Specialistët shpjegojnë se kjo sjellje është shpesh pjesë normale e zhvillimit dhe tregojnë si të vendosen kufijtë pa turp, frikë apo ndëshkim

Shumë prindër shqetësohen kur vërejnë se fëmija i tyre i vogël prek organet gjenitale. Shfaqen ndjenja parehatie, frikë se bëhet fjalë për diçka “të papërshtatshme”, madje edhe ndjenjë faji, sepse nuk dimë si të reagojmë. Megjithatë, specialistët janë të një mendimi: në shumicën e rasteve, kjo është një fazë krejtësisht normale dhe e pritshme e zhvillimit të fëmijës.

Fëmijët e vegjël janë natyrshëm kureshtarë. Ashtu siç eksplorojnë gishtat, këmbët apo barkun, ata zbulojnë edhe pjesë të tjera të trupit, përfshirë organet gjenitale. Mjekët pediatër shpjegojnë se kjo sjellje shfaqet më shpesh nga mosha dy deri në pesë vjeç, veçanërisht gjatë periudhës së heqjes së pelenave ose mësimit të përdorimit të tenxheres, kur pjesët intime janë më të ekspozuara dhe më shumë në vëmendjen e fëmijës.

Fëmija vëren se prekja e asaj zone mund të sjellë një ndjesi të këndshme ose qetësuese dhe, për këtë arsye, e përsërit sjelljen.

E rëndësishme të dihet: kjo nuk është sjellje seksuale

Edhe pse për të rriturit mund të duket shqetësuese, prekja e organeve gjenitale te fëmijët e vegjël nuk është masturbim dhe nuk ka asnjë prapavijë seksuale. Psikologët e fëmijëve theksojnë se në këtë moshë, fëmija nuk ka qëllime, mendime apo emocione seksuale. Bëhet fjalë për eksplorim trupor dhe vetëqetësim, pa kuptuar ende normat shoqërore që ne, të rriturit, i marrim si të mirëqena.

Pikërisht për këtë arsye, reagimi i prindërve është vendimtar, sepse ndikon drejtpërdrejt në mënyrën se si fëmija do ta perceptojë trupin e vet, ndjenjat dhe kufijtë personalë, transmeton Telegrafi.

istockphoto

Si duhet të reagojmë dhe çfarë duhet shmangur

Specialistët këshillojnë që fëmija të mos turpërohet, qortohet apo ndëshkohet për këtë sjellje. Reagimet negative mund t’i përcjellin mesazhin se trupi është diçka “e keqe” ose “e turpshme” dhe, paradoksalisht, ta shtyjnë fëmijën që ta përsërisë sjelljen edhe më shpesh nga kureshtja ose nevoja për vëmendje.

Në shtëpi, shpesh është më e mira të mos i kushtohet rëndësi e tepruar. Në shumicën e rasteve, sjellja zhduket vetvetiu nëse nuk dramatizohet.

Në situata gjysmë-publike ose publike, si në mbledhje familjare, në kënd lojërash apo në çerdhe, mjekët pediatër rekomandojnë largim i vëmendjes pa reagim të ashpër. Mund t’i ofrojmë fëmijës një lodër, vizatim, lojë me kuba apo një aktivitet tjetër që i angazhon duart. Nëse sjellja vazhdon, ndonjëherë mjafton që ne të mos reagojmë me nervozizëm.

Mësimi i kufijve, pa turp

Me rritjen e fëmijës, është e rëndësishme të fillojmë gradualisht t’i shpjegojmë dallimin mes hapësirës private dhe asaj publike. Psikologët këshillojnë përdorimin e fjalive të thjeshta dhe të qeta, pa dramatizim, si për shembull:

“Disa gjëra janë në rregull kur jemi vetëm në shtëpi, por nuk i bëjmë para të tjerëve.”

Nëse kjo ndodh në publik, mund t’ia largojmë butësisht dorën fëmijës, me ton të qetë, dhe ta drejtojmë vëmendjen diku tjetër. Është e rëndësishme edhe ta lavdërojmë fëmijën kur arrin të presë deri sa të jetë në shtëpi. Kështu, ai mëson kufijtë pa ndjerë faj apo turp.

Kur duhet kushtuar më shumë vëmendje

Mjekët kujtojnë se ndonjëherë kjo sjellje nuk lidhet me kureshtjen, por me nevoja fizike. Disa fëmijë prekin organet gjenitale kur kanë nevojë të shkojnë në tualet, kur ndiejnë kruarje, irritim ose parehati. Prandaj, është e dobishme ta pyesim fëmijën nëse ka nevojë për tualet.

Nëse vërejmë se sjellja bëhet shumë e shpeshtë, e përsëritur në mënyrë obsesive, nëse fëmija duket i shqetësuar ose nuk qetësohet pa këtë veprim, është e rëndësishme të konsultohemi me pediatrin. Në disa raste, pas kësaj sjelljeje mund të fshihen stres, ndryshime në mjedis ose pasiguri emocionale.

Mesazh për prindërit

Specialistët theksojnë se gjëja më e rëndësishme është të ruajmë qetësinë dhe të kemi besim në zhvillimin e fëmijës. Me mirëkuptim, udhëzim të butë dhe kufij të qartë, por të ngrohtë, i ndihmojmë fëmijët të ndërtojnë një marrëdhënie të shëndetshme me trupin dhe ndjenjat e tyre.

Detyra jonë nuk është ta frikësojmë apo ta turpërojmë fëmijën, por ta udhëzojmë me siguri, pranim dhe respekt për veten. /Telegrafi/

Pa e kuptuar, shumë prindër bëjnë gabime që ftohin marrëdhënien dhe e zbehin dëshirën për afërsi

Herët a vonë, shumë prindër përballen me të njëjtin moment. Fëmija anulon vizitën. Sërish. Me shpjegimin se “i doli diçka”, se ka shumë angazhime, se kanë detyra shtëpie pikërisht atë fundjavë. Në atë çast bëhet e qartë diçka që pranohet me vështirësi: prindi është shndërruar në dikë tek i cili nuk shkohet me gëzim, por nga zakoni ose ndjenja e detyrimit. E ndonjëherë, nuk shkohet fare.

Më e dhimbshmja është se, thellë brenda vetes, shpesh dihet edhe arsyeja pse ka ndodhur kjo.

Me kalimin e kohës, disa prindër bëhen kritikë e jo mbështetje. Ata kanë vërejtje për pothuajse çdo vendim, japin këshilla edhe kur nuk u kërkohen, dhe çdo vizitë e kthejnë në një vlerësim se si punohet, si rriten fëmijët, si jetohet. Në vend që të jetë një strehë sigurie, shtëpia ngadalë shndërrohet në burim presioni.

Shumë prindër mund ta identifikojnë saktësisht momentin kur nisi largimi. Shpesh ka qenë një drekë apo një mbledhje familjare, gjatë së cilës prindërit, të bindur se dinin gjithçka më mirë, harruan të dëgjonin fëmijët e tyre.

Vetëdijesimi për këtë të vërtetë të pakëndshme mund të jetë fillimi i ndryshimit, transmeton Telegrafi.

1. Heqja dorë nga roli i gjykatësit në familje

Pothuajse të gjithë njohin një prind që ka mendim për gjithçka. Më e vështirë është të kuptosh momentin kur edhe vetë e ke marrë këtë rol. Bisedat atëherë shndërrohen në një varg korrigjimesh, krahasimesh dhe fjali që nisin me “në kohën tonë”.

Ndryshimi i parë dhe më i vështirë është të mësosh të heshtësh kur mendimi yt nuk është kërkuar. Kur fëmija flet për ndryshim pune, për mënyrën e rritjes së fëmijëve apo për planet e jetës, në vend të gjykimit zgjidhet kureshtja. Bëhen pyetje dhe dëgjohet pa ndërprerje. Atëherë bisedat kthehen sërish në biseda, e jo në ligjërata të maskuara si kujdes.

2. Njohja e botës së tyre, jo imponimi i botës suaj

Për vite me radhë pritet që fëmijët dhe nipërit të tregojnë interes për atë që është e rëndësishme për prindërit. Rrallëherë shtrohet pyetja se kur ka qenë hera e fundit që është treguar interes i sinqertë për botën e tyre.

Ndryshimi ndodh kur pyetet dhe dëgjohet, kur lejohet që dikush tjetër të të fusë në temat që i ka për zemër. Kur ndalet nënvlerësimi i së resë vetëm sepse është e panjohur. Kur kureshtja zë vendin e distancës. Atëherë afërsia rikthehet natyrshëm.

3. Të thuhet më shpesh “po”

Zakonet, rregullat dhe rutina shpesh e kthejnë “jo”-në në përgjigje automatike.

Ndryshimi vjen kur lind pyetja se kujt i shërben në të vërtetë kjo ngurtësi. Kur lejohet spontaniteti, gëzimet e vogla dhe devijimi nga plani. Kur shtëpia pushon së qeni vend kontrolli dhe bëhet hapësirë ku lejohet çlodhja.

4. Pranimi i gabimeve

Ky është një nga hapat më të vështirë. Të pranosh se ka pasur presion, kritikë dhe lëndime, edhe kur qëllimi nuk ka qenë i keq.

Një ndjesë e sinqertë nënkupton emërtimin e gabimit dhe marrjen e përgjegjësisë. Jo fraza të përgjithshme, por fjali të qarta që pranojnë dhimbjen. Biseda të tilla shpesh rrëzojnë mure që vite shpjegimesh nuk i kanë lëvizur.

5. Kur prindi pushon së qeni në qendër të çdo vizite

Për një kohë të gjatë, gjithçka funksionon sipas një orari, rregullash dhe zakonesh të caktuara. Ndryshimi ndodh kur pyetet se çfarë u bën mirë të tjerëve.

Kur tradita pushon së qeni detyrim dhe bëhet zgjedhje e përbashkët, marrëdhëniet ndryshojnë.

6. Përballja me frikërat personale

Shumë modele kontrolli nuk burojnë nga kujdesi, por nga frika: frika se do të humbet rëndësia, se nuk ka më vend në jetën e fëmijëve të rritur, se afërsia po zbehet.

Puna me veten dhe përballja me pasiguritë personale çliron si prindin, ashtu edhe fëmijën. Kur ndalet nevoja për të drejtuar jetën e tjetrit, marrëdhëniet bëhen më të lehta.

7. Të bëhesh vend ku vijnë sepse duan

Njerëzit shkojnë me dëshirë aty ku ndihen të pranuar, të çlodhur dhe të parë. Kur prindi nis të jetojë sërish jetën e vet, zhvillon interesa dhe hyn në biseda pa nevojën për të korrigjuar apo mësuar të tjerët, ndryshon edhe dinamika e marrëdhënies.

Kur ekziston kënaqësi me jetën personale, zhduket nevoja për të rregulluar jetën e tjetrit.

Pranimi i të tjerëve ashtu siç janë

Ndryshimi nuk vjen brenda natës. Modelet e vjetra rikthehen, fjalët ndonjëherë mbeten në majë të gjuhës, por me kohë ndryshimet bëhen të dukshme. Vijnë telefonata spontane, vizita pa paralajmërim, nipër që duan të qëndrojnë më gjatë, fëmijë që vijnë sepse duan, jo sepse duhet.

Ironia qëndron në faktin se, duke hequr dorë nga nevoja për kontroll, fitohet afërsia. Duke ndalur ligjëratat, bëhesh dikush që dëgjohet. Duke pranuar të tjerët, hapet hapësira që edhe vetë të pranohesh.

Nëse vihet re se vizitat po rrallohen, ndoshta është koha për të pyetur pse. Përgjigjja mund të dhembë, por pikërisht aty shpesh nis ndryshimi që ndryshon gjithçka. /Telegrafi/

Nuk ka kompensim 480 apo 1000 euro! Do ketë rillogaritje tatimi. Kush del me tepricë kreditore (tatim të mbipaguar) do t’i kthehet diferenca e lekëve të paguar për tatim, por nëse bën kërkesë në tatimet rajonale.

Sipas sistemit e-Tax, pas datës 22 janar 2026 nis gjenerimi për plotësimin e Deklaratës Individuale të të Ardhurave (DIVA) për vitin 2025, ku për herë të parë do të aplikohet zbritje tatimore për tatimpaguesit me fëmijë në ngarkim nën 18 vjeç. Afati për plotësimin e deklaratës është deri më 31 Mars 2026.

Zbritja prej 48,000 lekësh apo 100,000 lekësh për prindërit e fëmijëve dhe për shpenzimet e arsimimit nuk është kompensim direkt.

Kompensimi do të llogaritet si diferencë mes tatimit të ri (pas aplikimit të zbritjeve) dhe tatimit të paguar gjatë vitit 2025.

Ligji “Për tatimin mbi të ardhurat” përcakton që vlerat 48 mijë lekë apo 100 mijë lekë (sipas rasteve) do të ulen nga baza e tatueshme, dhe kompensimi do të llogaritet si rezultat i diferencës së tatimit të ri (pasi janë bërë zbritjet e shpenzimeve sipas shkallës të të ardhurave të individëve) dhe tatimit që është paguar në 2025.

Pra nëse individi do të rezultojë me tatim të mbipaguar, pasi t’i zbriten shpenzimet, shumën e tepricës do ta kërkojë për rimbursim nëpërmjet një kërkesë që do t’i bëjë drejtorive rajonale të tatimeve.

Administrata Tatimore sqaroi për Monitor se është duke u hartuar udhëzimi përkatës me procedurat e për plotësimin e deklaratës, dokumentacioni që nevojitet dhe si do të bëhen kërkesat pranë drejtorive rajonale të tatimeve.

Shembull

Zbritjen e shpenzimesh në vlerën e 48 mijë lekëve apo rreth 480 euro nga totali vjetor i të ardhurave bruto, do ta përfitojnë të gjithë individët pavarësisht nivelit të të ardhurave, nëse kanë fëmijë në ngarkim të moshës deri 18 vjeç.

Ndërsa zbritjen e shpenzimeve me vlerë maksimale deri 100 mijë lekë apo rreth 1,000 euro për arsimin e fëmijëve do të përfitohet nëse të ardhurat vjetore bruto të deklaruara janë deri në 1.2 mln lekë.

Njëri nga çifti i prindërve që kanë fëmijë nën 18-vjeç, pra ai që ka të ardhurat më të larta, do t’i zbriten 48 mijë lekë, nga tatimi e paguara mbi pagën gjatë këtij viti në momentin kur do të plotësojnë Deklaratën Individuale të të Ardhurave Personale.

Nëse të ardhurat bruto vjetore të një individi A janë 150 mijë lekë apo 1,8 mln lekë në vit.

Tatimi i paguar çdo muaj është:

Deri në 30,000 lekë- tatim 0

Pjesa 30,001–130,000 (130,000 − 30,000) × 13% = 100,000 × 13% = 13,000 lekë

Pjesa mbi 130,000 → (150,000 − 130,000) × 23% = 20,000 × 23% = 4,600 lekë

Tatimi mujor i paguar është 17,600 lekë. Tatimi vjetor është 211,200 lekë.

Individi ka një fëmijë të moshës 7 vjeç. Pra numri i personave nën 18 vjeç në kujdestarinë e deklaruesit është 1.

Si fillim të ardhurat vjetore të këtij individi janë mbi 1,2 mln lekë. Automatikisht i lind detyrimi për plotësimin e Deklaratës Individuale të të Ardhurave.

Me hyrjen në fuqi të zbritjes së shpenzimeve për fëmijët, nga totali i të ardhurave bruto të këtij individi do të zbriten shpenzimet prej 48 mijë lekë.

Duke qenë se të ardhurat e deklaruara janë mbi 1.2 mln lekë nuk do të përfitojë zbritjen e shpenzimeve prej 100 mijë lekë për arsimimin.

Tatimi i rillogaritur pas zbritjes së shpenzimeve:

Të ardhurat mujore pas zbritjes së shpenzimeve prej 48 mijë lekë do të jenë 146 mijë lekë apo rreth 1,7 mln lekë në vit.

Deri në 30 mijë lekë tatimi është zero

Pjesa 30,001 – 130,000 (130,000 − 30,000) × 13% = 100,000 × 13% = 13,000

Pjesa Mbi 130,000 (146,000 − 130,000) × 23% = 16,000 × 23% = 3,680

Tatimi mujor i rillogaritur = 13,000 + 3,680 = 16,680 lekë apo 200,160 lekw nw vit.

Tatimi i paguar gjatë vitit (pa zbritje) = 211,200 lekë

Gjendja kreditore – 211,200 lekw tatimi i paguar gjatw vitit 2025 -200,160 lekw tatimi i rillogaritur = 11,040 lekë

Kjo është shuma që individi mund ta kërkojë për rimbursim pas plotësimit të DIVA-s.

Kërkesë do të dorëzohet brenda 3 muajve nga plotësimi i DIVA, në drejtoritë rajonale tatimore.

Llogaritja e tatimit pas zbritjes së shpenzimeve rreth 1000 euro për arsimin

Po ashtu nga viti 2026 prindërit me të ardhura vjetore jo më shumë se 1,2 mln lekë në vit, do të përfitojnë edhe zbritje për shpenzimet për arsimimin e fëmijëve deri në vlerën 100 mijë lekë.

Pra nëse merr më pak se 100 mijë lekë (apo rreth 1000 euro) në muaj pagë, përmes faturave të ruajtura për shpenzimet e bëra për arsimimin e fëmijës mund të përfitosh deri në 100 mijë lekë zbritje nga tatimet. Edhe këtë zbritje e merr pasi të plotësosh DIVA-n.

Shembull: Individi X ka të ardhura nga punësimi 70,000 lekë në muaj apo 840,000 lekë në vit.

Tatimi i paguar në çdo muaj është (70,000 – 30,000)*13% = 5,200 lekë dhe në vit 62,400 lekë. Individi për të përfituar zbritjet për arsimin e fëmijëve duhet të plotësojë dhe dorëzojë deklaratën e të arshurave personale deri në 31 mars 2026.

Shuma maksimale që zbritet për arsim është 100,000 lekë pavarësisht nga numri i fëmijëve në moshë nën 18 vjecc. (840,000 – 100,000)/12 = 61,667 lekë/muaj. Tatimi 4,117 lekë (vjetor 49,400 lekë).

Individi do të rezultojë në Deklaratën Individuale të të Ardhurave me gjendje kreditore 13,000 lekë (e rrumbullakosur ).

Këtë gjendje kreditore do ta kërkojë brenda një afati 3 muaj nëpërmjet një kërkesë pranë Drejtorive Rajonale të Tatimeve.

The post Nuk ka kompensim 480 apo 1000 euro: Tatimi do të rillogaritet dhe diferenca rimbursohet me kërkesë appeared first on Albeu.com.

Përfshirja e një babai dhe aftësia e tij për të qenë i pranishëm, fizikisht dhe mendërisht, edhe në ato momente të vogla e të përditshme, janë të lidhura fort me një zhvillim më të mirë social, mendor, emocional dhe fizik të fëmijëve, sipas një studimi të botuar në revistën Developmental Psychobiology.

Edhe pse kërkon shumë përpjekje dhe rregullim emocional, nëse babai juaj ka qenë pranë jush në situata kyçe të jetës, mund të jeni të sigurt se jeni rritur nga një burrë i fortë dhe i qëndrueshëm.

Qofshin mbledhje familjare apo raste kur keni pasur nevojë për këshilla, mbështetja atërore ju përgatiti për sukses në jetë dhe ndikon veçanërisht në marrëdhëniet që ndërtojmë në moshë madhore.

Ai ishte i pranishëm në jetën tënde shkollore

Sipas një studimi të vitit 2022, fëmijët, prindërit e të cilëve merrnin pjesë rregullisht në ngjarje shkollore, shënuan rreth 25% më shumë rezultate në testet e matematikës dhe leximit. Sigurisht, nuk ka të bëjë vetëm me pjesëmarrjen në ngjarje dhe koncerte, por edhe me përfshirjen në shtëpi - duke ndihmuar me detyrat e shtëpisë, duke gjetur burime shtesë studimi dhe duke ofruar mbështetje gjatë kohërave të vështira. Nëse babai juaj, pavarësisht të gjitha përgjegjësive të tij, gjithmonë gjente kohë për këtë, ju jeni rritur nga një burrë i vërtetë.

Ai nuk i shmangej bisedave të vështira

Përgatitja e fëmijëve për sfidat e jetës fillon me biseda të vështira në shtëpi. Në vend që t'u zgjidhin çdo problem ose të jenë aty vetëm për momentet argëtuese, baballarët e shkëlqyer u mësojnë fëmijëve të tyre si të flasin për gjëra që nuk janë të lehta ose të këndshme. Qoftë një humbje në familje apo probleme financiare, nëse babai juaj krijonte një mjedis të sigurt ku zëri juaj mund të dëgjohej, ai ju jepte një dhuratë të paçmuar.

Ai të mësoi aftësi praktike jetësore

Nga mësimi i punëve të shtëpisë deri te riparimet bazë të makinave, një baba që të mësoi aftësi praktike jetësore të rriti për të qenë i pavarur. Një baba i tillë balancon me sukses praktikën me inteligjencën emocionale - ai ishte i pranishëm dhe i prekshëm, por në të njëjtën kohë të mësoi qëndrueshmërinë dhe shkathtësinë.

Ai tregoi se cenueshmëria është e lejuar

Përveçse janë të pranishëm gjatë temave të vështira, baballarët e mirë u kujtojnë fëmijëve të tyre se është në rregull të jenë të prekshëm dhe të hapur. Ndërsa forca e tij ishte ndoshta frymëzimi juaj, ai ishte i vetëdijshëm për rëndësinë e krijimit të hapësirës për emocione, veçanërisht në prani të bijve të tij.

Një studim i Universitetit të Melburnit zbuloi se djemtë shpesh kopjojnë imazhin e etërve të tyre për maskulinitetin kur janë të rritur. Kjo është arsyeja pse është thelbësore që etërit të tregojnë anën e tyre emocionale, përndryshe djemtë do të mësojnë të shtypin ndjenjat e tyre dhe të sabotojnë marrëdhëniet në një përpjekje për të ruajtur një imazh të rremë të hiper-mashkullorësisë.

Ai ishte aty për ty kur ishe i frikësuar

Pavarësisht nëse po përgatiteshit për një prezantim në shkollë apo po përjetonit një ngjarje të frikshme, nëse babai juaj ishte aty me empati, dhembshuri dhe këshilla të mira, ju ishit rritur nga një burrë i vërtetë. Edhe nëse ai nuk e kuptonte plotësisht frikën tuaj, ai ju ofronte mbështetje emocionale. Janë këto cilësi, dhe baballarët që janë të përfshirë aktivisht në jetën e fëmijëve të tyre, që kanë një ndikim pozitiv afatgjatë.

Ai tregoi se si duket një marrëdhënie e shëndetshme

Mënyra se si grinden prindërit tanë shpesh ndikon në komunikimin dhe zgjedhjen e partnerëve tanë si të rritur. Grindjet e shëndetshme janë të dobishme, por nëse prindërit tuaj vazhdimisht bezdisnin dhe ofendonin njëri-tjetrin, kjo mund të kishte pasoja negative. Nëse babai juaj e ka mbështetur gjithmonë nënën tuaj, është siguruar që ata të kenë grindje të shëndetshme para jush dhe ju ka treguar se si duket një marrëdhënie e shëndetshme edhe kur ka qenë e vështirë, ju jeni rritur nga një burrë i vërtetë.

Ai dinte si të kërkonte falje

Edhe pse shpesh është e vështirë për prindërit t'u kërkojnë falje fëmijëve të tyre, psikologia Janet Sasson Edgette argumenton se marrja e përgjegjësisë dhe të qenit i prekshëm janë çelësi i suksesit të një fëmije. Kjo jo vetëm që u mëson fëmijëve faljen, por u jep atyre edhe mundësinë të praktikojnë aftësitë e rregullimit emocional dhe komunikimit të nevojshme për marrëdhënie të shëndetshme. Nëse do të kishit një baba që mund të kërkonte vërtet falje, do të ishit rritur nga një burrë i vërtetë.

Psikologët shpjegojnë cilat zakone të fëmijërisë përcaktojnë suksesin emocional dhe shoqëror në të rritur

Të gjithë prindërit dëshirojnë që fëmijët e tyre të jenë të sjellshëm, empatikë dhe plot respekt, por shpesh përballen me presion të madh shoqëror dhe stereotipe se çfarë do të thotë të jesh një “prind i mirë”.

Ky presion mund të krijojë një rreth vicioz, ku edhe fëmijët fillojnë të ndihen sikur nuk janë mjaftueshëm të mirë. Megjithatë, ekzistojnë tregues të qartë që dëshmojnë se keni bërë një punë të shkëlqyer si prind dhe ata pasqyrohen në zakonet që fëmijët tuaj i mbartin me vete edhe në moshën e rritur.

1. Marrin përgjegjësi për veprimet e tyre

Një nga cilësitë më të mira që mund të ketë një i rritur është marrja e përgjegjësisë për veprimet personale. Të gjithë kemi hasur njerëz që nuk pranojnë kurrë gabimet e tyre, gjë që e bën çdo bisedë me ta të lodhshme dhe zhgënjyese. Nëse ia keni mësuar fëmijës tuaj të thotë “më fal” dhe të qëndrojë pas veprimeve të veta, jo vetëm që e keni përgatitur për sukses, por keni treguar edhe aftësi të shkëlqyera prindërore.

Të gjithë gabojmë, kjo është pjesë e jetës. Por kur dikë e mësoni të marrë përgjegjësi, i jepni mundësinë të njohë dobësitë e veta, të punojë mbi to dhe të rritet si person.

2. Kanë sjellje të mira

Nëse fëmijët tuaj të rritur tregojnë sjellje të mira, mund të jeni të sigurt se keni pasur sukses. Zakone të tilla si të thonë “të lutem” dhe “faleminderit”, apo të ndihmojnë në pastrimin e tryezës pas ushqimit, rrënjosin vlera që i përgatisin për jetën. Persona të tillë rriten duke u sjellë me respekt ndaj të gjithëve, duke mbajtur derën hapur për të tjerët apo duke iu drejtuar të moshuarve me mirësjellje.

Siç ka theksuar psikologu klinik Ronald Stolberg, sjelljet janë mënyra se si i bëjmë gjërat. Kur ky themel vendoset në fëmijëri, ai mbetet për gjithë jetën.

3. Ju telefonojnë shpesh

Fatkeqësisht, shumë njerëz i ndërpresin marrëdhëniet me familjen sapo rriten, për shkak të lidhjeve jo të shëndetshme. Nëse fëmija juaj i rritur ju telefonon shpesh, kjo është një shenjë e qartë se keni pasur sukses si prind. Kjo tregon se ata dëshirojnë të flasin me ju, të ndajnë detaje nga jeta e tyre nga puna te marrëdhëniet dhe se e vlerësojnë lidhjen tuaj dhe duan ta ruajnë të fortë, trandmeton Telegrafi.

shutterstock

4. Janë mbështetje për njerëzit që duan

Të rriturit që kanë mësuar të jenë mbështetje për njerëzit e afërt janë miq të mrekullueshëm, tek të cilët mund të mbështetesh gjithmonë. Kjo cilësi mësohet që në fëmijëri. Kur prindërit u ofrojnë mbështetje fëmijëve të tyre, është pothuajse e sigurt që edhe ata do ta vlerësojnë dhe do ta praktikojnë këtë zakon në moshën e rritur. Fëmijët thjesht pasqyrojnë atë që kanë parë tek ju. Nëse i keni ngushëlluar kur kanë qarë dhe u keni treguar sa krenarë jeni për ta, edhe ata do ta bëjnë këtë për të tjerët.

5. Ruajnë miqësi të forta

Fëmijët që rriten në familje plot dashuri dhe mbështetje, në moshën e rritur krijojnë dhe ruajnë më lehtë miqësi të forta. Modelet që kanë mësuar në shtëpi i zbatojnë edhe në marrëdhëniet me miqtë.

Siç shpjegon autorja Gretchen Rubin: “Lidhjet e forta shoqërore janë çelësi i lumturisë. Ju nevojiten marrëdhënie të afërta dhe afatgjata; duhet të jeni në gjendje t’u besoni të tjerëve; duhet të ndiheni pjesë e diçkaje; duhet të merrni dhe të jepni mbështetje… Marrëdhëniet e forta jo vetëm që e bëjnë jetën më të bukur, por edhe e zgjasin atë.”

6. Tregojnë empati

Empatia është një aftësi që ushtrohet. Nuk mjafton vetëm të imagjinosh veten në vendin e tjetrit; empatia kërkon veprim dhe shprehje mbështetjeje. Nëse fëmija juaj i rritur tregon empati ndaj të tjerëve, keni çdo arsye të jeni krenarë. Konsulenti i lidershipit Gustavo Razzetti shpjegon se empatia është një superfuqi, nuk është vetëm ndjenjë, por diçka që duhet ta praktikojmë vazhdimisht për ta ruajtur.

7. Nuk dorëzohen kurrë

Këmbëngulja dhe përkushtimi ndaj qëllimeve nuk vijnë vetvetiu, ato mësohen. Shumica e njerëzve që e kanë këtë aftësi janë rritur me inkurajim të vazhdueshëm nga prindërit, të cilët i kanë nxitur të japin më të mirën nga vetja. Në të kundërt, prindërit që minimizojnë ndjenjat e fëmijëve nuk i mësojnë ata rëndësinë e qëndrueshmërisë. Kur e mësoni një fëmijë të punojë për diçka derisa ta arrijë, me mbështetjen tuaj, i jepni një mjet të fuqishëm për gjithë jetën.

8. Shprehin mirënjohje çdo ditë

Praktikimi i mirënjohjes na kujton të gjitha gjërat e mira që kemi në jetë, edhe në momentet e vështira. Nëse i keni mësuar fëmijët tuaj të jenë mirënjohës, ka shumë gjasa që këtë zakon ta kenë ruajtur edhe në moshën e rritur. “Mirënjohja lidhet vazhdimisht me nivele më të larta të lumturisë dhe kënaqësisë nga jeta”, shpjegon psikologia Jessica Keller, duke iu referuar studimeve që tregojnë se mbajtja e një ditari mirënjohjeje rrit ndjeshëm mirëqenien.

9. Menaxhojnë me zgjuarsi paratë

Zakonet e shëndetshme financiare mësohen që në moshë të vogël. Kur prindërit u japin fëmijëve baza të forta, ata bëhen më të vetëdijshëm për shpenzimet e tyre dhe kjo u shpërblehet në afat të gjatë. Për shembull, milioneri autodidakt Jonathan Sanchez i mësonte fëmijët e tij rëndësinë e kursimit për të ardhmen duke përdorur fraza të thjeshta. Kur këto zakone rrënjosen herët, ato mbeten edhe në moshën e rritur.

10. Bëjnë vepra të mira pa u nxitur

Nëse fëmijët tuaj bëjnë vepra të vogla mirësie pa ua kërkuar askush, mund të jeni të sigurt se keni pasur sukses. Ky zakon shpesh zhvillohet duke vëzhguar prindërit. Nëse fëmija juaj është rritur në një shtëpi ku vlerësohej mirësia, ka shumë gjasa që këtë aftësi ta ketë përvetësuar herët. Veprat e mira bëhen zakon kur i kryeni pa menduar gjatë, dhe shpesh mjaftojnë për t’ia përmirësuar dikujt ditën.

11. Mësojnë gjithmonë diçka të re

Shumë të rritur, me kalimin e kohës, humbasin dëshirën për të mësuar dhe ngecin në rutinë. Megjithatë, nëse e keni rritur mirë fëmijën tuaj, ai nuk e humbet kurrë shkëndijën e kureshtjes. Ka zakonin të mësojë vazhdimisht, sepse e di se kjo e ndihmon në zhvillimin personal. Ta bësh mësimin një zakon të përjetshëm është çelësi i suksesit të vazhdueshëm, qoftë në karrierë, qoftë në ndërtimin e një jete më të pasur dhe bisedave më kuptimplota. /Telegrafi/

Vendimi për t'u bërë prind mund të jetë i frikshëm. Shumë gra pyesin veten nëse kanë atë që duhet për të qenë një nënë e mirë. Është një pyetje për të cilën askush nuk ka një përgjigje përfundimtare.

Mendimet e të tjerëve, sado të mira që janë, mund t'ju bëjnë të dyshoni në aftësitë tuaja dhe të vini në dyshim nëse jeni vërtet gati për një përgjegjësi kaq të madhe.

Është krejtësisht normale të ndiheni të shqetësuar për të panjohurën, por disa gra kanë cilësi që përbëjnë një themel të fortë për amësinë.

Amësia është një kapitull i veçantë dhe i vështirë në jetë, dhe besimi me të cilin i qaseni asaj mund t'ju lehtësojë shumë sfidat e përditshme. Nëse zotëroni cilësitë e mëposhtme, nuk ka arsye për t'u frikësuar - fëmijët tuaj do të jenë të lumtur t'ju kenë në jetën e tyre, shkruan YourTango.

Qetësia

Të ruash qetësinë është jashtëzakonisht e rëndësishme në rritjen e fëmijëve, megjithëse ndonjëherë mund të jetë një sfidë e vërtetë, veçanërisht kur fëmijët tuaj i vënë në provë kufijtë tuaj. Reagimet e nxitura nga zemërimi ose frustrimi kanë një ndikim negativ tek ata, ndërsa përgjigjet e qeta dhe të menduara mirë mund të kenë një ndikim pozitiv në planin afatgjatë.

Qetësia është e rëndësishme jo vetëm në kohë stresi, por edhe në situata krize. Kur ndodh një lëndim ose sëmundje, aftësia juaj për të qëndruar e qetë ngjall një ndjenjë sigurie tek fëmija juaj. Fëmijët ndiejnë instinktivisht kur një prind ka kontrollin, pavarësisht rrethanave.

Pranimi

Fëmijët do të bëjnë gabime - kjo është një pjesë e pashmangshme e rritjes dhe të të mësuarit. Ndërsa është e rëndësishme t'u mësosh atyre përgjegjësinë, një nënë që i qaset gabimeve me mirëkuptim e ndihmon fëmijën e saj të kalojë më lehtë kohët e vështira.

Psikologia Dr. Vanessa LoBue thekson rëndësinë e normalizimit të gabimeve. "Hulumtimet tregojnë se fëmijët kanë më shumë gjasa të thonë të vërtetën nëse presin mbështetje, jo ndëshkim", shpjegon ajo. Kur pranoni faktin se gabimet janë pjesë e procesit, krijoni një mjedis në të cilin fëmija juaj mëson ndershmërinë, përgjegjësinë dhe vetëbesimin.

Durimi

Durimi është një nga cilësitë më të vlefshme në prindërim. Ndërsa është e pamundur të qëndrosh gjithmonë i qetë, durimi në momente sfiduese ka një ndikim të madh në zhvillimin emocional të një fëmije.

Sipas Psychology Today, shfaqjet e shpeshta të padurimit mund të kenë efekte afatgjata në shëndetin mendor të një fëmije. Kur një fëmijë nuk e di se çfarë lloj reagimi të presë, ai bëhet i pasigurt. Meqenëse fëmijët mësojnë duke parë prindërit e tyre, është thelbësore t'u mësojmë atyre se si t'i trajtojnë të tjerët me durim dhe mirësi.

Empatia

Empatia është një tipar jashtëzakonisht i vlefshëm. Aftësia për të kuptuar ndjenjat e të tjerëve dhe për ta vendosur veten në vendin e dikujt tjetër lejon një lidhje më të thellë. Fëmijët e nënave empatike ndihen të parë, të kuptuar dhe të pranuar.

Nënat empatike i njohin lehtësisht emocionet e fëmijëve të tyre dhe krijojnë një hapësirë të sigurt në të cilën fëmija mund t'i shprehë ato lirisht. Një marrëdhënie e tillë jo vetëm që forcon lidhjen, por gjithashtu u mëson fëmijëve dhembshurinë dhe mirëkuptimin e njerëzve të tjerë.

Kujdesi

Një nënë e mirë mund të jetë e kujdesshme, por sigurisht, ekuilibri është i rëndësishëm. Ajo i mbron fëmijët e saj dhe kujdeset për mirëqenien e tyre, pa qenë tepër kontrolluese.

Hulumtimet tregojnë se një qasje mbrojtëse, veçanërisht në mjedise të rrezikshme, mund t'i ndihmojë fëmijët të shmangin situatat e rrezikshme. Duke vendosur kufij të qartë dhe duke dëgjuar instinktet e tyre, këto nëna e dinë kur diçka nuk shkon.

Ndjeshmëria

Ndjeshmëria nganjëherë ngatërrohet me dobësi, por në prindërim mund të jetë një aset i madh. Nënat e ndjeshme shpesh kanë një kuptim më të thellë të emocioneve të fëmijëve të tyre dhe janë më të shpejta në njohjen e nevojave të tyre.

Psikologu Michael Pluess shpjegon për BBC-në se njerëzit e ndjeshëm vënë re më shumë detaje në mjedisin e tyre dhe reagojnë më fort ndaj emocioneve të të tjerëve. Është kjo aftësi që lejon krijimin e një lidhjeje të fortë emocionale midis nënës dhe fëmijës.

Mbështetja dhe inkurajimi

Fëmijët që rriten me inkurajim dhe mbështetje zhvillojnë vetëbesim të shëndetshëm. Nënat që besojnë te fëmijët e tyre i ndihmojnë ata të besojnë te vetja.

Nëse je një person që i inkurajon natyrshëm ata përreth teje, do të bësh të njëjtën gjë edhe me fëmijët e tu. Një mbështetje e tillë u jep atyre forcën për t'u përballur me sfidat dhe ndjenjën se të kanë gjithmonë si mbështetje.

Prindërit shpesh ngarkohen me gjëra që në të vërtetë nuk janë thelbësore, ndërsa këto janë ato që fëmijët i mbajnë mend realisht nga koha e rritjes së tyre

Kur mendoni për fëmijërinë tuaj, me shumë gjasë mendimi i parë nuk ka të bëjë me atë se çfarë atlete kishit, por me mënyrën se si jeni ndjerë. Kujtimet më të forta nga fëmijëria lidhen me faktin nëse jemi ndier të sigurt, të dashur, të kuptuar dhe të pranuar. Ndërveprimet e përditshme, disponueshmëria emocionale në momente të vështira dhe vlerat që prindërit ua tregojnë fëmijëve çdo ditë, si mirësia dhe ndershmëria, e formësojnë thellë vetëvlerësimin dhe marrëdhëniet e tyre, duke lënë gjurmë të qëndrueshme edhe pas viteve të para të formimit të personalitetit.

Teksa fëmijët rriten dhe bëhen të rritur, kujtimet e tyre për fëmijërinë pushojnë së qeni të përqendruara te lodrat apo momentet “perfekte” prindërore. Në vend të kësaj, ata kujtojnë se si janë ndier me prindërit e tyre: të sigurt, të dashur, të kuptuar apo të dëgjuar. Këto kujtime emocionale ndikojnë në mënyrë të heshtur te vetëvlerësimi, marrëdhëniet dhe parimet e tyre edhe më vonë në jetë.

Ja çfarë fëmijët zakonisht i mbajnë mend më së shumti për prindërit e tyre kur rriten, trasnmeton Telegrafi.

1. Sa e sigurt ishte shtëpia, jo sa e madhe ishte

Fëmijët rrallë e mbajnë mend nëse shtëpia ishte e madhe apo luksoze. Ajo që u mbetet është nëse ndiheshin të sigurt në atë shtëpi. Kujtojnë nëse u lejohej të flisnin, të qanin pa frikë apo të gabonin pa u gjykuar. Një shtëpi e mbushur me ndjenjë sigurie krijon një ndjesi rehatie që fëmijët e kërkojnë edhe kur rriten.

2. Nëse prindërit u kushtonin vëmendje

Fëmijët i mbajnë mend momentet kur ndiheshin vërtet të parë dhe të dëgjuar, por edhe ato kur ndiheshin “të padukshëm”. Kujtojnë rastet kur prindërit nuk i dëgjonin me vëmendje, po ashtu edhe kur vlerësonin idetë e tyre - dhe pikërisht këto gjëra lënë gjurmë. Edhe kur të rriturit nuk kanë përgjigje për gjithçka, gatishmëria për të dëgjuar është ajo që ka rëndësi.
Si të rritur, fëmijët i kujtojnë këto momente si dëshmi se emocionet e tyre ishin të rëndësishme dhe të respektuara.

3. Si reagonin prindërit ndaj gabimeve

Fëmijët nuk e mbajnë mend përsosmërinë; ata mbajnë mend reagimet. Kujtojnë nëse gabimet priteshin me durim apo me frustrim. Prindërit që i trajtonin gabimet me butësi dhe mbështetje u tregonin fëmijëve se dështimi është pjesë e natyrshme e të mësuarit. Këto kujtime shpesh ndikojnë në mënyrën se si fëmijët, kur rriten, sillen në situata të ngjashme.

4. Koha cilësore e përbashkët, jo angazhimet kaotike

Fëmijët mund të mos e kujtojnë sa të zënë ishin prindërit e tyre me punë. Ajo që kujtojnë janë momentet e kaluara bashkë: vaktet e përbashkëta, tregimet para gjumit apo ritualet e vogla. Momente të shkurtra, por domethënëse, i bënin fëmijët të ndiheshin të rëndësishëm. Këto rituale të zakonshme më vonë shndërrohen në kujtime të çmuara.

5. Disponueshmëria emocionale në situata të vështira

Kur fëmijët përballen me sëmundje, presion shkollor apo ndjenja trishtimi, ata mbajnë mend ata që ishin emocionalisht të pranishëm. Fjalët qetësuese, inkurajimi apo thjesht prania kultivojnë ndjenjën e sigurisë. Këto përvoja u tregojnë fëmijëve se nuk janë vetëm në momente të tilla.

6. Mënyrat se si shprehej dashuria çdo ditë

Fëmijët i mbajnë mend shprehjet e dashurisë përmes veprimeve, përqafimeve, mbështetjes dhe vërejtjeve të buta. Ata ruajnë komplimentet më shumë se qortimet dhe afeksionin më shumë se rregullat. Këto shprehje të përditshme dashurie ndikojnë në mënyrën se si fëmijët i përjetojnë marrëdhëniet në jetën e tyre të rritur.

7. Parimet që praktikohen, jo ato që vetëm mësohen

Fëmijët mbajnë mend atë që prindërit praktikojnë, jo vetëm atë që thonë. Mirësia, ndershmëria, durimi dhe respekti, kur jetohen çdo ditë, lënë gjurmë të qëndrueshme. Këto vlera shpesh i udhëheqin zgjedhjet e fëmijëve shumë kohë pasi të jenë rritur. /Telegrafi/

Faza kur nuk je më fëmijë, por as plotësisht i rritur

Edhe pse jeni tashmë i rritur, prindërit ende komentojnë se si e shpenzoni pagën, me kë dilni ose si i rritni fëmijët tuaj? Nuk jeni të vetëm. Kufijtë mes kujdesit prindëror dhe kontrollit toksik shpesh janë të paqartë, ndërsa fenomeni i rritjes së zgjatur ka krijuar një dinamikë të re dhe komplekse në familje. Pse disa prindër nuk arrijnë t’i “lëshojnë” fëmijët dhe si të vendosen kufijtë pa konflikt.

Marrëdhëniet mes fëmijëve të rritur dhe prindërve të tyre shpesh janë më të ndërlikuara sesa duken në shikim të parë. Kufijtë mes mbështetjes dhe ndërhyrjes së tepruar nganjëherë zbehen dhe shumë prindër përpiqen të kontrollojnë ose të ndikojnë në zgjedhjet jetësore të fëmijëve, edhe kur ata janë tashmë të rritur.

Si ta dalloni momentin kur prindi e kalon kufirin në marrëdhënie me fëmijën? Pse disa e kanë kaq të vështirë t’i lënë ata të marrin plotësisht kontrollin mbi jetën e tyre?

Kur kujdesi bëhet rrezik për shëndetin mendor

Ngrohtësia dhe marrëdhëniet cilësore me prindërit lidhen me përshtatje më të mirë psikologjike, më pak vetmi dhe funksionim më të mirë social. Mbështetja ofron ndjenjë sigurie dhe shoqërohet me marrëdhënie romantike më cilësore dhe sjellje prosociale.

Megjithatë, kontrolli i papërshtatshëm për paratë, partnerin, studimet apo punën, lidhet me më shumë ankth, depresion dhe vetëvlerësim më të ulët, si në adoleshencë ashtu edhe në moshë të rritur. Prindërimi ndërhyrës cenon autonominë, e vështirëson pavarësimin dhe mund të dëmtojë edhe marrëdhëniet në çift, duke rritur tensionet dhe ulur besimin, transmeton Telegrafi.

Flamujt e kuq: Kujdes apo kontroll?

Si ta dalloni ndryshimin mes kujdesit prindëror dhe kontrollit të tepruar?

Kujdesi i shëndetshëm: Prindi respekton autonominë dhe vendimet e fëmijës së rritur.
Kontrolli: Prindi merr vendime në vend të fëmijës ose i kushtëzon ato, veçanërisht kur ndihma lidhet me kërkesën për ndikim.

Realiteti i ri: Qëndrimi i zgjatur

Gjithnjë e më shumë të rinj, edhe në fund të të njëzetave dhe në të tridhjetat, qëndrojnë në shtëpinë e prindërve, gjë që ngadalëson marrjen e roleve tradicionale të të rriturit, si punësimi i qëndrueshëm, martesa dhe prindërimi. Shkaqet lidhen si me rrethanat ekonomike dhe realitetin e banimit, ashtu edhe me faktin se sot pjekuria formohet më ngadalë dhe më kompleksisht sesa dekada më parë.

Psikologu Jeffrey Jensen Arnett e përshkruan këtë fazë si periudhë që shtrihet nga fundi i adoleshencës deri në fund të të njëzetave, e karakterizuar nga kërkimi i identitetit, paqëndrueshmëria dhe ndjenja e të qenit “mes dy botëve”. Të njëzetat dhe fillimi i të tridhjetave sjellin vendime të rëndësishme për arsimin, karrierën dhe marrëdhëniet.

Kjo është një fazë ndryshimesh të shpeshta, e ndikuar nga pasiguria ekonomike dhe sociale. Ndërhyrja prindërore në zgjedhje personale ose kushtëzimi i ndihmës financiare pa dialog të hapur tregon kontroll, jo mbështetje. Kulturat familjare tolerojnë angazhim më të gjatë prindëror, ndërsa shoqëritë individualiste e nxisin më herët pavarësinë.

telegrafi.com

Frika nga “foleja bosh”

Pse disa prindër e kanë kaq të vështirë t’i lënë fëmijët e rritur të jetojnë jetën e tyre? Roli prindëror është pjesë e identitetit dhe, kur fëmijët rriten, shfaqet ndjenja e humbjes dhe pasigurisë, ndaj kujdesi ndonjëherë shndërrohet në kontroll. Në këtë fazë është thelbësore rishpërndarja e roleve: të mbetesh i pranishëm dhe mbështetës, por t’ua lëshosh vendimet fëmijëve të rritur, gjë që përputhet me gjetjet se autonomia dhe kompetenca mbrojnë shëndetin mendor të të rinjve.

Varësia financiare: Ndihmë apo kurth?

Ndihma financiare e prindërve ka vlerën e saj, por mund të krijojë pabarazi në marrëdhënie dhe ta vështirësojë vendosjen e kufijve. Statistikat e BE-së tregojnë se largimi gjithnjë e më i vonë nga shtëpia prindërore shpesh e zgjat ndërvarësinë financiare, ndaj nevojitet një marrëveshje e qartë për pritshmëritë.

Edhe në këtë aspekt, kufijtë mund të vendosen përmes dialogut të hapur: përcaktimit të kushteve, afatit kohor dhe dallimit mes mbështetjes dhe ndikimit, me synimin që të rinjtë gradualisht të marrin përsipër shpenzimet e tyre pa cenuar marrëdhënien.

Si të vendosen kufijtë pa konflikt?

Kufijtë janë të domosdoshëm dhe mund të vendosen pa e dëmtuar marrëdhënien familjare. Ata nuk nënkuptojnë refuzim, por një ridizajnim të marrëdhënies përmes komunikimit të qartë, qëndrueshmërisë dhe respektit për autonominë e fëmijës së rritur. Kjo qasje forcon besimin dhe e lehtëson kalimin në një fazë të re të raportit.

Konfliktet mes prindërve dhe fëmijëve të rritur zakonisht lindin nga mospërputhja e nevojave, por shumica zgjidhen përmes dialogut dhe përshtatjes. Me kalimin e viteve, marrëdhënia ndryshon: prindërit mbeten burim mbështetjeje, ndërsa fëmijët e rritur marrin gjithnjë e më shumë përgjegjësi. Kjo lidhje zgjat gjithë jetën dhe nuk duhet të shndërrohet në betejë për kontroll.

Nëse jeni prind: pyesni veten nëse doni që fëmija juaj të dijë të marrë vendime pa ju, apo të ketë gjithmonë nevojë për ju. Opsioni i parë është më i vështirë, por i vetmi që çon drejt një marrëdhënieje të shëndetshme.

Nëse jeni fëmijë i rritur: nuk duhet të zgjidhni mes dashurisë për prindërit dhe jetës suaj. Mund t’i keni të dyja, por vetëm nëse thoni qartë çfarë ju duhet dhe çfarë jo.

Marrëdhëniet e shëndetshme nuk janë ato pa konflikte, por ato ku të dyja palët mund të thonë “jo” dhe gjithsesi ta dinë se janë të dashura. /Telegrafi/

Studimi zbulon se grindjet e shpeshta ndryshojnë mënyrën si fëmijët e lexojnë frikën, zemërimin dhe emocionet e të tjerëve

Nuk është as sekret, as ndonjë urtësi e madhe që nuk duhet të debatojmë , e aq më pak të zihemi para fëmijëve. Tashmë e dimë se konfliktet në prani të tyre ndikojnë në shumë nivele, por sot kemi edhe prova të reja: ato ndryshojnë mënyrën se si fëmijët i përjetojnë emocionet e të tjerëve.

Natyrisht, nuk na duhet ndonjë studim i thellë për të kuptuar se grindjet para fëmijëve nuk janë të shëndetshme. Dhe po, është e qartë se jo gjithmonë mund të shmangim çdo debat me partnerin. Jeta reale sjell tensione, lodhje dhe situata të paparashikuara.

Megjithatë, kur konfliktet ndodhin shpesh, fëmijët fillojnë t’i interpretojnë ndryshe emocionet. Aftësia e tyre për të njohur dhe kuptuar ndjenjat e njerëzve të tjerë transformohet dhe kjo në mënyrë të dukshme krahasuar me fëmijët që nuk ekspozohen rregullisht ndaj grindjeve.

Këto gjetje u botuan në Journal of Family Psychology, pas një studimi ku u krahasuan fëmijët nga familje me konflikt të lartë dhe konflikt të ulët, sipas të dhënave nga nënat e tyre. Më pas, shkencëtarët analizuan aktivitetin e trurit të fëmijëve ndërsa ata shikonin fotografi të të rriturve me shprehje të ndryshme: fytyra të zemëruara, të lumtura dhe neutrale, transmeton Telegrafi.

Rezultati ishte i qartë: Fëmijët nga familjet me konflikte të shpeshta tregonin aktivitet më të lartë të trurit kur shihnin fytyra të zemëruara. Kjo u mat përmes testimit EEG, të njohur si P-3, i cili studion aftësinë e trurit për t’u përqendruar dhe për të interpretuar një stimul.

Me fjalë të tjera: edhe pse nuk mund t’i shmangni të gjitha debatet, ia vlen të përpiqeni të evitoni ato të panevojshmet. Po, ekzistojnë grindje të panevojshme dhe po, mund të shmangen.

E nëse megjithatë ndodhin, është e rëndësishme t’u drejtoheni fëmijëve më vonë: t’ua shpjegoni shkurt çfarë ka ndodhur, t’i siguroni se nuk kanë asnjë faj dhe se nuk janë në rrezik. Sepse pikërisht ideja e rrezikut bën që truri i tyre të reagojë ndryshe. Dhe këtë, natyrisht, askush nuk e dëshiron. /Telegrafi/

Prindërit po kërkojnë gjithnjë e më shumë këshilla për rritjen e fëmijëve nga ChatGPT, ndërsa ende është herët të vlerësohet se çfarë pasojash mund të ketë kjo për fëmijët (por edhe për vetë prindërit)

Me vite të tëra, prindërit e rinj këshillat për edukimin e fëmijëve i kërkonin nga prindërit e tyre ose nga miqtë që kishin fëmijë. Mirëpo, me zhvillimin e teknologjisë, gjithçka ka ndryshuar.

Fillimisht adresë kryesore për këshilla ishin forumet, më pas Google, rrjetet sociale, ndërsa së fundi këtë rol e ka marrë inteligjenca artificiale, konkretisht si ChatGPT.

Siç shkruan “USA Today”, prindërit po kërkojnë gjithnjë e më shumë këshilla për rritjen e fëmijëve nga ChatGPT, ndërsa ende është herët të kuptohet se çfarë pasojash mund të ketë kjo për fëmijët (dhe prindërit).

Një studim i vitit 2024 ka zbuluar se prindërit i besojnë më shumë ChatGPT-it sesa punonjësve shëndetësorë, dhe pavarësisht paralajmërimeve se informacionet që jep ChatBot-i mund të jenë të pasakta, ata i konsiderojnë këto informacione të besueshme.

“USA Today” shkruan se sot prindërit po i drejtohen ChatGPT-it për këshilla se “si të përballen me sjelljet problematike të fëmijëve të tyre” apo edhe për këshilla mjekësore, në vend që të kontaktojnë ekspertët.

Përveç kësaj, ChatGPT për shumë prindër është bërë edhe “dadoja” që argëton fëmijët duke u lexuar përralla për gjumë ose duke biseduar me ta dhe duke iu përgjigjur pyetjeve të tyre të pareshtura, transmeton Telegrafi.

Sipas ekspertëve që e vëzhgojnë këtë dukuri, një ndryshim i tillë i sjelljes së prindërve është jashtëzakonisht alarmant. Veçanërisht sepse tregon se prindërit po bëhen gjithnjë e më të prirur t’ia transferojnë barrën e përgjegjësisë prindërore inteligjencës artificiale.

Pediatri Michael Glazier nga “Bluebird Kids Health” në Florida deklaroi për “USA Today” se, nëse prindërit dëshirojnë të përdorin ChatGPT-in, duhet t’i qasen me kujdes të veçantë informacioneve që marrin.

“Është një mjet, është i jashtëzakonshëm dhe po bëhet gjithnjë e më i pranishëm,” tha Glazier. “Mos lejoni që të zëvendësojë mendimin kritik... Për ne si prindër është shumë e rëndësishme të konsultohemi me specialistët dhe të eci­m drejt problemit me sy kritik”, thekson ai, duke shtuar:

“Përveç kësaj, ekspertët paralajmërojnë se prindërit duhet të jenë të vetëdijshëm që gjithçka që shkruajnë në ChatGPT nuk është më private. Prandaj nuk duhet të fusin të dhëna të ndjeshme ose personale rreth fëmijëve të tyre dhe problemeve të tyre shëndetësore. Po ashtu, ChatBot-i shpesh jep përgjigje që prindërit duan t’i dëgjojnë dhe të cilat, në shumë raste, nuk janë të vërteta.”

“Nëse duan të përdorin ChatBot-in për t’u përgjigjur në ndonjë pyetje, prindërit duhet së pari të mësojnë si ta formulojnë pyetjen, saktësia dhe objektiviteti janë thelbësorë. Dhe, sigurisht, informacionet duhet të verifikohen, zakonisht te profesionistët që dinë më shumë për një temë të caktuar”, përfundon pediatri. /Telegrafi/

A është vërtet kaq e dëmshme sharja para fëmijëve?

Pothuajse çdo prind të paktën një herë është gjendur në të njëjtën situatë të pakëndshme: nga goja u del një sharje pikërisht në momentin kur fëmija futet në dhomë. Pason një panik i shkurtër, ndjenjë faji dhe ai shikimi karakteristik i vogëlushit që duket sikur thotë: “Sapo the një fjalë të keqe”. Megjithatë, pavarësisht frikës së prindërve, hulumtimet tregojnë se fëmijët janë shumë më rezistentë sesa mendojmë.

Ekspertët thonë se fëmijët fillojnë t’i njohin sharjet shumë herët dhe deri në fillim të shkollës mesatarisht mësojnë rreth 30-40 shprehje fyese. Por njëkohësisht theksojnë se nuk ka prova që vetëm dëgjimi i sharjeve ndikon negativisht në zhvillimin e fëmijës. Një sharje e rastësishme, e shqiptuar në afekt, nuk lë pasoja afatgjata. Më e rëndësishme është atmosfera e përgjithshme ku rritet fëmija: respekti, mënyra e komunikimit dhe shembulli që japin prindërit çdo ditë.

Pse nuk duhet të panikojmë?

Pavarësisht nëse shani shpesh apo vetëm në momente dhimbjeje apo tronditjeje, për shembull kur fëmija ju shkel këmbën me biçikletë, gjasat janë të mëdha që ai tashmë ka dëgjuar ndonjë “fjalë të ndaluar”. Kjo shpesh i shqetëson prindërit, sepse kanë frikë se kanë “njollosur” pafajësinë e fëmijës.

Por linguisti dhe profesori i shkencave kognitive, Benjamin Bergen, thotë: qetësohuni, fëmijëve nuk u bën dëm.

Sigurisht, është shumë e rëndësishme të bëhet dallimi mes sharjes para fëmijëve dhe sharjes drejt fëmijëve. Fyerjet, poshtërimet dhe shpërthimet agresive janë forma të dhunës emocionale. Por të shqiptohet një sharje në afërsinë e tyre nuk është diçka që do të dëmtojë shëndetin e tyre mendor apo gjuhësor.

Bergen, edhe vetë prind, tregon se përpiqej të autocensurohej, por pyeste veten nëse kjo kishte kuptim. Përfundimi i tij shkencor: nuk ka arsye për shqetësim të tepërt, shkruan YourTango, përcjell Telegrafi.

Cilat fjalë e dëmtojnë vërtet fëmijën?

Në librin e tij “What the F: What Swearing Reveals About Our Language, Our Brains, and Ourselves”, Bergen shpjegon se sharjet e zakonshme, ato që thuhen nga inati, zemërimi ose si shaka, nuk kanë ndikim të drejtpërdrejtë te fëmija. Prindërit zakonisht frikësohen se fëmija mund ta përsërisë fjalën në moment të gabuar, për shembull në shkollë.

Por ato që u bëjnë realisht dëm fëmijëve janë fyerjet dhe ofendimet ndaj njerëzve të tjerë. Komentet ziliqare, poshtëruese apo nënçmuese i mësojnë fëmijët modele sjelljeje që më vonë mund të kthehen në agresion ose dhunë ndaj bashkëmoshatarëve. Pra, problemi nuk është fjala vetë, por qëllimi pas saj.

Si të reagojmë kur na “shpëton” një sharje?

Fëmijët, gjatë rritjes, do të dëgjojnë sharje kudo: në shkollë, në internet, në rrugë. Prandaj është thelbësore që prindërit ta shndërrojnë situatën në një moment edukimi.

Në vend të panikut, mjafton t’i shpjegoni fëmijës se ka fjalë që të rriturit ndonjëherë i përdorin, por që nuk janë të përshtatshme në çdo situatë. Shtoni se keni gabuar, kërkoni falje dhe vazhdoni aktivitetin tuaj.

Sipas studimeve, fëmijët mbajnë mend shumë më tepër si përballen prindërit me gabimet dhe emocionet e tyre, sesa çdo fjalë të vetme që dëgjojnë.

Prandaj ekspertët theksojnë: një sharje e rastësishme nuk është arsye për alarm, ajo madje mund të jetë një mundësi e mirë për të mësuar fëmijën rreth përgjegjësisë, emocioneve dhe komunikimit. /Telegrafi/

Mënyra se si rritemi shpesh formëson personalitetin, stilin e komunikimit dhe qëndrimin tonë ndaj autoritetit.

Fëmijët e rritur në mjedise të rrepta zakonisht mësojnë rëndësinë e rregullave dhe disiplinës, por në të njëjtën kohë ata mund të zhvillojnë modele të caktuara emocionale që vazhdojnë në moshë madhore.

Edhe pse një edukim i tillë shpesh buron nga qëllime të mira, pasojat mund të shihen në mënyrën se si një person shprehet, vendos kufij dhe përjeton afërsinë.

Sipas këshilltarëve të marrëdhënieve familjare, ka karakteristika që shoqërohen më shpesh me rritjen në një mjedis të rreptë familjar.

Kufizim i tepërt emocional

Njerëzit që janë rritur në një mjedis të rreptë shpesh kanë nevojë të jenë vazhdimisht "nën kontroll". Ata kanë vështirësi në shfaqjen e emocioneve sepse u është mësuar që në fëmijëri se ndjenjat konsiderohen dobësi. Në moshë madhore, kjo mund të duket e qetë dhe e qëndrueshme, por shpesh fsheh një frikë të thellë nga bërja e gabimeve ose mosmiratimi.

Frika nga dështimi

Këshilltarët e shëndetit mendor theksojnë se fëmijët që shpesh ndëshkohen ose kritikohen për gabimet e tyre, më vonë zhvillojnë frikën nga dështimi. Individë të tillë shpesh vendosin standarde të larta për veten e tyre dhe e kanë të vështirë të pranojnë dështimet e tyre. Kjo frikë mund t'i pengojë ata të marrin rreziqe ose të futen në situata të reja, sepse nuk duan të përjetojnë përsëri ndjenjën e turpit ose zhgënjimit.

Vështirësi në shprehjen e emocioneve

Njerëzit e rritur në familje të rrepta shpesh mësojnë të shtypin emocionet e tyre për të shmangur ndëshkimin ose konfliktin. Si të rritur, ata mund të kenë vështirësi në shprehjen e ndjenjave të tyre sinqerisht sepse kanë frikë nga reagimet negative nga të tjerët. Kjo mund të çojë në izolim emocional dhe vështirësi në marrëdhënie të ngushta.

Vetëbesim i ulët

Sipas ekspertëve të prindërimit, rregullat tepër të rrepta dhe një nevojë e vazhdueshme për përsosmëri shpesh dëmtojnë vetëbesimin e një fëmije. Kur një fëmijë ndien sikur nuk është kurrë mjaftueshëm i mirë, kjo ndjenjë vazhdon edhe në moshë madhore. Të rriturit që kanë pasur një përvojë të tillë shpesh dyshojnë në vendimet e tyre dhe kanë vështirësi të pranojnë lavdërimet, sepse vëlerësimi i jashtëm është bërë masa e tyre e vlerës.

Çështje besimi

Fëmijët e rritur në mënyrë të rreptë shpesh mësojnë se gabimet janë të pafalshme. Kjo mund ta bëjë të vështirë për ta që t'u besojnë të tjerëve si të rritur, pasi presin gjykim ose zhgënjim. Në vend që të relaksohen në marrëdhënie, ata shpesh mbajnë distancë emocionale dhe vëzhgojnë me kujdes sjelljen e të tjerëve.

Nevojë e shtuar për miratim

Psikologë dhe terapistë të ndryshëm shpjegojnë se njerëzit që janë rritur nën disiplinë të rreptë shpesh kërkojnë vlerësim dhe miratim nga figura autoriteti, miq ose partnerë. Ata janë mësuar me idenë se dashuria dhe lavdërimi duhet të "fitohen" dhe, edhe si të rritur, e kanë të vështirë të besojnë se janë të dashur pa kushte. Kjo nevojë për njohje mund të jetë shteruese dhe të krijojë një ndjenjë tensioni të vazhdueshëm.

Respekti midis fëmijëve dhe prindërve nuk ndërtohet brenda natës - ai vjen nga besimi, stabiliteti dhe mirëkuptimi i ndërsjellë. Fëmijët që i respektojnë vërtet prindërit e tyre e tregojnë këtë jo vetëm me fjalë, por edhe në sjelljen e tyre të përditshme dhe në mënyrën se si i përgjigjen kufijve, këshillave dhe mbështetjes.

Ka shenja të caktuara që zbulojnë qartë se marrëdhënia midis prindërve dhe fëmijëve bazohet në respekt dhe besim të ndërsjellë.

Ata tregojnë mirënjohje

Fëmijët që i respektojnë prindërit e tyre e vlerësojnë përpjekjen e bërë për rritjen e tyre, edhe nëse nuk e shprehin gjithmonë me fjalë. Ata tregojnë mirënjohje përmes gjesteve të vogla - bindjes, ndihmës me punët e shtëpisë ose thjesht përmes mirënjohjes së sinqertë kur u kushtohet vëmendje.

Ata dëgjojnë kur prindërit e tyre u tregojnë diçka

Ekspertët theksojnë se fëmijët që zhvillojnë aftësinë për të dëgjuar tregojnë pjekuri emocionale dhe respekt për autoritetin. Ata nuk i ndërpresin të rriturit, por tregojnë interes dhe vëmendje, që do të thotë se respektojnë mendimin e prindërve të tyre dhe e kuptojnë rëndësinë e komunikimit të ndërsjellë.

Ata tregojnë empati

Empatia është një tregues i rëndësishëm i respektit. Fëmijët që janë të vetëdijshëm për ndjenjat e të tjerëve dhe reagojnë me mirëkuptim kur prindërit e tyre janë të lodhur, të shqetësuar ose të stresuar tregojnë se i vlerësojnë emocionet e tyre. Një qasje e tillë krijon një marrëdhënie harmonike familjare në të cilën të gjithë ndihen të parë dhe të vlerësuar.

Ata respektojnë kufijtë dhe rregullat

Sipas ekspertëve të ndryshëm të marrëdhënieve dhe prindërimit, fëmijët që i pranojnë rregullat e shtëpisë pa i sfiduar vazhdimisht ato, ka shumë të ngjarë të kenë mësuar se kufijtë nuk kanë të bëjnë me kufizimin, por me sigurinë. Ata e kuptojnë se rregullat janë një formë kujdesi, jo ndëshkimi, gjë që është një shenjë e qartë respekti dhe besimi në autoritetin prindëror.

Ata thonë të vërtetën

Ndershmëria është një nga treguesit më të rëndësishëm të respektit. Kur një fëmijë zgjedh të thotë të vërtetën, edhe nëse e di se kjo mund të çojë në pasoja, kjo tregon se i beson prindit të tij dhe dëshiron të mbajë një marrëdhënie të hapur dhe të ndershme. Besimi që qëndron në themel të ndershmërisë tregon një lidhje të thellë emocionale.

Ata tregojnë konsideratë në sjelljen e tyre

Fëmijët që respektojnë kohën, përpjekjet dhe hapësirën e të tjerëve demonstrojnë një vetëdije të zhvilluar për kufijtë dhe marrëdhëniet ndërpersonale. Për shembull, fëmijë të tillë trokasin para se të hyjnë në një dhomë, thonë faleminderit, kërkojnë leje dhe sillen me edukatë sepse e kuptojnë vlerën e respektit dhe konsideratës së ndërsjellë.

Ata kërkojnë këshilla, jo leje

Kur një fëmijë i drejtohet prindit për këshilla, kjo do të thotë se e sheh atë si dikë që i beson dhe mendimin e të cilit e vlerëson. Një hapje e tillë tregon se marrëdhënia ndërtohet mbi respektin dhe sigurinë, jo mbi frikën apo detyrimin. Është një shenjë e qartë se fëmija e respekton prindin, por në të njëjtën kohë zhvillon përgjegjësinë dhe pavarësinë e vet.

Prindërit natyrshëm duan t'u ofrojnë fëmijëve të tyre një mjedis të sigurt dhe stimulues, dhe psikologët theksojnë se lumturia nuk vjen nga gjërat materiale si lodrat, rrobat apo teknologjia, por nga dashuria prindërore, kufijtë e qartë dhe një rutinë e përditshme e qëndrueshme.

Psikologia Sasha Hall shpjegoi se gjëja më e rëndësishme për fëmijët është të ndiejnë dashuri të pakushtëzuar. Kjo do të thotë që ju i doni ata edhe kur bëni gabime, jo vetëm kur sillen ashtu siç prisni prej tyre.

“Fëmijët duhet të dinë se marrëdhëniet mund të riparohen edhe pas konfliktit. Fraza të tilla si ‘nëse e bën këtë, nuk do të të dua’ dëmtojnë ndjenjën e tyre të sigurisë”, tha ajo.

Psikologët theksojnë se është në rregull që fëmijët t’u rezistojnë rregullave dhe çelësi është që prindërit të qëndrojnë të qetë dhe të qëndrueshëm.

“Fëmijët po i testojnë kufijtë, por nëse jeni të përgatitur dhe nuk reagoni dhunshëm, kjo do t’i ndihmojë ata të ndihen të sigurt”, tha psikologu Stuart Piseko.

Ai u këshillon prindërve që të kenë një plan të qartë se si të reagojnë në këto situata dhe t'u përmbahen rregullave të rëna dakord.

Ekspertët theksojnë se si baballarët ashtu edhe nënat e gjejnë prindërimin të përmbushur, por nënat kanë më shumë gjasa të ndihen të lodhura dhe të stresuara. Ndërsa këto ndjenja janë të natyrshme, është e rëndësishme që prindërit të japin shembullin e komunikimit të qetë dhe të shëndetshëm.

"Fëmijët ndihen më të sigurt kur të rriturit përreth tyre janë emocionalisht të qëndrueshëm. Kur e njohim emocionin pas sjelljes, fëmijët ndihen të parë dhe të dëgjuar më lehtë", pohojnë ata.

Fëmijët funksionojnë më mirë kur dinë se çfarë të presin. Rutinat e përditshme të parashikueshme, siç janë vaktet e përbashkëta, rutinat e kohës së gjumit ose rutinat e mëngjesit, zvogëlojnë stresin dhe ofrojnë një ndjenjë stabiliteti.

“Krijimi i rendit dhe një orari të qartë në shtëpi çon në një ndjenjë sigurie tek fëmijët”, pohojnë ekspertët.

Përveç kësaj, është e nevojshme që hapësira të jetë e organizuar, sepse kjo i ndihmon fëmijët të orientohen dhe gjithashtu zvogëlon tensionin.

Psikologët theksojnë se familjet që ndajnë momente të përditshme, siç është darka së bashku, biseda para gjumit ose angazhimi në hobi të përbashkëta, shpesh ndihen më të lumtura dhe më të lidhura.

Fëmijët përthithin shumë më tepër nga sa e kuptojnë të rriturit. Edhe kur duket se nuk po i kushtojnë vëmendje, ata vëzhgojnë, dëgjojnë dhe mësojnë nga çdo fjalë dhe ton zëri.

Bisedat prindërore formësojnë botëkuptimin e tyre, ndjenjën e sigurisë dhe mënyrën se si komunikojnë më vonë me të tjerët.

Kjo është arsyeja pse ka tema që, pavarësisht rrethanave, është më mirë të lihen për në kohën kur fëmijët nuk janë pranë.

Ja disa shembuj.

Grindje dhe akuza të ndërsjella

Fëmijët ndihen të pasigurt kur janë dëshmitarë të konfliktit prindëror. Debatet me zë të lartë, akuzat dhe fyerjet mund të shkaktojnë frikë, ankth dhe faj sepse shpesh mendojnë se janë shkaku i problemit. Përveç kësaj, skena të tilla mund t'i bëjnë ata të besojnë se komunikimi agresiv është një mënyrë normale për të zgjidhur konfliktin, të cilin më vonë mund ta transferojnë në marrëdhëniet e tyre.

Ekspertët theksojnë se prindërit duhet të diskutojnë mosmarrëveshjet kur fëmijët e tyre janë të zënë ose flenë, në mënyrë që biseda të jetë më e qetë dhe më konstruktive.

Probleme financiare

Të flasësh për paratë, borxhet ose shqetësimi për pagesën e faturave mund të jetë jashtëzakonisht stresuese për një fëmijë. Ndërsa temat financiare nuk janë tabu në vetvete, fëmijët shpesh nuk i kuptojnë plotësisht ato dhe mund t'i perceptojnë si një kërcënim për sigurinë e shtëpisë.

Në vend që të shprehni shqetësime para fëmijëve, rekomandohet t'u jepni atyre një ndjenjë stabiliteti dhe t'u shpjegoni vetëm atë që është e përshtatshme për moshën e tyre - për shembull, se ndonjëherë është e nevojshme të kursejnë ose të shpenzojnë me mençuri. Në këtë mënyrë, fëmijët mësojnë përgjegjësinë, por pa krijuar frikë të panevojshme.

Kritikimi i njerëzve të tjerë

Kur fëmijët shpesh i dëgjojnë prindërit e tyre duke thashetheme për të afërmit, fqinjët ose mësuesit, ata mund të përqafojnë idenë se gjykimi i të tjerëve është i pranueshëm. Biseda të tilla nxisin zhvillimin e paragjykimeve dhe dobësojnë aftësinë e tyre për të treguar empati.

Në vend të kësaj, është e dobishme që prindërit të tregojnë se si mospajtimet mund të shprehen në një mënyrë respektuese dhe të qetë, pa i nënçmuar të tjerët. Kjo u mëson fëmijëve tolerancën dhe rëndësinë e të kuptuarit të mendimeve të ndryshme.

Roli baballarëve në edukim nuk ka qenë kurrë më i rëndësishëm, dhe neurobiologjia moderne konfirmon atë që dihet intuitivisht nga shumë njerëz: baballarët e pranishëm dhe të angazhuar përmirësojnë zhvillimin emocional, psikologjik dhe social të fëmijëve në planin afatgjatë.

Shkenca e atësisë u diskutua nga Dr. Anna Meechan në emisionin Getting Open, duke theksuar mënyrat kryesore se si baballarët formësojnë të ardhmen e fëmijëve të tyre, shkruan portali YourTango.

Të jesh i pranishëm është më i rëndësishëm sesa situata e jetës

Një baba aktiv nuk do të thotë domosdoshmërisht një baba që jeton me fëmijën, por një që është vazhdimisht i përfshirë në jetën e fëmijës. Të qenit i pranishëm në jetën e përditshme ndërton besim dhe siguri. Dr. Meechan thekson se përfshirja pozitive nuk është çështje personaliteti, por vendimi dhe angazhimi.

"Loja e ashpër" është një pjesë e rëndësishme e rritjes

Baballarët shpesh përfshihen natyrshëm në lojëra fizike dhe të gjalla. "Shumë britma, shumë të qeshura, shumë hedhje nëpër dhomë, mundje, gudulisje", përshkruan Dr. Meechan, duke shtuar se është "sjellja më e mrekullueshme që krijon lidhje".

Një lojë e tillë, beson eksperti, "i mëson fëmijës rregullat e bashkëveprimit shoqëror, inkurajon zhvillimin e qëndrueshmërisë, por edhe guximin dhe eksplorimin e kufijve". Fëmija mëson të bjerë, por edhe të ngrihet përsëri, dhe gjatë të gjitha këtyre momenteve në jetë, ai ka mbështetjen e prindërve të tij.

Një marrëdhënie e veçantë krijohet përmes lojës

Baballarët shpesh ndihen të presionuar të sillen njësoj si nënat, por fëmijët kanë nevojë për marrëdhënie të ndryshme. Pakrahasueshmëria është një avantazh, beson Dr. Meechan, dhe diversiteti në sjellje dhe komunikim zgjeron botëkuptimin e fëmijëve. Loja është mënyra më e natyrshme për t'u lidhur, ndërsa gjithashtu prezanton sfida që ndërtojnë vetëbesim.

Pranimi në adoleshencë bën mrekulli për shëndetin mendor

Ndërsa fëmijët rriten, lojërat fizike zëvendësojnë nevojat e reja. Adoleshentët dinë si të tërhiqen dhe të testojnë kufijtë, por roli i babait është ende thelbësor.

"Mos u përpiq t'i ndryshosh. Pranoji për atë që janë", thekson Meechan. Pranimi nga një baba është i lidhur drejtpërdrejt me një vetëvlerësim më të mirë, shëndet mendor dhe sukses në shkollë dhe karrierë, shton ajo.

Koha është dhurata më e madhe

Fëmijët shpesh e matin vlerën e dashurisë së një babai përmes kohës që një prind kalon me ta. "Sa i rëndësishëm ndihesh për prindërit e tu ndikon drejtpërdrejt në vetëvlerësimin tënd", thotë Meechan. Koha është një konfirmim se ata shihen, janë të rëndësishëm dhe të dashur.

Askush prej jush nuk po kërkon përsosmëri

Të gjithë prindërit bëjnë gabime. Çelësi është të pranosh kur ke bërë një gabim dhe të vazhdosh të jesh i pranishëm. "E di çfarë? Më vjen keq." Këto pesë fjalë mund të shërojnë shumë plagë të vjetra dhe të hapin derën për një marrëdhënie të re. Një baba i angazhuar nuk është ai që nuk bën kurrë gabime, por ai që mëson dhe rritet me fëmijën e tij.

Çdo familje ka vlerat e veta që ua përcjell fëmijëve të saj - përmes mënyrës se si flasim, tregojmë histori dhe lidhemi me të tjerët. Fëmijët mësojnë gjithmonë duke vëzhguar sjelljen e prindërve të tyre, reagimet dhe marrëdhëniet e tyre, prandaj është e rëndësishme që të rriturit të jenë të vetëdijshëm për mesazhet që ata përcjellin.

Prindërit që e dinë se çfarë është e rëndësishme për ta dhe e demonstrojnë vazhdimisht këtë përmes veprimeve të tyre të përditshme kanë ndikimin më të madh në suksesin e fëmijëve të tyre, pohon terapisti dhe këshilltari David McFadden.

Ai theksoi disa mësime jetësore që fëmijët më të suksesshëm i mësojnë nga prindërit e tyre.

Etikën e punës

Fëmijët që kanë sukses i mësojnë zakonet e punës që në moshë të vogël - ata marrin pjesë në punët e shtëpisë, kujdesen për përgjegjësitë e tyre dhe e kuptojnë rëndësinë e përpjekjes. "Në këtë mënyrë, ata zhvillojnë një ndjenjë përgjegjësie dhe pune në grup që më vonë bëhet themeli i suksesit", shpjegon terapisti për YourTango.

Kujdesin për njëri-tjetrin

"Fëmijët e suksesshëm rriten me vetëdijen se familja është e rëndësishme dhe se anëtarët duhet ta mbrojnë dhe ta ndihmojnë njëri-tjetrin. Empatia dhe kujdesi për të tjerët nxisin një ndjenjë lidhjeje dhe sigurie që formëson stabilitetin e tyre emocional", thotë McFadden.

Respektin

Të mësosh respektin do të thotë të vlerësosh njerëzit e tjerë dhe të pranosh ndryshimet. Fëmijët që mësojnë të tregojnë respekt kanë më shumë gjasa të kuptojnë nevojat e të tjerëve, të komunikojnë më mirë dhe të krijojnë marrëdhënie më të shëndetshme, pohon terapisti.

Sinqeritetin

"Kur prindërit inkurajojnë sinqeritetin dhe e jetojnë vetë atë, fëmijët mësojnë se sa e rëndësishme është e vërteta në jetën e përditshme. Sinqeriteti ndërton besim dhe besimi forcon të gjitha marrëdhëniet - si brenda familjes ashtu edhe më gjerë", thekson McFadden

Përgjegjësinë

Përgjegjësia i ndihmon fëmijët të zhvillojnë vetëbesim, këmbëngulje dhe një ndjenjë kontrolli mbi jetën e tyre. Kur e dinë se sjellja e tyre ka rëndësi, ata mësojnë të marrin vendime më të mira dhe të pranojnë pasojat.

Traditën

Traditat familjare u japin fëmijëve një ndjenjë përkatësie dhe vazhdimësie. Terapisti thekson: "Qofshin festa, mbledhje familjare apo rituale të veçanta, këto kujtime forcojnë lidhjen dhe identitetin e tyre

Kuriozitetin

"Fëmijët e suksesshëm nuk ndalen kurrë së mësuari dhe së bëri pyetje. Prindërit që inkurajojnë kuriozitetin u hapin hapësirë fëmijëve për të eksploruar, menduar dhe zbuluar botën vetë", thotë McFadden.

Komunikimin efektiv

"Komunikimi është themeli i çdo marrëdhënieje të suksesshme. Fëmijët që mësojnë të shprehin qartë mendimet dhe nevojat e tyre i zgjidhin problemet më lehtë, ndërtojnë vetëbesim dhe arrijnë sukses në jetë", përfundoi terapisti.

Fëmijët mund t’i falin disa gabime prindërve, disa menjëherë, disa me kalimin e kohës. Megjithatë, ka gabime që nuk falen kurrë, ose vetëm në raste të rralla

Të gjithë përpiqemi të rrisim fëmijët tanë siç duhet, por në një mënyrë apo tjetër, të gjithë gabojmë. Fëmijët mund të jenë të gatshëm të falin disa nga këto gabime shpejt, ndërsa për të tjera u duhet kohë. Por disa gabime mbeten të pafalshme, ose falen vetëm në raste të jashtëzakonshme.

Kontrolli dhe mungesa e besimit

Ka disa lloje të prindërimit. Disa fëmijë mbahen gjithmonë nën mbikëqyrje të rreptë dhe nuk lejohen të dalin më larg se oborri i shtëpisë. Të tjerë, edhe në moshë të re, mund të largohen nga shtëpia pa mbikëqyrje. Nuk ka një rrugë të vetme të saktë për të rritur fëmijët, çdo prind duhet të vlerësojë se çfarë lloj fëmije ka dhe çfarë i përshtatet atij.

Megjithatë, është thelbësore që fëmijës t’i jepet besim, edhe kur kjo mund të jetë e vështirë për prindërit. Fëmijët e ndërtojnë vetëbesimin e tyre nga besimi që prindërit u japin. Nëse prindërit janë dyshues dhe nuk u besojnë fëmijëve të tyre, atëherë fëmija mund ta ketë më të vështirë të arrijë sukses në çfarëdo lloj aktiviteti. Në të kundërt, kur prindërit tregojnë besim, gjithçka bëhet më e lehtë për fëmijën.

Ky parim vlen edhe kur fëmija rritet dhe, për shembull, në moshën 20-vjeçare largohet në një qytet tjetër për të jetuar dhe punuar. Besimi i prindërve në forcën dhe aftësitë e fëmijës, si dhe mbështetja e tyre, mbeten jashtëzakonisht të rëndësishme. Mungesa e besimit mund të pengojë pavarësinë e fëmijës. Për shembull, një 16-vjeçar që kontrollohet vazhdimisht mund të arrijë në përfundimin se nuk është i aftë të bëjë asgjë me përgjegjësi. Dhe kush është më i lehtë për t’u fajësuar në këto raste? Prindërit. Nëse ata e kanë kontrolluar fëmijën në çdo hap, duke mos i lejuar të marrë përgjegjësi apo të zhvillojë pavarësi, kjo do të ketë pasoja të dukshme edhe në jetën e tij të rritur, transmeton Telegrafi.

gettyimages

Krahasimi me të tjerët

Krahasimi i fëmijëve me të tjerët është një temë jashtëzakonisht e rëndësishme. Mënyra se si prindërit sillen gjatë fëmijërisë së fëmijës ndikon drejtpërdrejt në të ardhmen e tij. Fëmijët që nuk krahasohen me të tjerët nga prindërit e tyre priren të rriten si të rritur të vetësigurt, që krahasohen vetëm me veten e tyre. Ata e kuptojnë se çdo person ka kushtet dhe rrethanat e veta dhe e konsiderojnë të çuditshme krahasimin me të tjerët.

Nga ana tjetër, fëmijët që krahasohen vazhdimisht me të tjerët gjatë fëmijërisë mund të zhvillojnë probleme në moshën e rritur. Krahasimi i vazhdueshëm mund të çojë në depresion, pasiguri dhe xhelozi. Këto ndjenja mund të lindin vetëm nga fakti se prindërit i kanë krahasuar me të tjerët gjatë fëmijërisë.

Prindërit duhet të mbajnë mend se fëmija duhet krahasuar vetëm me veten e tij. Është e rëndësishme që fëmija të kuptojë se çdo person është unik, me karakteristika dhe kushte të veta. Krahasimi me të tjerët mund të dëmtojë vetëvlerësimin dhe të krijojë një ndjenjë inferioriteti që mund të zgjasë gjithë jetën.

Përfundim

Të dyja këto gabime, kontrolli i tepruar dhe krahasimi me të tjerët, mund të lënë gjurmë të thella te fëmijët, duke ndikuar në zhvillimin e tyre emocional dhe aftësinë për të qenë të pavarur dhe të vetësigurt. Prindërit duhet të përpiqen të ndërtojnë një marrëdhënie të bazuar në besim dhe respekt për individualitetin e fëmijës, duke shmangur këto praktika që mund të kenë pasoja afatgjata. /Telegrafi/

Fëmijët mund të mos jenë gjithmonë në gjendje ta shprehin hapur dhimbjen e tyre, por fjalët e tyre shpesh përcjellin atë që ndiejnë. Kur ndjenjat e tyre nuk njihen në familje, fëmijët fillojnë të besojnë se prania e tyre nuk është e rëndësishme.

Përvoja të tilla nuk kanë pse të përfshijnë britma ose konflikte - ndonjëherë ato janë fjali të vogla, të përditshme që krijojnë një ndjenjë padukshmërie. Sipas ekspertëve të ndryshëm, nëse një fëmijë thotë shpesh frazat e mëposhtme, kjo mund të jetë një shenjë se ai ndihet i lënë pas dore në familjen e tij.

"Nuk ka rëndësi"

Fëmijët që ndihen të padukshëm shpesh mësojnë të fshehin zhgënjimin dhe trishtimin e tyre. Kur thonë "nuk ka rëndësi", shpesh kjo do të thotë se diçka i ka lënduar, por ata nuk besojnë se do të dëgjohen. Në vend që të shprehin ndjenjat e tyre, ata zgjedhin heshtjen për të shmangur refuzimin e mëtejshëm.

"Nuk kam nevojë për ndihmë"

Ndërkohë që çdo fëmijë duhet të ndiejë se mund të kërkojë mbështetje, ata që ndihen të injoruar përfundimisht fillojnë të refuzojnë ndihmën. Ata thonë "Nuk kam nevojë për ndihmë" sepse nuk duan të jenë barrë ose sepse kanë mësuar se askush nuk do t'u përgjigjet gjithsesi. Pas kësaj deklarate shpesh fshihet frika e zhgënjimit.

"Gjithçka është në rregull"

Kjo frazë shpesh maskon dhimbjen e brendshme. Fëmijët që kanë përjetuar vazhdimisht se emocionet e tyre nuk janë të rëndësishme mësojnë të bëjnë sikur janë të qetë. Ekspertët theksojnë se me këtë frazë ata në fakt po përpiqen të ruajnë kontrollin dhe të mbrojnë veten nga ndjenjat e cenueshmërisë.

"Harroje"

Kur një fëmijë ndien se askush nuk po e dëgjon, ai ndalon së përpjekuri. Kjo frazë shpesh do të thotë se ai ka hequr dorë nga përpjekja për t'u kuptuar. Fëmijë të tillë zhvillojnë zakonin e tërheqjes dhe me kalimin e kohës fillojnë të besojnë se ndjenjat e tyre nuk ia vlejnë mundit.

"Më vjen keq"

Fëmijët që ndihen të padukshëm shpesh kërkojnë falje shumë shpesh, edhe kur nuk kanë faj. Terapistë dhe psikologë të ndryshëm pohojnë se këta fëmijë mësojnë se në këtë mënyrë do ta qetësojnë një situatë të tensionuar më shpejt ose të paktën do të marrin pak vëmendje. Edhe pse duket si një shenjë mirësjelljeje, në të vërtetë është një shprehje e pasigurisë dhe frikës nga refuzimi.

"Nuk ka rëndësi, jam mësuar me të"

Kjo frazë zbulon një ndjenjë të thellë vetmie. Kur një fëmijë thotë se është "mësuar" me diçka, kjo do të thotë se ai tashmë është pajtuar me faktin se askush nuk i vëren emocionet e tij. Në vend që të presë mbështetje, ai zhvillon indiferencë - një mekanizëm me të cilin përpiqet të mbijetojë.

Fëmijët që i përdorin shpesh këto fraza nuk kërkojnë mëshirë, por mirëkuptim. Pas secilës prej tyre fshihet një thirrje e heshtur për vëmendje dhe konfirmim se shihen dhe duhen.

Burimi: The Guardian
Përkthimi: Telegrafi.com

A mund të kenë burrat me të vërtetë gjithçka? Është një pyetje qesharake, natyrisht; një supozim kontrovers nga i cili gratë kanë kaluat vite të tëra duke u përpjekur që të çliroheshin. Nënat kanë punuar gjatë dhe shumë për të hedhur poshtë mitin se dikush duhet të jetë në gjendje të menaxhojë e vetme një punë, fëmijën, një marrëdhënie të lumtur dhe një jetë me kuptim pa u djersitur kurrë ose (më me rëndësi) pa pasur nevojë për ndihmë.

Dhe, deri në një farë mase kemi pasur sukses, gjykuar nga një sondazh me pesë mijë baballarë në Mbretërinë e Bashkuar, publikuar këtë javë nga organizata bamirëse Working Families që zbuloi se tri të katërtat tani thonë se me të vërtetë duan të ndajnë barrën e prindërimit në mënyrë të barabartë me partneret e tyre. Por, duket se bota e jashtme nuk ka arritur ende të na ndjekë.

Një në pesë burra tha se ishte pyetur - kur kërkoi pushim nga puna për arsye familjare - se ku ishte gruaja ose partnerja e tij. Përkthim: a nuk është ajo puna e saj? Dhe, ndoshta, me zë të ulët: nëse në shtëpinë tënde nuk është puna e saj, çfarë lloj burri je ti? Shumica e pengesave të tjera që burrat raportuan - si ato për sfidën nëse kriza familjare ishte me të vërtetë kaq urgjente, ose të shqetësoheshin se shefi i tyre do të mendonte më pak për ta për shkak të kërkesës - do të jenë të njohura në mënyrë për shumicën e nënave që punojnë. Por, mua kurrë nuk më kanë pyetur pse nuk mund ta shtyjë burrin të bëjë gjithçka, në një mënyrë që nënkupton se duhet të ketë diçka që nuk shkon me mua ose jo.

Betejat e baballarëve që punojnë janë si të njëjta ashtu edhe të ndryshme nga ato të nënave që punojnë, dhe këtu qëndron ndjesia e lehtë e dyshimit mes dy kampeve që në thelb po luftojnë të njëjtën luftë. (Supozimi se nënat janë prindër të paracaktuar, se thjesht duhet të lënë gjithçka nëse një fëmijë është i sëmurë ose nëse telefonon shkolla, është toksik për të dy gjinitë sepse minon karrierat e grave dhe gjithashtu përpjekjet e burrave për të qenë baballarë të mirë.) Megjithatë, mund të jetë e vështirë të shihen ngjashmëritë në punë kur luftoni me njëri-tjetrin në shtëpi, të kyçur në konkurrencë për të treguar kush është më i lodhur ose kujt i takon të shkojë në këndin e lojërave për fëmijë. Ku ishe ti kur ne po bënim punën më të vështirë?, mendojnë gratë për vete, kur dëgjojnë një lloj burri që flet me zë të lartë për faktin se është krenar që është me të vërtetë i pranishëm për fëmijët. Ah, tani burrat janë të interesuar për punën fleksibile: tani që pandemia e ka normalizuar plotësisht punën mjaft të këndshme nga shtëpia, është thjesht çështje e përdorimit të të drejtave ligjore që gratë dikur luftuan si luanesha për t’i fituar? Kur disa nga deputetët e rinj meshkuj të Partisë Laburiste filluan të bënin fushatë për pushim atësie më të paguar dhe të ishin të hapur për ta marrë vetë atë, ata nuk u bënë gjithmonë të dashur për koleget e tyre gra që kishin qenë në ato barrikada për vite me radhë, megjithëse baballarët që angazhohen kanë qenë gjithmonë pjesa e fundit e enigmës së barazisë.

Por, dikush duhet t’u tregojë burrave se kjo mund të bëhet. Mësimi nga futja e pushimit të përbashkët prindëror - që nënkupton se çiftet munden, në teori, të ndajnë deri në 50 javë pushim mes vete gjatë vitit të parë të fëmijës - është se shumë baballarë nuk ndihen rehat të shfrytëzojnë të drejtat e reja që u jepen, sepse ende e ndiejnë presionin për të qenë siguruesit kryesorë të të ardhurave. Qeveria tashmë është zotuar të bëjë një rishikim më të gjerë të lejes prindërore, dhe këtë verë komiteti ndërpartiak për barazi në Dhomën e Komunave argumentoi, në një raport, se pushimi atësor më bujar dhe i paguar duhet të jetë një përparësi (aktualisht shumë burra mbeten me minimumin ligjor, i ngrirë në kohë në më pak se gjysma e pagës minimale kombëtare). Por, as kjo nuk do të sjellë ndryshim rrënjësor nëse burrat nuk ndihen të lirë ta marrin atë pa u ndëshkuar.

Një zgjidhje e ofruar në konferencën e kësaj jave për Prindërimin e Barabartë në Londër, ku u diskutua edhe kërkimi i Working Families, ishte një fushatë që burrat të “jenë prindër të zëshëm” duke marrë gjithë pushimin që u takon dhe duke vendosur haptazi marrjen e fëmijëve nga çerdhja, në kalendarët e zyrës, në vend që të shtiren se po largohen më herët për ndonjë takim shumë të rëndësishëm. Nëse jo për diçka tjetër, kjo mund të hapë një bisedë për stresin që disa burra duket se po e mbajnë brenda vetes.

Sepse, baballarët, siç duket, nuk janë tamam në rregull. Një anketë e thelluar mbi qëndrimet e burrave britanikë ndaj maskulinitetit, e publikuar këtë javë nga YouGov, paraqet një tablo inkurajuese në shumë aspekte, duke vënë re se - në kundërshtim me besimin e zakonshëm - të rinjtë nuk janë të gjithë mizogjenë të zemëruar të radikalizuar në internet. (Vetëm 13 përqind e brezit Z kanë një mendim pozitiv për ndikuesin famëkeq Andrew Tate, megjithëse mund të argumentohet se kjo është 13 përqind më shumë seç duhet.) Por, sugjeron një prirje të çuditshme hidhërimi te burrat milenialë, te grupi që tani është në të 30-at dhe 40-at, tek ata që janë në vitet e lodhshme të përkujdesjes për fëmijë të vegjël. Ata janë grupmosha më e prirë të thotë se gratë e kanë më të lehtë në shoqëri sesa burrat, ose se përfitimet e grave në dekadat e fundit kanë ardhur në kurriz të burrave. Megjithëse këto mbeten pikëpamje të pakicës, të përqafuara nga më pak se një e katërta e milenialëve, YouGov gjen një besim të përhapur te të gjithë brezat se jeta ka qenë më e mirë për burrat 25 vjet më parë.

Ndoshta këta janë thjesht zërat e atyre që kanë mbetur pas në dashuri, të lënduar nga vite të tëra refuzimesh në aplikacionet e takimeve. (Milenialët ishin gjithashtu grupmosha më e prirë të thotë se gratë janë të interesuara vetëm për burra me status të lartë.) Por, a mund të jenë të paktën disa prej tyre burra të kapur në mes të partnereve të zemëruara, sepse nuk po japin kontributin e tyre - gjë që, për të qenë të drejtë, disa ende nuk e bëjnë, gjykuar nga statistikat që tregojnë se burrat ende kalojnë vetëm dy të tretat e kohës që gratë kalojnë në kujdes të papaguar për fëmijët - dhe frikës nga dështimi profesional?

Anketa e Working Families me siguri sugjeron se shumë baballarë të rinj ndihen të dërrmuar, ndoshta më shumë sesa etërit e tyre. Ata shqetësohen se po humbin momente të rëndësishme në jetën e fëmijëve të tyre, por edhe se mund të jenë barrë për kolegët nëse marrin pushim. Një e treta nuk kishin marrë pushim atësie sa do të kishin dashur, dhe pothuajse dy të tretat ndiheshin rregullisht të gjykuar në punë për vendosjen e angazhimeve familjare në radhë të parë. Gati tetë në dhjetë mendonin se tensionet që rezultonin po krijonin stres tek ata, partnerja apo mirëqenia e fëmijës së tyre.

Dhe, po, natyrisht që nuk është asgjë që nënat punëtore nuk e kanë përjetuar këtë prej dekadash: në këtë kuptim, mirë se vini në klub. Por, është pikërisht kështu sepse e dimë se si ishte - sa të zemëruara, të lodhura, fajtore dhe të pakënaqura ndiheshim ndonjëherë - që gratë të jenë të afta të ndiejnë solidaritet. Kjo është ajo gjëja me të pasurit fëmijë: pas kësaj, me të vërtetë jeni në të njëjtin front së bashku. /Telegrafi/