TIRANË, 10 shkurt/ATSH/ Mbrëmjen e djeshme, Shkodra hyri në ritmin e karnavaleve.

Godina e bashkisë u transformua përmes një spektakli dritash me projeksione maskash shumëngjyrëshe mbi fasadën e saj. Çdo vit karnavalet e kthejnë Shkodrën në një skenë të hapur feste, me ngjyra dhe energji që ndihet kudo.

Me herët kryebashkiaku i Shkodrës, Benet Beci premtoi se falë përgatitjeve të javëve të fundit, kjo karnavale do të jetë një festë që e tejkalon të zakonshmen: një javë e tërë magjie, ngjyrash dhe fantazie, ku Shkodra vishet me shpirtin e karnavaleve dhe pulson ndryshe.

Festa do të vijojë deri të dielën, 15 shkurt. Në shesh do të ketë butafori artistike, karro alegorike, parada, personazhe groteske dhe të animuara, koncerte, etj, që përveç se do të përfshijnë qytetarët shkodranë do të tërheqin miq edhe nga jashtë Shkodrës.

Në Shkodër, tradita e karnavaleve vjen e dokumentuar prej 1860-ës, duke u kthyer në një nga elementët më të qëndrueshme të jetës kulturore dhe urbane të qytetit. Shkodranët kanë ruajtur ndër breza mjeshtërinë e punimit artizanal dhe shpirtin krijues të komunitetit. Maskat veneciane janë pjesë e Regjistrit Kombëtar të Trashëgimisë Kulturore Jomateriale dhe përbëjnë një element simbolik të kësaj tradite, duke përfaqësuar një vlerë të veçantë kulturore dhe identitare, të ruajtur dhe të transmetuar brez pas brezi. /j.p/

1 nga 9

The post Nisin karnavalet në Shkodër, spektakël dritash mbi fasadën e bashkisë appeared first on Agjencia Telegrafike Shqiptare.

TIRANË, 9 shkurt/ATSH/ Më 9 shkurt 1899, lindi në Gjirokastër themeluesi i mikrobiologjisë shqiptare, Bilal Golemi.

Në moshën 7-vjeçare, Golemi u vendos së bashku me familjen e tij në Stamboll, ku ndoqi një trajektore të plotë edukimi. Studimet e larta i kreu në Fakultetin e Veterinarisë Ushtarake dhe për tre vjet shërbeu në ushtrinë turke, me gradën e kapitenit dhe më pas iu kushtua një tjetër aspirate, duke nisur një specializim në fushën e mikrobiologjisë në Institutin “Pasteur” të Parisit.

Në mesin e mikrobiologëve të këtij Instituti, Bilali Golemi pati një karrierë të lëvdueshme. Për nga aftësitë e tij mësimdhënëse, në vitin 1926 iu besua drejtimi i një kursi specializimi, ku merrnin pjesë 33 mjekë, veterinerë dhe biologë anembanë botës.

Mirëpo, në kulmin e karrierës së tij akademike, dr. Bilali vendos të kthehet për të punuar në Shqipëri, ku qe pionier i laboratorit bakteriologjik veterinar, të pajisur me mjetet e kohës. Me nismën e tij, u ngrit po ashtu edhe Shoqata e Mbrojtjes së Kafshëve me kryetar Mit’hat Frashërin.

Në rrafshin e angazhimit qytetar dhe politik, Bilali mori pjesë në Lëvizjen e Vlorës të vitit 1932 që drejtohej kundër Ahmet Zogut. Si rrjedhojë e përfshirjes në këtë lëvizje, u urdhërua të largohet nga vendi.

Bilali ndërroi jetë në moshën 56-vjeçare. Në vitin 1952, kontributi i tij në mikrobiologjinë veterinare u vlerësua nga qeveria franceze me medaljen “Legion d’honneur –Merite”. Në nderim të veprës së tij, Institutit të Studimeve Veterinare të Shqipërisë iu dha emri “Instituti dr. Bilal Golemi”. /j.p/

The post Bilal Golemi, themeluesi i mikrobiologjisë shqiptare appeared first on Agjencia Telegrafike Shqiptare.

TIRANË, 9 shkurt/ATSH/  Edicioni i 11-të i “Plein air” po mbahet në Galerinë e Arteve të Shkodrës, ku janë ekspozuar mbi 50 punime nga mjeshtrit e peizazhit.

Në këtë edicion janë paraqitur punimet e 15 piktorëve: Agim Kadillari, Agron Polovina, Anastas Kostandini, Buron Kaceli, Kujtim Buza, Nikolin Ivanaj, Pashk Përvathi, Rikarda Nova, Sadik Kasa, Sefedin Stafa, Vangjo Vasili, Xheneta Kadillari, Zaim Elezi, Ikbale Kalaja, Skënder Strica.

Ekspozita “Plein air” do të qëndrojë deri më 20 shkurt në Galerinë e Arteve Shkodër.

“Plein air” dallon nga ekspozitat e tjera pasi përzgjedh vepra të realizuara direkt në natyrë. Ajo vjen si një dëshmi e lidhjes së drejtpërdrejtë të artistit me mjedisin.

Grupimi “Plein Air Art Albania” u krijua në qershor të vitit 2015 nga një grup piktorësh peizazhi.

Në krijimtarinë e tyre, është një pjesë e rëndësishme të pikturuarit në natyrë si një nevojë e përhershme. Shoqata si qëllim të vetëm të saj ka “të zhvillojë më tej vlerat e artit figurativ shqiptar e në veçanti të natyrës së bukur shqiptare dhe zhvillimi në nivele më të larta të gjinisë së peizazhit”. /j.p/

1 nga 8

The post 15 piktorë të “Plein air 11” në Galerinë e Arteve Shkodër appeared first on Agjencia Telegrafike Shqiptare.

TIRANË, 9 shkurt/ATSH/  9 shkurti i vitit 1908 ishte ditë me rëndësi për Fan Nolin, kur nisi të ngjiste shkallët e hierarkisë klerikale pranë kishës ortodokse në Shtetet e Bashkuara të Amerikës.

Më 9 shkurt 1908 , Fan Noli u dorëzua dhjak dhe në mars 1908, kryeprifti ortodoks i Nju Jorkut e shuguroi prift ortodoks. Disa ditë më pas, Noli mbajti liturgji në gjuhën shqipe për herë të parë në Boston. Në korrik 1919, Noli u zgjodh Peshkop i Kishës Ortodokse Shqiptare në Amerikë. Përpjekjet e Nolit për një kishë kombëtare shqiptare, u përmbushën më 1937, kur Patriarkana e Stambollit njohu zyrtarisht Kishën Ortodokse Shqiptare Autoqefale.

Noli (6 janar 1882 – 13 mars 1965) është një nga figurat më të ndritura të kombit tonë.

Ai ishte burrë shteti, atdhetar demokrat, klerik i lartë, poet, përkthyes, publicist, dijetar, historian e muzikolog.

Fan Noli lindi në Ibrik Tepe në Edrene (Turqi), ku përfundoi dhe shkollën e mesme. Më 1904 shkoi në Egjipt, ku punoi si mësues e gjatë kësaj kohe u njoh me patriotë të shquar të kolonisë shqiptare të Egjiptit. Në këtë kohë përktheu në greqisht veprën e Sami Frashërit “Shqipëria ç`ka qenë, ç‘është e ç’do të bëhet”. Më 1907, pas vajtjes së tij në Amerikë, krijoi shoqërinë “Besa-besë” në Boston.

Nga viti 1909 deri më 1911 botoi gazetën “Dielli” dhe së bashkë me Faik Konicën themeloi më 1912 Federatën Panshqiptare Vatra të Amerikës. Në vitin 1912 përfundoi studimet e larta në fakultetin e filozofisë në Universitetin e Harvardit dhe vite më vonë, më 1938 mbaroi studimet e larta në Konservatorin e Muzikës së Bostonit. Në vitin 1920 Noli u zgjodh kryetar i delegacionit shqiptar në Lidhjen e Kombeve në Gjenevë, ku nëpërmjet anëtarësimit të Shqipërisë në këtë lidhje, Shqipëria mori një njohje ndërkombëtare. Në 1921 ai botoi veprën e rëndësishme “Historia e Skënderbeut”. Në qershor 1924, Fan Noli u bë figurë udhëheqëse në luftën për shndërrime demokratike në shoqërinë shqiptare. Me fitoren e Lëvizjes së Qershorit (1924), u vu në krye të qeverisë demokratike si kryeministër për një periudhë 6-mujore.

Përveç veprimtarisë shumë të rëndësishme politike, poetike e publicistike, gjatë këtij dhjetëvjeçari Noli përktheu tragjeditë e Shekspirit, Rubairat e Omar Khajamit, romanin “Don Kishoti” të Servantesit etj.. Fan Noli u shua më 13 mars 1965 në Ford Laurderdale, Florida të SHBA-së. /j.p/

The post Fan Noli, ndër figurat më të ndritura të kombit appeared first on Agjencia Telegrafike Shqiptare.

TIRANË, 6 shkurt/ATSH/ Muaji shkurt përshkohet nga organizime festimesh me maska, tipike të festës së Karnavaleve.

Si çdo vit, data e Karnavaleve ndryshon, në bazë të datës së Pashkës, e cila këtë vit bie më 5 prill (për katolikët). Karnavalet zakonisht festohen 70 ditë përpara Pashkës.

Ato janë një festë, origjina e së cilës daton që me egjiptianët e lashtë, të cilët e nderonin perëndeshën Isis duke mbajtur maska. Megjithatë, karnavalet, siç i njohim sot, vijnë nga tradita e krishterë, ku ishte zakon të organizohej një banket i fundit me përmbajtje kryesisht mishi, përpara se të niste mbajtja e Kreshmëve (mosngrënia e mishit dhe nënprodukteve të tij).

Kjo festë plot ngjyra ku lejohet çdo shaka, është e përhapur dhe e dashur në të gjithë botën si nga të rriturit ashtu edhe nga fëmijët: Karnavalet në Rio ose Venecia, janë shembulli se si çdo vit miliona turistë nga çdo kontinent mblidhen për festime me maska.

Në Shkodër, tradita e karnavaleve vjen e dokumentuar prej 1860-ës, duke u kthyer në një nga elementët më të qëndrueshme të jetës kulturore dhe urbane të qytetit. Të njohura për maskat, veshjet dhe shfaqjet artistike, ato kanë ruajtur ndër breza mjeshtërinë e punimit artizanal dhe shpirtin krijues të komunitetit. Maskat veneciane janë pjesë e Regjistrit Kombëtar të Trashëgimisë Kulturore Jomateriale dhe përbëjnë një element simbolik të kësaj tradite, duke përfaqësuar një vlerë të veçantë kulturore dhe identitare, të ruajtur dhe të transmetuar brez pas brezi.

Ky aktivitet sjell në vëmendje këto elemente duke lidhur traditën historike të karnavaleve me praktikat e mjeshtërisë artizanale dhe trashëgiminë kulturore jomateriale të transmetuar ndër breza.

Me mbështetjen e Ministrisë së Turizmit, Kulturës dhe Sportit, si dhe të Drejtorisë Rajonale të Trashëgimisë Kulturore Shkodër, në qytetin e Shkodrës do të zhvillohet në datat 10 dhe 11 shkurt punëtori mbi maskat veneciane, punëtori për qëndistari e stilim si dhe sfilatë e veshjeve të karnavaleve.

/r.e/a.f/

The post Festime me maska veneciane në qytetin e Shkodrës appeared first on Agjencia Telegrafike Shqiptare.

TIRANË, 6 shkurt/ATSH/ Në Shkodër u zhvillua takimi i dytë mbi pasuritë e florës dhe faunës së zonës, pas atij mbi trashëgiminë kulturore përreth liqenit të Shkodrës.

Projekti “Projeksion mbi liqen”, një bashkëpunim mes DRTK Shkodër, COD, Bashkisë Shkodër, shkollave të mesme të qytetit dhe Universitetit “Luigj Gurakuqi”, bazohet në tre komponentë kryesorë:

– Mbrojtja e mjedisit përmes pastrimit të territorit dhe brigjeve të Liqenit të Shkodrës nga mbetjet plastike, veçanërisht shishet;

– Kreativiteti nëpërmjet krijimit të një figuracioni/instalacioni simbolik nga grupe studentësh, i cili përfaqëson trashëgiminë kulturore, florën dhe faunën e Liqenit të Shkodrës;

– Ndërgjegjësimi dhe përfshirja e të rinjve në realizimin e kësaj vepre artistike nga nxënës dhe studentë, në formën e një mozaiku, duke përdorur si elementë përbërës shishe plastike të pikturuara, të mbledhura gjatë pastrimit të brigjeve të liqenit.

Ky projekt synon të ndërthurë mbrojtjen e mjedisit me artin dhe edukimin qytetar, duke vënë në qendër liqenin e Shkodrës, një pasuri e jashtëzakonshme natyrore dhe kulturore, e cila pritet së shpejti të përfshihet nën mbrojtjen e UNESCO-s si Rezervë Ndërkufitare e Biosferës.

1 nga 3

/r.e/a.f/

The post Projeksion artistik me mbetjet plastike në liqenin e Shkodrës appeared first on Agjencia Telegrafike Shqiptare.

TIRANË, 6 shkurt/ATSH/ Më 6 shkurt 2014, u shua këngëtarja Vaçe Zela.

Si rrallëkush, Vaçe Zela fitoi zemrat e publikut shqiptar si dhe 12 çmime të para në Festivalin e Këngës. Për autenticitetin artistik dhe popullaritetin që gëzoi gjersa u shua, u vlerësua me titullin “Nderi i Kombit”.

Vaçe Zela ka lindur në 7 prill 1939 në Lushnjë, ku jetoi deri në moshën 14-15-vjeçare, kur u largua për në Tiranë që të ndiqte shkollën e mesme.

Vaçja ishte vetëm 17 vjeç, kur së bashku me grupin e artistëve të rinj të Liceut Artistik “Jordan Misja”, përfaqësoi Shqipërinë në Festivalin Ndërkombëtar të Rinisë në Moskë, në vitin 1956. Karriera e nisur në një skenë ndërkombëtare ishte një ogur i mirë për Vaçen, që me pjesëmarrjen në estradën e qytetit, dha shfaqje në mbarë vendin.

Me këngën “Fëmija i parë”, ajo dëshmoi se një idhull i muzikës po lindte atë mbrëmje të 26 dhjetorit të vitit 1962.

Që prej triumfit në Festivalin e Parë të Radio Televizionit Shqiptar, do të realizonte mbi 50 këngë, deri në paraqitjen e fundit skenike në vitin 1992. Repertori i saj është shumë i pasur: numërohen me dhjetëra këngë popullore, të lehta, kantata, balada, etj. Ajo ka një kontribut të rëndësishëm edhe në muzikën e filmit, ku ka interpretuar shumë këngë si pjesë e muzikës së filmave.

Bashkëpunoi me kompozitorët e mirënjohur Tish Daija, Agim Krajka, Kujtim Laro dhe të tjerë, të cilët e vlerësuan Vaçe Zelën për veçorinë e interpretimit.

/a.f/

The post Vaçe Zela, ylli i Festivaleve të Këngës appeared first on Agjencia Telegrafike Shqiptare.

TIRANË, 5 shkurt/ATSH/ Më 5 shkurt të vitit 1887 lindi në Gjirokastër, Omer Nishani.

Muzeu Historik Kombëtar e kujton Omeri Nishanin si një patriot që, me edukimin e tij evropian dhe vlerat perëndimore, forcoi besueshmërinë dhe autoritetin e lëvizjes antifashiste.

Veprimtarinë politike e nisi si kundërshtar idealist i regjimit të Zogut, por më pas u bë një nga drejtuesit e shtetit komunist, duke u përpjekur të ruante integritetin e tij moral të moderuar përballë një sistemi që ashpërsohej vazhdimisht.

Shkollën e mesme e kreu në qytetin e lindjes dhe më pas vazhdoi studimet në Turqi. Pas diplomimit, u rikthye në Shqipëri, ku deri në vitin 1923 ushtroi profesionin e mjekut në Gjirokastër, Berat dhe Tiranë. Në vitin 1924 u rreshtua në krah të lëvizjes demokratike, duke mbështetur Fan Nolin dhe qeverinë e tij. Pas rrëzimit të kësaj lëvizjeje, në fund të vitit u detyrua të largohej në emigracion, ku qëndroi për 15 vite.

Gjatë kësaj periudhe kontribuoi në publicistikën shqiptare me gazetën “Liria Kombëtare” (1925–1935) dhe në strukturat e KONARE-së (Komiteti Nacional Revolucionar), një organizatë politike e krijuar nga emigracioni shqiptar në Vjenë.

Pas kthimit në Shqipëri në vitin 1939, veprimtaria e tij u orientua drejt Luftës Antifashiste Nacionalçlirimtare. Momenti kulmor i karrierës së tij ishte zgjedhja si kryetar i Këshillit Antifashist në Kongresin e Përmetit. Pas vitit 1944, Nishani u përqendrua në konsolidimin e institucioneve shtetërore dhe për shtatë vite, nga 1946 deri më 1953, shërbeu si Kryetar i Presidiumit të Kuvendit Popullor.

Figura e Omer Nishanit vlerësohet për rolin e tij në ndërtimin e institucioneve të para shtetërore pas Luftës së Dytë Botërore dhe për trashëgiminë dokumentare të lënë nëpërmjet shtypit të kohës.

U nda nga jeta më 27 maj 1954, në rrethana që nuk janë sqaruar plotësisht.

/r.e/a.f/

The post Omer Nishani patrioti me vlera perëndimore appeared first on Agjencia Telegrafike Shqiptare.

TIRANË, 5 shkurt/ATSH/ Ministri i Turizmit, Kulturës dhe Sportit, Blendi Gonxhja gjendet në Vatikan, ku është takuar edhe me përfaqësues të komunitetit arbëresh si dhe u bë pjesëmarrës së bashku me Ettore Bonanno, në podcast-in “Pop Arbëresh”.

Gjatë bisedës së zhvilluar me gazetarin arbëresh, ministri Gonxhja preku tema të rëndësishme të kulturës dhe trashëgimisë kombëtare siç është dosja e “Motit të Madh” në UNESCO, Muzeu Arbëresh etj.

Ministri Gonxhja përmendi gjatë bisedës projekte që ruajnë kujtesën, identitetin dhe historinë e arbëreshëve. Konferenca e mbajtur në mjediset e Vatikanit shoqërohej nga një miniekspozitë për kulinarinë shqiptare si dhe veshjet arbëreshe dhe të tjera elemente tradicionale.

“Aplikimi me dosjen e “Motit të Madh” është një ëndërr e rëndësishme e komunitetit arbëresh, por edhe detyrim i yni si shtet. Po punojmë shumë edhe për ‘Culturalb’, një fondacion shtetëror që kemi ngritur, për të pasur një tjetër energji në diasporat tona, ato të reja por edhe ato të lashta si arbëreshët, në mënyrë që të kemi një prani kulturore, sociale të qendrave tona në këto vende. Në Itali do kemi një shtëpi shqiptare, një qendër kulturore shqiptare”, u shpreh ministri i MTKS.

Ministri përmendi Muzeun Arbëresh i cili pritet të ngrihet në Vuno, në brigjet prej nga ku nisi eksodi. “Ky do të jetë një muze i vogël, por shumë i dashur dhe shumë i rëndësishëm për historinë dhe dedikuar krejtësisht tregimit mbi arbëreshët”, tha Gonxhja.

Ministri tha se të rinjtë, fëmijët tanë duhet të kuptojnë se bëhet fjalë për krenarinë e cila nuk lidhet vetëm me Shqipërinë dhe gjuhën por lidhet me një rrënjë e cila sot na bën të ndihemi shumë evropianë, sepse Evropa ka filluar në Mesdhe, atje ku ne kemi qenë zot të vendit, të dokeve e traditave.

/r.e/a.f/

The post Gonxhja: Dosja e “Motit të Madh”, ëndërr e arbëreshëve dhe detyrimi ynë si shtet appeared first on Agjencia Telegrafike Shqiptare.

TIRANË, 5 shkurt/ATSH/ Deputetja Ina Zhupa prezantoi sot në Komisionin për Çështjet Ligjore dhe Administratën Publike, nismën e saj për një ndryshim në ligjin “Për Trashëgiminë Kulturore dhe Muzetë”.

Zhupa shpjegoi se ndryshimi ka të bëjë me faktin se gjatë kohës së shqyrtimit kushtetues të marrëveshjes për Butrintin, Ligji 2018 kishte kaluar kohën 2-vjeçare për të cilën mund të kundërshtohej për antikushtetutshmëri në lidhje me atë që paraqiste në kundërshtim me Konventën e Parisit.

“Sipas Gjykatës Kushtetuese, marrëveshja ishte në përputhje me ligjin, por ligji vetë ishte në kundërshtim me Kushtetutën”, tha Zhupa, sipas së cilës, kjo është arsyeja pse ajo propozon një ndryshim në ligj, në mënyrë që shteti shqiptar të mos ketë një ligj antikushtetues që nuk i shërben mbrojtjes së trashëgimisë kulturore.

Deputetja e opozitës u shpreh se, Kushtetuta e Republikës së Shqipërisë, në nenin 5 të saj, shpreh detyrimin që çdo marrëveshje ndërkombëtare e ratifikuar përbën pjesë të sistemit të brendshëm juridik e zbatohet në mënyrë të drejtpërdrejtë.

“Ndryshimet synojnë çuarjen e këtij ligji konformon Konventës së Parisit, të cilën Shqipëria e ka ratifikuar”, tha Zhupa.

Nenet që Zhupa propozon të ndryshohen, tentojnë të krijojnë garancinë që kërkon Konventa e Parisit, që shtetet të jenë përgjegjës për trashëgiminë e tyre kulturore.

“Trashëgimia kulturore nuk mund t’i lihet në dorë një privati për ta interpretuar historinë e vendit tënd, për të interpretuar gjetjet arkeologjike dhe për të përfituar nga fonde publike që gjenerohen nga kjo trashëgimi”, u shpreh deputetja.

Zhupa theksoi se nuk është qëllimi për të hequr AADF nga Butrinti, por të mos lejohet që ky shembull të bëhet një precedent i rrezikshëm për çdo pasuri kulturore të shtetit shqiptar.

Komisioni i Ligjeve - Foto nga Florian Abazaj

1 nga 5

/a.f/r.e/

The post Zhupa kërkon ndryshime ligjore: Shteti të jetë garant i trashëgimisë kulturore, jo privati appeared first on Agjencia Telegrafike Shqiptare.

TIRANË, 5 shkurt/ATSH/ Kompozitori dhe dirigjenti i shquar Ferdinand Deda lindi më 5 shkurt të vitit 1941.

Rrugëtimi i tij jetësor 62-vjeçar do t’i dedikohej posaçërisht pentagramit. Me të mbaruar Liceun Artistik të Tiranës në vitin 1960, iu drejtua Konservatorit të Muzikës në Pragë, ku ndoqi studimet në disiplinën e dirigjimit.

Në klimën e pezmatimit të marrëdhënieve mes Shqipërisë dhe ish-Bashkimit Sovjetik, Ferdinand Deda, sikurse studente të tjerë jashtë vendit, u shtrëngua të braktiste studimet për t’i rimarrë ato në konservatorin e Tiranës. Prej auditorit, do t’i besohej të udhëhiqte orkestrën e Radio Televizionit Shqiptar.

Prej vitit 1964, Ferdinand Deda ka realizuar mbi 300 koncerte brenda dhe jashtë vendit. Kolonat zanore të shumë filmave shqiptarë, mbajnë autorësinë e Dedës dhe të orkestrës simfonike të RTSH-së. Në tagrin e kompozitorit, ka lënë pas një trashëgimi tejet të pasur muzikore: 3 valle simfonike, katër skica për piano, trio për violinë, violonçel dhe piano, prelud të kënduar, impropt për piano dhe orkestër harqesh, fantazi për ksilofon dhe orkestër, koncertino për korn dhe orkestër, koncertino për fagot, klarinetë dhe flaut etj.

Në vitin 1997 Deda u shpall fitues i “Diskut të artë”, si edhe është nderuar me titullin “Artist i merituar” dhe “Mjeshtër i Madh”.

U nda nga jeta më 24 gusht 2003.

/r.e/a.f/

The post Ferdinand Deda, kompozitori dhe dirigjenti që i kushtoi jetën pentagramit appeared first on Agjencia Telegrafike Shqiptare.

TIRANË, 5 shkurt/ATSH/ Më 5 shkurt 1931 ndërroi jetë Mihal Grameno.

Ishte një ndër veprimtarët më të zëshëm të çështjes kombëtare, luftëtar me çetën e Çerçiz Topullit, gazetar, botues dhe shkrimtar.

Mihal Grameno lindi më 13 janar 1871, në Korçë. Pasi u shkollua në vendlindje, në 1885 mërgoi drejt Rumanisë. Në Bukuresht u lidh me lëvizjen kombëtare shqiptare dhe në vitin 1889 Mihal Grameno u zgjodh sekretar i Shoqatës “Drita”.

Në viti 1907 iu bashkua çetës së Çerçiz Topullit dhe mori pjesë në vrasjen e peshkopit grek te Guri i Cjapit, për të marrë gjakun e Spiro Kosturit, i vrarë nga grekët në Selanik.

Si gazetar bëri të mundur raportin e përleshjes së çetës në Mashkullorë. Po atë vit në nëntor përfaqësoi Klubin e Korçës në Kongresin e Manastirit. Në vitin 1909 themeloi në Korçë Lidhjen Ortodokse dhe redaktonte të përkohshmen e përdyjavshme me të njëjtin emër që botohej gjatë viteve 1909–1910. Mihal Grameno u arrestua në vitin 1910 nga autoritetet osmane për punën e tij në gazetën “Bashkimi i Kombit”.

Gjatë kryengritjeve të vitit 1911 Mihal Grameno kryente ndërlidhjen mes grupeve të çetave ndër viset shqiptare dhe prijësve të lëvizjes kombëtare në Stamboll për të koordinuar kryengritjet.

Më 1 shkurt 1911 nisi të botojë një tjetër gazetë: të përjavshmen “Koha” të cilën edhe e redaktonte, së pari të botuar në Korçë dhe më pas në Jamestown, New York, ku jetoi nga 1915 deri më 1919.

U kthye në Evropë për të përfaqësuar Partinë Politike të shqiptaro-amerikanëve në Konferencën e Paqes në Paris dhe si korrespondent i gazetës “Albania” që botonte A. G. Naçe në New York.

Pas një viti u kthye në Shqipëri. Pas shpërthimit të Luftës I Botërore u detyrua të largohej në SHBA, ku vazhdoi të punojë për çështjen kombëtare deri më 1920, kur u kthye në atdhe. I sëmurë, e i dëshpëruar, u tërhoq nga lëvizja shoqërore. Vdiq në Korçë më 5 shkurt 1931.

Për meritat të posaçme në dobi të atdheut dhe çështjes shqiptare, i është dhënë titulli “Hero i Popullit”.

/r.e/

The post Mihal Grameno, figurë e shquar e atdhetarizmit appeared first on Agjencia Telegrafike Shqiptare.

TIRANË, 4 shkurt/ATSH/ Më 4 shkurt te vitit 1927, lindi aktori i njohur i estradës shkodrane, Athanas Banushi, i njohur nga publiku si Tano Banushi.

I përkundur në djepin e kulturës, në Shkodër, Tano, nisi rrugëtim artistik në Teatrin “Migjeni”. Në një kohë fare të shkurtër, u shndërrua në një prej aktorëve më të parapëlqyer jo vetëm në vendlindje, por në mbarë vendin.

Aktori Tano Banushi numëron mbi 1000 role përgjatë një karriere rreth 45-vjeçare. Në morinë e interpretimeve spikati në mishërimin e shefave, brigadierëve dhe drejtorëve, pavarësisht kuadrit ideologjik të diktaturës komuniste, duke sprovuar shpeshherë kufijtë e disidencës.

Kapteri te “Prefekti” i Besim Lëvonjes, Llomoviti te “Fejesa” e Çehovit, marinari te “Tragjedia optimiste” e Vishnjevskit, si edhe Leo te komedia “Këshilli i ndrikullave” të Sheri Mitës, ishin disa prej roleve të tij më të suksesshme. Për merita të veçanta në mjeshtrinë e aktrimit, është vlerësuar me titullin “Mjeshtër i Madh” dhe “Artist i Popullit”.

Më 5 shkurt 1986 doli në pension, 4 vjet pasi kishte mbushur moshën e pensionit. E vijoi veprimtarinë artistike, duke shkruar e botuar edhe skeçe, tregime humoristike e anekdota. Ndërroi jetë më 7 gusht 1993.

The post Tano Banushi, emblema e humorit shqiptar appeared first on Agjencia Telegrafike Shqiptare.

TIRANË, 4 shkurt/ATSH/ 82 vjet më parë, në qytetin e Tiranës ndodhi një nga masakrat më të rënda në historinë e vendit.

Më 4 shkurt 1944, e konsideruar si një nga netët më të errëta për Tiranën, u shkaktuan 84 viktima dhe qindra të arrestuar, si pasojë e raprezaljes dhe bastisjes së befasishme nëpër shtëpitë e kryeqytetit, nga pushtuesit gjermanë dhe bashkëpunëtorët e tyre.

Sipas të dhënave të cituara në raportin e Xhandarmërisë, dhuna e përgjakshme i kushtoi popullit të Tiranës rreth 84 të vrarë, si dhe arrestimin e mbi 300 të tjerëve.

Qëllimi i masakrës ishte të frikësohej populli e të detyrohej të hiqte dorë nga lufta e nisur, të sigurohej qetësia e rendi që kërkonte regjimi gjerman i pushtimit. Organizatorë dhe drejtues të kësaj masakre ishin bashkëpunëtorët e pushtuesit gjerman Xhaferr Deva, ministër i brendshëm dhe Xhelal Staravecka, komandant i Xhandarmërisë së Tiranës. Gjithsesi masakra nuk arriti ta ndalte luftën dhe qëndresën antifashiste të kryeqytetasve.

Pas masakrës së Borovës, 4 shkurti i 1944-ës është masakra më e madhe që popullsia shqiptare përjetoi gjatë Luftës së Dytë Botërore.

/r.e/a.f/

The post 82-vjetori i masakrës së 4 Shkurtit appeared first on Agjencia Telegrafike Shqiptare.

TIRANË, 3 shkurt/ATSh/ Përmes ciklit “Relike që rrëfejnë”, Muzeu Historik Kombëtar prezanton artefakte nga fondi i tij, për të rrëfyer historinë.

Një prej tyre është libri “Shkronjëtore e gjuhës shqipe”, të cilin Sami Frashëri e publikoi në vitin 1886 në Bukuresht. Vepra ishte botim i shoqërisë patriotike “Dëshira” dhe që shërbeu si gramatika e parë sistematike e gjuhës shqipe.

Ky vëllim prej 128 faqesh, me përmasa 173×117 mm, synonte sistemimin e rregullave të shkrimit dhe të folurit në një periudhë kur gjuha shqipe ende nuk kishte një normë të unifikuar arsimore.

Libri ka qenë pjesë e fondit të ekspozuar në Pavijonin e Rilindjes Kombëtare në Muzeun Historik Kombëtar, ku shërbente si dëshmi materiale dhe dokumentonte momentin historik kur shqipja nisi të shkruhej me rregulla të njëjta për të gjithë.

Libri nis me alfabetin, ku Sami Frashëri shpjegon sistemin grafik të Stambollit dhe shqiptimin e saktë të tingujve. Pjesa qendrore e veprës merret me morfologjinë, duke klasifikuar pjesët e ligjëratës si emrin, mbiemrin, përemrin dhe, në mënyrë më të detajuar, zgjedhimin e foljeve. Ai përcakton rregulla mbi lakimin e emrave dhe mënyrën se si formohen kohët e foljeve, duke u përpjekur të gjejë një mesatare mes dialekteve të shqipes.

Në fund, Sami Frashëri trajton elemente të sintaksës, duke shpjeguar ndërtimin e fjalisë dhe lidhjen logjike mes fjalëve. Përmbajtja përfshin edhe shpjegime mbi shenjat e pikësimit dhe rregullat e drejtshkrimit, të cilat ishin të domosdoshme për shkollat shqipe që po hapeshin në atë periudhë.

/a.f/r.e/

The post “Shkronjëtore e gjuhës shqipe”, libri i Sami Frashërit që shërbeu si gramatika e parë e shqipes appeared first on Agjencia Telegrafike Shqiptare.

TIRANË, 2 shkurt/ATSH/ Kryeqytetit i shtohet një vendtakimi i të apasionuarëve pas kinematografisë, të cilët mund të ndjekin shfaqjet e kinemasë “Drita”, pranë Arkivit Qendror Shtetëror të Filmit.

Shfaqjet do të mund të shihen sipas një sistemi të ri tarifash, i cili do të vendoset për herë të parë për vizitorët dhe publikun.

Lajmi u bë i ditur nga kreu i AQSHF-së, Eljan Tanini.

“Në kuadër të politikave nxitëse të Ministrisë së Turizmit, Kulturës dhe Sportit, për turizmin kulturor, AQSHF po konsolidohet si një pol i vizitueshëm për studiues, dashamirës të kinemasë, profesionistë të fushës dhe turistë vendas e të huaj”, tha Tanini.

Përmes kinema “Drita”, vizitave të shpjeguara dhe programeve të posaçme, publiku do të ketë mundësinë të zbulojë nga afër trashëgiminë e filmit shqiptar dhe historinë e saj unike. Tarifat e reja dhe oraret e vizitave synojnë ta bëjnë këtë pasuri kulturore më të aksesueshme, duke e kthyer AQSHF-në në një hapësirë aktive dialogu mes arkivit, qytetit dhe publikut.

AQSHF thotë se çmimi i biletave për fëmijë deri në 18 vjeç do të jetë 100 lekë, ndërsa për publikun e rritur 200 lekë. /j.p/

The post Tarifat e reja në kinemanë “Drita” të AQSHF-së appeared first on Agjencia Telegrafike Shqiptare.

TIRANË, 2 shkurt/ATSh/ Revistat shkencore të Akademisë së Shkencave të Shqipërisë (AShSh) tani gjenden në një platformë të re online.

AShSh njoftoi hapjen e faqes së re online të revistave shkencore, ku revistat janë të aksesueshme në një platformë të unifikuar dhe moderne. Faqja e re synon të rrisë aksesueshmërinë, transparencën dhe ndërkombëtarizimin e botimeve shkencore të akademisë, duke ofruar informacion të plotë mbi revistat, numrat e publikuar dhe thirrjet për artikuj.

AShSh e konsideron këtë si një hap të rëndësishëm drejt forcimit të komunikimit shkencor dhe promovimit të kërkimit akademik shqiptar.

Faqja e re online është e ndërtuar në dy gjuhë: shqip dhe anglisht. Përmes linqeve ajo ofron akses në revistat: “Iliria”, “Albanian Journal of Natural and Technical Sciences”, “Studia Albanica”, “Antropologji”, “Studime Historike”, “Studime Filologjike”, “Candavia”, “Albanian Studies” dhe “Studime për Artin”.

https://journals-akad.gov.al/

/r.e/a.f/

The post Platformë të re online për revistat shkencore appeared first on Agjencia Telegrafike Shqiptare.

TIRANË, 2 shkurt/ATSH/ Sot është Dita Botërore e Ligatinave.

Ligatinat janë ekosisteme, në të cilat uji është faktori kryesor që kontrollon mjedisin dhe jetën bimore dhe shtazore që lidhet me të. Sipas OKB-së, një përkufizim i gjerë i ligatinave përfshin ekosistemet e ujërave të ëmbla dhe detare dhe bregdetare, siç janë të gjitha liqenet dhe lumenjtë, akuiferët nëntokësorë, kënetat, kullotat e lagështa, tokat me torfe, oazet, grykëderdhjet, deltat dhe fushat e baticës, mangrovët dhe zonat e tjera bregdetare, shkëmbinjtë koralorë dhe të gjitha vendet e krijuara nga njeriu siç janë pellgjet me peshq, fushat e orizit, rezervuarët dhe kriporet.

Këto toka janë kritike për njerëzit dhe natyrën, duke pasur parasysh vlerën e brendshme të këtyre ekosistemeve.

Edhe pse mbulojnë vetëm rreth 6% të sipërfaqes tokësore të Tokës, 40% e të gjitha specieve bimore dhe shtazore jetojnë ose shumohen në ligatina. Biodiversiteti i ligatinave ka rëndësi për shëndetin, furnizimin me ushqim, për turizmin dhe për vendet e punës.

Ligatinat janë jetësore për njerëzit, për ekosistemet e tjera dhe për klimën, duke ofruar shërbime thelbësore të ekosistemit, të tilla si rregullimi i ujit, duke përfshirë kontrollin e përmbytjeve dhe pastrimin e ujit.

Më shumë se një miliard njerëz në të gjithë botën varen nga ligatinat për jetesën e tyre, pak a shumë një në tetë njerëz në planet.

/a.f/r.e/

The post Dita Botërore e Ligatinave appeared first on Agjencia Telegrafike Shqiptare.

TIRANË, 2 shkurt/ATSH/ Marigo Pozio është figura historike që përveç Ismail Qemalit, lidhet më së shumti me ditën e pavarësisë, duke u kujtuar si zonja që qëndisi flamurin kombëtar. Por Pozio ishte gjithashtu një intelektuale dhe patriote.

Marigo Pozio lindi më 2 shkurt 1878 në Hoçisht të Korçës. U arsimua në Mësonjëtoren e Parë dhe te shkolla e motrave Qiriazi. Njëkohësisht u bë mjeshtre e qëndisjes së simboleve kombëtare dhe në shpërndarjen e abetareve dhe librave të parë shqip te vajzat e tjera të Korçës dhe rrethinave.

Gjatë këtyre viteve u martua me tregtarin Jovan Pozio. Për arsye tregtie, familjarisht u vendos në Vlorë në vitin 1904. Këtu filloi veprimtarinë e saj patriotike, duke u angazhuar për përhapjen e arsimit shqip dhe forcimin e vetëdijes kombëtare. Në vitin 1908 u themelua klubi “Labëria”.

Pozio u bë anëtare aktive e tij. Ky klub ishte një shoqatë kulturore dhe një qendër politike dhe intelektuale, që luajti rol vendimtar në përgatitjen e terrenit për shpalljen e Pavarësisë së Shqipërisë.

Marigo Pozio u shqua gjithashtu si nismëtare e lëvizjes për emancipimin e gruas. Në vitin 1914, themeloi shoqërinë e parë të grave në Vlorë dhe drejtoi gazetën “Shpresa Kombëtare”. Përmes kësaj gazete, ajo pasqyronte aktivitetet e shoqërisë, botonte artikuj edukativë dhe bënte thirrje për angazhimin e grave në jetën publike, duke mbrojtur të drejtat e tyre.

Gjatë viteve të vështira të luftës, Marigo Pozio udhëhoqi misione humanitare në ndihmë të luftëtarëve dhe refugjatëve, duke u bërë shembull i patriotizmit dhe humanizmit shqiptar.

U nda nga jeta në Tiranë, më 23 shkurt 1932.

/a.f/r.e/

The post Marigo Pozio në lëvizjen kombëtare dhe shoqërore appeared first on Agjencia Telegrafike Shqiptare.

TIRANË, 2 shkurt/ATSH/ Më 2 shkurt 1924 lindi në Dibër aktori i mirënjohur i skenës dhe i ekranit, Sulejman Pitarka.

Përvojat e para skenike të Pitarkës ishin sporadike. Gjatë shërbimit ushtarak në vitet 1945-1947, u përfshi në lëvizjen amatore të Durrësit, qytet ku familja e tij ishte shpërngulur qëkurse Sulejmani ishte në moshën 3-vjeçare. Pas mbarimit të shkollës së mesme, filloi punë në bankë. Bëhet pjesë e Teatrit Popullor në vitin 1951 dhe spikat menjëherë me rolin e tij në komedinë “Prefekti” dhe dramën “Halili dhe Hajrija”.

Ai ka luajtur me sukses 70 role në teatër dhe 20 të tjerë në kinematografi. Ka hyrë në historinë e dramës shqipe si autor i dramës “Familja e peshkatarit”.

Midis viteve ’50-’60, interpretoi në tri vepra të Shekspirit: “Otello”, “Gratë gazmore të Uindsorit” dhe “Hamleti”. Pitarka pati sukses dhe në rolet në veprat e dramaturgjisë shqiptare si: “Gjenerali i ushtrisë së vdekur”, “Epoka para gjyqit”, “Karavidhet”, “Zonja nga qyteti” etj. Roli i tij i fundit në teatër ishte në dramën “Pjata e drunjtë”, në vitin 2005, një shfaqje mjaft e njohur dhe e dashur për publikun.

Sulejman Pitarka mbahet mend në petkun e Zheleznovit në filmin “Ballë për ballë” (1979), të Xha Avdiut te “Gjeneral gramafoni” (1978), të Xha Lipes te “Pas gjurmëve” (1978) dhe të gjeneralit te “Gunat përmbi tela” (1977), ku u vlerësua nga kritika për portretizimin origjinal të personazheve.

Për meritat e tij artistike, Pitarkës i janë akorduar titujt e lartë “Artist i Popullit” dhe “Mjeshtër i Madh”.

U nda nga jeta më 24 mars 2007.

/a.f/r.e/

The post Sulejman Pitarka, mjeshtri i skenës dhe ekranit shqiptar appeared first on Agjencia Telegrafike Shqiptare.