❌

Reading view

There are new articles available, click to refresh the page.
↗

Strehoheshin në një ndërtesë të braktisur, Policia kap 16 emigrantë të paligjshëm në Korçë

✇Gazeta Si
By: Megi Iskurti

Nga Gazeta ‘Si’- Policia Kufitare e Korçës ka konstatuar dhe ndaluar 16 emigrantĂ« tĂ« paligjshĂ«m tĂ« moshĂ«s dhe nacionaliteteve tĂ« ndryshme, tĂ« cilĂ«t ishin strehuar nĂ« njĂ« ndĂ«rtesĂ« tĂ« braktisur nĂ« fshatin Qatrom.

Sipas informacioneve paraprake, emigrantët ishin fshehur në një ndërtesë në afërsi të Teqesë së Qatromit, ndërsa gjatë ndërhyrjes së policisë u konstatua se njëri prej tyre kishte probleme shëndetësore, pasi kishte ndrydhur këmbën.

The post Strehoheshin në një ndërtesë të braktisur, Policia kap 16 emigrantë të paligjshëm në Korçë appeared first on Gazeta Si.

↗

Atentati në Lezhë, arrestohet polici që iu përgjigj me armë autorëve

✇Gazeta Si
By: Megi Iskurti

Nga Gazeta ‘Si’- ËshtĂ« ndaluar me urdhĂ«r tĂ« ProkurorisĂ« polici i cili ndodhej brenda berberhanes në RrilĂ«n e LezhĂ«s mbrĂ«mjen e djeshme (1 shkurt), ku dyshohet se iu bë atentat 21-vjeçarit Merando Nikulaj.

Polici me iniciale B.K., mësohet se është arrestuar pasi akuzohet për veprën penale të shpërdorimit të detyrës.

Ai ka qenë prezent brenda në berberhanen ku ndodhej edhe Merando Nikulaj dhe gjatë sulmit me armë, efektivi u është kundërpërgjigjur autorëve me armë zjarri.

Lidhur me ngjarjen autoritetet po vijojnë kontrollet në zonë për zbardhjen e plotë të ngjarjes dhe identifikimin e të përfshirëve.

Sulmi dyshohet të jetë kryer nga tre persona, njëri në rolin e shoferit dhe dy të tjerët si qitës.

Kujtojmë se nga breshëria e plumbave mbeti i plagosur Sokol Daci 30 vjeç, pronar i berberhanes.

The post Atentati në Lezhë, arrestohet polici që iu përgjigj me armë autorëve appeared first on Gazeta Si.

↗

Berisha mban foltoren e radhës: Rama, diktatori i drogës. Një mesazh dhe për efektivët

✇Gazeta Si
By: Megi Iskurti

Nga Gazeta ‘Si’- Kryetari i PD-sĂ« Sali Berisha ftoi qytetarĂ«t qĂ« tĂ« bashkohen mĂ« 10 shkurt nĂ« rrugĂ«t dhe sheshet e TiranĂ«s pĂ«r njĂ« “kryengritje” kundĂ«r qeverisĂ« aktuale.

Ai akuzoi kryeministrin Edi Rama se ka shndĂ«rruar ShqipĂ«rinĂ« nĂ« njĂ« “narko-shtet” dhe bĂ«ri thirrje pĂ«r intensifikimin e protestave deri nĂ« largimin e tij nga pushteti.

NĂ« foltoren e sotme, Berisha theksoi se zĂ«ri i qytetarĂ«ve sipas tij ka tronditur nĂ« themel regjimin e udhĂ«hequr nga Edi Rama, tĂ« cilin e pĂ«rshkroi si “diktator i drogĂ«s” dhe e krahasoi me regjimin e Enver HoxhĂ«s.

Ai u bĂ«ri thirrje qytetarĂ«ve tĂ« TiranĂ«s dhe rinisĂ« shqiptare qĂ« tĂ« dalin nĂ« rrugĂ« pĂ«r tĂ« dhĂ«nĂ« “mĂ«simin e merituar” qeverisĂ«.

“10 shkurt Ă«shtĂ« dita tjetĂ«r e kryengritjes tonĂ« paqĂ«sore. QytetarĂ«t e TiranĂ«s janĂ« tĂ« ftuar tĂ« zbresin nĂ« shesh pĂ«r t’i thĂ«nĂ« leksionin kĂ«tij regjimi antishqiptar,” tha Berisha, duke shtuar se qeveria nuk ka alternativĂ« tjetĂ«r pĂ«rveç dorĂ«heqjes.

Në fjalën e tij, Berisha theksoi se shqiptarët nuk mund të pajtohen me atë që ai e cilësoi si një regjim grabitqar dhe represiv. 

“ShqiptarĂ«t nuk pajtohen kurrĂ« me njĂ« regjim qĂ« i plaçkit ata pĂ«rditĂ«, qĂ« ka kthyer vendin nĂ« njĂ« narko-shtet, nĂ« njĂ« regjim qĂ« largon qytetarĂ«t e vet nga ShqipĂ«ria”, u shpreh kreu i PD-sĂ«, duke shtuar se misioni i opozitĂ«s Ă«shtĂ« tĂ« shpĂ«tojĂ« kombin nga narko-regjimi.

Berisha deklaroi se sipas tij, pasuritĂ« e ShqipĂ«risĂ« duhet t’u kthehen qytetarĂ«ve dhe tĂ« shndĂ«rrohen nĂ« begati pĂ«r shqiptarĂ«t, nĂ« mĂ«nyrĂ« qĂ« tĂ« rikthehet shpresa te rinia. 

“ShqipĂ«ria dhe fati ynĂ« Ă«shtĂ« njĂ«. PasuritĂ« e ShqipĂ«risĂ« duhet tĂ« kthehen nĂ« begati pĂ«r shqiptarĂ«t, pĂ«r tĂ« kthyer shpresĂ«n e rinisĂ« shqiptare”, tha ai.

Berisha u bëri thirrje efektivëve që të mos zbatojnë urdhra të paligjshëm dhe të qëndrojnë në anën e qytetarëve. 

“Ju bĂ«j thirrje efektivĂ«ve tĂ« nderuar qĂ« tĂ« mos zbatoni urdhrat e atyre qĂ« ju drejtojnĂ«. Jini me qytetarĂ«t qĂ« mbrojnĂ« familjet tuaja”, tha ai. Berisha paralajmĂ«roi se dhuna ndaj protestuesve mund tĂ« ketĂ« pasoja. “Mos merrni misionin e gabuar, se gjithĂ« jetĂ«n do t’ju rĂ«ndojĂ« ndĂ«rgjegjja. Nuk mbrohet organizata kriminale, as hajdutĂ«t”, deklaroi Berisha, duke i ftuar policĂ«t qĂ«, pse jo, tĂ« bashkohen me qytetarĂ«t.

Berisha pĂ«rfundoi mesazhin me njĂ« ftesĂ« tĂ« hapur: “Le tĂ« bashkohemi mĂ« 10 shkurt pĂ«r tĂ« pĂ«rcjellĂ« nĂ« ShqipĂ«ri dhe nĂ« mbarĂ« botĂ«n mesazhin e fitores, mesazhin e triumfit tonĂ«.”

The post Berisha mban foltoren e radhës: Rama, diktatori i drogës. Një mesazh dhe për efektivët appeared first on Gazeta Si.

↗

PD bĂ«n prapaktheu/ Boçi: Do marrim pjesĂ« tek ‘Territorialja’

✇Gazeta Si
By: Megi Iskurti

Nga Gazeta ‘Si’- Pas njĂ« mbledhjeje me dyer tĂ« mbyllura qĂ« u zhvillua me debate brenda PartisĂ« Demokratike, duket se opozita ka bĂ«rĂ« njĂ« “rrotullim 180-gradĂ«sh” pĂ«r sa i pĂ«rket bojkotit tĂ« ReformĂ«s Territoriale.

Ajo qĂ« filloi si njĂ« qĂ«ndrim i vendosur i Sali BerishĂ«s pĂ«r t’i thĂ«nĂ« “jo” komisioneve, pĂ«rfundoi me shumĂ« deputetĂ« qĂ« shfaqĂ«n kundĂ«rshti ndaj qĂ«ndrimit tĂ« tij.

Fill pas mbledhjes, nënkryetari i PD, Luçiano Boçi deklaroi për mediat se Partia Demokratike nuk do të bojkotojë Komisionet për Reformën Territoriale dhe Zgjedhore.

Ai u shpreh se PD-ja do të vijojë të jetë pjesë e Komisionit të Reformës Zgjedhore dhe tha se do vijohet me agjendën e komisionit, e cila ka mbetur në momentin e zgjedhjes së sekretarit të komisionit.

Më tej ai theksoi se PD nuk do bashkëpunojë me Edi Ramën në nivele të tilla që konsiderohen bashkëpunime politike.

“Mbledhja e Komisionit tĂ«RreformĂ«s Territoriale konsiderohet nul sepse nuk ka kourum se nuk ishim ne tĂ« pranishĂ«m e prandaj Komisioni nuk ka vendime. Ne dĂ«gjojmĂ« edhe problemet e qytetarĂ«ve. NĂ«se PS do sillet nĂ« mĂ«nyrĂ« arbitrare, ne nuk marrim pjesĂ« nĂ« Komision qĂ« ndĂ«rtohet ditĂ«n nga ata e prishet natĂ«n. Do ketĂ« reagim dhe ky reagim do jetĂ« i fortĂ«. TĂ« dy Komisionet janĂ« tĂ« ndĂ«rlidhura, pra janĂ« komisione tĂ« posaçme, pasi nuk ka marrĂ«veshje me RamĂ«n”, deklaroi Boçi.

Mësohet se deputetët demokratë që dolën kundër Berishës në mbledhje janë Bledjon Nallbati, Xhelal Mziu, Oerd bylykbashi, Ina Zhupa, Tritan Shehu, Arjan Ndoja, Bujar Leskaj, Enno Bozdo dhe Tritan Shehu.

Ina Zhupa theksoi se opozita “nuk duhet ta lĂ«rĂ« hapĂ«sirĂ«n bosh”, ndĂ«rsa Bledjon Nallbati dhe Xhelal Mziu kĂ«rkuan qĂ« PD tĂ« jetĂ« pjesĂ« e komisioneve pĂ«r tĂ« mbrojtur interesin publik dhe pĂ«r tĂ« kundĂ«rshtuar mazhorancĂ«n nga brenda.

Oerd Bylykbashi u shpreh se pjesëmarrja është e domosdoshme për të dhënë kontribut real në reforma, ndërsa Tritan Shehu dhe Arjan Ndoja kundërshtuan bojkotin duke e cilësuar si një taktikë që dobëson opozitën.

Edhe Bujar Leskaj paralajmĂ«roi se mungesa e PD-sĂ« nĂ« komisione do t’i jepte mazhorancĂ«s dorĂ« tĂ« lirĂ« pĂ«r tĂ« deformuar procesin.

Pas kĂ«saj, Berisha u ‘spraps’ dhe u tha deputetĂ«ve demokratĂ« se Ă«shtĂ« Kryesia e PD-sĂ« ajo qĂ« do tĂ« vendosĂ« pĂ«r pjesĂ«marrje ose jo.

Kujtojmë se këtë të hënë u mblodh Komisioni i Posaçëm Parlamentar për Reformën Administrativo-Territoriale ku opozita edhe njëherë tjetër mungoi.

Për shkak të mungesës së anëtarëve të këtij komisioni nga opozita për të disatën herë, Mazniku tha se mazhoranca do të kalojë nesër në Kuvend kërkesën për të ndryshuar përbërjen e këtij komisioni, ku Partia Socialiste do të kalojë me një anëtar më shumë.

The post PD bĂ«n prapaktheu/ Boçi: Do marrim pjesĂ« tek ‘Territorialja’ appeared first on Gazeta Si.

↗

Kodi i ri Penal-Vijnë paralajmërimet e para për pasojat ekonomike

✇Gazeta Si
By: Gazeta Si

Mediat italiane kanë vënë në fokus procesin e nisur në Shqipëri për miratimin e Kodit të ri Penal, duke raportuar shqetësimet dhe paralajmërimin e Confindustria Albania, sipas së cilës ndryshimet e propozuara rrezikojnë të ndikojnë negativisht në ekonominë e vendit, klimën e investimeve dhe sigurinë juridike.

Sipas shoqatës, projektligji nuk buron nga një nevojë reale për reformë, as nga problematika të dukshme të Kodit Penal aktual, i cili ndër vite ka treguar qëndrueshmëri dhe aftësi për të funksionuar në mënyrë efektive. Sistemi në fuqi, në fakt, ka dhënë rezultate të konsideruara pozitive edhe në fusha delikate si ajo e përgjegjësisë penale të personave juridikë, një nga sektorët ku teksti i ri synon të ndërhyjë ndjeshëm.

Confindustria Albania thekson se një vend që synon të konsolidojë rolin e tij në kontekstin evropian dhe ndërkombëtar duhet të mbështetet mbi parime të qarta të shtetit të së drejtës, mbi rregulla të qëndrueshme dhe mbi një kuadër normativ të parashikueshëm. Siguria juridike përmendet si një element thelbësor për të vazhduar tërheqjen e investimeve të huaja dhe për të mbështetur iniciativën sipërmarrëse vendase, ndërsa Kodi i ri Penal rrezikon të vërë në diskutim pikërisht këto parakushte themelore.

Ndër aspektet më kritike përmendet tendenca për të shndërruar në vepra penale një sërë sjelljesh që deri më sot përfshiheshin në fushën e shkeljeve administrative. Sipas shoqatës, parregullsi fiskale të natyrës formale, mangësi në mbajtjen e saktë të regjistrave shoqërorë, shkelje të brendshme të menaxhimit të kompanive dhe mospërmbushje të tjera pa një vlerë reale penale mund të sanksionohen penalisht, duke krijuar një klimë pasigurie dhe frike mes operatorëve ekonomikë. Kjo qasje, gjithmonë sipas Confindustria Albania, rrezikon të rëndojë në mënyrë të panevojshme sistemin gjyqësor dhe të penalizojë aktivitetin e biznesit, pa sjellë përfitime konkrete në drejtim të ligjshmërisë apo transparencës.

ShqetĂ«sim shtesĂ« ngjall edhe hapĂ«sira e gjerĂ« e diskrecionit qĂ« disa dispozita tĂ« Kodit tĂ« ri do t’u atribuonin gjyqtarĂ«ve. NjĂ« pushtet interpretues tepĂ«r i zgjeruar mund tĂ« komprometojĂ« parashikueshmĂ«rinĂ« e vendimeve dhe stabilitetin e kuadrit juridik, elemente tĂ« konsideruara tĂ« domosdoshme pĂ«r ata qĂ« investojnĂ« dhe veprojnĂ« nĂ« afat tĂ« gjatĂ«.

Shoqata e drejtuar nga Davide Rogai i referohet gjithashtu standardeve të Bashkimit Evropian, objektiv i shpallur i Shqipërisë në rrugëtimin e saj të integrimit. Në kuadrin e BE-së, përgjegjësia penale e personave juridikë përgjithësisht kufizohet në sektorë të përcaktuar mirë, si krimi i organizuar, korrupsioni apo veprat penale mjedisore, ndërsa projekti i reformës shqiptare duket se e zgjeron ndjeshëm këtë perimetër. Duhet kujtuar gjithashtu se në vend është tashmë në fuqi një legjislacion specifik mbi përgjegjësinë penale të personave juridikë, gjë që e bën, sipas Confindustria Albania, edhe më pak të justifikuar një ndërhyrje kaq radikale përmes një Kodi të ri Penal.

Shoqata, e cila vepron në Shqipëri prej më shumë se dhjetë vitesh duke përfaqësuar ndërmarrje të themeluara si nga sipërmarrës italianë ashtu edhe nga sipërmarrës shqiptarë, vë në dukje edhe pasojat e mundshme negative të tekstit të ri mbi përqendrimet shoqërore. Normat e reja mund të përbëjnë një pengesë për lirinë e sipërmarrjes dhe të kenë një efekt fort dekurajues mbi investimet, në një moment historik kur vendi do të kishte nevojë, përkundrazi, të forconte tërheqjen e tij ekonomike.

Në përfundim, Confindustria Albania bën thirrje që procesi i reformës të rishikohet me kujdes, duke përfshirë botën prodhuese dhe duke vlerësuar me vëmendje ndikimin e dispozitave të reja mbi strukturën ekonomike dhe imazhin ndërkombëtar të Shqipërisë, me bindjen se zhvillimi, ligjshmëria dhe rritja mund të arrihen vetëm përmes rregullave të qarta, proporcionale dhe në përputhje me standardet evropiane.

Confindustria Albania ka reaguar edhe më parë për ndryshimet në Kodin Penal, ku i cilësonte të panevojshëm, të cilat rrisin ndjeshëm riskun ligjor për bizneset dhe cenojnë klimën e investimeve në vend.

Sakaq pak ditĂ« mĂ« parĂ« Kuvendi i ShqipĂ«risĂ« nĂ« njĂ« seancĂ« maratonĂ« miratoi me 85 vota pro dhe 9 kundĂ«r, projektligji “PĂ«r disa shtesa dhe ndryshime nĂ« ligjin nr. 7895, datĂ« 27.1.1995, “Kodi Penal i RepublikĂ«s sĂ« ShqipĂ«risĂ«â€, tĂ« ndryshuar, (nismĂ« e KĂ«shillit tĂ« Ministrave).

Kodi Penal aktual është miratuar në vitin 1995 dhe që prej asaj periudhe ka pësuar deri më tani 32 ndërhyrje, nga të cilat 23 ndërhyrje legjislative dhe 9 ndërhyrje me vendime të Gjykatës Kushtetuese.

Projektligji për Kodin e Ri Penal u publikua për konsultime publike në fund të muajit korrik nga Ministria e Drejtësisë.

Drafti i ri që përmban 950 nene është kundërshtuar nga shumë ekspertë të cilat vazhdimisht kanë theksuar se projektligji rrezikon penalizimin e marrëdhënieve fiskale, rrezikon të cenojë sigurinë juridike, të mbingarkojë sistemin gjyqësor penal dhe të vendosë qytetarët e bizneset në një klimë pasigurie, në vend që të garantojë korrektësi dhe efikasitet administrativ.

Për këtë arsye, ekspertët e shohin të domosdshëm një rishikim i thelluar i draftit në mënyrë që të harmonizohet me Kushtetutën dhe parimet e shtetit të së drejtës./ Giornalesera.com

The post Kodi i ri Penal-Vijnë paralajmërimet e para për pasojat ekonomike appeared first on Gazeta Si.

↗

Plani gjenial i Kinës për të fituar garën botërore të Inteligjencës Artificiale po funksionon

✇Gazeta Si
By: Gisela Troplini

Rreth tre vite mĂ« parĂ«, Stacey Tang, njĂ« menaxhere e njĂ« kompanie faramceutike nĂ« Pekin, mori njĂ« telefonatĂ« tĂ« pazakontĂ«. NjĂ« zĂ« qĂ« i thoshtĂ« tĂ« dĂ«rgonte djalin e saj 15-vjeçar pĂ«r tĂ« bĂ«rĂ« njĂ« test “gjeniu” nĂ« njĂ« nga gjimnazet mĂ« elitare tĂ« qytetit.

Ishte nëntor 2022, kulmi i karantinës së Covid-19 në Pekin. Shkollat ishin mbylluar dhe një takim fizik nuk ishte tërheqës. Por mbi të gjitha, testi ishte shqetësues: një furgon do të shëtiste djalin nëpër qytetin për 1 orë, ndërsa ai zgjidh probleme matematikore të nivelit të lartë.  

PrindĂ«rve tĂ« tjerĂ« mund t’ju dukej e çuditshme, por jo zonjĂ«s Tang. “Kudo tjetĂ«r do mendoje se Ă«shtĂ« ndonjĂ« plan rrĂ«mbimi apo ndonjĂ« i sĂ«murĂ«â€, thotĂ« ajo. “Por unĂ« isha shumĂ« e lumur dhe e dĂ«rgova menjĂ«herĂ« tim bir. Kjo ishte bileta e tij e artĂ« pĂ«r tĂ« aksesuar shkollat mĂ« tĂ« mira nĂ« KinĂ«â€. Djali i Tang ishte njĂ« nga 100 mijĂ« adoleshentĂ«t e talentuar qĂ« zgjidhjen çdo vit pĂ«r t’u bĂ«rĂ« pjesĂ« e njĂ« rrjeti studimor tĂ« fokusuar nĂ« shkencĂ«, nĂ« shkollat mĂ« tĂ« timra.

“Klasat e gjeniut”, tĂ« quajtura gjithashtu klasat “eksperimentale” ose tĂ« “garĂ«s”, trajnojnĂ« nxĂ«nĂ«s tĂ« talentuar pĂ«r tĂ« konkurruar nĂ« garat ndĂ«rkombĂ«tare nĂ« matematikĂ«, fizikĂ«, kimikĂ«, biologji dhe shkenca kompjuterike. Tang vetĂ« ishte pjesĂ« e kĂ«tij rrugĂ«timi gjenial pothuajse 30 vjet mĂ« parĂ«, nĂ« qytetin e saj tĂ« lindjes Chengdu, nĂ« jug-perĂ«ndim tĂ« KinĂ«s. Kjo i ndihmoi tĂ« shkonte nĂ« Pekin pĂ«r tĂ« studiuar nĂ« Universitetin prestigjioz Peking, dhe tĂ« siguronte njĂ« punĂ« me pagesĂ« tĂ« mirĂ«.

PĂ«r disa dekada, kĂ«to klasa kanĂ« nxjerrĂ« liderĂ« tĂ« shkencĂ«s dhe teknologjisĂ« nĂ« KinĂ«s. Nuk Ă«shtĂ« ekzagjerim tĂ« thuash se si kjo nismĂ« e ka bĂ«rĂ« KinĂ«n njĂ« konkurrent tĂ« fortĂ« tĂ« SHBA-sĂ«, sidomos nĂ« fushat e AI-sĂ«, robotikĂ«s dhe manifakturĂ«s. Edhe themeluesi i TikTok ka qenĂ« njĂ« nxĂ«nĂ«s i “klasĂ«s sĂ« gjeniut”. Po ashtu edhe krijuesit e platformĂ«s online Taobao, inxhinierĂ«t qĂ« krijuan gjuhĂ«n pas DeepSeek dhe Alibaba. Lista Ă«shtĂ« e pafundme.

Klasat e gjeniut në Kinë dallojnë në mënyra të rëndësishme nga rrugët e talenteve në Perëndim. Së pari, sistemi tejkalon konkurrencën ndërkombëtare për nga shkalla. Së dyti, është i drejtuar nga shteti. Sipas mediave shtetërore Xinhua, Kina diplomon rreth pesë milionë studentë në degë të shkencës, teknologjisë, inxhinierisë dhe matematikës çdo vit, krahasuar me rreth gjysmë milioni në SHBA. Dhjetëra mijëra nga këta diplomantë janë studentë të klasës së gjeniut, të ndarë nga klasat e rregullta për një periudhë intensive studimi midis moshës 16-18 vjeç. Ndërsa të tjerët studionin për provimet e frikshme për pranimin në universitet, ata që ndjekin rrugën e gjeniut kanë mundësinë të anashkalojnë plotësisht këtë fat, duke siguruar vend në universitetet më të mira para se të dalin nga shkolla e mesme, varësisht nga rezultatet e tyre në konkurrime ndërkombëtare të shquara. Studentët më të mirë vazhdojnë në programe më të avancuara të talenteve në universitetet më të larta kineze, si programet elitare të shkencës kompjuterike në universitetet Tsinghua dhe Shanghai Jiao Tong.

Kur Jensen Huang, CEO tajvano-amerikan i Nvidia, i quajti vitin e kaluar studiuesit kinezĂ« tĂ« AI-sĂ« “klasĂ« botĂ«rore”, ai ndoshta po mendonte pĂ«r diplomantĂ«t e klasĂ«s sĂ« gjeniut qĂ« po ndĂ«rtonin kompanitĂ« teknologjike tĂ« fuqishme tĂ« vendit, si DeepSeek dhe Huawei, si dhe kompani AI ndĂ«rkombĂ«tare. “Kur ecni nĂ«pĂ«r korridoret e Anthropic, OpenAI apo DeepMind, ka plot studiues AI aty, dhe ata janĂ« nga Kina. Ata janĂ« jashtĂ«zakonisht tĂ« talentuar dhe fakti qĂ« bĂ«jnĂ« punĂ« jashtĂ«zakonisht tĂ« mirĂ« nuk mĂ« habit aspak,” tha Huang nĂ« majin e kaluar.

Një vit më parë, kur start-upi kinez më inteligjencë artificiale, DeepSeek befasoi botën me lançimin e modelit të tij të madh të gjuhës R1 me performancë të lartë, për një pjesë të vogël të kostos së konkurrencës ndërkombëtare, shumë vëzhgues perëndimorë u pyetën se si një ekip i vogël studiuesish kinezë mund të sfidonte dominimin amerikan në AI. Klasat e gjeniut janë një pjesë e madhe e përgjigjes.

Kur Wang Zihan nisi internshipin e tij nĂ« DeepSeek nĂ« vitin 2024, ishte vetĂ«m 21-vjeç dhe nuk e kishte idenĂ« se po bĂ«hej pjesĂ« e diçkaje qĂ« do tĂ« konkurronte SHBA-nĂ«. AtĂ«herĂ«, SHBA i qĂ«ndronte narratives se po “e mbyste” KinĂ«n me inovacionin e saj dhe se kompanitĂ« kineze nĂ« fakt po kopjonin ato amerikane.

KompanitĂ« me AI nĂ« KinĂ« u kuptua se thjesht po kopjonin modelet e lĂ«shuara nga OpenAI dhe Meta. Wang punoi nĂ« modelin V2 tĂ« DeepSeek, njĂ« paraardhĂ«s i bazĂ«s pĂ«r modelin R1 qĂ« disa muaj mĂ« vonĂ« do tĂ« bĂ«ntĂ« kompaninĂ« qendĂ«r tĂ« lajmeve botĂ«rore. DeepSeek kishte mundur shumĂ« nga rivalĂ«t amerikanĂ«, duke prodhuar njĂ« model arsyetimi botĂ«ror duke pĂ«rdorur shumĂ« mĂ« pak çipe tĂ« avancuara sesa homologĂ«t e tyre ndĂ«rkombĂ«tarĂ«. NdĂ«rsa modelet e OpenAI mbeteshin tĂ« mbyllura, DeepSeek bĂ«ri tĂ« gjithĂ« procesin e zhvillimit publik dhe R1 ishte i hapur pĂ«r kĂ«do qĂ« donte ta shkarkonte. Ndryshe nga shumĂ« start-up-e teknologjike kineze, ekipi i DeepSeek ishte pothuajse tĂ«rĂ«sisht vendas. Themeltari i tij i tĂ«rhequr, Liang Ëenfeng, ishte veçanĂ«risht krenar pĂ«r bazĂ«n e talenteve tĂ« brendshme. “Ne duam tĂ« rrisim talentet tona mĂ« tĂ« mira, pĂ«rndryshe Kina gjithmonĂ« do tĂ« jetĂ« ndjekĂ«se,” tha ai nĂ« vitin 2024 nĂ« njĂ« intervistĂ« tĂ« rrallĂ« pĂ«r mediat kineze.

TĂ« punosh nĂ« DeepSeek ishte njĂ« pĂ«rvojĂ« emocionuese pĂ«r Wang. “AsnjĂ« KPI [indikator kryesor i performancĂ«s], asnjĂ« hierarki, askush pas shpinĂ«s, dhe burime tĂ« pafundme pĂ«r tĂ« eksperimentuar ide tĂ« reja,” tha ai. Ai ishte pjesĂ« e njĂ« ekipi prej mĂ« shumĂ« se 100 personash, pothuajse tĂ« gjithĂ« nga klasat e gjeniut. “Sfondi im arsimor ishte njĂ« nga mĂ« pak tĂ« mirĂ«t. Isha me fat me kohĂ«n qĂ« kam pasur.” ShokĂ«t e tij vinin kryesisht nga dy universitetet mĂ« tĂ« mira kineze, Tsinghua dhe Peking, si dhe nga Universiteti Zhejiang,

Gati tĂ« gjithĂ« ishin pjesĂ«marrĂ«s me pĂ«rvojĂ« dhe fitues medaljesh nĂ« tĂ« paktĂ«n njĂ« nga konkurrimet e mĂ«dha ndĂ«rkombĂ«tare shkencore. Wang kishte hyrĂ« nĂ« klasĂ«n e gjeniut nĂ« njĂ« shkollĂ« tĂ« lartĂ« me renditje tĂ« lartĂ« nĂ« Wuhan, Shkolla Nr.1 e Mesme e Bashkangjitur pranĂ« Universitetit Normal tĂ« KinĂ«s Qendrore. NĂ« Wuhan, njĂ« nga qytetet mĂ« tĂ« dendura tĂ« KinĂ«s qendrore, konkurrenca pĂ«r vendet nĂ« shkollĂ« dhe universitet Ă«shtĂ« ndĂ«r mĂ« tĂ« ashpra nĂ« vend. “Arsimi qĂ« kam marrĂ« duke u rritur ishte jashtĂ«zakonisht i vĂ«shtirĂ«, por presioni dhe konkurrenca e ashpĂ«r tĂ« mĂ«sojnĂ« mĂ« tĂ« mirĂ«n,” tha ai. “Ndihesh sikur, pas kĂ«saj, nuk ka sfidĂ« nĂ« botĂ« qĂ« nuk mund ta pĂ«rballoj.”

Ndryshe nga shumĂ« shokĂ« tĂ« tij tĂ« klasĂ«s, Wang, i cili e pĂ«lqente historinĂ« dhe pĂ«rfaqĂ«soi shkollĂ«n e mesme nĂ« debatet e modelit tĂ« OKB-sĂ« nĂ« Pekin, nuk ishte fokusuar vetĂ«m nĂ« shkencĂ«. Ai mendon se interesi i tij pĂ«r humanitetet mund tĂ« ketĂ« qenĂ« i dobishĂ«m nĂ« punĂ«n e tij tĂ« mĂ«vonshme nĂ« AI. NjĂ« nga sekretet e DeepSeek, qĂ« e lejon tĂ« shquhet nĂ« fusha si feng shui, pĂ«rdor ekspertĂ« njerĂ«zorĂ« tĂ« quajtur Baixiaosheng (kinezisht “dijetar”) pĂ«r tĂ« trajnuar modelin pĂ«r lloje tĂ« njohurive, kryesisht tĂ« lidhura me njerzillĂ«kun, qĂ« do tĂ« ishin tĂ« vĂ«shtira pĂ«r t’u mĂ«suar vetĂ«m nga tĂ« dhĂ«na publike.

Wang e la DeepSeek vitin e kaluar pĂ«r tĂ« ndjekur njĂ« doktoraturĂ« nĂ« Universitetin Northwestern nĂ« SHBA. Ai tha se donte tĂ« shihte botĂ«n dhe tĂ« pĂ«rjetonte kultura tĂ« ndryshme. Nuk Ă«shtĂ« ende i sigurt nĂ«se do tĂ« qĂ«ndrojĂ« apo do tĂ« kthehet pas pĂ«rfundimit tĂ« studimeve. Ai njeh disa doktorantĂ« kinezĂ« qĂ« u janĂ« refuzuat aplikimet pĂ«r vizĂ« amerikane. “MĂ« shumĂ« studentĂ« kinezĂ«, qĂ« pĂ«rbĂ«jnĂ« rreth gjysmĂ«n e doktoraturave nĂ« degĂ« shkencore kĂ«tu, po mendojnĂ« tĂ« kthehen tani pĂ«r shkak tĂ« pasigurisĂ«. NĂ«se duhet tĂ« jetosh me rrezikun qĂ« mund tĂ« tĂ« dĂ«bojnĂ« çdo ditĂ«, Ă«shtĂ« shumĂ« presion,” tha ai. “PĂ«r mĂ« tepĂ«r, Kina po ecĂ«n shumĂ« mirĂ«.”

Struktura e KinĂ«s pĂ«r tĂ« zhvilluar shkencĂ«n nga lart-poshtĂ« mund tĂ« gjurmohet pas LuftĂ«s sĂ« DytĂ« BotĂ«rore. NĂ« vitin 1958, Kryetari Mao Zedong nisi fushatĂ«n e tij “Hapi i Madh PĂ«rpara”, duke synuar tĂ« rivalizonte fuqitĂ« perĂ«ndimore nĂ« forcĂ«n ushtarake dhe industrinĂ« e rĂ«ndĂ«. Plani pati rezultate katastrofale, pĂ«rfshirĂ« urinĂ« masive dhe miliona tĂ« vdekur. Por gjatĂ« dekadave qĂ« pasuan, mesazhi se shkenca ishte çelĂ«si i pĂ«rparimit kombĂ«tar vazhdoi tĂ« jepej nĂ« klasa dhe nĂ« shtĂ«pi.

PĂ«r njĂ« shoqĂ«ri qĂ« pĂ«r shekuj me rradhĂ« kishte prioritet njerĂ«zit mbi trajnimet teknike ose shkencore, ky ndryshim pati implikime tĂ« thella. NjĂ« slogan i drejtpĂ«rdrejtĂ« nĂ« murin e shumĂ« zyrave arsimore lokale deri nĂ« vitet 1980 thoshte: “Prodhoni talent, shpejt dhe herĂ«t.” U implementua njĂ« plan arsimor nĂ«ntĂ«vjeçar, pothuajse falas, pĂ«r tĂ« ngritur nivelin arsimor tĂ« popullsisĂ«. NdĂ«rkohĂ«, nĂ« njĂ« numĂ«r tĂ« vogĂ«l shkollash tĂ« larta tĂ« vendit, u krijuan klasat e gjeniut pĂ«r tĂ« kultivuar mendjet mĂ« premtuese tĂ« rinj dhe pĂ«r tĂ« parĂ« nĂ«se talentet kineze mund t’i mposhtnin rivalĂ«t nĂ« arenĂ«n botĂ«rore.

Olimpiadat Ndërkombëtare të Shkencave janë një seri konkurimesh vjetore për nxënësit e shkollës së mesme, secila e organizuar nga një trup organizues dhe mikpritëse e një shteti të ndryshëm çdo vit. Vendet pjesëmarrëse dërgojnë një ekip nga nxënësit e tyre më të mirë pas provimeve kombëtare selektive, duke shpresuar të fitojnë medalje ari. Olimpiada e matematikës u prezantua e para, në 1959. Konkurrime të tjera në fizikë, kimi, shkencë kompjuterike, biologji dhe më shumë u shtuan më vonë.

NĂ« vitin 1985, dy studentĂ« kinezĂ« ishin tĂ« parĂ«t qĂ« morĂ«n pjesĂ« nĂ« OlimpiadĂ«n NdĂ«rkombĂ«tare tĂ« MatematikĂ«s, e mbajtur nĂ« Joutsa, FinlandĂ«. Ata sollĂ«n njĂ« medalje bronzi mes tyre. Ishte njĂ« moment historik, qĂ« tregonte se studentĂ«t kinezĂ« mund tĂ« konkurronin krahas rusĂ«ve dhe amerikanĂ«ve qĂ« dominonin podiumet. Viti pasues, Kina dĂ«rgoi njĂ« ekip tĂ« plotĂ« prej gjashtĂ« studentĂ«sh nĂ« OlimpiadĂ«n nĂ« VarshavĂ«. Ata u kthyen me tre medalje bronzi, njĂ« arritje qĂ« u bĂ« e njohur nĂ« nivel kombĂ«tar. NjĂ« numĂ«r i vogĂ«l shkollash tĂ« larta u inkurajuan aq sa tĂ« alokojnĂ« burime speciale, jashtĂ«zakonisht tĂ« pakta nĂ« atĂ« kohĂ«, pĂ«r tĂ« krijuar klasa tĂ« dedikuara pĂ«r tĂ« talentuarit, veçanĂ«risht pĂ«r t’i pĂ«rgatitur ata pĂ«r Olimpiada dhe pĂ«r tĂ« sjellĂ« medalje pĂ«r KinĂ«n.

 Një strategji e ngjashme u përdor për të gjetur dhe trajnuar atletët më të mirë. Klasat u bënë shpejt një karakteristikë standarde për mijëra shkolla, dhe rezultatet ishin mbresëlënëse. Me kalimin e viteve, ekipet kineze filluan të rrëmbejnë shumicën e medaljeve të arta në Olimpiada, duke tejkaluar në mënyrë të dukshme rivalët e tyre. Në vitin 2025, ekipet kombëtare kineze dërguan gjithsej 23 konkurrentë në Olimpiada: 22 u kthyen me medalje ari.

Që nga fillimi i viteve 2000, pranimi në universitete u reformua, duke u dhënë më shumë fleksibilitet kolegjeve për të mbushur vendet pa u mbështetur vetëm te rezultatet e provimeve. U krijuan konkurrime kombëtare për studentët në fund të vitit të dytë të shkollës së mesme. Ata që fituan çmime të larta në provimin kombëtar mund të merrnin pranimin direkt në një nga universitetet e Projektit 985, ekuivalenti i Ivy League të Kinës me 39 anëtarë.

Rruga pĂ«r tĂ« anashkaluar provimet ishte njĂ« stimul i fortĂ« pĂ«r studentĂ«t pĂ«r tĂ« marrĂ« pjesĂ« nĂ« rrugĂ«n e gjeniut. Rruga tradicionale pĂ«r studentĂ«t e shkollĂ«s sĂ« mesme nĂ« KinĂ« pĂ«rbĂ«het nga tre vite studimi nĂ« lĂ«ndĂ«t e detyrueshme me provim: Kinezisht, Anglisht dhe MatematikĂ«, si dhe tre lĂ«ndĂ« tĂ« tjera tĂ« zgjedhura nga Fizika, Kimi, Biologjia, Historia, Gjeografia dhe Politika. Provimet nĂ« tĂ« gjashtĂ« lĂ«ndĂ«t merren nĂ« fund tĂ« vitit tĂ« tretĂ«. StudentĂ«t e klasĂ«s sĂ« gjeniut, nga ana tjetĂ«r, fokusohen nĂ« “lĂ«ndĂ«t e konkurrencĂ«s”. NjĂ« student qĂ« konkurron nĂ« OlimpiadĂ«n NdĂ«rkombĂ«tare tĂ« FizikĂ«s, pĂ«r shembull, duhet jo vetĂ«m tĂ« pĂ«rfundojĂ« tre vitet e fizikĂ«s sĂ« shkollĂ«s sĂ« mesme, por edhe tĂ« pĂ«rmbushĂ« tĂ« paktĂ«n gjysmĂ«n e kurrikulĂ«s sĂ« nivelit universitar, pĂ«r tĂ« qenĂ« konkurrues pĂ«r provimin kombĂ«tar. Ata mĂ« tĂ« pĂ«rkushtuarit mund tĂ« mos studiojnĂ« shumĂ« gjĂ«ra tĂ« tjera fare.

NdĂ«rsa numri i studentĂ«ve nĂ« rrugĂ«n e gjeniut u rrit, prindĂ«rit filluan tĂ« ankohen. Nuk ishte e mundur qĂ« çdo student nĂ« klasĂ«n e gjeniut tĂ« kualifikohej pĂ«r pranimin e drejtpĂ«rdrejtĂ« nĂ« universitet, vetĂ«m rreth 3% e arrijnĂ« çdo vit. TĂ« tjerĂ«t dĂ«rgoheshin pĂ«rsĂ«ri nĂ« rrugĂ«n e provimeve, me vetĂ«m njĂ« vit shkollĂ« tĂ« mbetur pĂ«r t’u pĂ«rgatitur pĂ«r provimet e frikshme. PĂ«r tĂ« adresuar ankesat, shumĂ« klasa modifikuan kurrikulat e tyre pĂ«r tĂ« ofruar njĂ« edukim mĂ« tĂ« gjithanshĂ«m, duke i kushtuar mĂ« shumĂ« kohĂ« Anglishtes dhe LetĂ«rsisĂ« Kineze.

NĂ« fund tĂ« vitit 2025, byroja arsimore e KinĂ«s forcoi politikĂ«n e saj, duke lejuar vetĂ«m 10% mĂ« tĂ« mirĂ«t nga fituesit e çmimeve kombĂ«tare tĂ« kualifikohen pĂ«r pranimin direkt nĂ« Universitetin Tsinghua dhe Universitetin Peking. Qeveria zgjeroi fokusin e saj. Ka pasur njĂ« interes gjithnjĂ« nĂ« rritje pĂ«r shkencĂ«n kompjuterike dhe teknologjinĂ«, tĂ« nxitur nga rritja eksponenciale e industrisĂ«. Olimpiada e informatikĂ«s ka kaluar matematikĂ«n dhe fizikĂ«n duke u bĂ«rĂ« mĂ« e popullarizuar. Dhe ngritja e AI ka pĂ«rshpejtuar kĂ«tĂ« ndryshim nĂ« mĂ«nyrĂ« drastike. QĂ« nĂ« vitin 2017, Kina kishte pĂ«rcaktuar zhvillimin e AI-sĂ« si njĂ« “strategji kryesore kombĂ«tare pĂ«r rritje”, me ndĂ«rtimin e talenteve tĂ« identifikuara si njĂ« nga prioritetet mĂ« tĂ« rĂ«ndĂ«sishme. NĂ« vitin pasues u krijuan 35 klasa tĂ« reja speciale me fjalĂ«n kyçe “AI” nĂ« emrin e tyre nĂ« shkolla tĂ« mesme dhe universitete.

NjĂ« nga programet mĂ« tĂ« njohura universitare tĂ« klasave tĂ« gjeniut nĂ« KinĂ« Ă«shtĂ« Klasa Speciale Pilot e ShkencĂ«s Kompjuterike nĂ« Universitetin Tsinghua. Njihet mĂ« mirĂ« si “Klasa Yao”, pas shkencĂ«tarit tĂ« njohur kinez Andrew Yao qĂ« e jep. Yao, i trajnuar nĂ« Harvard dhe i shkolluar nĂ« Princeton, Ă«shtĂ« i famshĂ«m pĂ«r punĂ«n e tij si pionier nĂ« fushat e kompjuterit kuantik dhe kriptografisĂ«. Ai Ă«shtĂ« fituesi i vetĂ«m kinez i Çmimit Turing, shpesh i quajtur Nobel i shkencĂ«s kompjuterike. Duke qenĂ« kĂ«shtu, pozicioni i Yao-s nĂ« akademinĂ« amerikane dukej i fortĂ«. MegjithatĂ«, nĂ« 2004, ai la pozicionin e pĂ«rhershĂ«m mĂ«simdhĂ«nĂ«s nĂ« Princeton pĂ«r tĂ« themeluar njĂ« program bachelor tĂ« shkencĂ«s kompjuterike nĂ« Universitetin Tsinghua nĂ« Pekin. Ishte njĂ« veprim simbolik qĂ« tregon ndryshimin e fuqisĂ« nĂ« garĂ«n teknologjike midis SHBA-sĂ« dhe KinĂ«s. Ambicioni i Yao-s ishte i thjeshtĂ«: tĂ« krijonte njĂ« qendĂ«r trajnimi talentesh nĂ« KinĂ« nĂ« njĂ« nivel tĂ« barabartĂ« me MIT dhe Stanford.

MĂ« pak se njĂ« dekadĂ« mĂ« vonĂ«, nĂ« 2018, ai i tha njĂ« intervistuesi: “QĂ«llimi im Ă«shtĂ« arritur
 Mendoj se studentĂ«t tanĂ« janĂ« mĂ« tĂ« mirĂ« se ata nga universitetet mĂ« tĂ« mira amerikane.” NjĂ« nga studentĂ«t e parĂ« tĂ« zgjedhur pĂ«r Klasa Yao ishte Lou Tiancheng, bashkĂ«-themelues dhe CTO i Pony.ai, njĂ« start-up robotaksi vlerĂ« 6.9 miliard dollarĂ«. Lou ishte kampion i klasĂ«s sĂ« gjeniut. Ai fitoi njĂ« medalje ari nĂ« OlimpiadĂ«n e informatikĂ«s nĂ« shkollĂ« tĂ« mesme. Me kĂ«tĂ« çmim, ai kishte zgjedhjen e çdo universiteti dhe programi tĂ« lartĂ«. Nuk ishte njĂ« zgjedhje e vĂ«shtirĂ«, tha ai nĂ« shtatorin e kaluar: “Nuk kisha hezitim, pĂ«r shkak tĂ« Profesor Yao
 Doja tĂ« mĂ«soja nga mĂ« tĂ« mirĂ«t dhe me mĂ« tĂ« mirĂ«t.”

Klasa Yao fillon me rreth 30 studentĂ« nĂ« vit, secili nga mĂ« tĂ« mirĂ«t nga konkurrimet dhe provimet. Pjesa e 27 studentĂ«ve tĂ« vitit 2019, pĂ«r shembull, pĂ«rbĂ«hej nga 24 studentĂ« me medalje ari dhe tre tĂ« parĂ«t nga rezultatet nĂ« provincat e tyre, sipas njĂ« raporti shkollor. Lou diti tĂ« shkĂ«lqejĂ« nĂ« Tsinghua, duke marrĂ« pjesĂ« nĂ« konkurrimet mĂ« tĂ« mĂ«dha tĂ« shkencĂ«s kompjuterike nĂ« botĂ«. Pas fitimit tĂ« dy kampionateve radhazi nĂ« Google Code Jam dhe çmime tĂ« tjera tĂ« mĂ«dha, ai u bĂ« i njohur si koduesi kryesor i KinĂ«s. Tani 40 vjeç, ai ende merr pjesĂ« nĂ« konkurse kodimi çdo vit, pavarĂ«sisht nga programi i ngjeshur si menaxher i njĂ« nga kompanitĂ« kryesore kineze pĂ«r mjetet pa shofer. “ËshtĂ« si njĂ« lustrim vjetor qĂ« tĂ« mos zbehem,” tha ai.

Lou i atribuon sistemit tĂ« klasĂ«s sĂ« gjeniut stimulimin e vetĂ«-mĂ«simit, qĂ« ndihmon studentĂ«t tĂ« zgjidhin problemet mĂ« tĂ« vĂ«shtira, disa prej tĂ« cilave as mĂ«suesit nuk mund t’i zgjidhnin, nĂ« vend qĂ« tĂ« mbĂ«shteten te mĂ«simi mekanik i tĂ« kaluarit provimet. Ajo qĂ« mĂ«soi gjithashtu kontribuoi nĂ« pĂ«rmbysjen mĂ« strategjike tĂ« Pony.ai nĂ« 2020. Start-up-i i tij po rrafshohej kur ai kuptoi se duhet tĂ« ndryshonte modelin origjinal ku njerĂ«zit mĂ«sonin robotaksit çfarĂ« tĂ« bĂ«nin, me njĂ« model tĂ« ri ku njerĂ«zit do tĂ« pĂ«rcaktonin qĂ«llimet dhe pastaj tĂ« lejonin robotaksit t’i mĂ«sonin vetĂ«.

“Kam parĂ« nga afĂ«r se si Kina ka kaluar nga zero talente nĂ« inteligjencĂ«n artifiviale, 20 vite mĂ« parĂ« nĂ« prodhimin masiv tĂ« tyre,” tha Dai Wenyuan, i diplomuar i klasĂ«s sĂ« gjeniut. Disa nga punĂ«t tona mĂ« tĂ« avancuara tani bĂ«hen nga tĂ« rinjtĂ«. GjenitĂ« e vĂ«rtetĂ« qĂ« do tĂ« ndryshojnĂ« botĂ«n mund tĂ« jenĂ« pikĂ«risht midis tyre.

Shkruar nga Zijing Wu, korrespondente e “Financial Times” nĂ« Azi, pĂ«rshtati: Gazetasi.al

The post Plani gjenial i Kinës për të fituar garën botërore të Inteligjencës Artificiale po funksionon appeared first on Gazeta Si.

↗

Princesha e Kurorës Norvegjeze i dërgoi email-e flirtuese Epsteinit për vite me radhë

✇Gazeta Si
By: erion.abule

Gazeta Si – Princesha e KurorĂ«s Norvegjeze, Mette-Marit, mbajti kontakte flirtuese me email me pedofilin Jeffrey Epstein pĂ«r vite me radhĂ«, sipas dokumenteve tĂ« reja tĂ« publikuara tĂ« premten nga Departamenti i DrejtĂ«sisĂ« i SHBA-ve. Princesha pranon se bĂ«ri “gjykim tĂ« dobĂ«t” dhe kĂ«rkon falje.

Në dosjet e publikuara të Epstein, Mette-Marit përmendet gati një mijë herë. Sipas mediave norvegjeze, dokumentet përmbajnë dhjetëra email-e që Princesha e Kurorës shkëmbeu me Epstein midis viteve 2011 dhe 2014.

Korrespondenca tregon kontakt të rregullt personal, vite pasi Epstein kishte pranuar fajësinë në Shtetet e Bashkuara për nxitjen e një të miture për prostitucion.

Emailet kanĂ« njĂ« ton joformal dhe ndonjĂ«herĂ« flirtues. Mette-Marit e quan Epstein-in “simpatik”, “tĂ« butĂ«â€ dhe “tĂ« dashur”, ndĂ«r tĂ« tjera, dhe shkruan disa mesazhe me “Me dashuri, znj.”.

Sipas dokumenteve, Princesha e Kurorës qëndroi gjithashtu në vilën e Epstein-it në Palm Beach për katër ditë në vitin 2013, megjithëse ai nuk ishte i pranishëm në atë kohë.

NĂ« njĂ« pĂ«rgjigje me shkrim pĂ«rmes pallatit mbretĂ«ror, Mette-Marit e quan kontaktin e saj me Epstein “tĂ« turpshĂ«m”.

“Kam bĂ«rĂ« gjykime tĂ« gabuara dhe pendohem thellĂ«sisht qĂ« kam pasur ndonjĂ«herĂ« kontakt me tĂ«â€, thotĂ« ajo.

Gjithashtu, ajo shpreh ngushëllimet e saj për viktimat e Epstein dhe thotë se nuk e ka hetuar në mënyrë të mjaftueshme të kaluarën e tij.

ËshtĂ« e habitshme qĂ« vetĂ« Mette-Marit shkroi nĂ« njĂ« email tĂ« vitit 2011 se kishte kĂ«rkuar nĂ« Google pĂ«r Epstein dhe se “nuk dukej shumĂ« mirĂ«â€.

Pallati deklaron se ajo ndërpreu kontaktin me shkrim në vitin 2014, sepse mendonte se Epstein po përpiqej të përdorte emrin e saj për të bërë përshtypje te të tjerët.

Zbulimet vijnë në një kohë veçanërisht të ndjeshme për familjen mbretërore norvegjeze. Gjyqi i djalit të madh të Mette-Marit, Marius Borg HÞiby, nga një marrëdhënie që i parapriu martesës së saj me Princin e Kurorës Haakon, fillon në Oslo të martën.

Ai po ndiqet penalisht për përdhunim, sulm dhe vepra penale që lidhen me drogën, ndër të tjera. HÞiby mohon akuzat më të rënda. Princesha e Kurorës dhe Princi i Kurorës Haakon nuk do të marrin pjesë në gjyq.

Mette-Marit, e cila ka vuajtur nga një sëmundje kronike e mushkërive për vite me radhë, do të qëndrojë larg vëmendjes së publikut për një të ardhme të parashikueshme.

Roli i saj në bamirësi dhe pozicioni i saj i ardhshëm brenda familjes mbretërore po debatohen aktualisht në median norvegjeze.

The post Princesha e Kurorës Norvegjeze i dërgoi email-e flirtuese Epsteinit për vite me radhë appeared first on Gazeta Si.

↗

Fenomeni i rrallë në Rusi, 4 hëna shfaqen mbi Shën Petersburg

✇Gazeta Si
By: Sorgena Leka

Një fenomen qiellor i rrallë është regjistruar mbi Shën Petersburg të Rusisë, ku katër hëna u shfaqën në qiellin e natës.

“KatĂ«r hĂ«na u shfaqĂ«n mbi ShĂ«n Petersburg, Rusi”, njoftoi media ruse RT, nĂ«pĂ«rmjet platformĂ«s “X” (ish TĂ«itter), duke e shoqĂ«ruar postimin e saj me njĂ« video qĂ« tregon katĂ«r hĂ«na qĂ« shkĂ«lqejnĂ« nĂ« qiell.

NĂ« njĂ« postim tjetĂ«r, Nexta TV flet pĂ«r njĂ« fenomen tĂ« rrallĂ«, “Paraselene” (HĂ«na qen, ose HĂ«na e rremĂ«, i cili u vu re gjatĂ« natĂ«s mbi MoskĂ« dhe zonĂ«n pĂ«rreth.

🌑🌕🌑A rare phenomenon — a “paraselene” — was observed overnight over Moscow and the surrounding region

A paraselene, an optical illusion in which multiple Moon disks appear, occurs when light from the real Moon is refracted by flat ice crystals high in the atmosphere above the
 pic.twitter.com/mRfzRu1Ilb

— NEXTA (@nexta_tv) January 31, 2026

NjĂ« “Paraselene” (e ngjashme me Halo), “qen hĂ«ne” (i njohur edhe si “hĂ«nĂ« e rreme”) prodhohet nga drita e hĂ«nĂ«s qĂ« thyhet pĂ«rmes kristaleve tĂ« holla, gjashtĂ«kĂ«ndore, nĂ« formĂ« pllake, tĂ« akullit qĂ« gjenden nĂ« retĂ« e larta.

Kjo kërkon kushte specifike, të tilla si temperaturat nën zero, që të mbizotërojnë në zonë në atë kohë, dhe është më e zakonshme në rajonet polare ose zonat me dimra të ashpër.

The post Fenomeni i rrallë në Rusi, 4 hëna shfaqen mbi Shën Petersburg appeared first on Gazeta Si.

↗

Berisha: Agasi kalon nga një kafe në tjetrën dhe jep urdhra si Rama

✇Gazeta Si
By: Megi Iskurti

Nga Gazeta ‘Si’- Kryetari i PartisĂ« Demokratike Sali Berisha, nĂ« mbledhjen e Grupit Parlamentar tĂ« partisĂ«, pĂ«rmendi sĂ«rish Ergys Agasin, duke e cilĂ«suar si “Rama”, pasi sipas tij jep urdhra dhe merr vendime sikur tĂ« jetĂ« nĂ« krye tĂ« qeverisĂ«.

Në fjalën e tij, Berisha tha se Agasi, ndonëse është shpallur në kërkim nga SPAK për dosjen e AKSHI-t, ku akuzohet se ka vepruar si grup i strukturuar kriminal me të pandehurit e tjerë, sipas tij lëviz i lirë sepse mbrohet nga drejtori i policisë Ilir Proda.

Sipas kryedemokratit, Agasi, duke vepruar si njĂ« person me shumĂ« pushtet, pĂ«rdorte “oficerĂ«t e policisĂ« pĂ«r tĂ« ekzekutuar nĂ« mes tĂ« sheshit tĂ« Aeroportit tĂ« TiranĂ«s dhe urdhĂ«ronte te Suel Çela pengjet e marra pĂ«r t’u thyer kockat qĂ« tĂ« hiqnin dorĂ« nga tenderat.”

“Galeria e Ergys Agasit Ă«shtĂ« galeria mĂ« e shĂ«mtuar e shtetit. Ajo do tĂ« hyjĂ« nĂ« histori si dĂ«shmia mĂ« e tmerrshme e degradimit e degjenerimit total tĂ« organizatĂ«s kriminale qĂ« quhet Rilindje. Kjo vetĂ«m se Agasi ishte Rama, jo pĂ«r arsye tjetĂ«r. Ishte Rama, Rama qĂ« vriste pam pam pam.

QĂ« pĂ«rdorte oficerĂ«t e policisĂ« pĂ«r tĂ« ekzekutuar nĂ« mes tĂ« sheshit tĂ« Aeroportit tĂ« TiranĂ«s, qĂ« urdhĂ«ronte te Suel Çela pengjet e marra pĂ«r t’u thyer kockat qĂ« tĂ« hiqnin dorĂ« nga tenderat.

Ishte Rama qĂ« bĂ«n qĂ« tĂ« jetĂ« i lirĂ« sot, Ergys Agasi kalon nga njĂ« kafe nĂ« tjetrĂ«n dhe jep urdhra njĂ«lloj si mĂ« parĂ«. PĂ«rcakton dhe merr vendime se Ă«shtĂ« Rama. AtĂ« e mbron Ergysi i policisĂ« qĂ« quhet Proda, pĂ«rfaqĂ«sues kryesor i karteleve“, u shpreh Berisha.

Ai tha se janĂ« me qindra demokratĂ« qĂ« thonĂ« se “nuk duhet tĂ« largohemi nga bulevardi pa larguar Edi RamĂ«n.”

Sipas kreut të PD-së ndërkombëtarët po e presin protestën e opozitës shqiptare në bulevard.

“Gjithçka Ă«shtĂ« nĂ« duart e tĂ« rinjve shqiptarĂ«, e studentĂ«ve, e tĂ« rinjve punĂ«torĂ«, e gjimnazistĂ«ve. Dhe unĂ« kam shumĂ« besim. E gjithĂ« Europa pret protestĂ«n tonĂ«. E gjithĂ« bota pret protestĂ«n tonĂ«. I kanĂ« pĂ«rcjellĂ« protestat me simpatinĂ« mĂ« tĂ« madhe, me vlerĂ«simin maksimal. Ndaj dhe ne do tĂ« vazhdojmĂ« misionin, misionin e pĂ«rmbysjes sĂ« kĂ«saj narkodiktaturĂ« dhe rikthimin e votĂ«s sĂ« lirĂ« pĂ«r shqiptarĂ«t”, tha kreu i selisĂ« blu.

The post Berisha: Agasi kalon nga një kafe në tjetrën dhe jep urdhra si Rama appeared first on Gazeta Si.

↗

Debate nĂ« seancĂ«n paraprake tĂ« dosjes ‘Veliaj’, vendimi mĂ« 9 shkurt

✇Gazeta Si
By: erion.abule

Gazeta Si – MĂ« 9 shkurt nĂ« orĂ«n 12:00, GJKKO do tĂ« vendosĂ« nĂ«se dosja nĂ« ngarkim tĂ« Erion Veliajt do tĂ« kalojĂ« ose jo pĂ«r gjykim.

Seanca e kësaj të hëne u zhvillua mes debateve të forta mes trupës gjykuese dhe kryebashkiakut, i cili braktisi sallën me pretendimin se argumentet e tij nuk u dëgjuan.

Avokatja e caktuar ng shteti, Valentina Teodoresku ka kërkuar shtyrje të seancës, pasi nuk ka arritur që të konsultojë me Veliajn të gjitha aktet hetimore.

Këtë kërkesë avokatja e argumentoi duke thënë se taksia e priti vetëm 1 orë në qendrën e paraburgimit në Durrës dhe nuk pati më shumë kohë në dispozicion.

Kërkesa nuk është marrë parasysh nga gjyqtarja e çështjes, Etleva Deda, ndërsa Veliaj ka kërkuar përjashtimin e saj pasi i mohoi të drejtën të mbrohej efektivisht. Pas largimit të Veliajt seanca vijoji deri sa palët përfunduan dhënien e konkluzioneve.

Seanca e radhës është caktuar më datë 9 shkurt në orën 12:00 ku pritet të jepet vendimi për çështjen e Veliajt, nëse do të kalojë ose jo për gjykim.

Sakaq, do të vendoset nëse kërkesa e Veliaj për përjashtimin e gjyqtares Etleva Deda do të pranohet ose jo. Në rast se pranohet, kërkesa do të shqyrtohet nga një tjetër gjyqtare.

NdĂ«rkohĂ« njĂ« ditĂ« mĂ« parĂ«, GJKKO-ja rrĂ«zoi kĂ«rkesĂ«n e kryebashkiakut pĂ«r zĂ«vendĂ«simin e masĂ«s sĂ« sigurisĂ« “arrest me burg”. Gjykata vendosi tĂ« pranojĂ« kĂ«rkesĂ«n e dy prokurorĂ«ve tĂ« çështjes, Altin Dumani dhe Ols Dado se masa duhet tĂ« vazhdojĂ« pasi provat mund tĂ« manipulohen.

Çështja e masĂ«s sĂ« sigurisĂ« ndaj Veliajt Ă«shtĂ« duke u shqyrtuar ndĂ«rkohĂ« edhe nga Gjykata Kushtetuese, e cila mĂ« 3 nĂ«ntor vendosi me shumicĂ« votash nĂ« favor tĂ« tij, duke e kthyer nĂ« detyrĂ«, pasi u shkarkua nga KĂ«shilli Bashkiak.

Veliaj ndodhet në qeli prej pothuajse një viti. Ai u arrestua më 10 shkurt të vitit 2025, i akuzuar për pastrim parash, mosdeklarim pasurie, korrupsion pasiv në 9 raste, shpërdorim detyre dhe futje të sendeve të ndaluara në qeli.

Bashkëshortja e tij, Ajola Xoxa, akuzohet për mosdeklarim pasurie, fshehje të të ardhurave dhe pastrim parash, ndërsa në dosje është e përfshirë edhe ish-deputetja Klotilda Bushka për veprime që pengojnë zbulimin e së vërtetës.

The post Debate nĂ« seancĂ«n paraprake tĂ« dosjes ‘Veliaj’, vendimi mĂ« 9 shkurt appeared first on Gazeta Si.

↗

Berisha paralajmëron Ramën: Nëse shkon në KiE do pritesh me protesta

✇Gazeta Si
By: Megi Iskurti

Nga Gazeta ‘Si’- NĂ« mbledhjen e grupit parlamentar kreu i PD Sali Berisha tha se zemĂ«rimi i qytetarĂ«ve ndaj kryeministrit Rama sipas tij po shkon nĂ« pĂ«rmasa tĂ« papĂ«rmbajtura.

Ai akuzoi Ramën se është arkitekt i korrupsionit në Shqipëri dhe tha se ai duhet të japë dorëheqjen.

“E vlerĂ«soj punĂ«n qĂ« keni bĂ«rĂ« me zgjedhĂ«sit, por ju garantoj se zemĂ«rimi i qytetarĂ«ve po shkon nĂ« pĂ«rmasa tĂ« papĂ«rmbajtura. Ka njĂ« revoltĂ« tĂ« brendshme shpirtĂ«rore te njerĂ«zit e thjeshtĂ« qĂ« e shohin se edhe ajo shpresĂ« qĂ« kishin te drejtĂ«sia pĂ«r ndĂ«shkimin e korrupsionit u shua. Ata kuptuan se shkaku, autori, arkitekti i sistemit tĂ« korrupsionit nĂ« ShqipĂ«ri e ka emrin Edi Rama”, tha Berisha.

Mandej ai paralajmëroi Ramën se nëse do të shkojë në Këshillin e Europës do ta presin shqiptarët me protesta.

“Nuk ka vend pĂ«r kryeministra hajdutĂ« si ky. Nuk ka vend pĂ«r ata tĂ« cilĂ«t sillen si me qenĂ« i biri i Enver HoxhĂ«s aty dhe shanset i ka minimale, pĂ«r tĂ« thĂ«nĂ« tĂ« pakĂ«ta, sidoqoftĂ« se nĂ« rast se ky synon tĂ« shkojĂ« nĂ« atĂ« seli, shqiptarĂ«t e FrancĂ«s dhe GjermanisĂ« do i ketĂ« para saj.

Po, do organizohet një nga protestat më të fuqishme sepse e meriton. Tani, keni parë ju, deputetë me mandate krimi, delinkuentë, kalojnë si hiena nga një sallë në tjetër duke thënë se ja si e nxin ky

ShqipĂ«rinĂ«, pse unĂ« them tĂ« vĂ«rtetat dhe mbroj dinjitetin e shqiptarĂ«ve qĂ« nuk kanĂ« lidhje me kĂ«ta hajdutĂ«. Kurse ata mbrojnĂ« krimet e tyre”, tha ai.

The post Berisha paralajmëron Ramën: Nëse shkon në KiE do pritesh me protesta appeared first on Gazeta Si.

↗

Opozita mungon, Mazniku: Nesër kërkojmë ndryshimin e Komisionit për Territorialen

✇Gazeta Si
By: Megi Iskurti

Nga Gazeta ‘Si’- Partia Demokratike ka bojkotuar sĂ«rish punimet e Komisionit tĂ« Posaçëm Parlamentar tĂ« ReformĂ«s Territoriale.

Edhe pse i ishte lënë kohë opozitës deri sot, anëtarët demokratë nuk u paraqitën. Paralelisht në të njëjtin orar kreu i PD Sali Berisha ka mbledhur grupin parlamentar.

Kryetari i kĂ«tij komisionit, Arbjan Mazniku paralajmĂ«roi se do t’i drejtohen Kuvendit formalisht pĂ«r tĂ« bĂ«rĂ« ndryshimet nĂ« Komision, me qĂ«llim siç tha ai t’i hapet rruga punimeve tĂ« komisionit.

Ai deklaroi se kjo është hera e 4 që opozita nuk merr pjesë në këtë komision.

“Ne do t’i drejtohemi seancĂ«s pĂ«r tĂ« ndryshuar komisionin dhe t’i hapim rrugĂ«n me shpejtĂ«si dhe tĂ« fitojmĂ« kohĂ«n e humbur” , tha Mazniku.

Po ashtu, Mazniku theksoi se do tĂ« kĂ«rkojnĂ« qĂ« ky komision tĂ« mos ketĂ« mĂ« dy bashkĂ«kryetarĂ«, por vetĂ«m njĂ« kryetar si komisionet e tjera normale, kjo pĂ«r tĂ« “zhbllokuar” situatĂ«n e krijuar nga mungesa e opozitĂ«s dhe pĂ«r tĂ« çuar punĂ«n pĂ«rpara, me qĂ«llim pĂ«rmbylljen e reformĂ«s deri nĂ« korrik tĂ« kĂ«tij viti.

Sjellim ndërmend se më herët ditën e sotme, kreu i grupi parlamentar të Partisë Socialiste, Taulant Balla tha se do merren masa nëse anëtarët demokratë nuk marrin pjesë as sot në mbledhjen e Komisionit të Posaçëm të Reformës Territoriale. Kjo nënkupton ndryshimin e përbërjes së Komisionit të Posaçëm, ku PS do të ketë një anëtar më shumë.

GjatĂ« KonferencĂ«s sĂ« KryetarĂ«ve tĂ« mbajtur javĂ«n e kaluar, Partia Socialiste kĂ«rkoi qĂ« tĂ« ndryshohej formula e funksionimit tĂ« kĂ«tyre komisioneve, duke marrĂ« shumicĂ«n e anĂ«tarĂ«sisĂ« dhe rrjedhimisht duke i dhĂ«nĂ« mundĂ«sinĂ« vetes pĂ«r t’i bĂ«rĂ« tĂ« gjitha ndryshimet e nevojshme pa opozitĂ«n. Partia Demokratike nga ana tjetĂ«r pretendon se nuk ka marrĂ« pjesĂ« pĂ«r shkak tĂ« agjendave paralele dhe jo pĂ«r arsye bojkoti.

The post Opozita mungon, Mazniku: Nesër kërkojmë ndryshimin e Komisionit për Territorialen appeared first on Gazeta Si.

↗

Raporti / Nga dronĂ«t te nĂ«ndetĂ«set, trafiku ‘i ri’ i kokainĂ«s alarmon Europol-in

✇Gazeta Si
By: erion.abule

Gazeta Si – Trafiku ndĂ«rkombĂ«tar i kokainĂ«s nĂ« EuropĂ«, ka arritur “nivele tĂ« papara”. NĂ« njĂ« raport tĂ« publikuar javĂ«n e shkuar, Europol paralajmĂ«ron se rrjetet kriminale po pĂ«rdorin gjithnjĂ« e mĂ« shumĂ« teknologji tĂ« pĂ«rparuara – nga dronĂ«t te nĂ«ndetĂ«set e ndĂ«rtuara posaçërisht – pĂ«r tĂ« shmangur pikat tradicionale tĂ« kontrollit nĂ« porte, si Roterdami nĂ« HolandĂ« dhe Anversa nĂ« BelgjikĂ«.

Sipas organizatës policore evropiane, tregu është i përmbytur me kokainë, i nxitur nga prodhimi rekord në Amerikën e Jugut dhe kërkesa e vazhdueshme brenda BE-së.

Ndërsa kontrollet doganore në portet kryesore të Europës Veriore bëhen gjithnjë e më të rrepta, trafikantët po drejtohen drejt rrugëve alternative dhe metodave të teknologjisë së lartë.

Teknologji e lartë në det të hapur

Ditët kur tonelatat me drogë thjesht fshiheshin në kontejnerë, duket se kanë mbaruar. Kriminelët po përdorin gjithnjë e më shumë anije pa pilot, dronë dhe balona me helium.

MĂ« shqetĂ«suese Ă«shtĂ« rritja e “gjysmĂ«-nĂ«ndetĂ«seve”. KĂ«to anije, tĂ« cilat operojnĂ« pak nĂ«n vijĂ«n e ujit, mund tĂ« udhĂ«tojnĂ« distanca tĂ« mĂ«dha dhe mbeten kryesisht tĂ« padukshme pĂ«r radarĂ«t.

Kapaciteti i këtyre nëndetëseve po rritet me shpejtësi. Ndërsa një anije që transportonte 6.5 tonë kokainë u kap pranë Azoreve në mars të vitit 2025, autoritetet portugeze raportuan së fundmi një sekuestrim rekord prej 9 tonë kokainë në një nëndetëse të ngjashme.

Europoli ka frikĂ« se Ă«shtĂ« vetĂ«m çështje kohe para se “anijet fantazmĂ«â€ plotĂ«sisht autonome – pa ekuipazh – tĂ« kalojnĂ« Oqeanin Atlantik tĂ« ngarkuara me drogĂ«.

Rrugë të reja përmes Afrikës Perëndimore

PĂ«r shkak tĂ« rrezikut nĂ« rritje pĂ«r t’u kapur nĂ« porte si Anversa – ku doganat sekuestruan 55 tonĂ« kokainĂ« nĂ« vitin 2025 – bandat po i zhvendosin operacionet e tyre.

Dërgesat e mëdha po transportohen gjithnjë e më shumë në det me anije më të vogla me destinacion Afrikën Perëndimore.

Nga atje, droga transportohet me motoskafe të shpejta në Ishujt Kanarie ose në Spanjën kontinentale, veçanërisht në Andaluzi. Kriminelët po synojnë gjithnjë e më shumë porte më të vogla dhe më shumë të sigurta.

Kartat Pokémon dhe larjet kimike

PĂ«rveç inovacionit logjistik, Europol po sheh gjithashtu njĂ« rritje nĂ« teknikat e avancuara tĂ« kamuflazhit. Kokaina “lahet” kimikisht nĂ« tekstile, plastikĂ« ose produkte ushqimore, duke e bĂ«rĂ« praktikisht tĂ« pazbulueshme nga skanerĂ«t dhe qentĂ« nuhatĂ«s.

Drogat fshihen gjithashtu gjithnjë e më shumë në makineri industriale, lëkurë lope ose në qese të papërshkueshme nga uji nën trupin e anijeve, duke bërë të nevojshme vendosjen e ekipeve të zhytjes për zbulimin.

Kreativiteti i kĂ«tyre metodave u demonstrua kohĂ«t e fundit nĂ« Vaals, Limburg. GjatĂ« njĂ« bastisjeje, policia zbuloi LSD tĂ« shtypur nĂ« fletĂ« tĂ« projektuara pĂ«r t’u ngjarĂ« kartave PokĂ©mon.

PesĂ« tĂ« dyshuar u arrestuan dhe u gjetĂ«n droga tĂ« tjera tĂ« ndryshme. Kjo nĂ«nvizon pĂ«rfundimin e Europol-it: “Inovacioni teknologjik dhe krijues po i bĂ«n hetimet mĂ« komplekse se kurrĂ«â€.

Çmimet nĂ« rĂ«nie dhe komunikimi i koduar

Furnizimi i bollshëm i kokainës ka gjithashtu një ndikim ekonomik: çmimet me shumicë në Belgjikë dhe Holandë po bien ndjeshëm për shkak të furnizimit të tepërt. Kjo po bën që bandat të kërkojnë tregje të reja jashtë qendrave të tyre tradicionale.

Europol mbështet një qasje të koordinuar ndërkombëtare. Policia është thellësisht e shqetësuar për avantazhin që po fitojnë kriminelët, pjesërisht, sepse komunikimet e tyre janë gjithnjë e më shumë të koduara.

Sipas organizatës policore europiane, mbikëqyrja e shtuar e zonave bregdetare dhe korridoreve në det të hapur është thelbësore për të ndryshuar rrjedhën e ngjarjeve.

The post Raporti / Nga dronĂ«t te nĂ«ndetĂ«set, trafiku ‘i ri’ i kokainĂ«s alarmon Europol-in appeared first on Gazeta Si.

↗

Plazhi publik, bashkitë do të vendosin çmime sipas zonës dhe kërkesës turistike

✇Gazeta Si
By: Gisela Troplini

Nga Gazeta ‘SI’ – NĂ« pĂ«rpjekje pĂ«r tĂ« vendosur mĂ« shumĂ« kontroll mbi pĂ«rdorimin e hapĂ«sirave publike bregdetare, qeveria ka miratuar njĂ« vendim tĂ« ri.

Me firmën e kryeministrit, vendimi njeh një tipologji të re plazhi: plazh publik i tarifuar, i cili do të administrohet nga bashkia ose ente të krijuara prej saj, duke përjashtuar në mënyrë kategorike delegimin apo kontraktimin e këtyre hapësirave tek subjektet private.

Vendimi sqaron se tarifat do të jenë të diferencuara sipas zonave, nivelit të zhvillimit turistik, aksesueshmërisë dhe kërkesës. Në këtë kuadër, për herë të parë përfshihen në rregullore edhe hapësirat publike pranë liqeneve dhe lumenjve, krahas plazheve detare.

Sipas vendimit, këshillat bashkiakë kanë të drejtën të miratojnë, përpara çdo sezoni turistik, çmimet maksimale për secilën zonë bregdetare. Në mungesë të një vendimi të tillë, çmimi maksimal do të negociohet mes bashkisë dhe subjektit privat, në përputhje me parimet e konkurrencës dhe interesit publik. Tejkalimi i këtyre çmimeve konsiderohet shkelje kontraktore dhe mund të pasohet nga masa administrative ose zgjidhja e kontratës.

NĂ« tĂ« njĂ«jtĂ«n kohĂ«, VKM-ja qartĂ«son edhe “hierarkinĂ«â€ e pĂ«rparĂ«sive pĂ«r shfrytĂ«zimin e stacioneve tĂ« plazhit, duke pĂ«rcaktuar se InvestitorĂ«t StrategjikĂ« kanĂ« prioritet, por vetĂ«m pas vĂ«nies nĂ« funksion tĂ« strukturave akomoduese turistike.

The post Plazhi publik, bashkitë do të vendosin çmime sipas zonës dhe kërkesës turistike appeared first on Gazeta Si.

↗

AlphaGenome: Mjeti i ri i AI që deshifron dhe parashikon ndryshimet e ADN-së. Si funksionon?

✇Gazeta Si
By: Sorgena Leka

Nga Gazeta Si- Një model i ri i inteligjencës artificiale nga Google DeepMind mund të deshifrojë ADN-në dhe të parashikojë mutacionet, duke hapur dyer të reja për kërkimin e sëmundjeve.

ADN-ja jonë është e përbërë nga miliona kombinime të gjenomeve që krijojnë trupin e njeriut. Edhe ndryshimet më të vogla në këto sekuenca, ose në mënyrën se si veprojnë ato, mund të ndryshojnë funksionimin e të gjithë trupit dhe të shkaktojnë sëmundje të tilla si kanceri.

AlphaGenome, mjeti i ri i inteligjencës artificiale (IA) i Google, mund të lexojë pjesë të mëdha të ADN-së dhe të parashikojë se si sillen pjesë të ndryshme dhe si ndryshimet mund të çojnë në sëmundje.

Duke përdorur të mësuarit e thellë dhe i frymëzuar nga mënyra se si truri përpunon informacionin, është projektuar për të ndihmuar shkencëtarët të kuptojnë se si funksionon ADN-ja.

Mjeti i ri i Google mund të ndihmojë në deshifrimin e mënyrës se si ADN-ja kontrollon gjenet duke parashikuar se çfarë bëjnë pjesë të gjata të kodit gjenetik.

“Ne besojmĂ« se AlphaGenome mund tĂ« jetĂ« njĂ« burim i vlefshĂ«m pĂ«r komunitetin shkencor, duke i ndihmuar shkencĂ«tarĂ«t tĂ« kuptojnĂ« mĂ« mirĂ« funksionin e gjenomit, biologjinĂ« e sĂ«mundjeve dhe nĂ« fund tĂ« fundit, tĂ« nxisin zbulime tĂ« reja biologjike dhe zhvillimin e trajtimeve tĂ« reja”, tha Google DeepMind.

Si funksionon AlphaGenome?

Modeli lexon deri në një milion shkronja të ADN-së me saktësi të një shkronje të vetme- diçka e pamundur me mjetet e mëparshme.

ADN-ja përbëhet nga zinxhirë të gjatë të përbërë nga katër blloqe ndërtimi kimike bazë të quajtura nukleotide, secila e identifikuar nga një shkronjë: A, C, G dhe T. Funksionon si një manual udhëzimesh për krijimin dhe kontrollin e çdo qelize.

Vetëm rreth dy për qind e ADN-së njerëzore kodon drejtpërdrejt për proteinat, blloqet ndërtuese që bëjnë pjesën më të madhe të punës në qelizat tona.

98 pĂ«r qind e mbetur Ă«shtĂ« hedhur poshtĂ« prej kohĂ«sh si “ADN e padobishme”; megjithatĂ«, larg tĂ« qenit tĂ« padobishme, kĂ«to sekuenca veprojnĂ« si panele kontrolli qĂ« rregullojnĂ« mĂ«nyrĂ«n se si funksionojnĂ« dy pĂ«r qind e tjera.

Ato udhëzojnë kur, ku dhe sa gjenet ndizen ose fiken, i përgjigjen sinjaleve mjedisore dhe ndikojnë në bashkimin e ARN-së, një sistem që bashkon sekuencat e shkronjave dhe lejon që i njëjti gjen të prodhojë lexime të ndryshme.

Shumë variante të lidhura me sëmundjet fshihen këtu, duke ndikuar në aktivitetin e gjeneve pa ndryshuar proteinat.

AlphaGenome është modeli i parë i të mësuarit të thellë i aftë të synojë këtë pjesë të ADN-së dhe të parashikojë funksionimin e saj.

Modeli mund të vlerësojë se si ndryshimet e vogla gjenetike, të quajtura variante, mund të ndikojnë në aktivitetin e gjeneve ose të ndërpresin proceset normale të lidhura me sëmundje të tilla si kanceri.

Si funksionon në praktikë?

Si një shembull nga jeta reale, studiuesit u përqendruan në një lloj leuçemie akute, një kancer i qelizave të bardha të gjakut, ku qelizat T të papjekura, luftëtarë imunitarë, rriten jashtë kontrollit.

Disa raste të leuçemisë shkaktohen nga ndryshime të vogla në ADN që nuk e ndryshojnë vetë proteinën, por ndryshojnë sa fort ose kur aktivizohen disa gjene.

Modeli AlphaGenome krahasoi sekuencën normale të ADN-së me atë të mutuar dhe parashikoi se sa e mundshme është që mutacioni të rrisë aktivitetin e gjeneve të afërta.

Modeli është aktualisht i disponueshëm falas për shkencëtarët për kërkime jo-komerciale; është një mjet kërkimor, që nuk është menduar të përdoret klinikisht.

Si mund të ndihmojë?

Ekipi i kërkimit sheh përdorime të shumta për modelin e ri.

Në biologjinë molekulare, ai mund të funksionojë si një mjet laboratori virtual, duke u lejuar shkencëtarëve të testojnë idetë me anë të simulimit përpara se të bëjnë eksperimente të kushtueshme.

Në bioteknologji, ai mund të ndihmojë në hartimin e terapive gjenetike ose përmirësimin e molekulave që synojnë inde specifike.

“AlphaGenome i DeepMind pĂ«rfaqĂ«son njĂ« moment tĂ« rĂ«ndĂ«sishĂ«m nĂ« fushĂ«n e IA-sĂ« gjenomike”, thotĂ« Robert Goldstone, kreu i gjenomikĂ«s nĂ« Institutin Francis Crick.

Ai shtoi se niveli i rezolucionit që lejon modeli i ri është një përparim që e zhvendos teknologjinë nga interesi teorik në dobinë praktike, duke u lejuar shkencëtarëve të studiojnë dhe simulojnë në mënyrë programore rrënjët gjenetike të sëmundjeve komplekse.

“AlphaGenome nuk Ă«shtĂ« njĂ« plumb magjik pĂ«r tĂ« gjitha pyetjet biologjike, por Ă«shtĂ« njĂ« mjet themelor dhe me cilĂ«si tĂ« lartĂ« qĂ« e kthen kodin statik tĂ« gjenomit nĂ« njĂ« gjuhĂ« tĂ« deshifrueshme pĂ«r zbulim”, shtoi Goldstone.

Megjithatë, shkencëtarët paralajmërojnë se, si të gjitha modelet e IA-së, AlphaGenome është aq i mirë sa të dhënat e përdorura për ta trajnuar atë.

“Shumica e tĂ« dhĂ«nave ekzistuese nĂ« biologji nuk janĂ« shumĂ« tĂ« pĂ«rshtatshme pĂ«r IA-nĂ« – grupet e tĂ« dhĂ«nave janĂ« shumĂ« tĂ« vogla dhe jo tĂ« standardizuara mirĂ«â€, thotĂ« Ben Lehner, kreu i gjenomikĂ«s gjenerative dhe sintetike nĂ« Institutin Ëellcome Sanger nĂ« MbretĂ«rinĂ« e Bashkuar.

Sipas tij, sfida më e rëndësishme tani është se si të gjenerohen të dhënat për të trajnuar gjeneratën e ardhshme të modeleve të IA-së.

The post AlphaGenome: Mjeti i ri i AI që deshifron dhe parashikon ndryshimet e ADN-së. Si funksionon? appeared first on Gazeta Si.

↗

Kallas: Largimi i SHBA-së nga Europa nuk filloi me Presidentin Trump

✇Gazeta Si
By: Megi Iskurti

Nga Gazeta ‘Si’- Kryediplomatja e Bashkimit Europian, Kaja Kallas, deklaroi se largimi gradual i Shteteve tĂ« Bashkuara nga Europa nuk Ă«shtĂ« njĂ« zhvillim i lidhur vetĂ«m me presidencĂ«n e Donald Trump, por njĂ« proces afatgjatĂ« qĂ« ka nisur prej vitesh dhe me tĂ« cilin Europa duhet tĂ« pĂ«rshtatet urgjentisht.

Gjatë fjalës së saj në Konferencën e Sigurisë në Oslo, Kallas theksoi se kontinenti europian përballet me realitete të reja gjeopolitike, jo vetëm për shkak të Rusisë agresive, por edhe për shkak të ndryshimit të natyrës së aleancës transatlantike me SHBA-në.

“Largimi i SHBA-sĂ« nga Europa Ă«shtĂ« njĂ« proces afatgjatĂ«. NĂ«se shohim politikĂ«n transatlantike dhe vendimet e administratave amerikane ndĂ«r vite, kjo nuk ka filluar me Presidentin Trump. Ka shumĂ« konvergjencĂ« nĂ« politikat e administratave tĂ« ndryshme,” u shpreh Kallas.

Ajo paralajmëroi se është e gabuar të mendohet se ndryshimet në marrëdhëniet transatlantike lidhen vetëm me personalitete apo cikle zgjedhore, duke nënvizuar se bëhet fjalë për një prirje strategjike që kërkon reflektim dhe veprim nga BE-ja.

Kryediplomatja e BE-së u ndal gjithashtu te rreziku i shtimit të interesit për armët bërthamore, duke theksuar se ky fenomen ka marrë hov pas luftës së Rusisë kundër Ukrainës.

“Largimi nga mospĂ«rhapja ka filluar me luftĂ«n e RusisĂ«, sepse shumĂ« vende panĂ« se kĂ«rcĂ«nimi me armĂ« bĂ«rthamore funksionon. Vende me oreks territorial mendojnĂ« se duke pasur armĂ« bĂ«rthamore mund tĂ« marrin atĂ« qĂ« duan, ndĂ«rsa vendet qĂ« ndihen tĂ« kĂ«rcĂ«nuara nga fqinjĂ«t besojnĂ« se kjo Ă«shtĂ« e vetmja mĂ«nyrĂ« pĂ«r t’u mbrojtur,” tha Kallas.

Sipas saj, kjo prirje përbën një rrezik serioz për rendin botëror dhe stabilitetin ndërkombëtar.

“PĂ«r sa i pĂ«rket rendit botĂ«ror, ky Ă«shtĂ« njĂ« zhvillim jashtĂ«zakonisht i rrezikshĂ«m,” pĂ«rfundoi ajo.

The post Kallas: Largimi i SHBA-së nga Europa nuk filloi me Presidentin Trump appeared first on Gazeta Si.

↗

Pse disa njerëz janë superpërhapës të gripit

✇Gazeta Si
By: Sorgena Leka

NjĂ« numĂ«r gjithnjĂ« e nĂ« rritje kĂ«rkimesh sugjerojnĂ« se gjithçka, nga forma e mushkĂ«rive deri te mĂ«nyra se si i shqiptoni T dhe K, mund t’ju bĂ«jĂ« njĂ« superpĂ«rhapĂ«s tĂ« gripit.

NĂ« janar tĂ« vitit 2020, biznesmeni britanik Steve Walsh filloi njĂ« udhĂ«tim ndĂ«rkombĂ«tar qĂ« do ta çonte nĂ« Singapor dhe FrancĂ« pĂ«rpara se tĂ« kthehej nĂ« shtĂ«pi nĂ« Brighton nĂ« MbretĂ«rinĂ« e Bashkuar. UdhĂ«timet e Walsh – tĂ« cilat e panĂ« tĂ« infektohej me Covid-19 dhe pa dashje tĂ« infektonte dhjetra tĂ« tjerĂ« qĂ« takoi gjatĂ« udhĂ«timit tĂ« tij – do tĂ« vazhdonin tĂ« bĂ«nin bujĂ« nĂ« tĂ« gjithĂ« globin.

Histori tĂ« tilla popullarizuan idenĂ« se disa njerĂ«z mund tĂ« shĂ«rbenin si ‘superpĂ«rhapĂ«s’ tĂ« Covid-19. Por virologĂ«t e dinĂ« prej kohĂ«sh se njĂ« pjesĂ« e vogĂ«l e njerĂ«zve luajnĂ« njĂ« rol tĂ« madh nĂ« nxitjen e pothuajse çdo shpĂ«rthimi tĂ« njĂ« patogjeni tĂ« frymĂ«marrjes – qoftĂ« Covid-19, grip, virus sincicial i frymĂ«marrjes (RSV), tuberkuloz apo edhe fruthi.

Në fakt, ekziston edhe një model matematik: shkencëtarët kanë vlerësuar se për një shpërthim tipik, 20% e njerëzve do të jenë përgjegjës për nxitjen e 80% të infeksioneve. Dhe hulumtimet kanë treguar se sasia e virusit të pranishëm në lëngjet respiratore të dikujt mund të ndryshojë shumë midis personave të infektuar, sipas Kylie Ainslie, studiuese e sëmundjeve infektive në Institutin Peter Doherty për Infeksion dhe Imunitet në Melbourne, Australi.

“Disa njerĂ«z kanĂ« 10 milionĂ« herĂ« mĂ« shumĂ« virus se tĂ« tjerĂ«t”, thotĂ« Ainslie. “NĂ« nivelin mĂ« tĂ« lartĂ«, pĂ«rqendrimet e grimcave tĂ« virusit mund tĂ« arrijnĂ« njĂ« miliard kopje tĂ« virusit pĂ«r mililitĂ«r.”

Por nëse kjo përkthehet në mbipërhapje varet nga një sërë faktorësh, shumë prej të cilëve janë zbuluar përmes hulumtimeve të nxitura nga raste të njohura si ai i Walsh gjatë pandemisë së koronavirusit.

Qoftë për shkak të karakteristikave ose vëllimit të të folurit tuaj, vetive të mukusit tuaj apo lagështisë së mjedisit në të cilin ndodheni
 a e dini nëse jeni një mbipërhapës i gripit?

PĂ«r tĂ« filluar, faza e infeksionit Ă«shtĂ« çelĂ«si i aftĂ«sisĂ« sĂ« dikujt pĂ«r t’u mbipĂ«rhapur. NjerĂ«zit lĂ«shojnĂ« shumĂ« mĂ« tepĂ«r grimca infektive me çdo frymĂ«marrje ose fjalĂ« tĂ« thĂ«nĂ« kur janĂ« mĂ« tĂ« sĂ«murĂ«.

NĂ« njĂ« projekt kĂ«rkimor nĂ« vitin 2021, mikrobiologĂ«t infektuan makakĂ«t rezus dhe majmunĂ«t e gjelbĂ«r afrikanĂ« me Covid-19 dhe mĂ« pas analizuan frymĂ«marrjen e tyre, e cila Ă«shtĂ« njĂ« pĂ«rzierje gazrash – duke pĂ«rfshirĂ« azotin, oksigjenin, dioksidin e karbonit – dhe gjithashtu copĂ«za mikroskopike lagĂ«shtie. MajmunĂ«t kaluan nga nxjerrja e 3,000-5,000 grimcave tĂ« lagĂ«shtisĂ« pĂ«r çdo litĂ«r frymĂ«marrje qĂ« nxirrnin, nĂ« 50,000-70,000 grimca pasi infektoheshin.

Duke pasur parasysh që një grimcë e vetme e frymëmarrjes mund të mbajë nga 200 deri në 300 grimca virale, shumëzojeni këtë me 10 dhe është e lehtë të shihet se si viruset mund të transmetohen nga një person te tjetri shumë shpejt, thotë Chad Roy, profesor i mikrobiologjisë dhe imunologjisë në Shkollën e Mjekësisë Tulane në Neë Orleans, i cili udhëhoqi eksperimentin.

“Kur ​​bĂ«n llogaritjet, Ă«shtĂ« e habitshme qĂ« nuk jemi tĂ« sĂ«murĂ« gjatĂ« gjithĂ« kohĂ«s”, thotĂ« Roy. Ai sugjeroi qĂ«, ndĂ«rsa ky ishte njĂ« eksperiment mbi njĂ« koronavirus, i njĂ«jti parim mund tĂ« zbatohet edhe pĂ«r infeksione tĂ« tjera tĂ« frymĂ«marrjes.

Nuk është vetëm sasia e grimcave. Lloji i grimcave që një person prodhon kur është veçanërisht i sëmurë është gjithashtu më i favorshëm për transmetimin e një infeksioni. Grimcat e frymëmarrjes mund të jenë pika që variojnë nga pesë deri në 100 mikronë ose më të mëdha në diametër, si dhe aerosole, të cilat janë më pak se pesë mikronë në diametër, që është pesë të miliontat e një metri. Dhe studimet sugjerojnë se kur dikush është i sëmurë, ai lëshon më shumë grimca të vogla aerosoli sesa pika më të mëdha.

“Ky ishte njĂ« zbulim vĂ«rtet i rĂ«ndĂ«sishĂ«m, sepse ato grimca mund tĂ« udhĂ«tojnĂ« shumĂ« mĂ« tej nĂ« mushkĂ«ri”, thotĂ« Roy. “Pra, nĂ«se jeni personi i pafat qĂ« pĂ«rfundon duke thithur ato grimca, ato kanĂ« njĂ« probabilitet mĂ« tĂ« mirĂ« pĂ«r tĂ« udhĂ«tuar mĂ« thellĂ« nĂ« rajonet mĂ« tĂ« ndjeshme tĂ« mushkĂ«rive”.

Ka disa sugjerime se kjo mund tĂ« jetĂ« pasojĂ« e mĂ«nyrĂ«s se si viruset kanĂ« evoluar pĂ«r tĂ« rritur shanset e tyre pĂ«r t’u pĂ«rhapur nĂ« mĂ« shumĂ« strehues. PĂ«r shembull, gjatĂ« njĂ« infeksioni, njĂ« virus do tĂ« rrisĂ« shkallĂ«n me tĂ« cilĂ«n shtohet. Kjo shkakton mĂ« shumĂ« dĂ«me nĂ« qelizat nĂ« traktin respirator, duke i ndarĂ« ato nĂ« copa mĂ« tĂ« vogla si aerosole, tĂ« cilat mĂ« pas qĂ«ndrojnĂ« tĂ« pezulluara nĂ« ajĂ«r pĂ«r periudha mĂ« tĂ« gjata.

Ka edhe faktorë të tjerë fiziologjikë të përfshirë. Hulumtimet e bazuara në ngjarjet e mbipërhapjes që përfshijnë tre koronaviruset Sars, Mers dhe Sars-CoV-2, sugjerojnë që mbipërhapësi tipik ka më shumë të ngjarë të jetë mashkull dhe mbi 40 vjeç. Por shkencëtarët nuk mundën të përcaktonin me saktësi arsyet biologjike ose të sjelljes pas këtij modeli në të dhëna, dhe mund të ketë pasur paragjykime për shkak të asaj se kush është testuar më shumë.

Studimi i Roy-t mbi majmunët në vitin 2021 shqyrtoi gjithashtu frymëmarrjen e 194 personave të infektuar me Covid-19 dhe arriti në përfundimin se superpërhapësit kishin më shumë gjasa të ishin mbipeshë.

“IndividĂ«t qĂ« janĂ« mbipeshĂ« kanĂ« tendencĂ« tĂ« prodhojnĂ« mĂ« shumĂ« pika tĂ« frymĂ«marrjes kur marrin frymĂ« ose kolliten”, thotĂ« Matthew Binnicker, drejtor i virologjisĂ« klinike nĂ« KlinikĂ«n Mayo nĂ« Rochester, Minesota. Kjo mund tĂ« jetĂ« pĂ«r shkak tĂ« yndyrĂ«s sĂ« tepĂ«rt nĂ« gjoks dhe nĂ« zgavrĂ«n e barkut, duke parandaluar qĂ« mushkĂ«ritĂ« tĂ« zgjerohen plotĂ«sisht, duke rezultuar nĂ« njĂ« model frymĂ«marrjeje mĂ« tĂ« cekĂ«t dhe mĂ« tĂ« shpejtĂ«. Mbajtja e masĂ«s shtesĂ« trupore gjithashtu kĂ«rkon mĂ« shumĂ« oksigjen dhe prodhon mĂ« shumĂ« dioksid karboni, duke çuar nĂ« njĂ« shkallĂ« mĂ« tĂ« lartĂ« tĂ« frymĂ«marrjes dhe mĂ« shumĂ« grimca tĂ« frymĂ«marrjes.

Superpërhapësit kanë gjithashtu më shumë gjasa të jenë folës me zë të lartë, këngëtarë të zellshëm ose ndoshta edhe dikush me probleme me zemërimin.

Hulumtuesit në Kaliforni matën sasinë dhe madhësinë e grimcave të frymëmarrjes që 48 persona prodhuan kur flisnin me volume të ndryshme në katër gjuhë të ndryshme. Ata zbuluan se të folurit me zë të lartë gjeneronte deri në 50 herë më shumë aerosole sesa të folurit më të qetë, ndoshta sepse kordat vokale hapen dhe mbyllen më shpesh gjatë të folurit me zë të lartë, duke lejuar që më shumë grimca të formohen në kutinë e zërit.

Dhe njerëzit që i shqiptojnë fjalët e tyre më ashpër mund të kenë gjithashtu më shumë gjasa të jenë superpërhapës, sipas një studimi të publikuar në fillim të vitit 2020 që shqyrtonte vokalizimin e shkronjave.

“NĂ«se prodhoni tingujt ‘T’, ‘K’ dhe ‘P’, ndoshta lĂ«shoni disa pika mĂ« shumĂ«, ndĂ«rsa sa mĂ« me zĂ« tĂ« lartĂ« tĂ« flisni, aq mĂ« shumĂ« ka tĂ« ngjarĂ« tĂ« prodhoni”, thotĂ« Werner Bischoff, profesor i sĂ«mundjeve infektive nĂ« ShkollĂ«n e MjekĂ«sisĂ« tĂ« Universitetit Wake Forest nĂ« KarolinĂ«n e Veriut.

ÇfarĂ« madhĂ«sie kanĂ« mushkĂ«ritĂ« tuaja?

Fëmijët para adoleshencës kanë më pak gjasa të jenë superpërhapës, për shembull, sepse ata thithin vëllime shumë më të vogla ajri brenda dhe jashtë, pasi madhësia e tyre e përgjithshme e mushkërive, madhësia e rrugëve të frymëmarrjes dhe numri i qeseve të ajrit që kanë janë shumë më të vogla se ato të një të rrituri.

Megjithatë, edhe në moshë madhore, ka ende ndryshime të konsiderueshme në kapacitetin tonë të mushkërive dhe sasinë e ajrit që jemi në gjendje të nxjerrim. Dallimet gjenetike mund të nënkuptojnë që disa njerëz kanë mushkëri më të mëdha se të tjerët nga natyra, ndërsa kryerja e më shumë aktivitetit fizik gjatë fëmijërisë mund të çojë në mushkëri më të mëdha dhe më të forta gjatë gjithë moshës madhore. Nga ana tjetër, astma në fëmijëri ose ekspozimi ndaj ndotjes kronike të ajrit mund të pengojë në mënyrë aktive zhvillimin e mushkërive. E gjithë kjo bën një ndryshim të rëndësishëm kur bëhet fjalë për përhapjen e tepërt, pasi ata me një kapacitet më të madh të mushkërive që thithin më shumë vëllime ajri brenda dhe jashtë kanë më shumë gjasa të përhapin dhe transmetojnë më shumë virus.

The post Pse disa njerëz janë superpërhapës të gripit appeared first on Gazeta Si.

↗

Pas kuintave të diplomacisë: Si u prit plani i Trump për Groenlandën

✇Gazeta Si
By: Megi Iskurti

Nga Gazeta ‘Si’ – KinezĂ«t shpresonin qĂ« nxitja e Presidentit Donald Trump pĂ«r GroenlandĂ«n do t’i ndihmonte ata ta shkĂ«pusnin EuropĂ«n nga Amerika.

Finlandezët ishin të dëshpëruar të parandalonin një luftë tregtare për ishullin.

NdĂ«rsa Islanda ishte e zemĂ«ruar nga sugjerimi se ajo Ă«shtĂ« e radhĂ«s nĂ« listĂ«n e objektivave tĂ« Trump — “shteti i 52-tĂ«â€.

Një seri raportesh diplomatike të Departamentit të Shtetit, të siguruara nga POLITICO, zbulojnë jehonat e thella që kanë shkaktuar kërkesat e presidentit për Groenlandën, teksa zyrtarë të huaj kanë shfryrë frustrimet e tyre këtë muaj me homologët amerikanë.

Mesazhet, që nuk ishin raportuar më parë, ofrojnë një vështrim prapa skenave mbi mënyrën si aleatët dhe kundërshtarët po e shohin ndikimin e përpjekjes së Trump për të marrë territor.

Ato nxjerrin në pah një pikë të re tensioni në një marrëdhënie transatlantike tashmë të tendosur nga lufta e Rusisë në Ukrainë, përplasjet për tarifat dhe kritikat amerikane ndaj politikave europiane.

Dhe vijnĂ« pikĂ«risht nĂ« momentin kur Trump po diskuton njĂ« marrĂ«veshje kuadĂ«r qĂ« nuk shkon deri aty sa t’i japĂ« SHBA-sĂ« pronĂ«sinĂ« e GroenlandĂ«s, por qĂ« mund tĂ« zgjerojĂ« aktivitetin ushtarak dhe minerar amerikan nĂ« territorin danez.

Raportet diplomatike theksojnë se sa e rëndësishme mbetet SHBA për shumë vende në Europë, edhe pse sjellja e Trump po i çon liderët e kontinentit në kufijtë e durimit.

“TĂ« mos bĂ«jmĂ« divorc,” tha ministrja e Jashtme e FinlandĂ«s, Elina Valtonen, “sidomos jo njĂ« divorc tĂ« rrĂ«mujshĂ«m.”

Një raport diplomatik nga Ambasada e SHBA në Pekin, i datës 21 janar, sugjeron se qeveria kineze është e etur të përfitojë nga lëvizjet e Trump për Groenlandën.

Situata “i ofron KinĂ«s njĂ« mundĂ«si pĂ«r tĂ« pĂ«rfituar nga lĂ«kundjet europiane” dhe mund tĂ« “rrisĂ« fĂ«rkimet transatlantike”, shkruanin diplomatĂ«t amerikanĂ« duke pĂ«rshkruar mĂ«nyrĂ«n e tĂ« menduarit nĂ« KinĂ«.

Por raporti diplomatik, qĂ« citon media dhe analistĂ« tĂ« lidhur me PartinĂ« Komuniste Kineze nĂ« pushtet, vĂ«ren gjithashtu se udhĂ«heqja kineze ishte e vetĂ«dijshme qĂ« njĂ« prani mĂ« e madhe ushtarake amerikane nĂ« GroenlandĂ« mund t’ua komplikojĂ« objektivat nĂ« Arktik dhe tĂ« “konsolidojĂ« avantazhet ushtarake dhe infrastrukturore tĂ« SHBA-sĂ«â€.

Zëdhënësi i Ambasadës Kineze, Liu Pengyu, nuk e adresoi drejtpërdrejt përmbajtjen e raportit diplomatik, por tha se çdo veprim i Kinës ishte në përputhje me ligjin ndërkombëtar.

“Aktivitetet e KinĂ«s nĂ« Arktik synojnĂ« tĂ« promovojnĂ« paqen, stabilitetin dhe zhvillimin e qĂ«ndrueshĂ«m tĂ« rajonit,” tha Liu.

Një tjetër raport diplomatik, i datës 20 janar nga Ambasada e SHBA në Helsinki, përshkroi shqetësimin në zyrën e ministres së Jashtme finlandeze lidhur me kërcënimet e Trump për të vendosur tarifa ndaj vendeve europiane që kishin dërguar këshilltarë ushtarakë në Groenlandë për të planifikuar stërvitje trupash.

Valtonen u shfaq e etur për të ulur tensionet.

Ajo u tha ligjvĂ«nĂ«sve amerikanĂ« qĂ« vizita e disa ushtarĂ«ve nĂ« GroenlandĂ« ishte njĂ« “keqkuptim”, sipas raportit diplomatik.

Finlanda nuk kishte plane tĂ« bĂ«nte asgjĂ« “kundĂ«r amerikanĂ«ve” dhe oficerĂ«t — “disa djem” — tashmĂ« ishin kthyer nĂ« FinlandĂ«, tha ajo.

Ajo minimizoi edhe kĂ«rcĂ«nimet e Bashkimit Europian pĂ«r kundĂ«rpĂ«rgjigje ndaj tarifave, duke i quajtur taktikĂ« negociuese, dhe tha se do ta shtynte BE-nĂ« tĂ« “bĂ«jĂ« gjithçka pĂ«r tĂ« parandaluar njĂ« luftĂ« tregtare”.

Qeveria finlandeze nuk iu përgjigj kërkesës për koment.

Kur u pyet pĂ«r raportet diplomatike, Departamenti i Shtetit iu referua dĂ«shmisĂ« sĂ« Sekretarit tĂ« Shtetit Marco Rubio para Komitetit tĂ« MarrĂ«dhĂ«nieve me JashtĂ« tĂ« Senatit. Ai theksoi se bisedimet mes SHBA-sĂ«, DanimarkĂ«s dhe GroenlandĂ«s kishin nisur dhe “do tĂ« jenĂ« njĂ« proces i rregullt”, pa dhĂ«nĂ« detaje.

“Kemi pak punĂ« pĂ«r tĂ« bĂ«rĂ«, por mendoj se do tĂ« pĂ«rfundojmĂ« nĂ« njĂ« vend tĂ« mirĂ«,” tha ai. “Dhe mendoj se shumĂ« shpejt do tĂ« dĂ«gjoni tĂ« njĂ«jtĂ«n gjĂ« edhe nga kolegĂ«t tanĂ« nĂ« EuropĂ«.”

Kishte gjithashtu dramĂ« nĂ« IslandĂ« pasi i nominuari i Trump pĂ«r ambasador nĂ« atĂ« vend, Billy Long, bĂ«ri shaka se Islanda mund tĂ« bĂ«hej “shteti i 52-tĂ«â€ — me gjasĂ« pasi Grenlanda tĂ« bĂ«hej i 51-ti — dhe ai do tĂ« vepronte si guvernator.

Sekretari i PĂ«rhershĂ«m i Shtetit i IslandĂ«s, Martin EyjĂłlfsson, thirri tĂ« NgarkuarĂ«n me PunĂ« tĂ« SHBA-sĂ«, Erin SaĂ«yer, pĂ«r tĂ« kĂ«rkuar njĂ« kĂ«rkim-falje tĂ« nivelit tĂ« lartĂ« dhe pĂ«r t’i thĂ«nĂ« se njĂ« gjuhĂ« e tillĂ« “nuk ka vend nĂ« diskursin ndĂ«rkombĂ«tar”, sipas njĂ« raporti diplomatik tĂ« 23 janarit nga Ambasada e SHBA nĂ« Reykjavik drejt Uashingtonit.

Sawyer i tha se bërja e Islandës shtet nuk ishte politikë e SHBA-së dhe theksoi se Long kishte kërkuar falje për komentet. Nuk kishte tregues që ajo të kishte dorëzuar një kërkim-falje zyrtare të nivelit të lartë, siç kërkoi Islanda.

MegjithatĂ«, ambasadorja islandeze nĂ« SHBA, Svanhildur HĂłlm ValsdĂłttir, tha nĂ« njĂ« deklaratĂ« se qeveria “mori njĂ« sqarim tĂ« kĂ«naqshĂ«m” pĂ«r komentet e Long dhe “e konsideron çështjen tĂ« mbyllur”.

Javën e kaluar Trump tërhoqi muaj të tërë kërcënimesh për ta marrë Groenlandën me forcë dhe për të nisur një luftë tregtare kundër aleatëve të NATO-s për këtë çështje.

Ai dhe Sekretari i PĂ«rgjithshĂ«m i NATO-s, Mark Rutte, arritĂ«n njĂ« “kuadĂ«r tĂ« njĂ« marrĂ«veshjeje tĂ« ardhshme” pĂ«r GroenlandĂ«n nĂ« Forumin Ekonomik BotĂ«ror nĂ« Davos, ZvicĂ«r, njoftoi Trump.

Propozimet që Rutte dhe Trump kanë diskutuar përfshijnë tre elementë kryesorë:

NjĂ«ri do t’i lejonte SHBA-sĂ« sovranitet tĂ« plotĂ« mbi bazat e saj nĂ« GroenlandĂ«. SHBA-sĂ« do t’i lejohej gjithashtu tĂ« krijonte mĂ« shumĂ« baza, megjithĂ«se Danimarka do tĂ« kishte tĂ« drejtĂ« vetoje pĂ«r vendndodhjen e tyre nĂ« ishullin arktik.

Kuadri pĂ«rfshin mundĂ«sinĂ« e integrimit tĂ« mburojĂ«s mbrojtĂ«se “Golden Dome” tĂ« Trump si dhe njĂ« mision tĂ« NATO-s tĂ« fokusuar nĂ« Arktik. Propozimi do t’i jepte gjithashtu SHBA-sĂ« tĂ« drejtĂ«n e refuzimit tĂ« parĂ« nĂ« projektet e shfrytĂ«zimit tĂ« burimeve natyrore.

Nuk është e qartë sa kohë do të duhet për të finalizuar detajet apo për të bindur Groenlandën dhe Danimarkën. Të dyja këmbëngulin se, çfarëdo që të ndodhë, nuk do të bëjnë kompromis mbi sovranitetin.

Pavarësisht retorikës së sigurt, kërcënimet e Trump për Groenlandën kanë paraqitur një kërcënim ekzistencial për NATO-n, e cila rrallë sheh përplasje të tilla brenda aleancës.

Trump (në qendër djathtas), takohet me Sekretarin e Përgjithshëm të NATO-s Mark Rutte (në qendër majtas), në margjinat e Forumit Ekonomik Botëror në Davos, Zvicër, më 21 janar 2026.

Rutte ka lëvizur shpejt në kërkim të një kompromisi. Ai ka përdorur mekanizmat e NATO-s në avantazhin e tij, duke shfrytëzuar dëshirën e Europës për ta mbajtur aleancën të bashkuar dhe duke lobuar që aleatët të rrisin angazhimin për sigurinë në Arktik.

Rutte ishte “kĂ«mbĂ«ngulĂ«s”, tha njĂ« diplomat i lartĂ« i NATO-s.

I armatosur me opsione konkrete pĂ«r t’ia ofruar Trump-it, ai kĂ«rkoi tĂ« harmonizonte qĂ«ndrimet kombĂ«tare. NdĂ«rsa kriza pĂ«rshkallĂ«zohej, ai kaloi “shumĂ« ditĂ«â€ nĂ« telefonata me kĂ«shilltarĂ« tĂ« sigurisĂ« kombĂ«tare dhe liderĂ«, pĂ«rfshirĂ« kryeministren daneze Mette Frederiksen, presidentin francez Emmanuel Macron, Giorgia Meloni tĂ« ItalisĂ«, kancelarin gjerman Friedrich Merz, Keir Starmer tĂ« BritanisĂ« dhe vetĂ« Trump.

PĂ«rpjekjet e tij çuan nĂ« takimin nĂ« Davos, qĂ« Trump e pĂ«rshkroi si “shumĂ« produktiv”, dhe duket se zbutĂ«n njĂ« shpĂ«rthim tĂ« mundshĂ«m brenda NATO-s.

Megjithatë, zyrtarët europianë mbeten të shqetësuar për situatën diplomatike dhe të pasigurt për atë që kërkon realisht Trump.

“Ajo qĂ« na duhet tani nĂ« NATO Ă«shtĂ« uniteti,” tha njĂ« zyrtar europian, “dhe ajo qĂ« po bĂ«jnĂ« Shtetet e Bashkuara Ă«shtĂ« njĂ« gabim i madh duke ngritur kĂ«tĂ« temĂ« tĂ« GroenlandĂ«s.”

Marrë nga Politico / Përshtati Gazeta Si

The post Pas kuintave të diplomacisë: Si u prit plani i Trump për Groenlandën appeared first on Gazeta Si.

↗

Karta e Studentit- një politikë publike që dështoi të ndihmojë studentët

✇Gazeta Si
By: Sorgena Leka

Nga Gazeta Si- Karta e Studentit, e promovuar si një instrument mbështetës për lehtësimin e kostos së jetesës studentore, rezulton në praktikë një politikë formale me ndikim minimal dhe efekt pothuajse të papërfillshëm.

Sipas njĂ« raport-monitorimi nga QĂ«ndresa Qytetare, nĂ« vitin akademik 2025-2026, nĂ« universitetet e TiranĂ«s vetĂ«m 29.32% e studentĂ«ve, ose 1 nĂ« 3 studentĂ« janĂ« pajisur me KartĂ«n e Studentit, “shifĂ«r kjo e cila ngre njĂ« pikĂ«pyetje tĂ« madhe sa i pĂ«rket shĂ«rbimeve tĂ« ofruara nĂ« tĂ«â€.

Në letër, karta përfshin 638 shërbime private, por struktura e tyre tregon një devijim nga nevojat reale të studentëve.

Mbizotërojnë shërbime të natyrës konsumatorë dhe argëtuese, kafe dhe restorante (144 shërbime), agjenci udhëtimi (71), elektronikë (54), dhurata (49) dhe fitness (34), ndërsa shërbime thelbësore si ushqimi i subvencionuar, librat, materialet akademike dhe strehimi mbeten të margjinalizuara ose thuajse të papërfaqësuara.

“Mensat” pĂ«rfshijnĂ« vetĂ«m 2 shĂ«rbime, njĂ« shifĂ«r simbolike dhe pothuajse e papĂ«rfillshme, duke qenĂ« se ushqimi i subvencionuar Ă«shtĂ« njĂ« nga shtyllat kryesore tĂ« politikave sociale studentore nĂ« shumicĂ«n e vendeve europiane”, thuhet nĂ« raport.

Një tjetër element që vë në pikëpyetje efektivitetin e Kartës së Studentit është niveli real i uljeve të ofruara në shërbimet private, të cilat në shumicën dërrmuese të rasteve variojnë nga 2% deri në 5%, ndërsa vetëm në raste të izoluara arrijnë deri në 10%. Këto përqindje rezultojnë të jenë minimaliste dhe me ndikim të papërfillshëm në uljen e kostos reale të jetesës studentore, veçanërisht kur bëhet fjalë për shpenzime të përditshme dhe të domosdoshme.

Në praktikë, Karta e Studentit është reduktuar në një mjet të vetëm: abonenë falas të transportit urban. Pjesa dërrmuese e studentëve e përdorin kartën vetëm për këtë qëllim, duke e shndërruar atë nga një instrument gjithëpërfshirës mbështetjeje në një kartë transporti të maskuar si politikë sociale.

Mateo Yskollari, autori i raportit thotë se në kushtet kur studentët përballen çdo ditë me kosto të larta për ushqim, materiale mësimore, kancelari, pajisje teknologjike dhe shërbime të tjera bazë, mungesa e marrëveshjeve me markete, librari, kancelari dhe biznese studentore me ulje të konsiderueshme e bën Kartën e Studentit më pak tërheqëse dhe funksionale.

Si rrjedhojë, ajo perceptohet më tepër si një dokument formal sesa si një instrument real mbështetës, duke ndikuar drejtpërdrejt në rënien e interesit dhe nivelit të përfshirjes së studentëve në këtë skemë.

Konkretisht, Karta e Studentit pĂ«rfshin vetĂ«m 1–6 shĂ«rbime private (kancelari, markete dhe mensa), tĂ« cilat ndodhen nĂ« zona periferike dhe larg vendqendrimeve kryesore tĂ« studentĂ«ve, si rezidencat studentore dhe kampuset universitare.

“Mungesa e çdo shĂ«rbimi tĂ« tillĂ« nĂ« afĂ«rsi tĂ« universiteteve apo qendrave rezidenciale e bĂ«n kartĂ«n funksionalisht tĂ« vĂ«shtirĂ« pĂ«r t’u pĂ«rdorur dhe ul ndjeshĂ«m vlerĂ«n e saj praktike pĂ«r studentĂ«t”, thotĂ« Yskollari, duke shtuar se kjo shpĂ«rndarje jofunksionale e shĂ«rbimeve tregon mungesĂ« analize paraprake tĂ« nevojave reale dhe tĂ« lĂ«vizshmĂ«risĂ« sĂ« studentĂ«ve.

Situata bëhet edhe më problematike jashtë kryeqytetit.

Në Bashkinë Durrës, nga 16,467 studentë, vetëm 1,027 janë pajisur me Kartën e Studentit, ose vetëm 6.24%, duke lënë mbi 93% të studentëve jashtë skemës. Paradoksalisht, edhe nëse do të ekzistonte interes maksimal nga studentët, Bashkia ka planifikuar shpërndarjen e vetëm 10,000 kartave, duke përjashtuar automatikisht rreth 6,500 studentë të tjerë.

Në Bashkinë Shkodër, Karta e Studentit ende nuk është funksionale, pavarësisht se kanë kaluar dy vite nga firmosja e marrëveshjes me Ministrinë e Arsimit dhe pavarësisht se rreth 3,760 studentë mbeten pa akses në këtë shërbim.

NdĂ«rkohĂ«, Bashkia VlorĂ«, megjithĂ«se ka ndĂ«rtuar infrastrukturĂ«n institucionale pĂ«r kartĂ«n, nuk e ka ende operative pĂ«r vitin akademik 2025–2026, pĂ«r shkak tĂ« mungesĂ«s sĂ« koordinimit dhe dĂ«shtimit administrativ pĂ«r tĂ« pĂ«rcaktuar njĂ« pikĂ« kontakti funksionale.

Në tërësi, thotë Yskollari, autor i raportit, të dhënat sugjerojnë se Karta e Studentit nuk po funksionon si politikë reale sociale, por si një projekt i fragmentuar, i paqëndrueshëm dhe i orientuar më shumë drejt interesave tregtare sesa drejt nevojave të studentëve.

Pa një ristrukturim rrënjësor, që të vendosë në qendër ushqimin e subvencionuar, librat, transportin, strehimin dhe shërbimet akademike, Karta e Studentit rrezikon të mbetet një premtim politik i zbrazët dhe një instrument propagandistik pa ndikim real.

The post Karta e Studentit- një politikë publike që dështoi të ndihmojë studentët appeared first on Gazeta Si.

↗

GJKKO kalon për gjykim dosjen e kryetarit të Bashkisë Tropojë dhe zëvendësit të tij

✇Gazeta Si
By: erion.abule

Gazeta Si – Gjykata e Posaçme vendosi kalimin nĂ« gjyq themeli tĂ« dosjes nĂ« ngarkim tĂ« kryebashkiakut tĂ« TropojĂ«s, RexhĂ« Byberi dhe zĂ«vendĂ«sit tĂ« tij, nĂ«nkryetarit Abedin KĂ«rnaja, tĂ« akuzuar pĂ«r shpĂ«rdorim detyre pĂ«r prerjen e paligjshme tĂ« pyjeve.

Sipas prokurorisë, drejtuesi i bashkisë gjatë procesit për hapjen e rrugës me gjatës 3.2 kilometra, e cila në pjesën dërrmuese kalonte nëpër rrugën këmbësore ekzistuese, duhej të aplikonte në sistemin elektronik e-leje pranë Bashkisë Tropojë, si institucioni vendor që ka tagrin të shqyrtojë dhe miratojë lejen e ndërtimit të infrastrukturës.

Prokuroria thotĂ« sĂ« “Bashkia TropojĂ« duhej tĂ« bashkĂ«vepronte me institucionet e tjera kompetente pĂ«r ndĂ«rtimin e rrugĂ«s si: Agjencia KombĂ«tare e Mjedisit pĂ«r hartimin e Raportit tĂ« VlerĂ«simit pĂ«r ndikimin nĂ« mjedis, si edhe me MinistrinĂ« e linjĂ«s, pĂ«r impaktin e ndĂ«rtimit tĂ« rrugĂ«s sĂ« re dhe pasojat e kĂ«tyre punimeve tĂ« ndĂ«rtimit”.

Nga këto veprime dhe mosveprime, sipas SPAK është shkaktuar një dëm prej mbi 277 milionë lekë.

Byberi e KĂ«rrnaja prej gushtit tĂ« vitit tĂ« kaluar u liruan edhe nga masa e “arrestit shtĂ«piak”, duke u lĂ«nĂ« nĂ« “detyrim paraqitje”.

The post GJKKO kalon për gjykim dosjen e kryetarit të Bashkisë Tropojë dhe zëvendësit të tij appeared first on Gazeta Si.

❌