Login
Dialogu KosovĂ«âSerbi nĂ« epokĂ«n e dezinformimit Ă«shtĂ« kthyer edhe nĂ« fushĂ«betejĂ« propagande
Prej mĂ« shumĂ« se njĂ« dekade, dialogu KosovĂ«âSerbi nĂ«n ndĂ«rmjetĂ«simin e Bashkimit Evropian Ă«shtĂ« njĂ«ri nga proceset mĂ« tĂ« rĂ«ndĂ«sishme diplomatike nĂ« Ballkan. Ai synon normalizimin e marrĂ«dhĂ«nieve mes dy shteteve dhe zgjidhjen e çështjeve praktike qĂ« prekin jetĂ«n e qytetarĂ«ve. Por, derisa raundet e bisedimeve vijojnĂ« tĂ« mbahen nĂ« Bruksel mes ngĂ«rçeve dhe tensioneve, njĂ« realitet tjetĂ«r Ă«shtĂ« formĂ«suar nĂ« terren, ku dialogu po kthehet nĂ« njĂ« fushĂ«betejĂ« tĂ« propagandĂ«s politike nĂ« rajon.
Në të dyja anët e kufirit, politika, media dhe aktorë të jashtëm ndërtojnë narrativa konkurruese për të formësuar opinionin publik. Si rrjedhojë, qytetarët shpesh informohen jo mbi përmbajtjen e vërtetë të procesit, por mbi versionet politike të tij, të cilat ndryshojnë në varësi të interesit të brendshëm të palëve.
Kësisoj në vend që të shihet si mekanizëm që zgjidh çështje praktike, nga energjia te lëvizja e lirë, dialogu në publik shihet si burim i tensioneve, ndarjeve dhe pasigurive, të cilat në të shumtën e rasteve janë të prodhuara artificialisht.
Gjetjet nga monitorimi i mediave dhe rrjeteve sociale, intervistat dhe raportet e pavarura tregojnë se për dialogun janë krijuar narrativat e keqinformimit dhe dezinformimit, të cilat synojnë të formësojnë opinionin publik, të rrisin polarizimin dhe të ripozicionojnë palët në arenën ndërkombëtare. Palët, por edhe aktorët e jashtëm, veçanërisht Rusia, përdorin mjete të ndryshme komunikimi për të ndërtuar versione paralele të realitetit.
Për nevojat e këtij artikulli janë analizuar 43 artikuj të botuara në mediat me seli në Serbi, në Kosovë, por edhe ato ruse, përgjatë dekadës së fundit. Gjithashtu janë shqyrtuar edhe 13 raportime mediatike dhe publikime të OSHC-ve lidhur me temën nga viti 2023 deri në fund të vitit 2025.
NjĂ«ra prej narrativave kryesore tĂ« krijuara nĂ« mediat serbe Ă«shtĂ« se âPrishtina po e saboton dialogunâ. Kjo narrativĂ« e portretizon KosovĂ«n si palĂ« joserioze, agresore dhe tĂ« papĂ«rgjegjshme. Mediat e afĂ«rta me qeverinĂ« e SerbisĂ« (si: RTS, RTV, Blic dhe tabloidet si Kurir, Informer, etj) amplifikojnĂ« deklaratat e ZyrĂ«s pĂ«r KosovĂ«n, duke i paraqitur ato si fakte tĂ« pakontestueshme. NĂ« kĂ«to artikuj pĂ«rmenden âveprimet eskalatore tĂ« PrishtinĂ«sâ, âsulmet ndaj serbĂ«veâ, âkĂ«rcĂ«nimet pĂ«r sigurinĂ« e komunitetit serbâ dhe âmoszbatimi i marrĂ«veshjeveâ. KĂ«ta artikuj rrallĂ« japin kontekst tĂ« plotĂ« dhe kanĂ« rol thelbĂ«sor nĂ« formĂ«simin e klimĂ«s sĂ« frikĂ«s nĂ« komunitetin serb nĂ« KosovĂ«.
NjĂ« narrativĂ« tjetĂ«r Ă«shtĂ« se âPerĂ«ndimi po i bĂ«n presion SerbisĂ« ta njohĂ« KosovĂ«nâ. Kjo narrativĂ« Ă«shtĂ« e pranishme nĂ« Serbi, kryesisht e shprehur pĂ«rmes deklaratave tĂ« presidentit tĂ« SerbisĂ«, Aleksandar Vuçiq, por qĂ« zmadhohen edhe nga mediat ruse, si Sputnik Srbija.
Kjo narrativë, të cilën zakonisht presidenti serb Vuçiq e ndërlidh me interesat e Serbisë dhe me raportet me Rusinë, shpërndahet nga Sputnik edhe në pjesët tjera të botës.
NdĂ«rsa incidentet e izoluara shpesh nga politika dhe mediat serbe paraqiten si pjesĂ« e njĂ« strategjie tĂ« pĂ«rgatitur tĂ« qeverisĂ« sĂ« KosovĂ«s pĂ«r tĂ« dĂ«mtuar serbĂ«t. Titujt alarmantĂ« tĂ« tabloidĂ«ve dhe mediave tĂ« afĂ«rta me pushtetin nĂ« Beograd duke i dhĂ«nĂ« hapĂ«sirĂ« deklaratave tĂ« eksponentĂ«ve tĂ« ListĂ«s Serbe synojnĂ« tĂ« krijojnĂ« idenĂ« e njĂ« rreziku tĂ« pĂ«rhershĂ«m, si pjesĂ« e narrativĂ«s se âSerbĂ«t janĂ« tĂ« kĂ«rcĂ«nuar sistematikisht nĂ« KosovĂ«â.
NgjashĂ«m raportimet e kĂ«saj natyre, bazuar nĂ« deklaratat e zyrtarĂ«ve shtetĂ«rorĂ« tĂ« SerbisĂ« shpĂ«rndahen edhe nga mediat ruse si Russia Today, me pretendimet se âPaqeruajtĂ«sit e NATO-s i dhanĂ« KosovĂ«s âlejeâ pĂ«r tĂ« vrarĂ« serbĂ«tâ, apo edhe se âKryeministri i KosovĂ«s po pĂ«rgatit sulme tĂ« reja ndaj serbĂ«veâ.
Në realitet, shumica e raporteve ndërkombëtare nuk e mbështesin këtë narrativë.
Platforma EUvsDisinfo ka gjetur se si Sputnik mundohet qĂ« tĂ« shtyjĂ« pĂ«rpara narrativĂ«n se edhe PerĂ«ndimi Ă«shtĂ« bashkĂ«fajtor nĂ« spastrimin etnik tĂ« serbĂ«ve nĂ« KosovĂ«, me ç'rast theksohet se "me mosveprimin e ambasadorĂ«ve tĂ« Quint-it (SHBA-sĂ«, MbretĂ«risĂ« sĂ« Bashkuar, FrancĂ«s, GjermanisĂ« dhe ItalisĂ«) nĂ« PrishtinĂ«, pĂ«r tĂ« shmangur pĂ«rshkallĂ«zimin e njĂ« konflikti tĂ« mundshĂ«m, ata bĂ«hen bashkĂ«fajtorĂ« nĂ« spastrimin etnik tĂ« serbĂ«ve nĂ« KosovĂ«). Por sipas EUvsDisinfo ky pretendim Ă«shtĂ« pĂ«rpjekje pĂ«r tĂ« nxitur ndjenja anti-perĂ«ndimore dhe tensione, duke akuzuar pa bazĂ« vendet perĂ«ndimore pĂ«r njĂ« âspastrim etnikâ inekzistent ndaj serbĂ«ve nĂ« KosovĂ«. "Kjo Ă«shtĂ« pjesĂ« e njĂ« fushate dezinformuese pro-Kremlin, e cila synon ta fajĂ«sojĂ« PerĂ«ndimin pĂ«r pĂ«rshkallĂ«zimin e tensioneve nĂ« KosovĂ« nĂ« dhjetor tĂ« vitit 2022, ndĂ«rkohĂ« qĂ« nĂ« fakt Ă«shtĂ« Rusia ajo qĂ« po e nxit situatĂ«n. PĂ«r mĂ« tepĂ«r, kjo shĂ«rben edhe pĂ«r tĂ« larguar vĂ«mendjen nga pushtimi i UkrainĂ«s nga Rusia".
Edhe raporti âVorbulla e rrenaveâ publikuar nga BIRN Kosova nĂ« fund tĂ« vitit 2023 ka gjetur se qeveria ruse ka pĂ«rsĂ«ritur narrativĂ«n se autoritetet e KosovĂ«s kanĂ« planifikuar pĂ«rzĂ«nien e serbĂ«ve nga Kosova.
Ndërkohë raportimet në mediat serbe, si N1, Nova S dhe Danas janë më të balancuara, megjithëse në raste të caktuara mungon thellimi analitik, edhe për shkak të pengesave gjuhësore.
PĂ«r dallim prej mediave nĂ« Serbi, portalet e ndryshme nĂ« KosovĂ« bazuar nĂ« deklaratat politike kanĂ« ndĂ«rtuar narrativĂ«n se Asociacioni i Komunave me ShumicĂ« Serbe (AKS) Ă«shtĂ« i barabartĂ« me âautonomi territorialeâ ose ndarje tĂ« KosovĂ«s, pĂ«rkundĂ«r faktit se statuti i tij duhet tĂ« jetĂ« nĂ« pĂ«rputhje me KushtetutĂ«n e KosovĂ«s.
Një tjetër narrativë dominuese përgjatë viteve të fundit në mediat e Kosovës ka qenë se ndërmjetësuesit e BE-së nuk kanë qenë të paanshëm përgjatë procesit të lehtësimit të dialogut, ani pse procesi nuk është dizajnuar për ta privilegjuar cilëndo palë në dialog.
Por, te mediat kosovare (Koha, Kallxo, RTK, Klan Kosova, Gazeta Express, etj) në përgjithësi ka raportim bazuar në dokumentet ndërkombëtare, pastaj obligimet për zbatimin e marrëveshjeve, deklaratat e zyrtarëve dhe nganjëherë janë kritike sa i përket jetësimit të obligimeve që dalin nga dialogu dhe rezistencës nga pala serbe në këtë aspekt.
Narrativa e pĂ«rbashkĂ«t e mediave tĂ« reja online nĂ« tĂ« dyja anĂ«t e kufirit Ă«shtĂ« portretizimi se âçdo kompromis Ă«shtĂ« humbjeâ.
NĂ« anĂ«n tjetĂ«r mediat ruse (Sputnik/RT dhe platformat e tyre ndihmĂ«se) shtyjnĂ« nĂ« mĂ«nyrĂ« sistematike narrativĂ«n se BE-ja respektivisht PerĂ«ndimi janĂ« detyruese ose hipokrite, se veprimet e KosovĂ«s mbĂ«shteten pĂ«r arsye gjeopolitike pĂ«rkatĂ«sisht se âBE-ja duhet tĂ« turpĂ«rohet pĂ«r KosovĂ«nâ, dhe se Serbia po vihet nĂ«n presion, tĂ« cilat mĂ« shumĂ« shĂ«rbejnĂ« pĂ«r tĂ« pasqyruar por edhe forcuar narrativat e brendshme serbe, sikurse edhe qĂ«ndrimet ruse nĂ« arenĂ«n ndĂ«rkombĂ«tare.
Narrativat e tilla dezinformuese pro-Kremlin janĂ« konstatuar edhe nga platforma EUvsDisinfo, ku BE-ja pĂ«rkatĂ«sisht PerĂ«ndimi akuzohen se âpo pĂ«rpiqen ta detyrojĂ« SerbinĂ« tĂ« pranojĂ« sanksione anti-ruse, duke nxitur konfliktin nĂ« KosovĂ«â, apo edhe tĂ« tilla se âMarrĂ«veshja Serbi-KosovĂ« Ă«shtĂ« nĂ« fakt njĂ« zhvatjeâ, ku me shtrembĂ«rim tĂ« qĂ«llimshĂ«m tĂ« fakteve, si pjesĂ« e njĂ« fushate mĂ« tĂ« gjerĂ« dezinformuese pro-Kremlin rreth KosovĂ«s, synohet minimi i pĂ«rpjekjeve tĂ« Bashkimit Evropian pĂ«r normalizim tĂ« marrĂ«dhĂ«nieve, duke ofruar portretizim nĂ«n njĂ« dritĂ« negative.
Palët në dialog sipas BE-së duhet të shmangin retorikën që nuk kontribuon në pajtim
Dialogu është në qendër të angazhimit të BE-së në Ballkanin Perëndimor dhe plotësisht i konceptuar, dizajnuar dhe udhëhequr nga Bashkimi Evropian.
Ai u nis pas miratimit të Rezolutës 64/298 (2010) të Asamblesë së Përgjithshme të OKB-së.
NĂ« raportin e fundit tĂ« BE-sĂ« pĂ«r KosovĂ«n, thuhet se nga tĂ« dyja palĂ«t pritet qĂ« tâi zbatojnĂ« tĂ« gjitha obligimet e tyre qĂ« rrjedhin nga MarrĂ«veshja pĂ«r RrugĂ«n drejt Normalizimit dhe Aneksi i saj i Zbatimit, si dhe tĂ« gjitha marrĂ«veshjet e mĂ«hershme tĂ« Dialogut, nĂ« pĂ«rputhje me riangazhimet zyrtare tĂ« bĂ«ra nĂ« shtator dhe tetor 2024. Kjo pĂ«rfshin themelimin e Asociacionit tĂ« Komunave me shumicĂ« Serbe.
Nga Kosova pritet tĂ« nisĂ« procesin qĂ« çon nĂ« themelimin e tij, derisa nga Serbia pritet qĂ« tĂ« fillojĂ« pĂ«rmbushjen e obligimeve tĂ« saj nĂ« mĂ«nyrĂ« paralele duke nisur njohjen e dokumenteve, simboleve dhe institucioneve tĂ« KosovĂ«s. MarrĂ«veshja, sipas BE-sĂ«, Ă«shtĂ« e vlefshme dhe juridikisht obligative pĂ«r palĂ«t dhe çdo formalitet, pĂ«rfshirĂ« ato qĂ« lidhen me miratimin apo âformaliziminâ e saj, nuk duhet tĂ« pengojnĂ« pĂ«rparimin nĂ« zbatim, dhe se vlerĂ«simi i konstruktivitetit tĂ« palĂ«ve do tĂ« bĂ«het vetĂ«m mbi bazĂ«n e performancĂ«s sĂ« tyre tĂ« zbatimit.
âNormalizimi i marrĂ«dhĂ«nieve dhe zbatimi i detyrimeve nga Dialogu mbeten kushte thelbĂ«sore nĂ« rrugĂ«n evropiane tĂ« tĂ« dyja palĂ«ve dhe tĂ« dyja rrezikojnĂ« humbjen e mundĂ«sive tĂ« rĂ«ndĂ«sishme nĂ« mungesĂ« tĂ« progresitâ.
Në raport gjithashtu theksohet se Kosova dhe Serbia kanë marrë pjesë në dialog, por se duhet të tregojnë angazhim shumë më serioz dhe konstruktiv për të avancuar procesin e normalizimit. Të dyja palët, sipas BE-së, duhet të shmangin veprimet që minojnë stabilitetin dhe retorikën që nuk kontribuon në dialog dhe pajtim.
Hulumtuesi dhe verifikuesi i fakteve, Festim Rizanaj ka vlerĂ«suar se âpalĂ«t nĂ« dialogun e ndĂ«rmjetĂ«suar nga BE-ja e pĂ«rdorin informacionin dhe narrativat si instrument politik pĂ«r tĂ« formĂ«suar opinionin publik dhe pĂ«r tĂ« forcuar pozicionin e tyre negociuesâ. Sipas tij nĂ« tĂ« dyja vendet, pĂ«rzgjedhja selektive e fakteve, krijimi i frikĂ«s dhe pĂ«rdorimi i gjuhĂ«s polarizuese e kthejnĂ« dialogun nga proces teknik nĂ« betejĂ« propagandistike, duke e vĂ«shtirĂ«suar arritjen e njĂ« marrĂ«veshjeje dhe duke minuar besimin publik te vetĂ« procesi i ndĂ«rmjetĂ«suar nga BE-ja.
âNarrativat dezinformuese rreth dialogut KosovĂ«âSerbi zakonisht portretizojnĂ« palĂ«n tjetĂ«r si kĂ«rcĂ«nim dhe vetveten si viktimĂ«, duke ushqyer mosbesim dhe tensionâ, ka thĂ«nĂ« Rizanaj.
Sipas tij, edhe aktorĂ«t e jashtĂ«m luajnĂ« rol tĂ« rĂ«ndĂ«sishĂ«m nĂ« amplifikimin e narrativave dezinformuese rreth dialogut KosovĂ«âSerbi, duke i bĂ«rĂ« ato mĂ« tĂ« dukshme, mĂ« emocionale dhe mĂ« polarizuese.
âRusia pĂ«rdor mediat e saj dhe rrjetet propagandistike pĂ«r tĂ« forcuar narrativĂ«n serbe tĂ« viktimizimit dhe pĂ«r tĂ« paraqitur dialogun si njĂ« proces tĂ« imponuar nga PerĂ«ndimi, me qĂ«llim dobĂ«simin e rolit tĂ« BE-sĂ« dhe rritjen e tensioneve nĂ« Ballkan. Media rajonale pro-serbe dhe portale lobuese i riprodhojnĂ« kĂ«to narrativa pa verifikim, duke i shpĂ«rndarĂ« mĂ« shpejt nĂ« Serbi dhe nĂ« komunitetin serb nĂ« KosovĂ«â, Ă«shtĂ« shprehur ai.
Rizanaj nĂ«nvizon se tĂ« dyja palĂ«t e dialogut pĂ«rdorin komunikim tĂ« koordinuar politik dhe mediatik pĂ«r tĂ« krijuar presion ndaj palĂ«s tjetĂ«r, sidomos para takimeve kyçe nĂ« Bruksel. âNĂ« Serbi, qeveria, mediat pranĂ« pushtetit dhe zyrtarĂ«t e ZyrĂ«s pĂ«r KosovĂ«n shpesh dalin me mesazhe tĂ« unifikuara qĂ« portretizojnĂ« PrishtinĂ«n si agresore dhe serbĂ«t nĂ« KosovĂ« si tĂ« rrezikuar. Kjo narrativĂ« publike rrit ndjenjĂ«n e emergjencĂ«s dhe i jep Beogradit justifikim pĂ«r qĂ«ndrim mĂ« tĂ« ashpĂ«r nĂ« tavolinĂ«n e dialogut. NĂ« KosovĂ«, shpesh vĂ«rehet koordinim ndĂ«rmjet deklaratave tĂ« institucioneve, akuzave politike dhe mediave qĂ« theksojnĂ« se Serbia po destabilizon veriun me qĂ«llim sabotimin e marrĂ«veshjeve. Para takimeve nĂ« Bruksel, komunikimi publik shndĂ«rrohet nĂ« njĂ« narrativĂ« qĂ« thekson vijat e kuqe dhe legjitimon qĂ«ndrime mĂ« tĂ« forta, si pĂ«r tĂ« mos u parĂ« âsi palĂ« qĂ« lĂ«shon peââ, ka deklaruar Rizanaj.
âKomunikimet diplomatike tĂ« mjegulluara, krijuan terren pĂ«r teori tĂ« pabazuaraâ
Hulumtuesja në fushën e mediave dhe redaktorja menaxhuese në K2.0, Gentiana Paçarizi ka pohuar se nga vështrimi disa vjeçar ka vërejtur se në diskursin e brendshëm kosovar kanë qarkulluar disa narrativa pa bazë faktike rreth procesit të dialogut.
âNĂ« periudhat kur dialogu ishte mĂ« aktiv, takimet dhe marrĂ«veshjet shpesh interpretoheshin nga akterĂ« politikĂ« si ârrezik pĂ«r sovranitetinâ, âtradhti kombĂ«tareâ, âhapa drejt copĂ«timitâ, etj. Mungesa e transparencĂ«s si nga institucionet e KosovĂ«s, si nga BE-ja, me komunikimet diplomatike tĂ« mjegulluara, krijuan terren pĂ«r teori tĂ« pabazuara, si ide pĂ«r marrĂ«veshje tĂ« âfirmosura fshehuraziââ, ka thĂ«nĂ« ajo.
NjĂ« tjetĂ«r narrativĂ« e qĂ«ndrueshme sipas saj lidhet me paraqitjen e BE-sĂ« si ndĂ«rmjetĂ«s jo i besueshĂ«m dhe i njĂ«anshĂ«m. âPĂ«r shkak tĂ« mungesĂ«s sĂ« transparencĂ«s nga BE dhe shpjegimeve tĂ« qarta, interpretimet politike shpesh marrin epĂ«rsi ndaj fakteveâ, ka shtuar Paçarizi.
Sipas saj, përgjatë procesit është parë se secila palë e ndërton versionin e vet të rrëfimit rreth ngjarjeve.
âĂdo raund i dialogut trajtohet si zero sum game: njĂ«ra palĂ« âfitonâ, tjetra âhumbâ. Kjo qasje ushqehet nga mungesa e transparencĂ«s, pasi takimet zhvillohen me dyer tĂ« mbyllura dhe secila palĂ« e ndĂ«rton versionin e vet tĂ« ngjarjeve. FatkeqĂ«sisht, BE-ja nuk ndĂ«rhyn pĂ«r ta sqaruar se cili version Ă«shtĂ« i saktĂ«â, ka deklaruar ajo.
Ndonëse narrativat kanë ndryshuar ndër vite, sipas Paçarizit, ato, së bashku me mungesën e rezultateve konkrete nga procesi, kanë ndikuar që në mungesë të informacionit të duhur, qytetarët të zhvillojnë një lloj averzioni ndaj dialogut në tërësi si proces i shkëputur nga realiteti i tyre.
Në të njëjtën kohë ka theksuar se raportimi i balancuar për dialogun përballet me disa sfida strukturore.
âSĂ« pari, mungesa e transparencĂ«s nga BE-ja ka qenĂ« njĂ« kritikĂ« e vazhdueshme. Procesi shihet si jo transparent dhe kjo e vĂ«shtirĂ«son ndjeshĂ«m punĂ«n e gazetarĂ«ve, tĂ« cilĂ«t shpesh nuk kanĂ« qasje nĂ« informacionet bazĂ« pĂ«r tâi verifikuar zhvillimetâ.
âSĂ« dyti, edhe institucionet e KosovĂ«s nuk kanĂ« qenĂ« transparente. Shumica e takimeve zhvillohen me dyer tĂ« mbyllura, ndĂ«rsa interpretimet qĂ« ofrohen pas çdo raundi janĂ« kryesisht politike, jo faktike. Kjo e bĂ«n tĂ« pamundur verifikimin e plotĂ« tĂ« informacionit, pengon raportimin e thelluar dhe sfidimin e narrativave pa bazĂ« qĂ« burojnĂ« nga aktorĂ«t politikĂ«â.
âSĂ« treti, mungesa e gazetarĂ«ve tĂ« specializuar nĂ« proceset e udhĂ«hequra nga BE-ja mbetet pengesĂ« serioze. NĂ« KosovĂ«, vetĂ«m pak gazetarĂ« e ndjekin dialogun nĂ« mĂ«nyrĂ« tĂ« vazhdueshme dhe analitike. PĂ«r pasojĂ«, shumica e raportimit mbĂ«shtetet nĂ« deklarata tĂ« palĂ«ve dhe jo nĂ« burime tĂ« pavarura ose nĂ« kuptim tĂ« thelluar tĂ« procesit, gjĂ« qĂ« e kufizon fuqinĂ« e mediave pĂ«r tĂ« prodhuar raportim vĂ«rtet tĂ« balancuarâ.
Sipas saj, amplifikimi i deklaratave politike Ă«shtĂ« njĂ« dukuri e zakonshme dhe ndodh shumĂ« mĂ« shpesh sesa verifikimi i tyre para publikimit. âArsyet lidhen me gjendjen e vĂ«shtirĂ« financiare tĂ« mediave dhe presionin pĂ«r tĂ« publikuar shpejt çdo deklaratĂ« qĂ« mund tĂ« tĂ«rheqĂ« vĂ«mendje. NĂ« njĂ« sistem medial qĂ« favorizon shpejtĂ«sinĂ« dhe ekskluzivitetin mbi verifikimin, redaksitĂ« shpesh u nĂ«nshtrohen rregullave tĂ« kĂ«tij treguâ.
Mirëpo konsideron se raportimi për dialogun mes mediave të Kosovës dhe atyre të Serbisë nuk mund të krahasohet.
âNĂ« Serbi, raportimi pĂ«r KosovĂ«n Ă«shtĂ« pjesĂ« e njĂ« narrative tĂ« gjerĂ« politike qĂ« ushqehet dhe mirĂ«mbahet nga njĂ« makinĂ« e koordinuar dezinformimi mes qeverisĂ« dhe mediave qĂ« e mbĂ«shtesin atĂ«. Kosova dhe institucionet e saj paraqiten sistematikisht si tĂ« jashtĂ«ligjshme, BE-ja si e njĂ«anshme apo manipuluese, ndĂ«rsa vetĂ« dialogu portretizohet si proces ku Serbia Ă«shtĂ« nĂ«n presion tĂ« padrejtĂ«â.
Sipas saj në Kosovë, situata është krejt tjetër.
âEdhe pse ka prirje pĂ«r sensacionalizĂ«m dhe raportim tĂ« varur nga deklaratat politike, media nuk funksionon me logjikĂ«n e njĂ« aparati tĂ« organizuar dezinformues. Problemi kryesor Ă«shtĂ« mungesa e thellimit analitik dhe varĂ«sia nga interpretimet e akterĂ«ve politikĂ«â.
âNĂ« thelb, mediat pro-qeveritare serbe operojnĂ« brenda njĂ« arkitekture propagandistike, ndĂ«rsa mediat kosovare brenda njĂ« ekosistemi tĂ« brishtĂ« qĂ« vuan nga mungesa e kapaciteteve, jo nga koordinimi pĂ«r dezinformimâ.
âTĂ« dyja palĂ«t kanĂ« pĂ«rgjegjĂ«sinĂ« tĂ« sigurojnĂ« qĂ« dezinformimi tĂ« mos pengojĂ« normaliziminâ
Zëdhënësi i Zyrës së BE-së në Kosovë, Nikola Gaon Sorokin ka vlerësuar se gjuha përçarëse, polarizuese dhe herë pas here ofenduese bie ndesh me qëllimin për normalizim gradual të marrëdhënieve mes Kosovës dhe Serbisë.
âNjerĂ«zit si nĂ« KosovĂ« ashtu edhe nĂ« Serbi e ndjekin dialogun nga afĂ«r. BE-ja vepron si lehtĂ«suese nĂ« dialog. PĂ«rgjegjĂ«sia pĂ«r rezultatet e dialogut bie plotĂ«sisht mbi tĂ« dyja palĂ«t. Komunikimi i dialogut, i procesit dhe i rezultateve tĂ« tij me publikun vendas Ă«shtĂ« gjithashtu pĂ«rgjegjĂ«si e tĂ« dy palĂ«ve dhe jo e BE-sĂ«. Duke u angazhuar nĂ« mĂ«nyrĂ« konstruktive nĂ« dialog, tĂ« dyja palĂ«t synojnĂ« tĂ« arrijnĂ« njĂ« normalizim gradual tĂ« marrĂ«dhĂ«nieve tĂ« tyre. Gjuha pĂ«rçarĂ«se, polarizuese dhe herĂ« pas here ofenduese bie ndesh me kĂ«tĂ« qĂ«llimâ, ka thĂ«nĂ« ai.
Sipas tij të dyja palët në dialog kanë përgjegjësinë të sigurojnë që dezinformimi të mos pengojë procesin dhe normalizimin.
âDezinformimi sot Ă«shtĂ« njĂ« çështje globale dhe dialogu nuk zhvillohet nĂ« izolim. ĂshtĂ« e rĂ«ndĂ«sishme qĂ« tĂ« dyja palĂ«t tĂ« sigurojnĂ« njĂ« komunikim qĂ« nxit normalizimin e marrĂ«dhĂ«nieve dhe u ndihmon njerĂ«zve tĂ« kuptojnĂ« se si dialogu mund ta lehtĂ«sojĂ« jetĂ«n e pĂ«rditshme dhe tĂ« hapĂ« rrugĂ«n drejt Bashkimit Evropian. TĂ« dyja palĂ«t kanĂ« pĂ«rgjegjĂ«sinĂ« tĂ« sigurojnĂ« qĂ« dezinformimi tĂ« mos pengojĂ« normalizimin, kompromisin dhe njĂ« perspektivĂ« pozitive pĂ«rpara. BĂ«rja e kompromiseve nuk Ă«shtĂ« dobĂ«si; Ă«shtĂ« parakusht pĂ«r progres. Kjo Ă«shtĂ« arsyeja pse mbajtja e njĂ« debati publik tĂ« mbĂ«shtetur nĂ« fakte Ă«shtĂ« thelbĂ«soreâ, ka deklaruar zyrtari evropian.
Në të njëjtën kohë nënvizon se BE-ja, si lehtësuese procesit, komunikon vetëm rezultatet nga dialogu përkatësisht faktet.
âMarrĂ«veshja e Ohrit e vitit 2023 Ă«shtĂ« e njohur dhe objektivat e normalizimit janĂ« tĂ« qarta. Ne punojmĂ« ngushtĂ« me autoritetet nĂ« KosovĂ« dhe Serbi, me tĂ« gjitha institucionet evropiane dhe me shtetet anĂ«tare, qĂ« informacioni i saktĂ« tĂ« arrijĂ« te qytetarĂ«t. Kur shfaqen pretendime tĂ« rreme, ne i adresojmĂ« ato pĂ«rmes sqarimeve tĂ« menjĂ«hershme dhe angazhimit tĂ« drejtpĂ«rdrejtĂ« me palĂ«t pĂ«rkatĂ«seâ, Ă«shtĂ« shprehur ai.
Raste të tilla kanë ndodhur edhe në vitin 2025.
Kryenegociatori i Kosovës, Besnik Bislimi, në qershor të vitit 2025 pati akuzuar kryenegociatorin e Serbisë, Petar Petkoviq, se ka bërë deklarata të rrejshme pas takimit të datës 10 qershor 2025 në Bruksel, duke thënë se zyrtari serb ka shkelur dakordimin e bërë gjatë takimit trilateral.
Sipas raportimit tĂ« KohĂ«s, Bislimi ka shtuar se nĂ« faqen e ashtuquajturĂ«s Zyre pĂ«r KosovĂ« Ă«shtĂ« korrigjuar deklarata e Petkoviq, âme shumĂ« gjasĂ« pas intervenimit tĂ« emisarit tĂ« BE-sĂ«, pasi Kosova e ngriti çështjen brenda pak minutashâ.
Pyetjet lidhur me çështjen e dezinformimit në dialog i janë dërguar edhe Zyrës për Komunikim me Publikun në Qeverinë e Kosovës, por deri në momentin e raportimit nuk janë pranuar përgjigjet.
Rrjetet sociale dhe platformat e internetit janë shpërndarësit kryesorë të dezinformimit
Raporti âVorbulla e rrenaveâ publikuar nga BIRN Kosova nĂ« fund tĂ« vitit 2023 konstaton se mediat, institucionet, dhe shoqĂ«ria civile po pĂ«rballen me sfida serioze nĂ« adresimin efikas tĂ« dezinformimit dhe se nĂ« KosovĂ« nuk ka njĂ« vizion tĂ« qartĂ« dhe qasje strategjike pĂ«r luftimin e kĂ«tij fenomeni, prandaj dhe dezinformimi ka ndikim tĂ« konsiderueshĂ«m nĂ« opinionin publik nĂ« KosovĂ«.
Sipas këtij studimi, në mungesë të financimit të qëndrueshëm, burimeve të kufizuara njerëzore, politikave të paqarta redaktuese dhe ndikimeve nga jashtë, media është bërë krijues dhe përforcues i dezinformimit në disa raste.
Gjetjet e hulumtimit kanë treguar se rrjetet sociale dhe platformat e internetit të specializuara në lajme të rreme janë shpërndarësit kryesorë të dezinformimit, sado që, në disa raste, edhe mediat tradicionale e profesionale kanë faj.
âHulumtimi tregon se dialogu i fascilituar nga BE ndĂ«rmjet KosovĂ«s dhe SerbisĂ« ishte shoqĂ«ruar me dezinformim rreth fascilitatorĂ«ve tĂ« emĂ«ruar nga BE dhe ShBA. Frustrimi me mungesĂ«n e progresit nĂ« dialog shpesh Ă«shtĂ« interpretuar nĂ« media si faj i fascilitatorĂ«ve tĂ« cilĂ«t nuk janĂ« nĂ« gjendje tĂ« imponojnĂ« implementimin e marrĂ«veshjeve tĂ« nĂ«nshkruara. NĂ« kĂ«tĂ« mĂ«nyrĂ«, edhe pse mbi 91 % e qytetarĂ«ve tĂ« KosovĂ«s janĂ« shprehur nĂ« favor tĂ« integrimit nĂ« BE, janĂ« shfaqur sentimente lokale kundĂ«r BE-sĂ« rreth dĂ«shtimit tĂ« dialogut KosovĂ«-Serbi. Kjo mĂ« pas Ă«shtĂ« pĂ«rforcuar nga narrativat dezinformuese ruse. NĂ« mĂ«nyrĂ« tĂ« ngjashme, politikanĂ«t nĂ« KosovĂ« dhe Serbi janĂ« pĂ«rballur me fushata tĂ« bazuara nĂ« informacion tĂ« rremĂ«, qĂ« kryesisht synon portretizimin e tyre si âtradhtarĂ«â tĂ« çështjeve kombĂ«tareâ, thuhet nĂ« raport.
NdĂ«rkaq punimi hulumtues nga Qendra Kosovare pĂ«r Studime tĂ« SigurisĂ« (QKSS) me titull âNĂ« çâmĂ«nyrĂ« dezinformimi shĂ«njestron dhe ndikon nĂ« marrĂ«dhĂ«niet ndĂ«retnike nĂ« KosovĂ«?â i publikuar nĂ« vitin 2024 ka konstatuar se dezinformimi dhe keqinformimi janĂ« çështje tĂ« pĂ«rhapura nĂ« KosovĂ«, ku shfrytĂ«zohen ndarjet ekzistuese shoqĂ«rore dhe besimi i ulĂ«t nĂ« tĂ« dhĂ«nat institucionale.
Sipas këtij raporti, dezinformimi vepron në nivele të shumta, duke shënjestëruar perceptimet individuale, dinamikën e komunitetit dhe besimin institucional, dhe se shpesh fokusohet në çështje të ngarkuara emocionalisht dhe të ndjeshme nga ana kulturore, duke përdorur të vërteta të pjesshme dhe informacione të paverifikuara për të përkeqësuar ndarjet.
âDezinformimi dekurajon bashkĂ«punimin ndĂ«retnik duke krijuar njĂ« mjedis armiqĂ«sor pĂ«r dialog. PĂ«r shembull: Narrativat rreth Asociacionit tĂ« Komunave me ShumicĂ« Serbe (AKS) e cilĂ«sojnĂ« atĂ« si njĂ« kĂ«rcĂ«nim pĂ«r integritetin territorial dhe sovranitetin, gjĂ« qĂ« çon nĂ« kundĂ«rshtimin e shqiptarĂ«ve tĂ« KosovĂ«s. Mediat serbe e portretizojnĂ« mungesĂ«n e progresit tĂ« AKS-sĂ« si dĂ«shmi tĂ« vullnetit tĂ« keq tĂ« KosovĂ«s, duke nxitur mosbesimin tek serbĂ«t. NjĂ« nga narrativat kryesore nĂ« lidhje me AKS-nĂ« Ă«shtĂ« se âformimi i AKS-sĂ« do tĂ« nĂ«nkuptonte formimin e njĂ« Republika Srpska tjetĂ«r nĂ« KosovĂ«â, gjĂ« qĂ« besohet nga 58% e shqiptarĂ«ve dhe 37% e serbĂ«ve tĂ« KosovĂ«sâ, thuhet nĂ« punimin hulumtues.
Edukimi medial i domosdoshëm për të përmirësuar kuptimin e informacionit politik
Hulumtuesi Festim Rizanaj ka vlerësuar se mediet luajnë një rol kyç në amplifikimin ose zvogëlimin e dezinformatave politike, në varësi të standardeve të gazetarisë që ndjekin dhe mënyrës se si raportojnë informacionin.
âKur mediat operojnĂ« me verifikim tĂ« fakteve, burime tĂ« besueshme dhe qasje tĂ« balancuar, ato ndihmojnĂ« nĂ« reduktimin e dezinformatave, ofrojnĂ« kontekst dhe rrisin transparencĂ«n nĂ« komunikimin politik. NĂ« tĂ« kundĂ«rt, kur mediat pĂ«rdorin tituj sensacionalĂ«, raportime selektive ose riprodhojnĂ« pa verifikuar deklaratat e politikanĂ«ve dhe aktorĂ«ve tĂ« jashtĂ«m, ato amplifikojnĂ« narrativat dezinformuese, pĂ«rforcojnĂ« polarizimin dhe ndikojnĂ« negativisht nĂ« perceptimin publikâ, ka thĂ«nĂ« ai.
Për të përmirësuar kuptimin e informacionit politik, sipas tij janë të rëndësishme edukimi medial, komunikimi i qartë nga institucionet, fushatat e verifikimit të fakteve dhe nxitja e mendimit kritik përmes debatit dhe diskutimeve publike.
âKĂ«to masa rrisin rezistencĂ«n ndaj dezinformatave dhe ndihmojnĂ« qytetarĂ«t tĂ« formojnĂ« opinione tĂ« informuaraâ, Ă«shtĂ« shprehur ai.
Në anën tjetër dokumentet e BE-së tregojnë qartë se të dy palët kanë detyrime të pambajtura dhe probleme të vazhdueshme të implementimit. Vështrimi procesit ka treguar se dialogu nuk dëmtohet nga ajo që negociohet në Bruksel, por nga mënyra se si interpretohet në Prishtinë, Beograd dhe platforma të treta mediatike. Dhe nëse nuk ndryshohet qasja ndaj informacionit, procesi rrezikon të mbetet peng i narrativave, jo i fakteve. Dhe në këtë klimë, normalizimi bëhet edhe më i vështirë.
Artikull i shkruar nga gazetarët: Fisnik Minci dhe Raif Kırkul
(Fotografia: https://kryeministri.rks-gov.net/)
Ky material është realizuar në kuadër të projektit Integriteti i Mediave dhe Gjurmimi i Dezinformimit (MIDWatch), i cili po implementohet nga BIRN Kosova, Internews Kosova dhe Asociacioni i Gazetarëve të Kosovës. Projekti mbështetet nga Ambasada e Mbretërisë së Bashkuar në Kosovë përmes financimit nga Qeveria e Mbretërisë së Bashkuar. Pikëpamjet e shprehura nuk pasqyrojnë domosdoshmërish politikat zyrtare të Qeverisë së Mbretërisë së Bashkuar dhe organizatave implementuese.
Ky material nuk pasqyron domosdoshmërish as politikat redaktuese të Telegrafit.
