzakonshme historike.

Xhevati , ish-mësues, i qetë në fjalë, por i fortë në kujtime tregon se fati e solli në këtë shtëpi pas shumë vështirësish.

“Më solli halli këtu. Dola nga burgu, hoqën dorë nga internimet, por quheshin dëbime. U kombinova me operativin… këtu ishte kufi, më thanë gjej futu thellësi. Me ndërmjetësi, Bajram Berlikën, mbaruam ushtrinë dhe më tha ‘do shkojmë në Krujë’. Me atë ndërhyrje u martova me Lirijen. 45 vite kemi qëndruar bashkë.”

Historia e kullës e ka rrënjën te familja e Lirijes.

“E ka ndërtuar gjyshi i Lirijes, pastaj djemtë e vet. Dy trashëgimtarë ka kjo kullë.”

Por vitet e komunizmit lanë gjurmën e tyre.

“Ka qenë monument kulture. Shteti e sekuestroi. Xheladinin, trashëgimtarin, e pushkatuan. E quajtën shfrytëzues të popullit… se ka përfaqësuar kapitalizmin”

Sot, Xhevati tregon çdo dhomë të kullës me një pasion që duket sikur ringjall historinë. Ai hap derën e parë, tashmë të dëmtuar, dhe tregon dokumentet e vjetra të gjetura dikur.

“E pata gjetur vendimin e kësaj shtëpie, projektin me shumë sqarime. Ka qenë monument kulture i kategorisë së parë. Jo për bukuri, por për histori. Tregon jetën e një qytetari, të një krutani”

Sipër, dhomat janë si një libër i hapur i traditës së Krujës: dhoma e mysafirëve, dhoma ku flinin vajzat, hapësira ku gratë qëndronin të fshehura që të mos i shihnin të huajt.

“Gratë rrinin të fshehura. Këtu vinin miqtë, shtroheshin dyshekët, jorganet, gjithçka e sistemuar. Kjo është e veçanta. Burrat futeshin këtu, luanin, bënin pazare. Muhabetet nuk bëheshin në praninë e familjarëve të tjerë. Kjo quhej dhoma e miqve. Në këto dritare mbanin kafen”

Pamja origjinale e jashtme e godinës është e bukur, por brenda është shkatërruar, e megjithatë, çifti nuk e braktis dot.

“Gruaja merret me lulet… unë me profesion jam mësues.”

Për t’u rikthyer në shkëlqimin e dikurshëm, kjo kullë kërkon ndërhyrje të specializuar, ndaj Xhevati apelon ndaj institucioneve që të investojnë dhe rindërtojnë këtë godinë me vlerë historike për Krujën/abcnews.al

FIER- Në Topojë të Fierit ndodhet një objekt të cilin banorët e konsiderojnë të shenjtë. Me origjinë të panjohur, por me pamje dhe gdhendje të periudhës antike, guri i “Shën Janit” është kthyer në vend pelegrinazhi për besimtarë nga zona të ndryshme të vendit.

Gjena Gjoni 75 vjeçe kujdeset për gurin prej 30 vitesh.

Për vizitorët është një ritual shprese dhe besimi, kurse për vendasit ky gur mermeri përcjell një përzierje ndjesish, mes frikës dhe adhurimit. Shkak u bënë disa fatkeqësi, pas hedhjes së gurit në ujërat e kanalit vaditës, që detyruan autorët e këtij veprimi ta nxirrnin dhe vendosnin në vendin ku ishte më parë.

Përtej legjendës dhe rastësisë tragjike që u komentua si ndëshkim hyjnor, guri i “Shën Janit” i përkiste kishës me të njëjtin emër në këtë zonë. Burimet historike tregojnë se objekti I kultit është ndërtuar midis shekullit të pestë dhe dhjetë të erës sonë.

Ndodhej mes fshatrave Shën Pjetër dhe Topojë në zonën e quajtur rrethinat e Apolonisë. Në vitin 1967 nga kisha paleokristiane, kishin mbetur vetëm disa gurë të cilët u zhvendosën apo u përdorën si materiale ndërtimi. Guri I “Shën Janit” është I vetmi që u ruajt duke u kthyer në legjendë./abcnews.al

SHKODËR- Tinguj që vijnë nga thellësitë e shekujve. Këngë trimërie që kanë shoqëruar malësorët në çdo stinë të historisë. Studiuesit thonë se lahuta, në shtëpitë e maleve, ka qëndruar gjithmonë krah pushkës. Ajo ka qenë lapsi dhe fletorja me të cilat malësorët kanë shkruar, kënduar, trashëguar dhe frymëzuar një botë të tërë.

Kjo është Lumturi Nonaj. E veshur me xhubletën e Malësisë së Madhe, me lahutën në dorë e me mijëra vite histori mbi supe.

Me origjinë nga Shkreli i Malësisë së Madhe, Lumturije Nonaj njihet jo vetëm si e vetmja lahutare në Shqipëri, por edhe si një person që ka kontribuar prej dekadash në ruajtjen e traditave dhe vlerave kombëtare.

Lahuta, kjo vegël emblemë e kulturës shqiptare, është tashmë zyrtarisht pjesë e trashëgimisë botërore.

Për të, pranimi i Lahutës në listën e Trashëgimisë Kulturore Jomateriale të UNESCO-s është një ngjarje e jashtëzakonshme e një vlerësim që I prek shpirtin.

Lahutistja e vetme grua në të gjithë Shqipërinë thotë se lahuta është amaneti I familjes, i trashëguar brez pas brezi. Lumturija tregon se interesi i vajzave për të mësuar lahutën është i munguar. Ajo fton të gjitha vajzat që ta afrojnë veten me këtë instrument, për të mos u humbur kjo traditë aq e rrallë.

Ajo shpjegon edhe se si akordohet lahuta, çfarë e bën tingullin e saj të veçantë dhe pse kërkon një dorë që ta kuptojë.

Zakonisht, lahuta ka qenë vegla që e kanë mbajtur burrat. Por Lumturija theu tabutë dhe sot është e pagëzuar me emrin “Zana e Maleve”.

Me lahutë nuk këndohet vetëm për trima e kreshnikë. Këndohet edhe për dashurinë, për mallin, për dhimbjen e gëzimin. Edhe vetë Lumturia i këndon të gjithave./abcnews.al

Read More...

Salla e baletit pranë Qendrës Kulturore të Fëmijëve në Kukës është e mbushur me fëmijë. Të vegjlit mësohen nga Ilirjana dhe Prek Memaj, nga Prizreni, të cilët ndodhen në Kukës për të formuar brezin e ardhshëm të balerinëve.

Për Kukësin kanë një vlerësim të madh, për shkak se ky qytet ishte kontribuesi më i madh për të përballuar eksodin e 1999. Nuk e kishin menduar që në Kukës do gjenin këtë interes kaq të madh të fëmijëve për të mësuar balet.

Grupmoshat e fëmijëve që ndjekin kurset janë nga katër deri në 15 vjeç. Në kurset e baletit po ofrohen mësime për zhanre të ndryshme, por baza mbetet baleti klasik.

Preka dhe Ilirjana pasi kanë përfunduar akademinë e arteve, punojnë në institucionet kulturore të Kosovës. Inspirimin për baletin, Ilirjana e ka marrë nga vëllai i saj që në moshë të vogël, e bashkë me Prekën nisën rrugëtimin artistik.

Preka thotë se të qenit balerin është paska e vështirë për shkak të mentalitetit që ka ende në Shqipëri e Kosovë. Trajnerët thonë se projektet nuk mbesin vetëm brenda sallës së kërcimit, por do të ketë bashkëpunime e shfaqje në evente e festivale. Kurset zhvillohen dy herë në javë, ndërsa bashkia e Kukësit i parapriu me rikonstruksionin e sallës së baletit dhe krijimin e kushteve optimale për të tilla aktivitete.