Në fshatin Mirakë të Librazhdit, ndihet aroma e drurit të freskët dhe trokitja ritmike e daltës.

Aty, prej më shumë se tre dekadash, qëndron zdrukthtaria e mjeshtrit Ali Shalla, një emër i njohur për të gjithë zonën, një zanatçi i përkushtuar që e ka ndërtuar jetën mbi mjeshtërinë e drurit.

I lindur në vitin 1948, në një familje punëtore në Mirakë, Ali Shalla e nisi udhën e jetës ashtu si shumë të tjerë të brezit të tij: me punë të palodhur dhe me dëshirën për të mësuar një zanat që do ta çonte përpara.

Rruga e tij profesionale filloi në ndërmarrjen e sharrave në Librazhd. Aty ai jo vetëm u njoh me teknikat e drurit, por edhe fitoi mjeshtërinë e pare. Pas disa vitesh në ndërmarrje, Ali Shalla u transferua në repartin ushtarak të Divizionit Librazhd, ku punoi përsëri si marangoz.

Ishte koha kur zanati kërkonte jo vetëm aftësi, por edhe disiplinë dhe përkushtim, cilësi që e shoqëruan Aliun gjatë gjithë karrierës së tij.

Viti 1990 solli ndryshime të mëdha në jetën e shumë njerëzve, dhe Aliu vendosi ta shfrytëzojë këtë periudhë për të nisur diçka të vetën. Ai ngriti zdrukthtarinë private në fshatin Mirakë.

Brenda pak vitesh, dyert e vogla të punishtes u bënë të njohura në të gjithë zonën, dhe Aliu u kthye në adresë të parë për këdo që kërkonte punime druri të cilësisë së lartë.

Në këtë udhëtim nuk ishte vetëm. Djali i tij, Bujari, u bë bashkëpunëtori i pandashëm, duke e kthyer zdrukthtarinë në një traditë familjare. Së bashku, ata përpunuan porosi nga fshatrat e Librazhdit e deri në zona të tjera të Shqipërisë.

Nga mobiliet e punuara me dorë, tek dyert, dritaret, çardakët dhe çdo strukturë që kërkonte mjeshtëri druri,  gjithçka mbante vulën e punës së tyre të pastër dhe të besueshme.

Ai mbetet një nga mjeshtrit e vjetër të Librazhdit, simbol i punës së ndershme të profesionit të marangozit.

Ruzhdi Keraj është një nga ata artistë që nuk e vendos dot brenda një kornize të vetme. Piktor, kompozitor, këngëtar dhe shkrimtar, ai ka ndërtuar një rrugëtim të gjatë në art, duke lënë gjurmë në shumë fusha të krijimtarisë.

“Unë nuk shkruaj si shkrimtar, nuk shkruaj si poet, nuk kompozoj si kompozitor, nuk pikturoj si piktor…”

Kjo mënyrë e të shprehurit e përkufizon më së miri Ruzhdi Kerajn: një artist shumëdimensional, për të cilin arti nuk është profesion, por domosdoshmëri.

“Vendos veten, emocionet e mia. Nuk është të fitoj simpati. Unë shprehem, shpalos veten dhe emocionet e mia”

Ruzhdiun e gjen çdo ditë në kafen e tij të preferuar, në krah të bashkëshortes së tij, Mjaftore Keraj, një mësuese e njohur në Kurbin. Të dy flasin me pasion për artin, për jetën dhe për rrugëtimin e përbashkët që nis që nga rinia.

“Ky është libri i 13-të. Jam autor i 13 librave. Nuk jam ndonjë autor i famshëm, por shkruaj për pasionin tim”

Jeta e tij artistike lidhet ngushtë me qytete dhe institucione që kanë shënuar formimin e tij.

“Në Rubik kam ndenjur 30 vjet. Në Laç erdha kur isha student. Kam marrë pjesë në shumë ansamble, kam qëndruar në krah të shumë personaliteteve. Në Laç gjeta një ambient që e njihja dhe filluam të bënim shumë aktivitete”

Teatri, ansamblet, Pallati i Kulturës, vende ku arti merrte jetë përmes bashkëpunimit dhe përkushtimit.

“Takimet për teatrin, për ansamblin… tek Pallati i Kulturës kemi bërë shumë evente. Bashkëpunimet kanë qenë shumë të mira. Drejtori i fundit i Pallatit të Kulturës kam qenë unë, derisa ika në Radio Tirana”

Një tjetër kapitull i rëndësishëm i jetës së tij profesionale ishte Radio Tirana, aty ku u përball me arkivën e pasur të muzikës shqiptare.

“Në Radio Tirana kam punuar si përgjegjës arkive. Kam sistemuar të gjitha punimet e kompozitorëve. Ka qenë një punë e bukur”

Piktura, ashtu si muzika dhe letërsia, mbetet një tjetër gjuhë e tij e shprehjes.

“Jam marrë edhe me pikturë. Ishte një mjedis i bukur, kam qëndruar krah shumë piktorëve. Unë jam piktor, por nuk quhem dot piktor. Çdo profesion kërkon shkollim, për mua është nevojë. Unë s’rri dot pa pikturuar, pa shkruar, pa u ulur te pianoja”

Dashuria për muzikën nis herët, që në fëmijëri, dhe e shoqëron gjatë gjithë jetës.

“Kam filluar të shkruaj muzikë që në fillore. Bëra Institutin e Arteve, mora pjesë në festivale, në një periudhë kur festivali nuk transmetohej në televizion. Kam marrë pjesë në koncerte të mëdha dhe kam fituar çmimin e parë me një këngë që u bë hit asokohe”

Në këtë rrugëtim, një mbështetje e fortë ka qenë gjithmonë bashkëshortja e tij.

“Po ta shikosh titullin e librit ‘Të kam në lot’, është titull intrigues. Loti është hidhërim, është gëzim, optimizëm, entuziazëm, është gjithçka. Lidhet me brendësinë e gjendjes shpirtërore të njeriut.

Për Mjaftoren, Ruzhdi Keraj mbetet i njëjtë në çdo formë arti që prek.

“Ruzhdiu është vetvetja si në këngë, në poezi, ashtu edhe në pikturë. Ai imiton botën e tij dhe shprehet. Libri nis me prezantimin e tij, pastaj me poezi që të kthejnë te vendlindja. Çdo poezi është një nën-temë më vete”, tha Mjaftore Keraj, mësuese.

Një artist që nuk i shmanget ndryshimeve, por i sheh ato me syrin kritik të krijuesit.

“Është e vështirë të ballafaqohesh me disa ndryshime. Jo se Ruzhdiu s’e pranon të renë, por shprehet kritik ndaj asaj që nuk përshtatet”, tha ajo.

I nderuar me titullin “Nderi i Kurbinit” dhe me shumë vlerësime të tjera, Ruzhdi Keraj vazhdon të krijojë, sepse për të arti nuk është zgjedhje, por mënyrë jetese.

Për malësorët, kulla ishte më shumë se një shtëpi. Ishte strehë e shpirtit, derë e hapur për mikun, betim i besës dhe simbol i qëndresës ndër breza. Në çdo gur të vendosur lexohet historia e një populli, ndërsa arkitektura e kullës mbetet një pasuri e rrallë e etnokulturës sonë.

Arrëni, fshati më i largët i Kukësit, mbetet edhe më i veçanti, aty ku kullat ngrihen si rojtarë të kujtesës.

Edhe pse koha ka lënë gjurmët e saj dhe disa prej tyre janë braktisur, kullat ende flasin. Qëndrojnë të heshtura, por madhështore, duke ruajtur hijeshinë e dikurshme dhe krenarinë e ndërtimit.

Muret e trasha prej guri, qoshet e skalitura me mjeshtëri, janë shenja dalluese që i japin kullës karakter dhe identitet. Misin Doci është një prej banorëve të Arrënit, që rrëfen historinë e dy kullave të familjes së tij, të ngritura në një kohë kur Shqipëria ishte mbretëri.

Janë ndërtuar vetëm me gurë, rërë dhe gëlqere. Me vështirësitë e mëdha të transportit, Misini tregon se gurët janë marrë nga vetë kjo zonë.

Kulla të tilla ndërtoheshin nga vetë të zotët e shtëpisë. Kullat nuk shërbenin vetëm për familjen.

Misini tregon se miqtë nuk mungonin kurrë. Çdo natë kishte derë të hapur, dhe nga këto kulla familja e tyre u rrit deri në 400 anëtarë. Sot, Misini po i rikthen jetë kullës. Djali i tij ka ardhur nga Franca, për të investuar në rijetëzimin e saj.

Edhe pse Arrëni është braktisur, për këtë banor fshati mbetet i jetueshëm. Për këtë arsye, edhe djemtë kanë zgjedhur të kthehen, për të kaluar një pjesë të vitit këtu.

Kullat u ndërtuan të larta për t’u përballur me ashpërsinë e motit, me dimra të gjatë dhe dëborë që dikur mbulonte gjithçka, deri mbi dy metra.

Sot Misini është në pension dhe prej dhjetë vitesh qëndron në Arrën gjatë verës. Merret me çdo punë, ndërsa në duar mban gurët e oxhakut.

Ai thotë se punimi i gurit kërkon durim dhe kujdes, për ta rikthyer kullën ashtu siç ka qenë dikur. Ky fshat dikur numëronte rreth 700 familje, ndërsa sot vetëm rreth 60 prej tyre vazhdojnë të jetojnë këtu.

Në brendësi të tokës së bregdetit të Jonit, larg syrit të zakonshëm të vizitorëve dhe pak i përmendur në literaturën bashkëkohore, ndodhet një qytet antik me vlera të jashtëzakonshme historike dhe arkeologjike. Bëhet fjalë për qytetin antik të vendosur në zonën e Malçanit, në bashkinë Finiq, i njohur deri më sot thjesht si “qyteti antik i Malçanit”.

Sipas arkeologut Halil Shabani, prej vitesh ekzistojnë mendime dhe hipoteza nga arkeologë dhe historianë që ky vendbanim i lashtë mund të identifikohet me qytetin antik Helikranon, i përmendur në burimet e lashtësisë.

Në literaturën antike, Helikranoni përmendet si një qytet i vendosur në tokat e brendshme, por me lidhje të drejtpërdrejta me ngjarje madhore të kohës. Një nga këto është ardhja në ndihmë e ushtrisë së Etolëve, në periudhën kur qyteti u sulmua nga mbretëresha e Taulantëve, Teuta, me komandant ushtrie Skerdilajdin. Pikërisht këto të dhëna e bëjnë Malçanin një pikë kyçe për studimin e historisë së Epirit.

Nga banorët e zonës, ky vend njihet më tepër si një kala, por sipas specialistëve, e vërteta është se kemi të bëjmë me një qytet antik të mirëfilltë, i ndërtuar pa akropol, i ngjashëm në tipologji me qytetin antik të Çukës së Ajtoit në Konispol.

Nga zbulimet arkeologjike është përcaktuar se qyteti ka lulëzuar kryesisht në shekullin e tretë para Krishtit.

Struktura urbane e qytetit tregon një organizim të avancuar për kohën, me banesa të ndërtuara në dy sisteme taracimi, çka dëshmon për shfrytëzim të zgjuar të terrenit malor.

Për banorët e Malçanit, ky vend mbetet i njohur si “kalaja në malin e Shën Ilisë”, “kalaja e mbretit” apo edhe “kalaja e mbretit Pirro të Epirit”, duke e lidhur në mënyrë simbolike me figurën e njohur historike. Sipas gojëdhënave, banorët e qytetit furnizoheshin me ujë nga një burim që ndodhej 3–4 kilometra larg, nëpërmjet një tubacioni prej qeramike një tjetër dëshmi e nivelit të lartë teknik për kohën.

Qyteti mbrohej nga një mur i fuqishëm rrethues, i ndërtuar për t’u përballur me sulme të mundshme nga armiqtë dhe pushtuesit. Në kujtesën popullore ka mbërritur edhe historia e rënies së qytetit: thuhet se ushtria pushtuese, pasi e kishte rrethuar për një kohë të gjatë, përdori një kalë të etur për ujë për të zbuluar vendin ku kalonte tubacioni i furnizimit. Me ndërprerjen e ujit, qyteti u detyrua të dorëzohej. Koha e saktë e kësaj ngjarjeje mbetet ende e panjohur.

Qyteti antik i Malçanit mbetet sot një pasuri e madhe historike dhe kulturore, ende e pazbuluar plotësisht, që pret vëmendje më të madhe shkencore dhe institucionale, për t’i dhënë vendin që meriton në hartën e trashëgimisë së lashtë të jugut të Shqipërisë./abcnews.al

Read More...

Read More...

Ishte vetëm 15 vjeç kur u angazhua për herë të parë si aktor amator pranë trupës së teatrit të kukullave në Gjirokastër dhe që prej asaj periudhe vijojnë të interpretojë dhe të argëtojë vogëlushët.

Ky është Bujar Sulejmani, I cili në karrierën e tij numëron mbi 40 role të ndryshme karakteresh, kryesisht shumica e tyre të vëna në skenë para viteve ’90, ndërsa zbulon dhe një detaj të rëndësishëm historik se kur janë interpretuar për herë të parë shfaqjet e Teatrit të Kukullave.

Artisti tregon se para viteve ’90, Teatri I Kukullave përbëhej nga 10 aktorë të cilët kanë zhvilluar ture në shumë qytetete të vendit apo takime ndërkombëtare, ndërsa në vitin 2002, ai është vlerësuar me titullin “Xinxifile” për interpretimin më të mirë në Festivalin Mbarëkombëtar zhvilluar në Pogradec.

Përveç argëtimit, vogëlushët marrin dhe mesazhet e lirisë, atdhetarisë, por edhe ato të historisë.

Një nga interpretimet më të veçanta, ka qenë vendosja në skenë e veprës rusë “Topoçka”, të cilën siç thotë Bujari e ka interpretuar më tepër se dy mijë herë në ture të ndryshme.

Për fat të keq, sot trupa e Teatrit të Kukullave përbëhet vetëm nga 4 aktorë që sipas tij vjen si pasojë e faktorëve ekonomikë e për këtë ka edhe një apel ndaj bashkisë së qytetit.

Teatri I Kukullave në Gjirokastër u rikthye gati një muaj më parë, pas një ndërprerje prej më tepër se 30 vitesh.  / abcnews.al /

Artan dhe Alfred Alliu janë dy vëllezër që për dekada i kanë kushtuar jetën peshkimit në lagunën e Nartës.

Alfredi u rikthye nga emigrimi para 12 vitesh, ndërsa Artani e ka këtë profesion prej më shumë se dy dekadash.

Ata nuk e konsiderojnë thjesht një mënyrë për të siguruar të ardhura, por një pasion që I lidh thellë me lagunën, stacionin e tyre të përditshëm.

“Kam 12 vjet qe merrem me peshkim se kam qene ne emigrim. vellai im ka me shume vite se une. po une kam 24 vite qe merrem me peshkim jemi te lincencuar. peshkojme rrjetat dhe ngjalat.”

Vëllezërit Alliu peshkojnë kocë, levrek, qefull, por edhe ngjala, këto të fundit më të rralla për shkak se variojnë nga sezoni.

“Zakonisht peshqit qe peshkojme jane koce levrek dhe qefull. edhe ngjala po ngjala eshte me sezone. levreku preferohet me shume.uji ketu eshte i kripur dhe ska te krahasuar levreku. eshte i cilesise se mire.vezet i leshon levreku tani dhe eshte koha e levrekut.”

Ata pranojnë se prodhimi ka rënë ndjeshëm në vitet e fundit, ndërsa ndryshimet klimatike, i ftohti dhe furnizimi i dobët i kanaleve që lidhin lagunën me detin kanë ndikuar dukshëm në situatën aktuale.

“Keto vitet e fundit ka qene dobet. nuk e di nuk furnizohet mire kanali se ka lidhje me detin. ndryshimet klimaterike po ashtu kane ndikuar. i ftohti ka ndikuar shume e garantuarpeshkimi eshte ne renie. klima ka ndikuar shume. nuk furnizohet laguna.”

Për Alfredin, rikthimi në vendlindje dhe puna në lagunë nuk ka qenë thjesht një zgjedhje profesionale, por një vendim i ndjekur nga pasioni e nxitur nga familja.

“Une erdha nga emigrimi para 12 vitesh dhe nipi me vellain me thane hajde pse do rrish pa pune tani qe u ktheve nga greqia. hajde hajde me thane e bleme varka e te gjitha materialet dhe fillova me qef. pastaj sic e shikon vete nga klima ra puna. me perpara kapnim 60 kg peshk, tani 3 kg.une e nisa si pasion nga kunati se shihja kunatin tim qe dilte per peshkim. sa te kem mundesi do vazhdoj te peshkoj,”

Varkat e tyre dhe të gjitha aktivitetet e peshkimit janë të licencuara dhe të rregullta, duke respektuar ligjin dhe masat e sigurisë.

“Me perpara ketu skishe ku coje peshkun. te gjitha keto 40 varka ketu jane me licence. nuk ka gjueti te paligjshme. jane te gjitha me targa varkat me licence ska as dinamit asgje jemi te perhershem ketu jemi me rregulla. me perpara kane qene 30 varka-35 maksimumi tani jane reduktuar jane 15-20,”

Megjithë uljet në prodhim dhe ndikimet klimatike, dy vëllezërit Alliu nuk ndalen në pasionin dhe punën e tyre të përditshme pranë lagunës së Nartës.  / abcnews.al /

76-vjeçari Asllan Ishmaku prej dekadash jetën e tij e ka lidhur me bujqësinë dhe mekanikën. Në oborrin e shtëpisë së tij në fshatin Drojë, ende punon një traktor “Ursus”, mjet bujqësor polak i vitit 1960, të cilin Asllani e bleu në vitin 1975 dhe nuk iu nda kurrë.

Edhe sot, ai këtë makineri e ndez çdo ditë dhe kryen procese të ndryshme pune, duke mbajtur funksional një mjet që për shumëkënd do të ishte vetëm relike muzeale.

“Ky eshte ursus tipi i pare ursus ne vitin 1960. e kam blere ne 1975. origjinen e ka polak, eshte ursus polak 35 kuaj fuqi. qysh ne ate kohe ky ka punu krejtesisht makineri bujqesore. me plug me mbjellje me te gjitha agregatet ne dispozicion te bujqesise.”

Në vitet ’60, Shqipëria kishte kryesisht mjete bujqësore sovjetike, ndërsa Ursusi polak ishte një risi e rrallë. Asllani e mori pasi fitoi patentën dhe prej asaj kohe u bë një nga mekanizatorët më të përkushtuar në zonë.

Ky mjet bujqësor kryen thuajse të gjitha proceset: plugime, mbjellje, prashitje, vaditje dhe transport. Për Asllanin, marrja e Ursusit ishte një vlerësim i madh në atë kohë, një hap drejt modernizimit të bujqësisë.

“Plugime transport mbjellje prashitje vaditje. te gjitha punet i ben. u gezova kur e mora patjeter se ka qene vleresim i madh ne ate kohe te kishe makineri. para vitit 60 kemi pas mbjelle me parmende me plug dhe u eleminua plugu e keto pajisje primitive. u prishen atehere marredheniet me bashkimin sovjetik dhe u lidhem me kinen. u permiresu gjendja. ne 1969 shkova ushtar ne 1971 u ktheva dhe kam punuar me makineri te shumta me autokembanje po kete mjet e kam preferu shume.”

Një nga veçoritë që e bën këtë traktor unik është ndërhyrja teknike që Asllani i ka bërë vetë, duke modifikuar pompën e naftës, një defekt i njohur për këto mjete.

“Kur këto makineri punonin përtej limiteve, nxirrnin defekte te pompat e naftës. Unë jam i pari në Shqipëri që e kam modifikuar pompën e T28. E ka edhe sot të modifikuar dhe punon
Zgjidhja e tij u bë shembull edhe për specialistë të tjerë, të cilët morën eksperiencën e tij për ta aplikuar më gjerë.

“E kuptova që isha i pari kur erdhi një inxhinier nga Korça dhe pa si e kisha zgjidhur problemin. Atëherë mora vesh që ajo që kisha bërë unë ishte zgjidhje.”

Asllani ka qenë mekanizator në shumë vepra të rëndësishme në vend. Ai ka punuar me autokëmbanja, buldozerë dhe eskavatorë, duke dhënë kontributin e tij në ndërtimin e rrugëve kryesore të vendit.

“Kam punuar me të gjitha makineritë e rënda, me dokumente dhe patente. Kam punuar në Rrugën e Kombit, në bypassin e Shkodrës, të Vlorës… me bypassin e Vlorës e mbylla karrierën time.”

Edhe pse sot është në pension prej 11 vitesh, Asllani nuk i ndahet punës dhe mirëmbajtjes së Ursusit, të cilin e konsideron ekonomik, rezistent dhe të besueshëm.

“Jam mekanik vetë, sot jam në pension. Punoj me këtë makineri, e mirëmbaj dhe shërbimet ia bëj të gjitha vetë. Edhe pse duket i vjetër nga jashtë, punon perfekt. Edhe sot, po të më kërkojnë, edhe pse jam 76 vjeç, jam i gatshëm të punoj prapë.”
Historia e Asllan Ishmakut dhe Ursusit të vitit 1960 është një histori që flet për bujqësinë shqiptare, për punën e ndershme dhe për njerëzit që nuk u dorëzuan kurrë përballë kohës.

Në moshën 101-vjeçare, Stillo Papadhima është sot një nga zërat e rrallë që ende dëshmon për realitetin e errët të kampeve naziste gjatë Luftës së Dytë Botërore.

I lindur në vitin 1925, ai u përball herët me vështirësitë e jetës, pasi humbi të atin në moshën vetëm 5 vjeç. U rrit nën përkujdesjen e nënës dhe vëllezërve e motrave më të mëdhenj, ndërsa në rini u rreshtua në forcat Nacional-Çlirimtare, si pjesëtar i batalionit të Kuçit. Në dhjetor të vitit 1943, pas shpërbërjes së formacionit partizan, ai u kthye drejt vendlindjes së tij.

Por rruga drejt shtëpisë do të shënonte fillimin e një periudhe të errët: në Borsh, Stillo Papadhima dhe disa partizanë të tjerë u kapën nga forcat gjermane. Pas kësaj, ai u transferua nga një burg në tjetrin, duke përfunduar në Selanik, nga ku nisi deportimi drejt Gjermanisë.

Së bashku me dhjetëra të burgosur nga Saranda dhe Gjirokastra, ai u dërgua me tren drejt kampit nazist të Augsburgut, ku mbërriti në fund të korrikut 1944.

Në dëshminë e tij, Stillo tregon se të burgosurit detyroheshin të kryenin punë të rënda dhe rraskapitëse, kryesisht në bujqësi dhe shërbime të detyruara.

Një episod veçanërisht prekës i rrëfyer prej tij lidhet me ndihmën ndaj hebrenjve të përndjekur. Ai kujton se rreth 20 hebrenj u fshehën në kapanonin ku ndodheshin shqiptarët, për t’i shpëtuar transferimit nga forcat gjermane. Shqiptarët ndanë rrobat dhe ushqimin duke kontribuar në shpëtimin e tyre.

Rikthimi drejt Shqipërisë ishte i vështirë, por dëshira për të parë sërish vendlindjen dhe familjen i dha forcë për të përballuar rrugën. Mbërritja në Nivicë, së bashku me vëllanë dhe ish-të burgosurit e tjerë, u kthye në një ngjarje festive për të gjithë fshatin, me banorët që dolën për t’i pritur.

Vite më vonë, pas rënies së komunizmit, fëmijët e tij i mundësuan të vizitonte sërish kampin e Augsburgut në Gjermani, një rikthim emocional në vendin ku kishte përjetuar një nga kapitujt më të vështirë të jetës së tij.

Historia e tij është një rrëfim i qëndresës, sakrificës dhe mbijetesës, në një nga periudhat më të dhimbshme të shekullit XX.

Read More...

Në moshën 85-vjeçare, Mumushe Ibrahimi mban ende në duar historinë e një jete të tërë pune. E lindur dhe e rritur në Janjar, ajo e mësoi që fëmijë se jeta nuk të fal asgjë, por të mëson gjithçka nëse nuk dorëzohesh. Pas martesës u vendos në Sarandë, aty ku puna e dorës u bë shpirti i saj dhe rruga e vetme për të ecur përpara.

Që vajzë e vogël, vetëm 10 vjeçe, mori për herë të parë bizat në duar. Në një familje me shtatë fëmijë, ajo ishte më e madhja. Ditën mblidhte pambukun e fushës, ndërsa në mbrëmje e tirrte në furkë dhe bënte çorape e bluza për motrat dhe vëllezërit.

U martua vetëm 17 vjeçe, ndërsa kur erdhi në Sarandë ishte 25.

Pikërisht aty nisi rrugëtimi i saj më i gjatë: puna në fabrikën e qilimave dhe më pas në fabrikën e jorganëve. Për 52 vite me radhë, deri në prishjen e sistemit, duart e Mumushes nuk u ndalën kurrë.

Në Sarandë dhe Delvinë punonin rreth dy mijë gra dhe ajo ishte ndër të dalluarat. Modelet nuk i merrte nga askush; i krijonte vetë. Ajo nuk pati ëndrra për vete. Iu kushtua fëmijëve dhe punës së dorës. Por në atë kohë, puna ishte ëndërr.

Punimet e tyre shkonin jashtë shtetit, nga Durrësi drejt botës. Burri i saj, pjesë e degës së furnizimit, sillte lajmet nga magazinat dhe përgjegjësitë e ditës. Dhe shpesh, emri i Mumushes përmendej për punën e bërë mirë.

Në vitin 1990, kur ndërmarrja u mbyll, ajo nuk u ndal. Së bashku me një shoqe morën një tezgjah, e vendosën në një dhomë dhe filluan sërish nga e para. Qilima dhe rrugica që u shitën kudo nëpër botë.

Edhe sot, kur sheh dikë që punon, Mumushja thotë: “Të lumshin duart”. Sepse puna ka qenë vlera e jetës së saj. Me të ka rritur fëmijët, me të ka jetuar me dinjitet, pa kërkuar asgjë nga askush./abcnews.al

Në Pukë, aty ku ajri është i ftohtë dhe i pastër, dhe ku natyra duket se ruan ende ritmin e vet të qetë, një histori pune dhe këmbënguljeje ka marrë formë ndër vite. Mes pyjeve dhe maleve, frutat e egra rriten pa ndërhyrje, duke mbartur shijen dhe vlerat e një zone që pak është prekur nga industrializimi.

Mark Gjonaj është një prej atyre njerëzve që zgjodhën të mos largohen nga vendlindja. Pas viteve ’90, në një kohë kur shumëkush e shihte ikjen si të vetmen zgjidhje, ai nisi një punishte të vogël, duke përpunuar frutat që i ofronte vetë natyra e Pukës.

Me kalimin e viteve, puna e nisur thjesht u kthye në një angazhim familjar. Hapi pas hapi punishja u zgjerua dhe sot është shndërruar në një fabrikë përpunimi që jo vetëm ruan thelbin e prodhimit vendas, por i përgjigjet standardeve bashkëkohore.

Lënda e parë vjen nga vetë zona, ndërsa frutat mblidhen nga fermerët e Pukës dhe fshatrave përreth.

Në fabrikë përpunohen lëngje natyrale nga thana, shega, boronica, si edhe çajra mali, produkte që lidhen drejtpërdrejt me klimën dhe terrenin e zonës.

Përpunimi i bimëve mjekësore është një tjetër pjesë e kësaj historie. Gjethet e dafinës, mjedra dhe trëndafili i egër mblidhen nga malet dhe kthehen në çajra.

Fabrika është bërë pjesë e jetës së përditshme të qytetit. Në lokalet e Pukës, lëngu i thanës apo i shegës është kthyer në një produkt të zakonshëm, por me një histori pas vetes.

Sot, prodhimet e kësaj fabrike kanë kaluar kufijtë e zonës dhe të vendit, duke u gjetur edhe në tregje ndërkombëtare.

Një histori e thjeshtë pune, e ndërtuar mbi natyrën, përkushtimin dhe besimin se Puka ka ende shumë për të dhënë./abcnews.al

Një botim studimor rreth vendbanimit prehistorik në Kodrën e Pecës në Kukës hedh dritë mbi gërmimet dhe zbulimet e herëpashershme. Qyteza dardane në Kodrën e Pecës flet për vendbanimin prehistorik që prej krijimit të tij e deri në ditët e sotme.

Kjo kala e vendbanim është në njërën prej pikave strategjike të Kukësit në rrugëkalimin që lidh pjesët e tjera të Ilirsë me Dardaninë. Vetë mënyra e ndërtimeve tregon se këto fortifikime ishin të mbretërisë ilire.

Në këtë kala janë zbuluar materiale të shumta që dëshmojnë një vendbanim të rëndësishëm në periudha të ndryshme kohore ndërsa e veçanta sipas professor Luanit është zbulimi I emrave ilirë.

Struktura e kësaj kalaje dhe rëndësia strategjike u përsos në periudha të ndryshme kohore, ndër të cilat edhe ajo e perandorit Konstandin. Kurora arkitekturore dhe shumë e rëndësishme për kohën ishte ndërtimi I një kishe brenda kalasë në shekullin e VI që përkon me periudhën e perandorit Justinian.

Zbulimet e objekteve janë me shumë vlera e që dëshmojnë një cilësi e mënyrë jetese përtej një komuniteti të një shtrese të ulët e të mesme.Për profesor Luanin, nuk është e lehtë të punosh një studim të tillë, për të cilin punën e ka nisur herët bazuar në atë çfarë është studiuar e gërmuar në kodrën e Pecës.

Kalaja e Pecës është një monument me vlerë të jashtëzakonshme arkeologjike e historike për të cilin Ministria e Kulturës e ka kategorizuar si monument me rëndësi të kategorisë A.

Dy tërmete të fuqishme që goditën qytetin në vitet 234 dhe 235 të erës sonë, kanë lënë pas gjurmë të dukshme.

Këto janë prova se tërmetet në këtë periudhë ishin të fuqishme, por flasin edhe për një inxhinieri të lartë ndërtimi në antikitet.

Goditjen përfundimtare, Apolonisë ia dha Vjosa.

Zhvendosja e shtratit në jug, e la qytetin pa port, duke frenuar tregtinë me Greqinë dhe Maqedoninë.

Qyteti që mahnit edhe sot me infrastrukturën dhe monumentet, u braktis gradualisht gjatë 100 viteve. Gjithsesi, banorët e tij nuk hoqen dorë nga disa zakone të jetës së luksit.

Apolonia u themelua nga kolonët korinthas në vitet 627 para erës sonë në territorin e Ilirisë. Në burimet historike quhet Apolonia e Ilirisë për t’u dalluar nga 30 qytetet e tjera me këtë emër në pellgun e Mesdheut./abcnews.al

Për herë të parë, Naim Neza shkeli në ambientet e Spitalit të Tropojës në vitin 1988.

Naim Neza u emërua mjek i përgjithshëm sapo përfundoi studimet dhe që nga ajo ditë nuk i është ndarë asnjëherë profesionit, por edhe spitalit të Tropojës në shërbim të qytetarëve.

Kujton ditën e parë të punës në spital dhe momentet kur nuk e njihte askush si mjek.

Neza është specializuar si radiolog dhe specialitete të tjera, ndërsa mbulon edhe shërbimin e ekzaminimeve.

Kujton vështirësitë e dikurshme me aparatura të prodhimit të hershëm.

Për doktor Naimin, sot është shumë e lehtë për shkak të teknologjisë dhe avancimit të saj.

Për të mjekësia s’ka fund, ashtu sikundër edhe njohja e aparaturave. Ai përkushtohet dhe studion për çdo pajisje ekzaminuese që del në kohë.

Për një radiolog, ekzaminimi dhe përcaktimi i anomalive është përgjegjësi e madhe.

Në thuajse 4 dekada punë si mjek, ndan momentet e vështira, por edhe ato më të veçantat, sidomos në fillimit e tij.

Për doktor Naimin, betimi i hipokratit është mbi të gjitha.

E trishton mungesa e personelit në spitalin e Tropojës, pasi përveç popullisisë, thotë se mungojnë edhe specialistët.

Spitali i Tropojës po i nënshtrohet rikonstruksionit të plotë.

Në moshën 70-vjeçare, Bashkim Koçi mbetet një nga figurat më të qëndrueshme, më diskrete, por njëkohësisht më të besueshme të mbrojtjes së natyrës në Parkun Kombëtar të Shebenikut.

Për dekada me radhë, si teknik pyjesh dhe specialist i Zonave të Mbrojtura, ai ka qenë pjesë aktive e çdo faze të menaxhimit pyjor, duke e jetuar profesionin jo thjesht si detyrë, por si mision.

Me një kujtesë të kthjellët dhe një analizë të qetë profesionale, Koçi rikujton periudhat kur mbrojtja e pyjeve mbështetej në disiplinë të fortë pune, patrullime të rregullta dhe ndjenjë të lartë përgjegjësie institucionale.

Sipas tij, çdo specialist e konsideronte pyllin si një hapësirë që duhej ruajtur me të njëjtin kujdes si prona personale.

Një pjesë e rëndësishme e kontributit të Bashkim Koçit lidhet edhe me fazat e para të ngritjes dhe funksionimit të Zonave të Mbrojtura, ku ai ka qenë i përfshirë drejtpërdrejt në hartimin dhe zbatimin e planeve të menaxhimit të pyjeve. Ai thekson se këto plane nuk ishin dokumente formale apo burokratike, por produkte të punës intensive në terren, të mbështetura në inventarizime, matje, studime dhe njohje të thellë të territorit.

Pikërisht kjo qasje profesionale, sipas Koçit, i dha Parkut Kombëtar të Shebenikut statusin, strukturën menaxhuese dhe vlerat ekologjike që gëzon sot.

Në këtë rrugëtim shumëvjeçar, Koçi vlerëson veçanërisht edhe performancën dhe kontributin e Fatmir Brazhdës, në monitorimin, mbrojtjen dhe menaxhimin e pyjeve duke reflektuar njohje të territorit dhe përgjegjësi të lartë ndaj Parkut Kombëtar të Shebenikut.

Edhe pse sot në pension, Bashkim Koçi mbetet i lidhur ngushtë me pyllin. Ai vijon të kontribuojë si guidë për grupe turistësh vendas dhe të huaj në Parkun Kombëtar të Shebenikut, duke ofruar jo vetëm shpjegime mbi bukuritë natyrore dhe biodiversitetin e zonës, por edhe një perspektivë profesionale mbi historinë e ruajtjes së saj, sfidat dhe përpjekjet shumëvjeçare të specialistëve që kanë punuar në këtë territor.

Për ABC News, Koçi thekson se mbrojtja e Parkut Kombëtar të Shebenikut nuk është vetëm detyrë e institucioneve apo specialistëve, por një përgjegjësi e përbashkët shoqërore që kërkon ndërgjegjësim, respekt dhe dashuri për natyrën. Një jetë e tërë në shërbim të pyjeve e ka shndërruar atë në një kujtesë të gjallë profesionale dhe në një udhërrëfyes të çmuar për brezat e rinj që do të vazhdojnë punën për mbrojtjen e kësaj pasurie natyrore.

Myzeqeja mund të mos ishte hambari bujqësor nëse nuk do kalonin përmes saj, katër lumenj.

Të paparashikueshëm, por me vija të caktuara si pika kritike të prurjeve, pas të cilave banorëve të zonave përreth, u mbetet vetëm një rrugëdalje. Evakuimi masiv.

Mes katër lumenjve që formësojnë Myzeqenë prej mijëvjeçarësh, Vjosa dhe Semani janë më të rrezikshmit. E para është lumë i egër dhe  idyti, bashkim i tre lumenjve të tjerë.

Si lumi më I gjatë pas Drinit me gjatësi prej 281 km, Semani është bërë shkak për ndërtimin e njërës prej veprave më të mëdha hidrike në vend, argjinaturës me të njëjtin emër.

Argjinaturat janë vepra strategjike. Si të tilla dëmtimi i tyre konsiderohet shkelje e rëndë.

Katër lumenjtë që përshkojnë Fierin, kanë grykëderdhjet në detin Adriatik. Mes tyre, Semani ka një rrjedhe të ndërlikuar si bashkim i dy lumenjve, Devollit dhe Osumit. Në urën e Mbrostarit ky lumë bashkohet me Gjanicën për të kaluar në Libofshë e më pas në Seman. Vjosa është lumë I egër, që nënkupton nuk ka hidrocentrale përgjatë rrjedhës. Gjanica buron në Mallakastër, ka një gjatësi të vogël, por duke kaluar përmes Fierit, shkakton përmbytje.  E Shkumbini në veri të Lushnjes ka shkaktuar vazhdimisht përmbytje në disa fshatra të zonës.

Read More...

KURBIN- Në fshatin Adriatik të Kurbinit, uji nuk ka kursyer asgjë. Mes baltës dhe përmbytjes që duket se nuk ka fund, Ndue Preni qëndron përballë asaj që deri pak ditë më parë ishte mundi i një jete të tërë. Sot, gjithçka është nën ujë.

As veshjet e pajisjet nuk shërbejnë, pasi uji I kalon mbi një metër. Brenda shtëpisë, orenditë, pajisjet elektroshtepiake dhe çdo send i përditshëm tashmë janë të dala jashtë përdorimit.

“Çdo gjë ka mbaruar, gjithçka është nën ujë. Jemi mbi 60 centimetra ujë brenda shtëpisë”, tha ai.

Magazina, dikur e mbushur dhe funksionale, sot ofron një pamje e trishtë.

“Kjo ka qenë magazinë e kompletuar, sot gjithçka lundron. Çdo gjë është jashtë përdorimit”, shtoi banori.

Rruga vijon drejt stallave të bagëtive. Edhe aty, baza ushqimore është e gjitha nën ujë. Disa shpendë kanë arritur të ngjiten mbi dru për t’i shpëtuar përmbytjes, ndërsa të tjerë kanë mbetur prej ditësh pa ushqim.

“Shiko pulat, të gjorat. Katër ditë nën pushtetin e ujit. Qëndrojnë mbi dru për të shpëtuar”, u shpreh Preni.

Jo të gjitha bagëtitë kanë pasur fat. Ndue Preni rrëfen se dele dhe derra kanë ngordhur, ndërsa vetëm një pjesë e vogël e bagëtive ka mundur të shpëtohet.

“I kam pasur për të jetuar me to… Perëndia na mori me qafe. Kam vuajtur me sakrificë për këtë punë dhe përfundova në zero” , theksoi banori i prekur nga përmbytjet”, nënvizoi ai.

Sipas tij, përmbytjet në zonën e Adriatikut kanë disa ditë që vijojnë, ndërsa niveli i ujit vetëm rritet. Ai ngre shqetësimin për funksionimin e hidrovorëve dhe gjendjen e kanaleve kulluese.

“Hidrovori punon me kapacitet të dobët. Kanalet janë në gjendje shumë të keqe, kanë nevojë për pastrime”, tha ai.

Mes ujit, baltës e dëshpërimit, Ndue Prendi, shpreson në tërheqjen e ujit dhe ndihmën nga shteti/abcnews.al