Edhe pse Kosova ndodhet rreth 1 mijĂ« e 800 kilometra larg GazĂ«s, konflikti i armatosur atje shkaktoi jehonĂ« tĂ« fortĂ« nĂ« debatet publike dhe rrjetet sociale vendase â nga sharjet dhe ofendimet, deri te kĂ«rcĂ«nimet me jetĂ«.
Ngjarjet e 7 tetorit 2023, kur militantĂ« tĂ« Hamasit â grup i shpallur terrorist nga SHBA-ja dhe fuqi tĂ« tjera â kaluan kufirin me Izraelin, vranĂ« mbi 1 mijĂ« e 200 njerĂ«z dhe rrĂ«mbyen qindra tĂ« tjerĂ«, shkaktuan njĂ« krizĂ« humanitare nĂ« enklavĂ«n e kontrolluar nga Hamasi, qĂ« vazhdon tĂ« tronditĂ« botĂ«n.
Mbi dy vjet më vonë, pas ndërmjetësimit të presidentit amerikan, Donald Trump, Izraeli dhe Hamasi bënë një armëpushim të brishtë, por pasojat e dhunës mbeten të thella: rreth 70 mijë palestinezë të vrarë në Gazë dhe një botë e ndarë midis viktimave dhe sulmuesve nga të dyja anët.
Në këtë kontekst, debatet në Kosovë, të cilat vazhdonin që nga fillimi i konfliktit, u intensifikuan javën e kaluar pas publikimit të një dokumentari nga gazetari kosovar, Kushtrim Sadiku. Po, përse ky polarizim?
Kërcënimet ndaj gazetarit dhe reagimet publike
Tri ditĂ« para publikimit tĂ« dokumentarit nĂ« Televizionin Kanal 10 â i cili rikthen ngjarjet e 7 tetorit pĂ«rmes rrĂ«fimeve tĂ« tĂ« mbijetuarve dhe analizĂ«s sĂ« situatĂ«s nĂ« Izrael, mbi dy vjet mĂ« vonĂ« â Sadiku filloi tĂ« pĂ«rballej me reagime tĂ« ndryshme lidhur me pĂ«rmbajtjen. Pas publikimit, mesazhet kĂ«rcĂ«nuese rritĂ«n shqetĂ«simin e tij dhe tĂ« familjes.
âKam marrĂ« kĂ«rcĂ«nime pĂ«r jetĂ«n, tĂ« cilat i kam adresuar te Policia dhe Prokuroria e KosovĂ«s. Gjithashtu, kam njoftuar edhe disa ambasada mikeâ, deklaroi Sadiku pĂ«r Radion Evropa e LirĂ«.
Debati në televizionet vendore dhe rrjetet sociale u ndez menjëherë.
Opinionistë dhe qytetarë morën qëndrime mbështetëse ose kritike, ndërsa komentet shpesh kaluan edhe në tone të ashpra.
Asociacioni i Gazetarëve të Kosovës (AGK) reagoi, duke kërkuar që diskutimi të zhvillohet brenda kornizave të debatit të lirë, pa kërcënime ndaj sigurisë personale.
Rrjetet sociale, terren i polarizimit
Për njohësit e fushës, gjërat nuk janë thjeshta. Profesori i Gazetarisë në Universitetin e Prishtinës, Alban Zeneli, thotë se konflikti izraelito-palestinez është ndër më të mediatizuarit në botë dhe shton se rrjetet sociale në Kosovë janë ato që përdoren si mjet për përçarje.
âKomentet nuk filtrohen, debati nuk organizohet, ndĂ«rsa pĂ«rçarja shfrytĂ«zohet pĂ«r audiencĂ« dhe shikueshmĂ«ri. Televizionet vendore shpesh i amplifikojnĂ« kĂ«to tensione pĂ«rmes fragmenteve tĂ« emisioneve tĂ« tyre nĂ« rrjetet socialeâ, thotĂ« Zeneli pĂ«r Radion Evropa e LirĂ«.
Ky model i âekonomisĂ« sĂ« vĂ«mendjesâ, sipas tij, sjell pasoja reale: debatet emocionale tejkalojnĂ« analizĂ«n objektive dhe argumentet racionale, duke amplifikuar ndasitĂ« brenda shoqĂ«risĂ«.
âUnĂ« mendoj se kjo Ă«shtĂ« e lidhur direkt me mĂ«nyrĂ«n se si po bĂ«het biznes me median nĂ« KosovĂ«, sepse monetizimi i pĂ«rmbajtjeve nga mediat sociale e krijon kĂ«tĂ« lloj tĂ« logjikĂ«s sĂ« pĂ«rplasjes. NĂ« modelin e biznesit tĂ« vetĂ« mediave sociale, dominon ekonomia e vĂ«mendjes, pa tĂ« cilĂ«n kĂ«to platforma nuk janĂ« tĂ« vlefshmeâ, shton ai.
Reagimet historike dhe fetare
Profesori i HistorisĂ« nĂ« Universitetin e PrishtinĂ«s, Mentor Hasani, vlerĂ«son pĂ«r Radion Evropa e LirĂ« se pĂ«rfshirja e KosovĂ«s nĂ« kĂ«tĂ« debat lidhet me shumĂ« faktorĂ« â historikĂ«, fetarĂ«, politikĂ« e gjeopolitikĂ«.
Sipas tij, Ballkani përfshirë Kosovën ka qenë historikisht pjesë e perandorive me shtrirje globale, ku janë formësuar identitete të ndryshme fetare, kulturore dhe sisteme vlerash që ndikojnë edhe sot në leximin e konflikteve ndërkombëtare.
Ai thotë se për shqiptarët e Kosovës, kujtesa e luftës, dhunës dhe spastrimit etnik mbetet e freskët, edhe gati 27 vjet pas përfundimit të saj.
Kjo përvojë, sipas tij, reflektohet drejtpërdrejt në reagimet ndaj konfliktit në Gazë, ku individë dhe grupe të ndryshme shfaqin empati ose mirëkuptim për njërën apo tjetrën palë.
âNjerĂ«zit e lexojnĂ« konfliktin pĂ«rmes pĂ«rvojĂ«s personale â kush Ă«shtĂ« viktimĂ«, kush agresor, kush ka pushtet dhe kush Ă«shtĂ« i pambrojtur â çka shpesh çon nĂ« vlerĂ«sime tĂ« pasaktaâ, sipas tij.
Hasani shton se reagimet në rrjetet sociale, veçanërisht ato në mbështetje të palestinezëve, përveç empatisë ndaj viktimave, bartin edhe një dimension fetar.
Edhe pse në Kosovë vazhdon të dominojë një islam tradicional, ai paralajmëron për ekzistencën e grupeve periferike që predikojnë forma radikale të fesë dhe nxisin përplasje brenda komunitetit.
âKy emocionalitet i ushqyer nga pamjet e dhunĂ«s nĂ« PalestinĂ«, ka krijuar hapĂ«sirĂ« pĂ«r instrumentalizim dhe pĂ«rhapje tĂ« ideve radikale, duke lĂ«nĂ« edhe pĂ«rshtypjen e njĂ« antisemitizmi nĂ« nivele tĂ« caktuaraâ, thekson Hasani.
Megjithatë, ai vëren se në debatet publike ka edhe qëndrime mbështetëse për Izraelin, të cilat i sheh si strategjike dhe pragmatike.
âKĂ«ta njerĂ«z e shohin kĂ«tĂ« mbĂ«shtetje si pjesĂ« tĂ« orientimit drejt PerĂ«ndimit dhe fuqive tĂ« mĂ«dha, qĂ« kanĂ« luajtur rol vendimtar nĂ« mbijetesĂ«n e popullit dhe shoqĂ«risĂ« sonĂ«â, thotĂ« Hasani.
PĂ«rplasjet online dhe emocionet
Për psikologun Dashamir Bërxulli, përplasjet online janë shpesh amplifikim i emocioneve historike dhe fetare. Individët ose grupet me orientim fetar mbështesin kauzën palestineze, ndërsa të tjerët, me orientim historik, mbështesin Izraelin, sipas tij.
Ai paralajmëron se polarizimi i tillë mund të sjellë tension edhe në jetën reale, nëse nuk menaxhohet me kujdes nga elitat politike dhe intelektuale.
âUnĂ« nuk po them se (polarizimi i shoqĂ«risĂ«) do tĂ« kulmojĂ« nĂ« veprime tĂ« caktuara. Por, me gjasĂ«, kur njĂ« tullumbace me energji mblidhet, atĂ«herĂ« â nĂ« njĂ« mĂ«nyrĂ« ose tjetĂ«r â do tĂ« shpĂ«rthejĂ«â, thotĂ« BĂ«rxulli pĂ«r Radion Evropa e LirĂ«.
Edukimi dhe dialogu si zgjidhje
Historiani Mentor Hasani vlerëson se në parandalimin e thellimit të polarizimit shoqëror, rol të rëndësishëm mund të luajnë përfaqësuesit e komuniteteve të ndryshme, përfshirë ato fetare.
Duke iu referuar të dhënave të Agjencisë së Statistikave të Kosovës, sipas të cilave mbi 93 për qind e qytetarëve deklarohen të besimit islam, Hasani thekson se Bashkësia Islame e Kosovës (BIK) mund të ketë ndikim kyç në shtendosjen e përplasjeve publike, veçanërisht në rastet kur përdoret fjalor me ngjyrim antisemit nga grupe me qëndrime radikale.
âBashkĂ«sia Islame e KosovĂ«s mund ta luajĂ« njĂ« rol tĂ« madh, ashtu siç e ka luajtur viteve tĂ« fundit pĂ«rballĂ« kĂ«tyre rrymaveâ, thotĂ« ai.
Radio Evropa e Lirë i është drejtuar BIK-ut për koment lidhur me këto polarizime, por deri në publikimin e këtij artikulli nuk ka marrë përgjigje.
Në anën tjetër, diplomati i Kongresit Botëror Hebre për Kosovën, Flori Zevi, vlerëson për Radion Evropa e Lirë se debatet rreth Gazës janë tregues i qartë i nevojës për më shumë edukim medial, qasje ndërdisiplinore dhe dialog të përgjegjshëm publik.
Sipas tij, dokumentari i gazetarit Sadiku ka hapur një diskutim të domosdoshëm, por reagimet ndaj tij dëshmojnë vështirësinë e shoqërisë për të ndarë faktet nga emocionet dhe analizën nga pozicionimi ideologjik.
Zevi thotë se në diskursin publik po zbehen zërat që kërkojnë paqe dhe dialog, ndërsa po dominojnë slogane që, në kontekstin e tyre historik dhe ideologjik, mohojnë të drejtën e Izraelit dhe të popullit hebre për ekzistencë.
âKur kritika politike shndĂ«rrohet nĂ« demonizim kolektiv, atĂ«herĂ« kemi kaluar kufirin nga debati legjitim nĂ« diskriminim dhe urrejtje etnike apo fetare. PikĂ«risht pĂ«r kĂ«tĂ« arsye, edukimi Ă«shtĂ« kyçâ, thotĂ« Zevi.
âPaqja nuk ndĂ«rtohet me slogane shkatĂ«rruese, por me empati, dije dhe pĂ«rgjegjĂ«si moraleâ, pĂ«rfundon Zevi./REL
Login
