Viti 2025 po shënon hapa të jashtëzakonshëm në shkencë dhe teknologji, duke ngritur njëkohësisht shpresë, kuriozitet dhe debate.
Nga pĂ«rpjekjet pĂ«r tĂ« rikthyer specie tĂ« zhdukura, te inteligjenca artificiale qĂ« âlexonâ emocionet e kafshĂ«ve dhe robotĂ«t qĂ« mund tĂ« bĂ«jnĂ« sport apo kujdesen pĂ«r tĂ« moshuarit, kufijtĂ« mes shkencĂ«s dhe fantashkencĂ«s po bĂ«hen gjithnjĂ« e mĂ« tĂ« paqarte.
NjĂ« kompani amerikane e bioteknologjisĂ«, Colossal Biosciences, pretendon se ka krijuar tre ujqĂ«r tĂ« ashtuquajtur âdire wolvesâ, njĂ« specie e zhdukur prej mĂ« shumĂ« se 10 mijĂ« vitesh. Sipas kompanisĂ«, ADN-ja e gjetur nĂ« fosile Ă«shtĂ« pĂ«rdorur pĂ«r tĂ« modifikuar ujkun gri modern.
Pamjet e publikuara tregojnë këlyshë të vegjël, të quajtur Romulus dhe Remus, që ulërijnë dhe ushqehen me biberon. Por komuniteti shkencor mbetet skeptik.
âNuk mund tĂ« rikrijosh plotĂ«sisht njĂ« specie tĂ« zhdukur. ADN-ja degradohet me kalimin e mijĂ«ra viteve. A kemi njĂ« ujk gri pak tĂ« modifikuar? Po. A Ă«shtĂ« ujk i zhdukur? Joâ, shprehet Corey Bradshaw, profesor i ekologjisĂ« globale.
Ekspertët thone se kjo është më shuumë një eksperiment gjenetik sesa ringjallje e vërtetë e një specieje.
E njĂ«jta kompani ka bĂ«rĂ« bujĂ« edhe me krijimin e ashtuquajturve âminj leshtorĂ«â, tĂ« modifikuar gjenetikisht pĂ«r tĂ« pasur qime tĂ« gjata, si hap i parĂ« drejt rikrijimit tĂ« mamuthit. Sipas Colossal, kjo Ă«shtĂ« vetĂ«m faza fillestare e njĂ« projekti ambicioz.
Në Britani, një startup i quajtur Better Dairy po synon të ndryshojë industrinë ushqimore duke prodhuar djathë dhe kos pa qumësht lope. Produktet krijohen në laborator, me ndikim shumë më të ulët në mjedis.
Sipërmarrësit thonë se shija është identike.
NĂ« LondĂ«r, studiuesit e Kingâs College kanĂ« zhvilluar njĂ« trajtim revolucionar dentar duke pĂ«rdorur keratinĂ«, proteinĂ« qĂ« gjendet nĂ« flokĂ« dhe lesh.
âKeratinĂ«n e nxjerrim nga leshi i deles. Ideja Ă«shtĂ« qĂ« smalti i dhĂ«mbĂ«ve, si shtresĂ« mbrojtĂ«se, mund tĂ« forcohet dhe riparohet.â, shprehet Dr. Sherif Elsharkawy.
Produktet e para, si pasta apo xhel dentar, mund të dalin në treg brenda pak vitesh.
Një student dizajni në Londër ka krijuar papuçe nga pluhuri i shtëpisë, duke ricikluar mbetjet e fshesës me korrent në material të ndjeshëm si felt.
Ndërkohë, në Mançester, një grup muzikor përdor kërpudha dhe bimë për të prodhuar muzikë. Sensorët përkthejnë sinjalet elektrike biologjike në nota muzikore, një bashkim i natyrës dhe teknologjisë.
Në Britani, sistemi IntelliPig përdor kamera dhe inteligjencë artificiale për të analizuar fytyrën e derrave, duke identifikuar stresin apo shqetësimet shëndetësore. Studiuesit thonë se kjo mund të revolucionarizojë mirëqenien e kafshëve në ferma.
Në Kanada, një robot AI i quajtur Kia mirëpret studentët në universitet, bisedon, debaton dhe ndërvepron në kohë reale.
Ndërsa në Japoni, roboti Moflin, një shoqërues artificial, sillet si një kafshë shtëpiake dhe krijon lidhje të ngushtë me pronarin.
Nga droidët e Star Wars të ekspozuar në Kaliforni, te lojërat botërore të robotëve humanoidë në Kinë, ku robotët luajnë futboll dhe vrapojnë, teknologjia po avancon me shpejtësi.
Në Japoni, roboti AIREC po zhvillohet për të ndihmuar të moshuarit, ndërsa në Stanford, roboti OceanOneK eksploron thellësitë e oqeanit.
Në Itali, për herë të parë, një robot humanoid ka fluturuar me jetpack.
Dronë ultra të shpejtë në Hong Kong, dronë që transportojnë oksigjen dhe mbeturina në Everest, dhe një makinë elektrike britanike që mund të ecë përmbys, janë disa nga risitë më të pazakonta të vitit.
Ndërkohë, shkencëtarët në Oksford kanë krijuar një suplement ushqimor që ndihmon në shpëtimin e bletëve.
Në fushën e shëndetit, inteligjenca artificiale po ndihmon mjekët të zbulojnë çrregullimet në tru që shkaktojnë epilepsi, duke hapur rrugën për kura të reja.
Shkencëtarët që përdorin teleskopin James Webb thonë se kanë gjetur shenjat më të forta deri tani të mundësisë së jetës jashtë sistemit tonë diellor.
Në atmosferën e planetit K2-18 b janë zbuluar gazra që në Tokë prodhohen vetëm nga organizma të gjallë.
âKemi gjetur prova tĂ« forta pĂ«r molekula qĂ« lidhen me jetĂ«n biologjike. ĂshtĂ« evidenca mĂ« e fortĂ« deri mĂ« sot pĂ«r jetĂ« jashtĂ« TokĂ«s.â, shprehet Prof. Nikku Madhusudhan.
Nga ADN-ja e lashtë, te inteligjenca artificiale. A jemi gati për të ardhmen që po ndërtojmë, është një pyetje që mbetet për të gjithë ne.