Gazeta âSIâ- 51 vjet mĂ« parĂ«, mĂ« 15 janar 1975, nĂ« RomĂ« u shua Ernest Koliqi, njĂ« nga figurat mĂ« komplekse dhe mĂ« tĂ« diskutueshme tĂ« kulturĂ«s shqiptare. Shkrimtar, poet, romancier, eseist, pĂ«rkthyes, studiues, pedagog universitar, publicist dhe politikan, Koliqi mbetet njĂ« nga themeluesit e tregimit modern shqiptar dhe njĂ« prej mendjeve mĂ« tĂ« ndritura tĂ« elitĂ«s sonĂ« kulturore, pĂ«r dekada tĂ« tĂ«ra , i mohuar nga atdheu.
I lindur më 20 maj 1903 në Shkodër Ernest Koliqi u rrit në një mjedis ku tradita, arsimi dhe fryma kombëtare përbënin shtyllat e formimit shpirtëror. Ai vinte nga një familje e njohur shkodrane, me rrënjë në Dukagjin, dhe që në moshë të re u formua në Kolegjin Saverian të jezuitëve, ku u njoh me disiplinën mendore dhe kulturën klasike perëndimore.
Studimet e mëtejshme në Itali, në Brescia, Bergamo dhe më pas në Padova, i hapën horizontin drejt letërsisë evropiane. Në këto vite ai botoi poezitë e para në italisht dhe u përfshi aktivisht në jetën intelektuale të rinisë. Kthimi në Shqipëri pas vitit 1920 shënoi një kthesë të rëndësishme. Nën ndikimin e Luigj Gurakuqit, Koliqi u përvetësua thellësisht me gjuhën shqipe dhe u lidh me rrethin më të përparuar të mendimit kombëtar.
NĂ« letĂ«rsi, Ernest Koliqi, bashkĂ« me Mitrush Kutelin, konsiderohet bashkĂ«themelues i tregimit modern shqiptar. Me pĂ«rmbledhjet e novelave âHija e Maleveâ (1929), âTregtar flamujshâ (1935) dhe âPasqyrat e Narçizitâ, ai solli njĂ« prozĂ« tĂ« re, tĂ« pĂ«rqendruar te analiza psikologjike, ndjeshmĂ«ria shpirtĂ«rore dhe gjuha e pĂ«rpunuar artistikisht. Shkodra, qyteti i tij, por edhe bota e brendshme shqiptare, gjetĂ«n te Koliqi njĂ« zĂ« modern, evropian, por thellĂ«sisht kombĂ«tar.
Si poet, me vĂ«llimin âGjurmat e stinveâ (1933), ai solli njĂ« frymĂ« tĂ« re estetike, duke shkrirĂ« traditĂ«n me modernitetin. Si pĂ«rkthyes dhe studiues, i dha kulturĂ«s shqiptare antologjitĂ« monumentale âPoetĂ«t e mĂ«dhenj tĂ« ItalisĂ«â, duke afruar Danten, PetrarkĂ«n, Arioston, Manzonin e tĂ« tjerĂ« nĂ« shqip, dhe duke e ngritur pĂ«rkthimin letrar nĂ« nivel tĂ« lartĂ« artistik.
Figura e tij nuk mund tĂ« shkĂ«putet nga arsimi. Si MinistĂ«r Arsimi nĂ« vitet 1939â1941, nĂ« rrethana historike tĂ« vĂ«shtira, Koliqi shfrytĂ«zoi çdo mundĂ«si pĂ«r tĂ« forcuar shkollĂ«n shqipe. NĂ«n drejtimin e tij u botuan tekste mĂ«simore, u ringjallĂ«n studimet albanologjike dhe, mĂ« e rĂ«ndĂ«sishmja, u dĂ«rguan mbi 200 arsimtarĂ« shqiptarĂ« nĂ« KosovĂ«, duke hedhur themelet e arsimit shqip nĂ« trojet e liruara. Ky akt mbetet njĂ« nga kontributet mĂ« tĂ« mĂ«dha kombĂ«tare tĂ« tij.
Pas LuftĂ«s sĂ« DytĂ« BotĂ«rore, Koliqi mbeti nĂ« mĂ«rgim. NĂ« RomĂ«, si profesor i gjuhĂ«s dhe letĂ«rsisĂ« shqipe nĂ« Universitetin ShtetĂ«ror, ai u bĂ« njĂ« nga ambasadorĂ«t mĂ« tĂ« rĂ«ndĂ«sishĂ«m tĂ« kulturĂ«s shqiptare nĂ« EvropĂ«. Themelimi dhe drejtimi pĂ«r 18 vjet i revistĂ«s âShejzatâ ishte kulmi i veprimtarisĂ« sĂ« tij nĂ« mĂ«rgim , njĂ« tribunĂ« e lirĂ« e mendimit dhe kulturĂ«s shqiptare, e papĂ«rlyer nga ideologjia, ku u ruajt dhe u kultivua identiteti kombĂ«tar.
MegjithĂ«se i vlerĂ«suar ndĂ«rkombĂ«tarisht, i nderuar nga akademi dhe institucione kulturore evropiane, nĂ« ShqipĂ«rinĂ« komuniste Ernest Koliqi u shpall âtradhtarâ. Emri i tij u pĂ«rjashtua nga historia zyrtare e letĂ«rsisĂ«, ndĂ«rsa vepra e tij u hesht. VetĂ«m pas rĂ«nies sĂ« diktaturĂ«s, figura e Koliqit nisi tĂ« rikthehej nĂ« vendin qĂ« i takon.
Ernest Koliqi u nda nga jeta më 15 janar 1975, i pikëlluar nga humbja e bashkëshortes së tij Vangjelija dhe i lodhur nga mërgimi i gjatë. U varros në Romë, i nderuar nga komuniteti shqiptar në diasporë, por ende i mohuar nga atdheu që aq shumë e deshi dhe i shërbeu.
Sot, në 51-vjetorin e ndarjes së tij nga jeta, Ernest Koliqi mbetet një simbol i elitës së mohuar shqiptare, një mendje e ndritur që besonte se:
âVetĂ«m njĂ« popull i kulturuar ka tĂ« drejtĂ« tâi kĂ«rkojĂ« tĂ« drejtat e veta dhe tâu imponohet tĂ« tjerĂ«ve.â
Trashëgimia e tij letrare, kulturore dhe arsimore është një thesar kombëtar, që vazhdon të flasë edhe sot, përtej kohës, ideologjive dhe heshtjeve të imponuara.
The post 51 vjet pa Ernest Koliqin, themeluesin e tregimit modern shqiptar appeared first on Gazeta Si.