Në një ditë të ngrohtë dimri të shkurtit të vitit 2023, një anije-cisternë nafte që lundronte me emrin Grace Felix mbërriti në gjirin e Durrësit, duke transportuar 21 mijë tonë gazoil.
Dokumentet që mbante kapiteni rus i anijes deklaronin se karburanti kishte origjinë nga Azerbajxhani, por autoritetet shqiptare dyshuan se itinerari dhe të dhënat e lëvizjes së saj në Mesdhe tregonin një tjetër histori.
Ngarkesa ishte transferuar nĂ« bordin e Grace Felix nĂ« Gjirin e LakonisĂ«, pranĂ« brigjeve tĂ« GreqisĂ«, nga njĂ« tjetĂ«r anije-cisternĂ« qĂ« ishte nisur disa javĂ« mĂ« herĂ«t nga porti rus Novorossiysk, nĂ« Detin e Zi. Transferimi nga njĂ« anije nĂ« njĂ« tjetĂ«r â njĂ« praktikĂ« e pĂ«rdorur shpesh pĂ«r tĂ« fshehur origjinĂ«n e ngarkesĂ«s â ngriti dyshime se nafta ishte nĂ« fakt ruse dhe, si e tillĂ«, subjekt i sanksioneve.
Anija u ndalua dhe ngarkesa e saj iu nënshtrua inspektimeve.
Kjo nuk do të ishte hera e fundit që Grace Felix, e riemërtuar më pas Mestral, do të dyshohej për transportim të paligjshëm të produkteve energjetike ruse, tregtia e të cilave kufizohet nga sanksionet e vendosura nga Bashkimi Evropian, Shtetet e Bashkuara dhe vendet e G7+.
ShĂ«rbimet ukrainase tĂ« inteligjencĂ«s e akuzojnĂ« kompaninĂ« administruese tĂ« anijes, Cymare Shipmanagement Ltd, si dhe personat qĂ« qĂ«ndrojnĂ« pas saj, se janĂ« pjesĂ« e sĂ« ashtuquajturĂ«s âflota hijeâ ruse [shadow fleet], njĂ« burim kyç tĂ« ardhurash pĂ«r makinerinĂ« ushtarake tĂ« Kremlinit nĂ« UkrainĂ«.
Në vitin 2025, autoritetet ukrainase vendosën sanksione ndaj anijes-cisternë dhe kapitenit të saj, duke i përfshirë në një listë të zezë të hartuar nga Drejtoria e Inteligjencës Ushtarake të Ukrainës, GUR.
Kjo listë përfshin qindra anije të dyshuara për transportimin e produkteve energjetike ruse, armëve dhe drithërave të vjedhura nga territoret ukrainase të pushtuara.
Të paktën një duzinë prej tyre kanë vizituar portet shqiptare që prej nisjes së pushtimit të plotë rus në shkurt të vitit 2022, duke ngritur pikëpyetje mbi zbatimin e sanksioneve të vendosura nga qeveria shqiptare kundër Moskës.
Zbatimi i kufizimeve tregtare ndaj Rusisë dhe produkteve të saj energjetike mbetet një sfidë për komunitetin ndërkombëtar, veçanërisht për Shqipërinë, e cila ndërkohë e ka dënuar luftën e Rusisë në Ukrainë me tone të ashpra.
âVende si ShqipĂ«ria, ku gjurmimi i naftĂ«s kontrabandĂ« nuk Ă«shtĂ« nĂ« nivelet mĂ« tĂ« mira⊠janĂ« vulnerabĂ«l pĂ«r naftĂ«n kontrabandĂ« qĂ« mund tĂ« vijĂ« nga Rusia.,â tha Ledion Krisafi, studiues i marrĂ«dhĂ«nieve ndĂ«rkombĂ«tare.
âPor, nĂ« thelb, pĂ«r tregun shqiptar nuk ka shumĂ« rĂ«ndĂ«si nĂ«se Ă«shtĂ« naftĂ« ruse kontrabandĂ« apo nga ndonjĂ« vend tjetĂ«r, sido qĂ« tĂ« jetĂ« ngelet kontrabandĂ« dhe institucionet duhet tĂ« bĂ«jnĂ« punĂ«n e tyre.â
PĂ«rmes njĂ« avokati, Cymare Shipmanagement Ltd mohoi kategorikisht akuzat ukrainase qĂ« lidhin anijet e saj me njĂ« âflotĂ« hijeâ ruse.
âNuk ka absolutisht asnjĂ« bazĂ« pĂ«r pretendimet se anija âMestralâ (ish-âGrace Felixâ) apo ndonjĂ« anije tjetĂ«r e administruar nga Cymare Ă«shtĂ« pĂ«rfshirĂ« nĂ« aktivitete qĂ« bien ndesh me rregulloret dhe kĂ«rkesat e sanksioneve tĂ« Bashkimit Evropian, MbretĂ«risĂ« sĂ« Bashkuar apo Shteteve tĂ« Bashkuara,â tha kompania nĂ« njĂ« pĂ«rgjigje me shkrim.
Duke kritikuar ndalimin e anijes-cisternë në Shqipëri në vitin 2023, Cymare theksoi se asnjë akuzë apo procedurë formale nuk ishte ngritur ndonjëherë kundër anijes, pronarëve apo ekuipazhit të saj.
âNuk kishte asnjĂ« provĂ« qĂ« tĂ« tregonte se nafta nĂ« bordin e âGrace Felixâ ishte me origjinĂ« ruse dhe testet zyrtare tĂ« kryera nga organi shtetĂ«ror pĂ«rkatĂ«s treguan tĂ« kundĂ«rtĂ«n,â deklaroi kompania. âAnija dhe pronarĂ«t e ngarkesĂ«s sĂ« saj kanĂ« pĂ«suar humbje tĂ« konsiderueshme gjatĂ« kĂ«saj periudhe.â
Sanksionet ndaj energjisë
NĂ« prill, Bashkimi Evropian miratoi paketĂ«n e njĂ«zetĂ« tĂ« sanksioneve kundĂ«r RusisĂ«, kĂ«tĂ« herĂ« tĂ« pĂ«rqendruar tek e ashtuquajtura âflotĂ« hijeâ. Deri tani, blloku ka futur nĂ« listĂ«n e zezĂ« mĂ« shumĂ« se 630 anije, kryesisht cisterna tĂ« vjetra me struktura pronĂ«sie jo transparente, duke ua ndaluar hyrjen nĂ« portet evropiane. NjĂ« embargo mbetet nĂ« fuqi pĂ«r importet detare tĂ« naftĂ«s ruse dhe nĂ«nprodukteve tĂ« saj, ndĂ«rsa vendet e G7+, pĂ«rfshirĂ« KanadanĂ«, JaponinĂ« dhe BritaninĂ«, kanĂ« vendosur njĂ« tavan çmimi prej 44 dollarĂ«sh pĂ«r fuçi pĂ«r blerjet e naftĂ«s ruse.
Elisabeth Braw, studiuese e lartĂ« nĂ« Atlantic Council nĂ« Uashington, tha se âflota hijeâ Ă«shtĂ« thelbĂ«sore qĂ« Rusia tĂ« vazhdojĂ« shitjen e eksportit tĂ« saj kryesor.
âRusia mund tĂ« eksportojĂ« ligjĂ«risht naftĂ« nĂ«n çmimin tavan tĂ« vendosur, por kjo Ă«shtĂ« shumĂ« mĂ« pak fitimprurĂ«se ose gjeneron tĂ« ardhura tĂ« kufizuara,â tha Braw. Me âflotĂ«n hijeâ, Rusia mund tĂ« transportojĂ« dhe eksportojĂ« naftĂ« mbi kufirin e lejuar tĂ« çmimit.â
âPrandaj Ă«shtĂ« e qartĂ« se Rusia ka interes tĂ« madh nĂ« pĂ«rdorimin e kĂ«saj flote.â
Gonzalo Saiz Erausquin, studiues në Royal United Services Institute në Londër, tha se flota është zgjeruar në mënyrë eksponenciale që prej sanksioneve të vendosura në vitin 2022.
âVlerĂ«sohet se flota hije e RusisĂ« mund tĂ« pĂ«rbĂ«het nga rreth njĂ« mijĂ« anije,â tha Saiz Erausquin pĂ«r BIRN, duke vĂ«nĂ« nĂ« dukje se numri mund tĂ« luhatet pasi disa prej anijeve u shĂ«rbejnĂ« edhe vendeve tĂ« tjera nĂ«n sanksione, si Irani.
Saiz Erausquin tha se Ă«shtĂ« e vĂ«shtirĂ« tĂ« pĂ«rcaktohet sasia e naftĂ«s qĂ« transportohet nga kjo flotĂ« apo tĂ« ardhurat qĂ« ajo gjeneron pĂ«r RusinĂ«, por shtoi: âNĂ« kulmin e saj, ajo transportonte rreth 80 pĂ«r qind tĂ« naftĂ«s bruto ruse tĂ« eksportuar nĂ« rrugĂ« detare.â
Gjurmimi i lidhjeve mes flotĂ«s hije ruse dhe shtetit mbetet njĂ« nga sfidat kryesore pĂ«r hetuesit, tha Saiz Erausquin. Sipas tij, megjithĂ«se ekzistojnĂ« dyshime pĂ«r pĂ«rfshirjen e shĂ«rbimeve ruse tĂ« inteligjencĂ«s, si FSB apo GRU, provat e drejtpĂ«rdrejta janĂ« tĂ« vĂ«shtira pĂ«r tâu siguruar.
âNatyra e sofistikuar e kĂ«tyre operacioneve lĂ« tĂ« kuptohet qartĂ« pĂ«r pĂ«rfshirje shtetĂ«rore,â tha ai. Por, shtoi mĂ« tej, rrjeti nuk kontrollohet ekskluzivisht nga shteti.
âMe shumĂ« gjasa, kemi tĂ« bĂ«jmĂ« me njĂ« kombinim aktorĂ«sh shtetĂ«rorĂ« dhe jo shtetĂ«rorĂ« tĂ« pĂ«rfshirĂ« nĂ« ekosistemin mĂ« tĂ« gjerĂ« tĂ« flotĂ«s hije.â
Transferimi nga anija në anije
Anija Grace Felix u nis nga porti i Rouenit në Francë në janar 2023 dhe hyri në Mesdhe, duke ndjekur një itinerar përmes Ngushticës së Gjibraltarit drejt Peloponezit. Në të njëjtën periudhë, sipas dokumenteve gjyqësore, një cisternë me emrin Fidan, që lundronte nën flamurin e Turqisë, mori një ngarkesë në portin rus të Novorossiyskut dhe u drejtua përmes Dardaneleve drejt Egjeut.
NĂ« fillim tĂ« muajit pasues, sipas dosjes hetimore, dy cisternat u takuan nĂ« ujĂ«ra ndĂ«rkombĂ«tare nĂ« Gjirin e LakonisĂ«, pranĂ« qytetit Kalamata nĂ« Greqi, ku kryen njĂ« transferim ânga anija nĂ« anijeâ, ose STS (ship-to-ship).
Operacioni u zhvillua jashtë porteve dhe pa mbikëqyrje të drejtpërdrejtë doganore.
Më pas, Grace Felix u drejtua drejt ujërave territoriale shqiptare dhe mbërriti në terminalin e naftës në Porto Romano, në Durrës, në mesin e shkurtit 2023, por nuk u ankorua. Autoritetet shqiptare u njoftuan për dyshime mbi dokumentacionin e ngarkesës dhe një task-forcë hipi në anije për të kryer inspektim.
Sipas hetimeve të Prokurorisë së Durrësit, dokumentet shoqëruese për gazoilin deklaronin se karburanti kishte origjinë nga Azerbajxhani dhe ishte në pronësi të një kompanie me bazë në Emiratet e Bashkuara Arabe, të quajtur Solid Energy Solution DMCC.
Megjithatë, të dhënat e itinerarit të analizuara nga Qendra Ndërinstitucionale Operacionale Detare (QNOD), e cila monitoron ujërat detare shqiptare, ngritën dyshime mbi origjinën e karburantit.
Kompania shqiptare që kishte porositur ngarkesën, AV International Group, refuzoi ta finalizonte blerjen, duke përmendur dokumentacionin e paplotë. Më 21 shkurt 2023, Prokuroria e Durrësit hapi një hetim penal ndaj kapitenit rus të Grace Felix nën dyshimin për kontrabandë.
Inspektorati Shtetëror Teknik dhe Industrial i Shqipërisë analizoi mostrat e gazoilit të transportuar nga Grace Felix, por prokurorët nuk arritën të provojnë përfundimisht se ai kishte origjinë ruse.
Pas mĂ« shumĂ« se njĂ« viti hetimesh dhe procedurash gjyqĂ«sore, prokuroria vendore i rrĂ«zoi akuzat, duke pĂ«rmendur mungesĂ« provash tĂ« mjaftueshme. Gjykata e DurrĂ«sit e mbylli çështjen nĂ« prill 2025, ndonĂ«se gjyqtari Rexhep Bekteshi theksoi nĂ« vendimin e tij: âPas shqyrtimit tĂ« dosjes dhe provave, gjykata konstaton se kjo nuk Ă«shtĂ« njĂ« çështje ku provohet se i pandehuri Ă«shtĂ« i pafajshĂ«m.â
Krisafi, studiuesi i marrëdhënieve ndërkombëtare, tha se rasti i Grace Felix tregon nevojën për një qasje më të koordinuar dhe më vigjilente nga autoritetet shqiptare.
âAjo qĂ« qeveria shqiptare mund tĂ« bĂ«jĂ« Ă«shtĂ« koordinimin mĂ« i mirĂ« me vendet si Greqia dhe Italia qĂ« janĂ« fqinje dhe qĂ« kanĂ« mundĂ«si mĂ« tĂ« mĂ«dha gjurmimi, pĂ«r çdo anije qĂ« ka qoftĂ« dhe dyshimin mĂ« tĂ« vogĂ«l,â tha ai.
âGjithashtu çdo anije e tillĂ« qĂ« vjen nĂ« portet shqiptare duhet kontrolluar imtĂ«sisht, por ama rregjistrimi dhe pronĂ«sia e tyre shpesh Ă«shtĂ« nĂ« njĂ« rrjet tĂ« ndĂ«rlikuar qĂ« duhet kohĂ« pĂ«r ta shqyrtuarâ, shtoi ai.
Lufta dhe sanksionet
E ndërtuar në vitin 2008, Grace Felix menaxhohej nga kompania me bazë në Qipro, Cymare Shipmanagement Ltd kur u ndalua nga autoritetet shqiptare në shkurt 2023. Në korrik të vitit 2023, menaxhimi i anijes kaloi te Cymare Navigation FZC, e regjistruar në Emiratet e Bashkuara Arabe. Në janar 2024, emri i anijes u ndryshua në Mestral dhe, sipas platformës së të dhënave të anijeve Equasis, ajo është në pronësi të Mestral Shipping Ltd, me seli në Limasol të Qipros. Aktualisht ajo lundron nën flamurin e Panamasë.
Nën emrin Mestral, cisterna është akuzuar nga autoritetet ukrainase për përfshirje në të paktën dy raste eksporti të naftës bruto dhe produkteve të naftës me origjinë ruse gjatë vitit 2025.
Sipas të dhënave të publikuara nga Drejtoria e Inteligjencës Ushtarake të Ukrainës (GUR), anija ka lundruar në mënyrë të përsëritur me sistemin e identifikimit automatik AIS të fikur gjatë dy viteve të fundit dhe është përfshirë në lëvizje të dyshimta pranë porteve ruse në Detin e Zi, si dhe në ujërat pranë Greqisë, Turqisë dhe Libisë.
Në shtator 2025, sipas GUR, cisterna transportoi rreth 30,500 tonë produkte nafte nga porti rus i Tamanit drejt Turqisë. Një muaj më vonë, ajo ngarkoi gati 30,000 tonë nënprodukte nafte nga terminali Sheskharis në portin e Novorossiyskut, me destinacion Tunizinë. Në atë rast, sipas GUR, dërgues ishte kompania ruse e sanksionuar PJSC Lukoil, ndërsa operohej me qira nga njësia tregtare Litasco.
Autoritetet ukrainase raportojnë gjithashtu se Mestral ka ndaluar në porte në territore të pushtuara ukrainase, përfshirë portin Kamysh-Burun në shtator 2025. Më 11 prill 2025, Ukraina sanksionoi kapitenin e anijes, Sergei Smaznov. Në dhjetor të vitit të kaluar, Kievi sanksionoi edhe vetë anijen.
Sipas GUR, Mestral nuk Ă«shtĂ« e vetmja anije e âflotĂ«s hijeâ e lidhur me Cymare Navigation FZC. Kompania administron disa cisterna nafte qĂ« autoritetet ukrainase besojnĂ« se pĂ«rdoren pĂ«r tĂ« shmangur embargon ndĂ«rkombĂ«tare ndaj RusisĂ«.
NdĂ«r drejtorĂ«t e Cymare figuron Nikolay Spichenok, shtetas britanik, i cili ka qenĂ« drejtues i departamentit teknik tĂ« menaxhimit tĂ« flotĂ«s nĂ« kompaninĂ« ruse tĂ« sanksionuar, PJSC Sovcomflot nĂ« periudhĂ«n 2012â2015.
Sovcomflot Ă«shtĂ« kompania mĂ« e madhe shtetĂ«rore ruse e transportit detar, qĂ« ofron shĂ«rbime pĂ«r prodhimin âoffshoreâ tĂ« hidrokarbureve dhe transportin e naftĂ«s, produkteve tĂ« naftĂ«s dhe gazit tĂ« lĂ«ngshĂ«m. Anijet e saj u shĂ«rbejnĂ« kryesisht kompanive dhe tregtarĂ«ve mĂ« tĂ« mĂ«dhenj rusĂ« tĂ« naftĂ«s dhe gazit.
âQĂ« nga viti 2023 e deri mĂ« sot, flota e cisternave e grupit tĂ« kompanive Cymare Shipmanagement Ltd (Qipro) dhe Cymare Navigation FZC (EBA) ka furnizuar vazhdimisht RusinĂ« me tĂ« ardhura nga nafta pĂ«r tĂ« mbĂ«shtetur luftĂ«n e saj kundĂ«r UkrainĂ«s, duke maskuar operacionet pĂ«rmes regjistrimeve tĂ« kompanive nĂ« shtetet anĂ«tare tĂ« BE-sĂ«,â tha GUR nĂ« njĂ« deklaratĂ« nĂ« janar.
Spichenok Ă«shtĂ« aktualisht ose ka qenĂ« drejtor i dy kompanive tĂ« tjera detare nĂ« Qipro â Peremoga Investment Ltd dhe SCF Management Services. Kjo e fundit zotĂ«ron jahtin Olympia, i cili sipas disa raportimeve mediatike, i Ă«shtĂ« dhuruar Vladimir Putin nĂ« vitin 2005 nga miliarderi dhe ish-pronari i klubit tĂ« futbollit Chelsea, Roman Abramovich. PĂ«rfaqĂ«suesit e tĂ« dyve i kanĂ« mohuar kĂ«to raportime.
Jahti 57 metra i gjatë është ndër 100 më të mëdhenjtë në botë dhe vlerësohet rreth 50 milionë dollarë. Në qershor 2022, Shtetet e Bashkuara e vendosën Olympia-n në listën e pasurive të bllokuara në kuadër të sanksioneve ndaj Rusisë.
Cymare i hodhi poshtĂ« akuzat ukrainase si tĂ« pabaza. Sipas kompanisĂ«, besueshmĂ«ria e informacionit tĂ« shĂ«rbimeve ukrainase tĂ« inteligjencĂ«s Ă«shtĂ« âshumĂ« e ulĂ«t, nĂ« mos e diskutueshmeâ, duke i akuzuar ato pĂ«r aplikim tĂ« âlogjikĂ«s ekonomike tĂ« luftĂ«sâ.
âĂshtĂ« e vetĂ«kuptueshme se agjencitĂ« e inteligjencĂ«s ukrainase janĂ«, sipas pĂ«rkufizimit, sekrete dhe manipuluese, shpesh duke pĂ«rdorur mediat pĂ«r tĂ« formĂ«suar opinionin publik ose pĂ«r tâi shĂ«rbyer interesave strategjike kombĂ«tare, dhe pĂ«r tĂ« avancuar narrativĂ«n e tyre si mjet agjende,â tha kompania.
âGrupi Cymare operon nĂ« mĂ«nyrĂ« transparente, tĂ« hapur dhe nĂ« pĂ«rputhje tĂ« plotĂ« me regjimin e sanksioneve tĂ« OFAC (Zyra Amerikane pĂ«r Kontrollin e Aseteve tĂ« Huaja), BE-sĂ« dhe MbretĂ«risĂ« sĂ« Bashkuar, dhe nuk ka pasur asnjĂ«herĂ« kritika apo pretendime nga asnjĂ« institucion perĂ«ndimor apo organizatĂ« ndĂ«rkombĂ«tare detare.â
Sipas saj, çdo transport i ngarkesave me origjinë ruse kryhet në përputhje me rregulloret e sanksioneve dhe gjithmonë brenda kufijve të çmimeve të lejuara, i shoqëruar me dokumentacion përkatës. Kompania shtoi se të gjitha këto operacione janë njoftuar dhe miratuar nga siguruesit P&I dhe H&M Insurers.
Cymare mohoi gjithashtu qĂ« anijet e saj tĂ« fikin sistemin AIS, duke theksuar se ândĂ«rprerje tĂ« sinjalit ndodhin herĂ« pas here pĂ«r shkak tĂ« humbjes sĂ« lidhjes nĂ« Detin e Zi dhe nuk janĂ« rezultat i fikjes sĂ« qĂ«llimshme nga ekuipazhiâ.
âDeti i Zi aktualisht Ă«shtĂ« zonĂ« lufte dhe anijet qĂ« operojnĂ« aty i nĂ«nshtrohen ndĂ«rhyrjeve periodike nĂ« frekuenca radioje, tĂ« cilat mund tĂ« shkaktojnĂ« humbje ose ndĂ«rprerje tĂ« AIS, GPS dhe sinjaleve LRIT.â
Cymare tha se punësimi i Spichenok ka përfunduar në vitin 2020, ndonëse të dhënat e regjistrit të biznesit në Qipro ende e listojnë atë si drejtor kompanie.
Kompania që zotëronte karburantin e ngarkuar në Grace Felix në shkurt 2023 është gjithashtu e dyshuar për lidhje me flotën hije që i shërben Kremlinit. Solid Energy Solution DMCC, me bazë në Dubai, zotëron dy cisterna të sanksionuara nga autoritetet ukrainase.
Solid Energy Solution DMCC nuk iu përgjigj kërkesës për koment.
Kërcënim mjedisor
E ashtuquajtura âflotĂ« hijeâ e RusisĂ« nuk Ă«shtĂ« njĂ« strukturĂ« formale, por njĂ« rrjet anijesh qĂ« transportojnĂ« mallra tĂ« sanksionuara, tha Elisabeth Braw nga Atlantic Council.
KĂ«to nuk janĂ« linja tĂ« rregullta transporti detar dhe pronarĂ«t e tyre synojnĂ« tĂ« mbeten anonimĂ«, duke zotĂ«ruar zakonisht vetĂ«m njĂ« ose dy anije dhe duke operuar pĂ«rmes adresave fiktive nĂ« juridiksione âoffshoreâ si Emiratet e Bashkuara Arabe apo ishujt Seychelles.
Roli i juridiksioneve offshore shpesh keqkuptohet, tha Braw. Në këtë rast, qëllimi nuk është shmangia e taksave, por regjistrimi në vende ku autoritetet e shteteve që vendosin sanksione kanë aftësi të kufizuara ndërhyrjeje.
âPra, nuk do tĂ« doje tĂ« ishe pronar i njĂ« anijeje tĂ« flotĂ«s hije me bazĂ« nĂ« MbretĂ«rinĂ« e Bashkuar apo nĂ« Xhersi, sepse autoritetet mund tĂ« ndĂ«rmarrin veprime kundĂ«r teje,â tha Braw pĂ«r BIRN.
Edhe kur identifikohen, megjithatë, hapësira për veprim mbetet e kufizuar. Autoritetet mund të ndërhyjnë vetëm në rastet e shkeljeve teknike, si mungesa e sigurimit apo problemet e sigurisë detare, të cilat nuk përbëjnë domosdoshmërish vepra penale.
âNuk Ă«shtĂ« e paligjshme tĂ« operosh apo tĂ« zotĂ«rosh njĂ« anije tĂ« flotĂ«s hije,â tha Braw, duke theksuar se sanksionet ndaj RusisĂ« nuk janĂ« globale.
âKĂ«to janĂ« sanksione tĂ« vendosura vetĂ«m nga vendet perĂ«ndimore,â tha ajo. âAnijet ende lundrojnĂ« ligjĂ«risht midis RusisĂ«, IndisĂ« dhe KinĂ«s.â
Fshehja e pronësisë dhe manipulimi i gjurmëve të tregtisë janë në thelb të mënyrës si funksionon flota hije, tha Gonzalo Saiz Erausquin nga Royal United Services Institute.
Sipas tij, kompanitë që menaxhojnë këto anije shpesh janë struktura fiktive, të krijuara në disa juridiksione njëkohësisht, me qëllim fshehjen e pronarëve përfitues dhe shmangien e përgjegjësisë ligjore.
NjĂ« nga praktikat mĂ« tĂ« zakonshme Ă«shtĂ« ndryshimi i vazhdueshĂ«m i flamurit tĂ« anijeve â âflag hoppingâ â duke i regjistruar ato nĂ« shtete me mbikĂ«qyrje mĂ« tĂ« dobĂ«t. Kur kĂ«to shtete tĂ«rhiqen nĂ«n presion diplomatik, anijet kĂ«rkojnĂ« regjistrim gjetkĂ«, ndonjĂ«herĂ« duke pĂ«rdorur edhe flamuj tĂ« rremĂ« dhe, nĂ« disa raste, duke u kthyer praktikisht nĂ« anije pa shtetĂ«si.
Në të njëjtën kohë, zinxhirët e furnizimit fshihen përmes transferimeve nga një anije në një tjetër në det të hapur dhe përzierjes së naftës, duke ndryshuar përbërjen e saj kimike dhe duke e bërë të vështirë përcaktimin e origjinës. Këto praktika shoqërohen me dokumente të falsifikuara që pretendojnë përputhje me tavanet e çmimeve ose burime jo të sanksionuara.
âPasi e pĂ«rzien deri nĂ« njĂ« nivel ku ndryshohet pĂ«rbĂ«rja molekulare, bĂ«het shumĂ« e vĂ«shtirĂ« tĂ« vlerĂ«sohet origjina e saktĂ« e asaj nafte,â tha Saiz Erausquin, duke theksuar se ky kompleksitet e bĂ«n verifikimin teknik dhe ligjor tĂ« ngarkesĂ«s jashtĂ«zakonisht tĂ« vĂ«shtirĂ«.
âFlota hijeâ e RusisĂ« pĂ«rbĂ«n njĂ« kĂ«rcĂ«nim pĂ«r UkrainĂ«n, sigurinĂ« detare dhe mjedisin, paralajmĂ«roi Braw, e cila tha se roli i saj kryesor Ă«shtĂ« gjenerimi i tĂ« ardhurave nga nafta pĂ«r tĂ« financuar luftĂ«n e RusisĂ« nĂ« UkrainĂ«.
âPa flotĂ«n hije, Rusia do tĂ« kishte shumĂ« mungesĂ« parash dhe me shumĂ« gjasa nuk do tĂ« ishte nĂ« gjendje ta mbante kĂ«tĂ« luftĂ« kundĂ«r UkrainĂ«s,â tha ajo.
Por në rajone si Deti Balltik dhe Deti i Zi, numri i madh i anijeve të vjetra dhe shpesh të pasigurta rrit rrezikun e aksidenteve.
âKĂ«to anije, pĂ«r shkak se janĂ« nĂ« gjendje tĂ« dobĂ«t, pĂ«rbĂ«jnĂ« kĂ«rcĂ«nim pĂ«r mjedisin kudo qĂ« shkojnĂ«,â tha Braw. âDhe kemi parĂ« derdhje nafte nĂ« vende tĂ« ndryshme, dhe çdo derdhje e tillĂ« Ă«shtĂ« e tepĂ«rt.â
Gruri i vjedhur i Ukrainës
Sanksionet ndërkombëtare ndaj Rusisë nuk synojnë vetëm produktet energjetike ruse, por edhe tregtinë me territoret e pushtuara ukrainase.
Në fund të vitit 2023, Organizata Ndërkombëtare Detare (IMO) miratoi një rezolutë që dënon agresionin rus dhe u bëri thirrje shteteve anëtare të informojnë anijet tregtare, pronarët, operatorët dhe siguruesit e tyre për statusin e mbyllur të porteve ukrainase në këto territore.
Megjithatë, kjo nuk e ka ndalur Rusinë nga eksportimi i drithrave dhe produkteve të tjera nga rajonet e pushtuara, shpesh duke e fshehur origjinën e tyre.
âDĂ«rgesat direkte nga portet e pushtuara â Sevastopol, Feodosia, Kerch, Berdyansk dhe Mariupol â kryesisht shkojnĂ« drejt SirisĂ«, Egjiptit dhe TurqisĂ«,â tha Katerina Yaresko, gazetare investigative me bazĂ« nĂ« Kharkiv nĂ« projektin SeaKrime (Myrotvorets Center), duke shtuar se raste janĂ« identifikuar edhe pĂ«r Jemenin, Iranin, AlgjerinĂ« dhe vende tĂ« tjera.
Sipas Yaresko-s, metoda të tjera përfshijnë edhe transportet tranzit të grurit përmes porteve ruse si Kavkaz, si dhe falsifikimin e certifikatave të origjinës dhe dokumenteve fitosanitare.
Ministri i Jashtëm ukrainas, Andrii Sybiha ka akuzuar Rusinë se ka vjedhur më shumë se dy milionë tonë drithra nga territoret e pushtuara vetëm në vitin 2025, dhe rreth 15 milionë tonë që prej vitit 2022.
Ndryshe nga nafta, importet e grurit rus nuk janë të ndaluara dhe në vitin 2025, Shqipëria importoi rreth 30 milionë euro mallra nga Rusia. Megjithatë, ngjashëm me importet e naftës, disa prej anijeve që transportojnë grurë drejt porteve shqiptare janë të sanksionuara, nën dyshime për transportim të drithrave të vjedhura nga territoret e pushtuara ukrainase.
Të paktën nëntë anije mallrash të identifikuara nga GUR si të përfshira në tregtinë e paligjshme të grurit kanë vizituar portet shqiptare gjatë katër viteve të fundit.
Për Yaresko-n, fakti që këto anije nisen nga portet ruse në rajonet e Detit të Zi dhe Detit të Azov duhet të shërbejë si sinjal për të nisur kontakte me institucionet shtetërore ukrainase për të sqaruar statusin e tyre.
âNĂ« UkrainĂ« ka disa procedime penale penale ndaj kĂ«tyre anijeve,â tha ajo. âNxjerrja e burimeve nga territoret e pushtuara ukrainase Ă«shtĂ« krim lufte.â/BIRN
Login
