Login
Viti i parë i presidencës së dytë - Trump me pushtetin "që thyen normat dhe shtyn kufijtë"
Nuk është vetëm Krahu Lindor i Shtëpisë së Bardhë ai që është shkatërruar nga presidenti amerikan Donald Trump.
NĂ« vitin e tij tĂ« parĂ« pas rikthimit nĂ« detyrĂ«, ai ka cenuar institucione dhe norma amerikane qĂ« kanĂ« ekzistuar pĂ«r breza dhe qĂ« kanĂ« formĂ«suar funksionimin e qeverisĂ« federale. Ritmi i kĂ«tyre ndryshimeve ka qenĂ« aq i shpejtĂ«, saqĂ« edhe vĂ«zhguesit mĂ« tĂ« pĂ«rvojĂ« tĂ« Uashingtonit kanĂ« pasur vĂ«shtirĂ«si tâi ndjekin zhvillimet.
Që nga inaugurimi i tij një vit më parë, presidenti 79-vjeçar ka shpërbërë në mënyrë të njëanshme agjenci federale, ka vënë në shënjestër kundërshtarë politikë, ka pezulluar financime federale dhe ka përmbysur marrëdhëniet e tregtisë globale.
Ai ka dhënë gjithashtu falje të përgjithshme për kryengritësit e 6 janarit, të cilët sulmuan Kongresin amerikan në përpjekje për të kundërshtuar rezultatet e zgjedhjeve presidenciale të vitit 2020.
Për më tepër, ka dërguar Gardën Kombëtare dhe dhjetëra agjentë të Agjencisë së Imigracionit dhe Zbatimit të Doganave (ICE) në rrugët e qyteteve amerikane, si dhe ka ndërmarrë veprime ushtarake në disa vende.
Sipas ekspertëve, të marra së bashku, këto veprime tregojnë një prirje të qartë dhe të qëndrueshme: përpjekjen për të konsoliduar dhe zgjeruar pushtetin presidencial.
â (@)
Kritikuesit e shohin këtë si një goditje të drejtpërdrejtë ndaj sistemit kushtetues të kontrolleve dhe balancave.
Norman Ornstein, studiues nĂ« Institutin Amerikan tĂ« NdĂ«rmarrjeve, i tha The Independent se viti i kaluar pĂ«rfaqĂ«sonte ânjĂ« sprint drejt njĂ« autokracieâ.
Nga ana tjetër, mbështetësit kundërshtojnë këto akuza, duke argumentuar se presidenti po rimerr me të drejtë kontrollin nga një klasë burokratësh të pazgjedhur dhe të rrënjosur në sistem.
âTrump do tĂ« hyjĂ« nĂ« histori si presidenti mĂ« i suksesshĂ«m dhe mĂ« i rĂ«ndĂ«sishĂ«m nĂ« jetĂ«n tonĂ«â, u shpreh Drejtori i Komunikimit i ShtĂ«pisĂ« sĂ« BardhĂ«, Steven Cheung, kur u pyet nga The Independent.
âArritjet e tij nĂ« shĂ«rbim tĂ« popullit amerikan do tĂ« nguliten nĂ« strukturĂ«n e AmerikĂ«s dhe do tĂ« ndihen nga çdo administratĂ« e ardhshme e ShtĂ«pisĂ« sĂ« BardhĂ«â, shtoi ai.
Më poshtë paraqitet një pasqyrë e disa prej veprimeve të Trump që, sipas kritikëve, kanë tejkaluar kufijtë institucionalë.
Shkatërrimi i agjencive, ngrirja e fondeve
Në frontin e brendshëm, shenjat e para të qasjes së zgjeruar të Trumpit ndaj autoritetit ekzekutiv u shfaqën menjëherë pas inaugurimit të tij. Ai krijoi Departamentin e Efiçiencës së Qeverisë, një strukturë e fokusuar në shkurtimin e kostove.
Ky grup i dha kompetenca të gjera mega-donatorit Elon Musk, njeriut më të pasur në botë, duke e autorizuar të mbyllte agjenci të tëra, përfshirë USAID-in. Si pasojë, rreth 300 mijë punonjës u detyruan të largoheshin nga qeveria federale.
Trump ngriti gjithashtu miliarda dollarë fonde të miratuara nga Kongresi për universitete, kërkime mjekësore dhe ndihmë të huaj. Shumica e këtyre fondeve ishin të destinuara për shtete të udhëhequra nga demokratët.
âPushteti mĂ« qendror dhe mĂ« i palĂ«kundur i Kongresit Ă«shtĂ« pushteti i portofolit. Dhe Donald Trump ka refuzuar tĂ« shpenzojĂ« paratĂ« qĂ« janĂ« miratuarâ, tha pĂ«r The Independent, Larry Jacobs, drejtor i QendrĂ«s pĂ«r Studimin e PolitikĂ«s dhe Qeverisjes nĂ« Universitetin e MinesotĂ«s.
Shumë vëzhgues argumentojnë se veprimet gjithëpërfshirëse të Trumpit përfaqësojnë një ndryshim të thellë krahasuar me mandatin e tij të parë. Sipas tyre, arsyeja kryesore lidhet me ndryshimet në personel.
GjatĂ« administratĂ«s sĂ« parĂ«, ai ishte i rrethuar nga njerĂ«z âqĂ« punuan pĂ«r tĂ« zbutur impulset e tij mĂ« tĂ« egraâ, tha pĂ«r The Independent profesoresha e Fakultetit tĂ« DrejtĂ«sisĂ« nĂ« Yale, Oona Hathaway. âKĂ«tĂ« herĂ«, ai e ka lĂ«nĂ« mĂ«njanĂ« pjesĂ«n mĂ« tĂ« madhe tĂ« establishmentit dhe e ka mbushur ShtĂ«pinĂ« e BardhĂ« me besnikĂ«â, shtoi ajo.
Një mori urdhrash ekzekutivë dhe faljesh
Gjatë 100 ditëve të tij të para, Trump lëshoi një numër rekord prej 124 urdhrash ekzekutivë. Disa prej tyre u konsideruan jokushtetues nga kritikët dhe gjykatat.
Mes tyre ishte një urdhër që synonte të hiqte shtetësinë bazuar në të drejtën e lindjes dhe një tjetër që kërkonte vërtetim të shtetësisë për regjistrimin e votuesve.
âKĂ«to urdhra janĂ« tĂ« jashtĂ«zakonshĂ«m, jo vetĂ«m pĂ«r numrin e tyre, por edhe pĂ«r gjerĂ«sinĂ« e ndikimitâ, tha nĂ« prill Rory Little, profesor i drejtĂ«sisĂ« nĂ« Universitetin e KalifornisĂ«, San Francisko.
Në mandatin e dytë, Trump ka përdorur në mënyrë agresive fuqinë e tij të faljes.
Ai i ka dhënë mëshirë mijëra njerëzve, përfshirë pothuajse të gjithë 1600 personat e akuzuar për trazirat e 6 janarit në Kapitol, si dhe figura të shumta të dënuara për mashtrim, ryshfet dhe evazion fiskal.
Shumë nga ata që përfituan nga faljet kanë lidhje politike me presidentin.
Përveç kësaj, ai ka përdorur fuqinë e tij për të armatosur Departamentin e Drejtësisë kundër armiqve politikë.
Duke e armatosur Departamentin e Drejtësisë kundër armiqve politikë
Në një tjetër shkelje të dukshme të normave presidenciale, Trump ka ushtruar publikisht presion mbi Departamentin e Drejtësisë për të hetuar kundërshtarët e tij politikë.
NĂ« shtator, ai kritikoi ashpĂ«r Prokuroren e PĂ«rgjithshme, Pam Bondi, pĂ«r mungesĂ«n e akuzave kundĂ«r ish-drejtorit tĂ« FBI-sĂ«, James Comey, tĂ« cilin e quajti âfajtor tĂ« tmerrshĂ«mâ. Ai sulmoi gjithashtu Prokurores e PĂ«rgjithshme tĂ« Nju Jorkut, Letitia James, dhe Senatorin Adam Schiff, duke shkruar nĂ« Truth Social: âDREJTĂSIA DUHET TĂ VENDOSET.â
Menjëherë pas këtyre deklaratave, si Comey ashtu edhe James u përballën me padi nga juritë e mëdha federale, me akuza për dhënie deklaratash të rreme dhe vepra të tjera penale.
Vendosja e Gardës Kombëtare dhe bastisjet e gjera të imigracionit
Vitin e kaluar, presidenti 79âvjeçar vendosi GardĂ«n KombĂ«tare nĂ« disa qytete tĂ« SHBAâs si pjesĂ« tĂ« njĂ« pĂ«rpjekjeje pĂ«r tĂ« goditur kriminalitetin. KĂ«to masa, shpesh tĂ« ndĂ«rmarra pa mbĂ«shtetjen e zyrtarĂ«ve shtetĂ«rorĂ« ose lokalĂ«, kanĂ« pak precedent historik, sipas The New York Times.
Ai gjithashtu ka rritur ndjeshĂ«m operacionet e ICEâs, veçanĂ«risht nĂ« shtetet e udhĂ«hequra nga demokratĂ«t. TĂ« enjten, ai kĂ«rcĂ«noi tĂ« pĂ«rdorĂ« Aktin e Kryengritjes â njĂ« fuqi emergjente qĂ« nuk Ă«shtĂ« pĂ«rdorur pĂ«r mĂ« shumĂ« se 30 vjet â pĂ«r tĂ« vendosur ushtrinĂ« nĂ« Minesota pas protestave kundĂ«r veprimeve tĂ« ICEâs atje.
Duke pĂ«rmbledhur kĂ«tĂ« seri veprimesh qĂ« tejkalojnĂ« kufijtĂ« tradicionalĂ«, Larry Jacobs tha se âpresidenca perandorake Ă«shtĂ« zhvendosur me vendosmĂ«ri dhe plotĂ«sisht nĂ« sferĂ«n e politikĂ«s sĂ« brendshme.â
MegjithatĂ«, pĂ«r mbĂ«shtetĂ«sit e tij, centralizimi i pushtetit nga Trump nuk shihet si njĂ« defekt, por si njĂ« tipar pozitiv. Russ Vought, drejtori i ZyrĂ«s sĂ« Menaxhimit dhe Buxhetit, ka argumentuar se liberalĂ«t âe shtrembĂ«ruan rrĂ«njĂ«sishtâ strukturĂ«n e qeverisĂ«, duke fuqizuar âekspertĂ«t e karrierĂ«sâ tĂ« pazgjedhur nĂ« agjencitĂ« federale.
Sipas tij, zgjidhja është përqendrimi i më shumë pushtetit në ekzekutiv, në përputhje me teorinë e ekzekutivit unitar.
John Bolton, njĂ« mbĂ«shtetĂ«s i njĂ« ekzekutivi mĂ« tĂ« fuqishĂ«m, tha se ai beson se shumĂ« nga veprimet e Trump kanĂ« qenĂ« âlegjitimeâ. Por ai shtoi se âpĂ«rpjekja pĂ«r tĂ« zgjeruar pushtetin mbi jetĂ«n e pĂ«rditshme â si pĂ«rmes asaj qĂ« ai po bĂ«n me ICE dhe kĂ«shtu me radhĂ« â Ă«shtĂ« diçka shumĂ« e ndryshmeâ.
Nga ana tjetĂ«r, Yuval Levin, bashkĂ«punĂ«tor i lartĂ« nĂ« American Enterprise Institute (AEI), mori njĂ« qĂ«ndrim mĂ« nuancues. Ai i tha The New York Times se administrata ka ndĂ«rmarrĂ« âshumĂ« veprimeâ, por ka prodhuar pak ândryshim tĂ« qĂ«ndrueshĂ«m nĂ« politikat publikeâ.
Duke nënkuptuar një mandat të tretë jokushtetues
Edhe pse nuk Ă«shtĂ« njĂ« veprim zyrtar, Trump ka lĂ«nĂ« tĂ« kuptohet vazhdimisht se mund tĂ« pĂ«rpiqet pĂ«r njĂ« mandat tĂ« tretĂ« nĂ« detyrĂ« â diçka qĂ« Kushtetuta e Shteteve tĂ« Bashkuara e ndalon qartĂ«.
âShumĂ« njerĂ«z duan qĂ« unĂ« ta bĂ«j kĂ«tĂ«,â tha presidenti nĂ« mars. NĂ« dhjetor, ai deklaroi se njĂ« prej donatorĂ«ve tĂ« tij i kishte ofruar 250 milionĂ« dollarĂ« pĂ«r tĂ« nisur njĂ« garĂ« pĂ«r vitin 2028.
NĂ« njĂ« intervistĂ« nĂ« janar, teksa fliste pĂ«r arritjet e tij, Trump tha se âkur e mendon, nuk duhet tĂ« kemi as zgjedhje.â ShtĂ«pia e BardhĂ« mĂ« vonĂ« sqaroi se ai po e shprehte kĂ«tĂ« nĂ« humor.
Konflikte të huaja
Disa vëzhgues thonë se Donald Trump ka shtyrë gjithashtu kufijtë e pushtetit presidencial në politikën e jashtme, duke ndërmarrë veprime ushtarake dhe kërcënuese pa miratimin e Kongresit ose pa konsensus të gjerë ndërkombëtar.
Presidentët amerikanë historikisht kanë ushtruar një liri të konsiderueshme në veprimet ushtarake jashtë vendit, veçanërisht pa një deklaratë zyrtare lufte, dhe shpesh kanë nisur sulme pa autorizim formal nga Kongresi. Megjithatë, kritikët e veprimeve të Trump thonë se ai ka tejkaluar edhe këto precedentë, duke përfshirë ndërhyrjen ushtarake të shkallës së madhe në Venezuelë, transmeton Telegrafi.
NĂ« fillim tĂ« janarit 2026, Shtetet e Bashkuara njoftuan se forcat e tyre ushtarake kishin kryer njĂ« operacion nĂ« VenezuelĂ«, ku presidenti NicolĂĄs Maduro dhe bashkĂ«shortja e tij, Cilia Flores, u kapĂ«n dhe u dĂ«rguan nĂ« New York pĂ«r tâu gjykuar pĂ«r akuza federale, pĂ«rfshirĂ« lidhje me narkotikĂ« dhe terrorizĂ«m.
Kjo ndërhyrje, e koduar si Operacioni Absolute Resolve, përfshiu sulme ajrore dhe operacione tokësore brenda territorit venezuelian dhe përbën një ndërhyrje ushtarake direkte shumë të diskutueshme nga ana e U.S. Presidentit Trump. Kritikët brenda dhe jashtë SHBA-së kanë argumentuar se ky veprim përbën një shkelje të së drejtës ndërkombëtare dhe se ai është kryer pa autorizim të qartë të Kongresit, gjë që ka nxitur debate serioze për kufijtë e pushtetit presidencial në politikën e jashtme.
Administrata gjithashtu ka kryer veprime ushtarake dhe ndërhyrje në Detin Karaibe, duke përfshirë goditje kundër anijeve që SHBA i konsideron të lidhura me trafikun e drogës dhe sekuestrimin e cisternave të naftës përkatëse. Këto masa janë kritikuar si shkelje të së drejtës ndërkombëtare dhe si përdorim të njëanshëm të forcës.
PĂ«rveç VenezuelĂ«s, Trump ka kĂ«rcĂ«nuar me veprime tĂ« ashpra ndaj Iranit, duke paralajmĂ«ruar pĂ«r âveprime shumĂ« tĂ« fortaâ nĂ«se Teherani ndĂ«rmerr veprime represive ndaj protestuesve, dhe duke lĂ«nĂ« tĂ« kuptohet se SHBA mund tĂ« ndĂ«rmarrĂ« masa mĂ« tĂ« gjera kundĂ«r regjimit iranian.
NjĂ« tjetĂ«r çështje qĂ« ka ngjallur debat Ă«shtĂ« interesimi i Trump pĂ«r GrenlandĂ«n, tĂ« cilĂ«n e ka pĂ«rmendur si objektiv strategjik dhe nuk ka pĂ«rjashtuar pĂ«rdorimin e forcĂ«s pĂ«r tĂ« siguruar kontrollin e ishullit. Kjo ka shkaktuar shqetĂ«sime se njĂ« veprim i tillĂ« mund tĂ« dĂ«mtonte aleancat historike, pĂ«rfshirĂ« marrĂ«dhĂ«niet brenda NATOâs.
Tarifa gjithëpërfshirëse
NjĂ« nga lĂ«vizjet mĂ« tĂ« jashtĂ«zakonshme tĂ« politikĂ«s sĂ« jashtme tĂ« Trump ka qenĂ« vendosja e tarifave âreciprokeâ pĂ«r dhjetĂ«ra vende, duke aplikuar njĂ« normĂ« bazĂ« prej 10 pĂ«r qind pĂ«r tĂ« gjitha importet.
Që nga hyrja e tyre në prill, këto tarifa janë ndaluar, anuluar dhe rivendosur vazhdimisht, duke krijuar një situatë të paparashikueshme në tregjet globale.
Ky vendim përfaqëson një ndryshim të rëndësishëm krahasuar me epokën pas Luftës së Dytë Botërore, kur tarifat zakonisht synonin industri ose vende të veçanta, dhe jo të gjitha importet në përgjithësi.
Michael Kazin, historian në Universitetin Georgetown, tha për The Independent se Trump madje nuk ka përpjekur të fitojë miratimin e Kongresit për shumë nga aktet e tij më të rëndësishme, përfshirë rritjen e tarifave, të cilat zakonisht kërkojnë miratimin e legjislativit.
VetĂ« Trump e ka bĂ«rĂ« tĂ« qartĂ« se nuk sheh kufizime tĂ« jashtme pĂ«r pushtetin e tij nĂ« arenĂ«n ndĂ«rkombĂ«tare. Kur u pyet nga The New York Times se me çfarĂ« kufizimesh pĂ«rballet, ai u pĂ«rgjigj se âmorali im. Mendja ime. ĂshtĂ« e vetmja gjĂ« qĂ« mund tĂ« mĂ« ndalojĂ«â.
Publiku duket i kujdesshëm ndaj kësaj agjende të guximshme: një sondazh i fundit i Quinnipiac tregon se 54 për qind e të anketuarve besojnë se Trump ka tejkaluar autoritetin e tij.
Veprimet e administratës Trump në politikën e jashtme kanë nxitur kritika të forta edhe jashtë SHBA-së. Zyrtarë dhe udhëheqës ndërkombëtarë, përfshirë ministrin e Jashtëm rus, Sergey Lavrov kanë akuzuar Shtetet e Bashkuara për shkatërrim të rendit ndërkombëtar dhe për veprime që dëmtojnë besueshmërinë dhe sigurinë globale.
Po ashtu, figura të larta fetare në SHBA kanë shprehur shqetësime morale lidhur me përqendrimin e politikës së jashtme në përdorim të forcës, duke vënë në dukje se diplomacia po merr më pak hapësirë, dhe paralajmëruar për pasoja negative globale.
Në përgjithësi, kritikët paralajmërojnë se këto veprime mund të çojnë vendin drejt një pozicionimi më të ashpër dhe të paqëndrueshëm në arenën ndërkombëtare, ndërsa mbështetësit zakonisht i arsyetojnë ato me nevoja të sigurisë kombëtare dhe mbrojtjes së interesave amerikane.
PĂ«rgjigje e heshtur nga Kongresi dhe Gjykata Supreme
Deri më tani, shumë prej këtyre masave dramatike kanë hasur pak kundërshtime - ose madje janë mbështetur - nga Kongresi i kontrolluar nga republikanët, dega e qeverisë që themeluesit e kombit kishin synuar të luante rolin më të fuqishëm të kontrollit dhe balancës.
âKongresi Republikan nuk ka mbajtur asnjĂ« seancĂ« dĂ«gjimore mbikĂ«qyrĂ«se pĂ«r asnjĂ« nga mizoritĂ« qĂ« kanĂ« ndodhur, dhe kjo pĂ«rfshin kĂ«rcĂ«nimet pĂ«r tĂ« pushtuar aleatĂ«t tanĂ« tĂ« NATOâs, krimet e qarta tĂ« luftĂ«s qĂ« po ndodhin me sulmet ndaj VenezuelĂ«s ose abuzimet e ICEâsâ, tha Norman Ornstein, njĂ« vĂ«zhgues i njohur i jetĂ«s politike amerikane.
âIdeja se ekziston njĂ« Kongres qĂ« mundĂ«son gjithçka Ă«shtĂ« e dukshmeâ, tha Barbara Comstock, ishâkongresiste republikane. âKa njĂ« frikĂ« tĂ« dukshme brenda Kongresit Republikan - veçanĂ«risht nĂ« DhomĂ«n e PĂ«rfaqĂ«suesve - nga baza e tyre MAGAâ, shtoi ajo.
Si shembuj tĂ« mosveprimit tĂ« Kongresit, ekspertĂ«t kanĂ« pĂ«rmendur disa rezoluta tĂ« dĂ«shtuara lidhur me fuqitĂ« e luftĂ«s, tĂ« cilat synonin tĂ« rivendosnin kontrollin e Capitolit mbi presidentin nĂ« politika si ajo ndaj VenezuelĂ«s dhe Iranit, por qĂ« nuk morĂ«n mbĂ«shtetje tĂ« mjaftueshme pĂ«r tâu miratuar.
Megjithatë, shumë analistë vënë në dukje se një ndryshim mund të vijë pas zgjedhjeve të mesit të mandatit, të cilat historikisht kanë rezultuar në humbjen e vendeve në Kongres nga partia e presidentit.
Gjykata e Lartë ka vepruar gjithashtu me kujdes mes fluksit të veprimeve të profilit të lartë të Trumpit. Në raste të shumta, ajo ka vendosur në favor të administratës, përfshirë lejimin e një ngrirjeje të përkohshme të ndihmës së huaj.
âGjykata Supreme nĂ« thelb i dha atij njĂ« leje tĂ« lirĂ«,â tha Norman Ornstein.
John Bolton vuri në dukje se procesi gjyqësor ka qenë gjithmonë i ngadaltë:
âGjykatat janĂ« ende shumĂ« prapa Trumpit, por nĂ« mĂ«nyrĂ« tĂ« pashmangshme, ato fillojnĂ« tĂ« arrijnĂ« ritmin.â
Në muajt e ardhshëm, gjykata e lartë pritet të marrë një sërë vendimesh të profilit të lartë, duke përfshirë çështje mbi fuqitë tarifore të Trump dhe urdhrin ekzekutiv mbi shtetësinë në lindje.
Megjithatë, duke marrë parasysh pasigurinë që rrethon këto vendime dhe rezultatin e zgjedhjeve të mesit të mandatit, mbetet e paqartë nëse gjykata dhe Kongresi do të vendosin kufizime domethënëse mbi presidentin. Në fund të fundit, mbeten edhe tre vjet të mandatit të tij. /Telegrafi/
