Nga Eduard Halimi
ĂĂ«shtje qĂ« mund tĂ« mĂ«sojmĂ« nga Vendimi 44/2024 i GjykatĂ«s Kushtetuese pĂ«r sekuestrimin e Telefonave dhe pajisjeve elektronike dhe rĂ«ndĂ«sia e tij!
Vendimi 44/2024 i GJK vjen pas vendimit tĂ« saj tĂ« drejtĂ« lidhur me SkyECC dhe EncroChat njĂ« vit mĂ« parĂ«, si dhe pas veprimeve tĂ« diskutueshme tĂ« pĂ«rgjimit tĂ« anĂ«tarĂ«ve tĂ« kĂ«saj gjykate nga SPAK â çështje qĂ« i kam analizuar vetĂ« njĂ« vit mĂ« parĂ«.
Rasti në fjalë përmend gjithashtu se në telefonin e sekuestruar (objekt i këtij gjykimi) janë gjetur komunikime të një anëtari të GJK me familjarë të ankueses (faqe 5), duke ngritur sërish çështjen e konfliktitbtë interesit dhe përjashtimit të gjyqtarit (i cili më parë kishte dhënë dorëheqje).
Kjo ringre sërish diskutimin për proporcionalitetin, por edhe për presionin e mundshëm dhe për kompleksimin e palëve në proces.
ĂshtĂ« e rĂ«ndĂ«sishme tĂ« theksojmĂ« paraprakisht se sekuestrimi i telefonit u bĂ« ndaj njĂ« personi qĂ« nuk ishte nĂ«n hetim dhe pa praninĂ« e avokatit (f. 17). Ankuesja e dorĂ«zoi telefonin me pĂ«lqimin e saj dhe nĂ«nshkroi procesverbalin pa vĂ«rejtje.(ShĂ«nimi im: Mos e dorĂ«zoni kurrĂ« telefonin pa vendim gjykate. Mos jepni pĂ«lqim verbal/oral dhe mos nĂ«nshkruani procesverbale pa konsultim me avokatin tuaj.)
Tani le të shohim pikat kyçe të vendimit që kanë interes të madh për praktikën penale:
1. Vendimi nuk ka efekt prapaveprues për raste të ngjashme sekuestrimësh apo hetimesh ku nuk është bërë ankim kushtetues më parë ose ku procesi është përfunduar. (F. 59) Ai ka fuqi vetëm për rastet e reja. (Shënimi im: Nëse mendoni se ju janë shkelur të drejtat, bëni menjëherë ankim kushtetues, sepse bien në dekadencë.)
2. Të dhënat që përmban një telefon celular në përdorim janë të dhëna personale dhe mbrohen nga neni 35 i Kushtetutës. (f. 20)
3. Komunikimet në telefon, WhatsApp, Signal, Facebook, etj. (nëpërmjet telefonit, kompjuterit apo iPad-it, me SMS, email, etj.) janë forma të korrespondencës elektronike dhe ekuivalente me korrespondencën tradicionale me letra e zarfa, prandaj mbrohen nga neni 36 i Kushtetutës. (f. 23)
4. Sekuestrimi i telefonit/kompjuterit/iPad-it etj., si dhe i tĂ« dhĂ«nave elektronike dhe korrespondencĂ«s (pĂ«rfshirĂ« kopjimin dhe ruajtjen e tyre) pa vendim gjyqĂ«sor specifik pĂ«rbĂ«n ndĂ«rhyrje intensive dhe shkelje tĂ« rĂ«ndĂ« tĂ« nenit 8 tĂ« KEDNJ-sĂ« dhe neneve 35 & 36 tĂ« KushtetutĂ«s. (f. 24â26)
5. Dhënia e pëlqimit nga personi për dorëzimin e celularit pa praninë e avokatit nuk përbën heqje dorë nga mbrojtja e neneve 35/36 të Kushtetutës. (f. 27)
6. NĂ«nshtrimi pa vĂ«rejtje i procesverbalit tĂ« sekuestrimit apo kĂ«qyrjes sĂ« telefonit/PC/laptop nuk pĂ«rbĂ«n heqje dorĂ« nga tĂ« drejtat e neneve 35/36 tĂ« KushtetutĂ«s. (f. 28â29)
7. âModus operandiâ i ndjekur deri tani (sekuestrim i telefonit + marrje dhe kopjim i tĂ« dhĂ«nave pa kontroll gjyqĂ«sor) Ă«shtĂ« ândĂ«rhyrje intensiveâ nĂ« privatĂ«si dhe duhet tĂ« bĂ«het vetĂ«m me autorizim paraprak nga gjykata. (f. 41â42)
8. Telefonat inteligjentĂ« nuk janĂ« âsende tĂ« zakonshmeâ. Marrja e tĂ« dhĂ«nave dhe aksesimi i gjerĂ« i tyre pĂ«rbĂ«n shkelje âveçanĂ«risht tĂ« rĂ«ndĂ«â dhe sensitive sipas GJEDNJ-sĂ« dhe GJK-sĂ« tĂ« neneve 8 KEDNJ dhe 35/36 KushtetutĂ«. (f. 42)
9. Marrja e telefonit nga OPGJ pa vendim paraprak gjyqĂ«sor (edhe nĂ« kushte emergjence) nuk justifikon kopjimin e tĂ« dhĂ«nave. Procesi i mĂ«tejshĂ«m duhet tâi nĂ«nshtrohet kontrollit gjyqĂ«sor âex anteâ. (f. 42)
10. Edhe kur sekuestrimi ka autorizim paraprak nga gjykata, mĂ«nyra e kĂ«rkimit dhe pĂ«rzgjedhjes sĂ« tĂ« dhĂ«nave duhet tâi nĂ«nshtrohet kontrollit gjyqĂ«sor me kĂ«rkesĂ« tĂ« prokurorit dhe vendim tĂ« gjykatĂ«s. (f. 43)
11. Sekuestrimi dhe marrja e të dhënave duhet të ndjekë këto rregulla:
a) të bëhet në prani të individit dhe avokatit
b) të ndalohet bërja e kopjeve pa vendim gjykate
c) të bëhet ndarja e të dhënave që kanë rëndësi nga ato që gëzojnë mbrojtje ligjore të veçantë
d) çdo ndërhyrje të ketë kontroll real gjyqësor
e) tĂ« ndiqet parimi i minimizimit (faqe 48â49)
12. Kopjimi i të dhënave që nuk lidhen me hetimin cënon rëndë fshehtësinë e korrespondencës dhe nuk është proporcional. Këto të dhëna duhet të asgjësohen edhe kur telefoni mbahet në sekuestro për kohë të gjatë nga prokuroria.
Ky vendim Ă«shtĂ« njĂ« vendim drejtĂ«sie i balancuar: vendos ekuilibĂ«r mes interesit publik (lufta kundĂ«r krimit tĂ« organizuar dhe korrupsionit) dhe tĂ« drejtave private. ĂshtĂ« nĂ« pĂ«rputhje me standartet mĂ« tĂ« larta tĂ« vendosura nga mbi 45 vendime tĂ« GJEDNJ dhe Gjykatave tĂ« larta relevante nĂ« vende tĂ« tjera tĂ« KiE dhe BE.
Nuk ka efekt prapaveprues, por shërben si udhërrëfyes i fortë për të ardhmen e drejtësisë penale dhe mbrojtjes së të drejtave të njeriut në Shqipëri.