Nga Gazeta ‘SI’ – Në muajt e fundit të vitit 2025, shqiptarët e patën më të vështirë për të marrë kredi, për shkak të kushteve më të shtrënguara nga bankat tregtare, të paktën në segmentin e asaj për banesa.

Kjo, sipas vrojtimit të Bankës së Shqipërisë, për tremujorin e katërt 2025, ndodhi si pasojë e perceptimit të rrezikut në rritja nga bankat mbi tregun imobiliar. Po ashtu, bankat raportuan se kufizimet uniforme të vendosura nga Banka e Shqipërisë në korrik 2025, mbi raportin e kredisë ndaj vlerës së pasurisë (LTV) dhe raportin e shërbimit të borxhit ndaj të ardhurave (DSTI) për kreditë e reja për pasuri të paluajtshme, vepruan në kahun shtrëngues të standardeve të kreditimit.

Shtrëngimi i kushteve të kredisë u pasqyrua si kërkesë më e lartë për kolateral në raport me shumën e huasë.

Por, për të njëjtën periudhë, tetor-dhjetor 2025, edhe nga ana e qytetarëve pati një rënie të kërkesës për kredi, si për banesa dhe për konsum. Sipas bankave, kjo tregon një lloj hezitimi mbi zhvillimet e mundshme në tregun e pasurive të patundshme.

Shkalla e miratimit të kredive për individët u raportua më e lartë në tremujorin e fundit. Kjo rritje u ndikua kryesisht nga cilësia e portofolit ekzistues të kredive dhe historiku i marrëdhënieve të kredimarrësve me bankat.

Në tremujorin e parë të vitit 2026, bankat presin që kërkesa për kredi të rritet, si për kreditë për blerjen e banesave, ashtu edhe për kreditë konsumatore.

The post Ngec kredia për banesa: Bankat në vend perceptojnë rrezik në tregun imobiliar appeared first on Gazeta Si.

Ideja se bankat qendrore duhet të kenë një pavarësi të caktuar është po aq e vjetër sa edhe vetë banka qendrore. “Dua që banka të jetë mjaftueshëm në duart e qeverisë, por jo shumë,” mendoi Napoleon Bonaparte në vitin 1806 për Bankën e Francës, e krijuar atëherë.

Provoni t’ia thoni këtë Presidentit Donald Trump. Ai ka kaluar vitin e kaluar duke shtyrë Rezervën Federale (banka qendrore e SHBA) që të ulë normat e interesit më shpejt. Fushata u intensifikua më 11 janar, kur Jerome Powell, kreu i Fed, tha se Departamenti i Drejtësisë kishte dorëzuar thirrje ligjore bankës qendrore.Powell tha se tani rrezikohet me një aktpadi penale lidhur me një konflikt të gjatë mbi koston e riparimit të selisë së bankës qendrore.

Veprimet e administratës Trump janë sulmi më i dukshëm ndaj pavarësisë së bankave qendrore në dekada, pjesërisht sepse Fed është banka qendrore më e rëndësishme. Por jo vetëm në Amerikë politikanët po ndërhyjnë në politikën monetare. Në mbarë botën, një marrëveshje dekadash e cila, në përgjithësi, ka sjellë inflacion më të ulët dhe stabilitet më të madh ekonomik, nuk mund të merret më si e garantuar.

Versioni modern i pavarësisë së bankave qendrore u shfaq pas Luftës së Dytë Botërore. “Marrëveshja Thesari-Fed” e vitit 1951 liroi bankën qendrore të Amerikës nga detyrimi për të mbajtur të ulur kostot e huamarrjes së qeverisë, siç kishte bërë gjatë luftës. Në Gjermani, Bundesbank-u mori lirinë për të mbajtur inflacionin nën kontroll dhe për të shmangur përsëritjen e devalvimit të monedhës Weimar në vitet 1920. Suksesi i saj relativ gjatë viteve 1970 e bëri atë model për pjesën tjetër të kontinentit.

Lëvizja fitoi terren në vitet 1980, ndërsa hulumtimet teorike dhe empirike forcuan argumentin për pavarësinë. Politikanët, thuhet, tundohen nga politika monetare vetëshkatërruese në kërkim të punësimit të lartë, për të zvogëluar borxhet dhe për të fituar zgjedhje. Objektivat si punësimi i plotë dhe kostoja e ulët e huamarrjes, të cilat i bëjnë të gjithë më mirë, janë më të lehta për t’u arritur nëse politika i delegohet një bankieri konservator qendror, ndoshta edhe një “të çmendur obsesiv pas inflacionit”.

Rezultati ka qenë një triumf i ekonomisë së aplikuar. Ndërsa pavarësia rritej, inflacioni binte. Ekonomistët festuan një “moderim të madh”, ku recesionet bëheshin më të rralla. Recesioni i madh pas krizës financiare globale të viteve 2007-09 ishte i vështirë për t’u fajësuar tek politika monetare. Ai i shkurtër gjatë pandemisë nuk kishte lidhje me të. Ndalimi i bankave qendrore të pavarura nga vendet e pasura ka transformuar tregjet në zhvillim. Në vitet 1990, diferenca mes inflacionit vjetor në ekonomitë e varfra dhe të pasura ishte 6.2 pikë përqindjeje. Në vitet 2020, ajo është 1.4 pikë.

Ky triumf tani është në rrezik. Shumë qeveri të botës së pasur janë bërë kaq të varura nga borxhet dhe kaq të mësuara me deficitin, sa efekti i politikës monetare mbi buxhetet e tyre është bërë i madh. Nëse ato tërheqin pavarësinë e bankës qendrore, ajo do të ketë vështirësi për të mbijetuar në tregjet në zhvillim, ku nuk ka rrënjë të thella.

Trump nuk është i vetmi populist në pushtet me pikëpamje të forta mbi politikën monetare. Takaichi Sanae, kryeministre e Japonisë që nga tetori, më parë kishte kritikuar rritjet e normave të interesit si “budallallëk”. Tregjet e obligacioneve u lëkundën ndjeshëm pas emërimit të saj. Megjithëse Banka e Japonisë ka pavarësi formale, ajo që qeveria mendon për politikën monetare ka rëndësi. Në vitet 2010, përpjekja e Abe Shinzo, kryeministër atëherë, për të ndalur deflacionin e ngulitur përfshinte një marrëveshje me bankën, që zgjeronte ndjeshëm stimulimin monetar jo-konvencional.

Kjo rezultoi të ishte politika e duhur në një kohë të çmimeve në rënie. Sot, Japonia përballet me problemin e kundërt. Në dhjetor, shqetësimet për inflacionin çuan bankën qendrore të rrisë normat në nivelin më të lartë në 30 vjet. Megjithëse retorika e zonjës Takaichi është zbutur në detyrë, politika fiskale dhe monetare tani janë në kundërshtim. Borxhi neto i Japonisë është 130% e GDP-së, kështu që rritje të tjera të normave të interesit do të shtrydhin shpejt buxhetin e qeverisë, duke kërkuar shtrëngim fiskal, jo lehtësim.

Në vende të tjera, populistët monetarë nuk janë në pushtet, por presin në pritje. Në Britani, të dy grupet populiste, e djathta Reform UK që kryeson sondazhet dhe e majta Greens, kundërshtojnë faturën e lartë të interesit të qeverisë. Sepse Banka e Anglisë bleu shumë obligacione gjatë krizës financiare, një pjesë e madhe e kësaj fature tani kalon përmes bilancit të saj. Blerjet e obligacioneve u paguan me krijimin e parave të reja, në efekt, depozita të reja tek banka qendrore. Interesi i paguar mbi këto “rezerva” është rritur ndjeshëm.

Shfuqizimi i interesit mbi rezervat, do të ishte në efekt një taksë mbi huadhënësit, duke i privuar ata nga të ardhurat, ndërsa ata mbeten përgjegjës për interesin mbi depozitat. Kjo do të kthente bankën qendrore në një makinë parash për qeverinë, e cila mund të kërkonte më shumë blerje obligacionesh për të ulur kostot e përgjithshme të interesit. Kjo mund të mos ishte problem nëse “Old Lady” (Banka e Anglisë) do të ruante pavarësinë e saj. Megjithatë, të djathtët thoNë se “gjithçka duhet të jetë për debat” kur vjen puna tek banka qendrore, përfshirë mbikëqyrjen qeveritare të vendimeve për normat e interesit.

Zona e euros përballet me një kërcënim të ngjashëm. Pavarësia e Bankës Qendrore Europiane (BQE) është e garantuar me traktat, duke e bërë atë më të izoluar nga politika se çdo bankë qendrore tjetër e madhe. Edhe pse borxhet e përgjithshme të zonës së euros, 88% e GDP-së, janë më shumë ose më pak të menaxhueshme, parashikohet të rriten ndërsa qeveritë shpenzojnë për mbrojtje dhe për shoqëri të shpejtë që plaken, duke u përballur me populistët që kundërshtojnë çdo prerje buxheti.

Kjo rrit rrezikun e një krize tjetër borxhi ku BQE duhet të mbështesë qeveritë më të ngarkuara me borxhe. Banka qendrore ka luajtur tashmë këtë rol në vitet 2010 dhe përsëri gjatë pandemisë. Në vitet 2010, ajo ecën mbi një vijë të hollë, duke garantuar se do të bënte “çfarëdo që të nevojitej” për të ruajtur euron, ndërsa ruante mjaftueshëm ndikim për të detyruar qeveritë të rregullojnë buxhetet e tyre. Inflacioni i ulët në fillim të pandemisë i lejoi ECB-së të justifikonte ndërhyrjet në tregun e obligacioneve si stimuj ekonomikë të domosdoshëm; rastësisht, kjo favorizoi vendet më të varura nga borxhi.

 
Në botën e sotme me inflacion, mbështetja e vendeve të ngarkuara me borxhe është më e vështirë për t’u justifikuar. Kjo mund të rrisë ndikimin e bankës qendrore mbi shtetet e pakujdesshme, sidomos sepse nacionalistët në Evropën veriore do të donin më pak shtypje parash, jo më shumë. Nga ana tjetër, vendi më problematik tani është Franca, me borxhe mbi 115% të GDP-së dhe një deficit vjetor prej 5% të GDP-së. Madhësia e madhe e ekonomisë franceze, si ajo e Italisë, një tjetër borxhli i madh, do ta bënte atë një kundërshtar të fuqishëm në lojën e “chicken”. “Nuk do të mund të shmangim një diskutim me BQE për borxhin francez,” i tha The Economist vitin e kaluar Jordan Bardella, një favorit presidencial nga ekstremi i djathtë National Rally. Minimalisht, banka do të ishte kapur në mes të një tjetër përplasjeje politike.

Në vendet në zhvillim, rasti kryesor i fundit i regresit ka qenë Indonezia. Qeveria e saj nuk është në borxhe, por po grabit bilancin e bankës qendrore gjithsesi. Në shtator, Banka e Indonezisë njoftoi se kishte rënë dakord të “ndante barrën” e financimit të projekteve të preferuara të qeverisë, duke rritur interesin që paguan mbi depozitat e ministrisë së financave. Banka ka blerë gjithashtu obligacione qeveritare nga e para dhe zotëron rreth një të katërtën e stokut në rupi Në vendet e pa-reformuara si Ghana, Turqia dhe Nigeria, bankierët qendrorë kanë përballuar ndjekje penale ose probleme të tjera ligjore në vitet e fundit.

Fakti që edhe Powell ndodhet në një situatë të ngjashme tregon se si është përkeqësuar situata në SHBA. Edhe një kundërpërpjekje e suksesshme, e cila filloi me videon e guximshme të kryetarit të Fed që denonconte hetimin mbi riparimet, mund të sjellë vetëm një lehtësim të përkohshëm. Trump do të emërojë së shpejti një zëvendësues për Powell, i cili përfundon mandatin në maj. Një nga favoritët është Kevin Hassett. Ai ka aftësi serioze ekonomike, por është anëtar i ekipit të Trump. Edhe nëse presidenti zgjedh një teknokrat të vërtetë, perspektiva e ndëshkimeve personale si ato ndaj Powell duhet të trondisë politikanët monetarë. Po ashtu një vendim i Gjykatës Supreme për të lejuar presidentin të shkarkojë Lisa Cook, një guvernatore të Fed të akuzuar për parregullsi në dokumente të mëparshme të kredive hipotekore (të cilat ajo i mohon), do të ishte po aq shqetësues. Gjyqtarët do tëdëgjojnë argumentet në këtë rast më 21 janar.

Ndoshta të gjithë këta do të trembin tregjet e obligacioneve. Megjithatë, yield-i i thesarit amerikan me afat 10-vjeçar është më shumë ose më pak i njëjtë me atë që ishte para se Powell të fliste. Kjo mund të reflektojë guximin e tij të ri dhe miqtë e tij më të zëshëm. Disa senatorë republikanë kanë thënë se do të bllokojnë emërimet e Trump në Fed deri sa çështja ndaj Powell të zgjidhet. Trump mohoi nxitjen e hetimit.

Një shpjegim tjetër për qetësinë e tregjeve është politika e dhimbshme e inflacionit. Një argument kundër nevojës për banka qendrore të pavarura është se inflacioni zemëron votuesit si pak gjëra të tjera. Jimmy Carter e pagoi çmimin në 1980, ashtu si Kamala Harris në 2024.

“Kriza e përballueshmërisë” mbetet një makth i përhershëm për qeveritë. Një gjë që po ndalon zonjën Takaichi të ndërhyjë më shumë duket se është se politika monetare më e lirë do të dobësonte jenin, gjë e papëlqyeshme nga publiku i lodhur nga importet e shtrenjta. Ndoshta. Por mbështetja tek vetëpërmbajtja e politikanëve është një bast i madh. Të qëndrosh tek bankat qendrore të pavarura, të cilat kanë treguar herë pas here se janë kompetente, është padyshim basti më i sigurt./TheEconomist

The post Politika po tenton të kontrollojë Bankat Qendrore kudo në botë… appeared first on Gazeta Si.

Kërcënimet e Donald Trump ndaj Europës për kontrollin e Groenlandës kanë zhytur bursat.

Të martën e 20 janarit, aksionet e S&P 500 ranë 112 pikë, ose 1.61%, Nasdaq 100  humbi 505.25 pikë, ose 1.97%, dhe Dow Jones ra 728 pikë, ose 1.47%. Aksionet europiane matur nga Stoxx Europe 600 ranë me 1.4%.

Dollari u dobësua përballë valutave kryesore dhe euro u rrit me 0.7%, jeni japonez me 0.2% dhe paundi britanik me 0.4%.

Tronditjen e ndjenë edhe monedhat virtuale, me Bitcoin që ra me 2.1% në vlerën e 90.99 mijë dollarëve dhe Ether me 3.6% në 3 mijë dollarë.

Nga ana tjetër, asetet e sigurta si Ari u rritën fort, 1.3%, duke prekur çmimin e 4.732 dollarë për onz dhe nafta Brent u rrit me 0.2% në 64 dollarë për fuçi.

Trump njoftoi të shtunën se tarifat shtesë 10% mbi importet do të hynin në fuqi më 1 shkurt për mallrat nga Danimarka, Norvegjia, Suedia, Franca, Gjermania, Holanda, Finlanda dhe Britania e Madhe, të gjitha vendet që tashmë janë subjekt i tarifave të vendosura nga SHBA-ja.

Tarifat do të rriteshin në 25% më 1 qershor dhe do të vazhdonin deri në arritjen e një marrëveshjeje për blerjen e Grenlandës nga SHBA-ja, shkroi Trump në një postim në Truth Social. Liderët e Grenlandës, një territor autonom i Danimarkës, dhe Danimarka kanë insistuar se ishulli nuk është për shitje.

The post Kërcënimet e Donald Trump fundosin bursat dhe rrisin çmimin e arit appeared first on Gazeta Si.

Nga Gazeta ‘SI’ – Shqiptarët po e përdorin Inteligjencën Artificiale (AI) si një pjesë të rëndësishme të punës së tyre, duke u renditur të parët në Europës.

Sipas një raporti të fundit nga Anthropic, kompania mëmë e Claude.ai, Shqipëria ka normën më të lartë të përdorimit të AI-së për qëllime profesionale, mbi 50%, edhe pse numri total i përdoruesve është më i vogël se në vendet e tjera. Trendi është i njëjtë edhe për vendet e tjera të Ballkanit, të cilat renditen poshtë Shqipërisë.

Analiza thekson se të dhënat e nxjerra nga përdoruesit tregojnë se vendet më të ardhura më të ulëta, ku është edhe Shqipëria, e përdorin kryesisht AI-në për detyra dhe punë, ndërsa në vendet e pasura përdoret për argëtim dhe interesa personale. E njëjta gjë ndodh edhe në shkolla.

Sipas studimit, përdoruesit më të arsimuar përfitojnë më shumë në aspektin e produktivitetit nga Claude, pasi janë në gjendje t’i japin chatbot-it udhëzime më të sofistikuara dhe të marrin përgjigje më cilësore.

Shtetet e Bashkuara, India, Japonia, Mbretëria e Bashkuar dhe Koreja e Jugut janë vendet ku Claude përdoret më shumë, me numrin më të lartë të përdoruesve total.

Këto të dhëna, tregojnë se vendet më të pasura kanë më shumë gjasa ta adoptojnë inteligjencën artificiale, ndërsa nuk ka ende prova se vendet me të ardhura më të ulëta po arrijnë të kapin hapin.

“Nëse përfitimet e produktivitetit materializohen në vendet që e kanë adoptuar herët këtë teknologji, mund të shohim një divergjencë të standardeve të jetesës”, tha për Financial Times Peter McCrory, drejtuesi i ekonomisë në Anthropic.

Ky studim i shtohet një trupi gjithnjë e më të madh të dhënash nga kompanitë e teknologjisë, të cilat tregojnë një ndarje globale në ritmet e adoptimit të AI-së, ku përfitimet në produktivitet dhe aplikimet në punë janë të përqendruara kryesisht në vendet e zhvilluara dhe më të pasura.

Sipas vlerësimeve të Anthropic, inteligjenca artificiale mund t’i shtojë 1-2 pikë përqindjeje rritjes vjetore të produktivitetit të punës në SHBA gjatë dekadës së ardhshme, me përfitimet më të mëdha në punë komplekse dhe intensive në njohuri.

Studimi sugjeron gjithashtu se rreth gjysma e vendeve të punës mund ta përdorin AI-në për të paktën një të katërtën e detyrave, nga 36 për qind që ishte kjo shifër një vit më parë.

Raporti shton se përdoruesit në vendet me të ardhura më të larta mund të kenë më shumë burime të tjera, si kohë e lirë dhe akses i vazhdueshëm në internet, të cilat mundësojnë edhe përdorime personale jo thelbësore.

Studimi analizon një mostër rastësore prej 1 milion bisedash nga versionet falas dhe me pagesë të Claude.ai, të dhëna nga konsumatorët, si dhe 1 milion transkripte bisedash nga përdorimi i Claude në ndërmarrje, gjatë muajit nëntor.

Këto gjetje përputhen me përfundime të ngjashme nga Microsoft. Presidenti i kompanisë, Brad Smith, i tha Financial Times se “nëse nuk adresojmë një ndarje në rritje të AI-së, ka shumë gjasa që ajo të ruajë dhe të zgjerojë hendekun e madh ekonomik midis veriut dhe jugut”.

The post Shqiptarët punojnë me AI/ Vendi që e përdor Inteligjencën Artificiale më shumë për punë appeared first on Gazeta Si.

Brukseli i ka dërguar një dokument qeverisë së Kosovës, në të cilin i kërkohet miratimi i një fjalori të ashtuquajtur “woke”, me qëllim ndjeshmërinë më të lartë ndaj grupeve të papërfaqësuara të shoqërisë. Një diktat i mirëfilltë, duke pasur parasysh se anëtarësimi në Bashkimin Europian është në lojë. Kështu, terma si “bashkëshort dhe bashkëshorte”, “burrë”, “atdhe” nuk duhet të përdoren më. Në vend të tyre, sugjerohen alternativa më “përfshirëse”. Kulmi i mungesës së arsyes së shëndoshë.

Megjithatë, jo të gjithë po heshtin.

Reagimi i Fratelli d’Italia (FdI) dhe i grupit ECR – Konservatorët Europianë ishte i menjëhershëm.

“Është agjendë e ideologjisë ëoke e maskuar si institucion. Siç raporton Il Giornale, një dokument u kërkon vendeve që synojnë anëtarësimin në BE të heqin dorë nga terma si ‘bashkëshort dhe bashkëshorte’, ‘babë dhe nënë’, ‘zonja dhe zotërinj’, ‘atdhe’”, deklaroi Carlo Fidanza, kreu i delegacionit të partisë së Giorgia Melonit në Parlamentin Europian.

“Me pak fjalë, leksiku ‘woke’ bëhet i detyrueshëm, me bekimin e Kombeve të Bashkuara. Dhe përmes një projekti që kushton 1.5 milionë euro, ‘Gender Equality Facility’, i financuar, sigurisht, nga qytetarët europianë. Një çmenduri e tillë është thjesht e padurueshme”, u shpreh ai.

Lajmi po ngjall debat të gjerë në rrjet dhe kritikat ndaj Brukselit janë të shumta.

Qendra e djathtë e cilësoi këtë si një plan shkatërrues. Edhe Mateo Renzi u shpreh i tronditur duke kërkuar me ngulm kthimin e kësaj nisme.

Në rrjetet sociale, reagimet e qytetarëve kanë qenë të shumta. Disa shprehin indinjatë për përdorimin e fondeve publike, ndërsa të tjerë theksojnë se edhe pa nisma të tilla zyrtare, në shumë administrata publike europiane tashmë është futur gjuha gjithëpërfshirëse dhe ideologjia “woke”.

Polemikat nuk janë kufizuar vetëm në vendet anëtare të BE-së. Kritika kanë ardhur edhe nga Britania e Madhe, ku është ngritur shqetësimi për përpjekjet për të hequr nga përdorimi terma që lidhen me gjininë, si zëvendësimi i shprehjes gjuha e mëmës me gjuhë e origjinës.

Etimologë britanikë kanë kritikuar ashpër Bashkimin Europian dhe Kombet e Bashkuara, duke paralajmëruar se drafti në fjalë rrezikon të fshijë një pjesë të historisë dhe trashëgimisë kulturore të vendeve, e cila është ndërtuar përmes këtyre fjalëve ndër shekuj.

Deputeti konservator Chris Philp ka deklaruar se është qesharake që BE-ja fokusohet në çështje të tilla, në një kohë kur Europa përballet me kërcënime serioze të sigurisë, krizën e çmimeve dhe dhjetëra probleme të tjera madhore.

Me pak fjalë, polemikat sapo kanë nisur.

The post BE i kërkon Kosovës të miratojë fjalorin ‘woke’ – Kundërshtime të forta nga e djathta europiane appeared first on Gazeta Si.

Nga Gazeta ‘SI’ – Vendimi i fundit i qeverisë për zgjerimin e mbështetjes ndaj startup-eve dhe scaleup-eve, duke përfshirë edhe investimin e drejtpërdrejtë të shtetit në kapitalin e kompanive, paraqitet si hap drejt inovacionit. Në praktikë, megjithatë, ky model ngre shqetësime serioze për mënyrën se si shteti po zgjeron rolin e tij në treg.

Rreziku kryesor është korrupsioni dhe kapja e vendimmarrjes. Kur fondet publike përdoren për të hyrë drejtpërdrejt në kapitalin e bizneseve private, pa struktura të pavarura investimi dhe pa filtra realë tregu, rritet ndjeshëm mundësia e favorizimeve, klientelizmit dhe ndarjes selektive të fondeve. Përvoja shqiptare me fondet publike tregon se deklaratat formale të konfliktit të interesit nuk mjaftojnë për të garantuar integritetin e procesit.

Një tjetër problem i rëndësishëm është mungesa e një strategjie të qartë daljeje të shtetit nga kapitali. Pa afate të përcaktuara dhe pa rregulla për shitjen e aksioneve, shteti rrezikon të mbetet për një kohë të pacaktuar brenda kompanive, duke ndikuar drejtpërdrejt në vendimmarrjen e tyre dhe duke dekurajuar investitorët privatë.

Po aq problematik është fakti se ky model mund të zëvendësojë kapitalin privat, në vend që ta plotësojë atë. Bizneset orientohen drejt fondeve publike, ndërsa investitorët e tregut tërhiqen përballë një shteti që ofron kushte më të buta dhe merr rrezik që normalisht i takon tregut. Rezultati është deformim i konkurrencës dhe varësi nga buxheti publik.

Edhe monitorimi i projekteve mbetet i kufizuar dhe formal. Vlerësimi i ndikimit për një periudhë të shkurtër pas përfundimit të projekteve nuk pasqyron suksesin real të inovacionit, por vetëm përmbushjen administrative të kritereve, një praktikë e njohur në shumë skema publike shqiptare.

Europa: shteti si lehtësues, jo si shpërndarës pushteti

Në vendet e Bashkimit Europian, mbështetja për startup-et dhe scale-up-et ndjek një logjikë tjetër. Shteti rrallë vepron si investitor i drejtpërdrejtë. Fondet publike kanalizohen përmes strukturave të pavarura profesionale, shpesh në bashkë-investim me kapital privat dhe me rregulla të qarta daljeje.

Në Francë, Gjermani apo Mbretërinë e Bashkuar, investimet publike synojnë të mbushin boshllëqet e tregut, jo të zgjedhin fituesit. Vendimmarrja është teknike, jo administrative, dhe ndikimi politik minimizohet përmes transparencës dhe përgjegjshmërisë së lartë.

Dallimi thelbësor

Ndryshe nga modeli europian, qasja e ndjekur nga qeveria shqiptare rrezikon të kthejë mbështetjen për inovacionin në një instrument pushteti dhe korrupsioni, jo në një mekanizëm zhvillimi. Kur shteti merr rolin e investitorit pa garanci reale pavarësie dhe kontrolli, inovacioni humbet dhe rreziku paguhet nga taksapaguesit.

Pa korrigjime thelbësore, ky model rrezikon të prodhojë pak inovacion dhe shumë favore.

The post Financimi shtetëror i startup-eve: Rrezik korrupsioni dhe një model larg Europës appeared first on Gazeta Si.

Nga Gazeta ‘SI’ – Durana është i vetmi, unik, park teknologjik që ekziston në botë pa taksa dhe pa kërkesë llogarie, që i ka shkaktuar shtetit dëme të mëdha financiare pa sjellë asnjë përfitim. Përkundrazi Durana u bë streha e kompanive që figuronin virualisht aty vetëm të përfituar nga shmangia e taksave, duke e kthyer në një “parajsë fiskale”. Disa nga këto kompani rezultojnë të lidhura ngushtë me me kontigjentë në kërkim si Ergys Agasi dhe Ermal Beqiri, protagonistë të skandalit në AKSHI.

Precedenti Durana nuk gjendet në asnjë vend të Europës perëndimore, ku nuk ekzistojnë parqet teknologjike pa taksa dhe mbi të gjitha pa prezencë fizike por vetëm aktivitet virtual. Legjislacioni europian, kërkon që bizneset të jenë të regjistruar fizikisht në kuadër të strategjisë së tyre “anti-guaskë”, pra kompanitë fantazmë, me aktivitet të dyshimtë. Edhe në rastet e regjistrimit si nomadë digjitalë (rasti i Lituanisë që njeh residencën digjitale) është i detyruar të ketë sërish një adresë fizike aktiviteti dhe person kontakti. Specifikisht, direktiva “Unshell” (ATAD 3) e BE-së thekson se “nëse një kompani nuk provon se ka aktivitet brenda zonës së lirë ekonomike, ajo humbet të drejtën e lehtësirave tatimore”.

Europës nuk i pëlqen as idea “no tax”, dhe asnjë park teknologjik në Perëndim nuk operon nën një regjim të lirë fiskal. Vendet e zhvilluara të kontinentit mund të ofrojnë lehtësime si norma fikse tatimi apo rimbursim të pjesshëm në raste humbjeje (rasti i Danimarkës dhe Gjermanisë) apo grante për kompanitë e teknologjisë (Suedia).

Raste të ngjashme me atë Durana park në Durrës vijnë nga Bjellorusia dhe Moldavia.

Parku HTP i Bjellorusisë, që është quajtur “Silicon Valley” i Europës, ofron incentiva fiskale për bizneset rezidente të parkut si p.sh 0% tatim mbi fitim, TVSH dhe taksë prone. Për tatimin mbi pagën e punonjësve, bizneset paguajnë një normë fikse prej 9%, pavarësisht pagave të larta.  Parku teknologjik i Moldavisë është subjekt i vetëm një takse. Bizneset që shtrijnë aktivitetin e tyre pjesë e MITP, taksohen 7% vetëm mbi të ardhurat totale.

Por, këto dy parqe të inovacionit dhe shkencës, ia kthejnë “borxhin” ekonomive vendase. Në rastin e HTP-së në Bjellorusi, parku kontribuon në 3% të PBB-së së ekonomisë atje dhe i shton vendit një qarkullim prej 667.6 milionë rublash ose rreth 240 mln euro në vit nëpërmjet shërbimeve dytësore dhe taksave jo direkte. Parku i Moldavisë, sipas shifrave nga institucionet moldave, në vitin 2024 kreu 770 mln euro shitje dhe nga tatimi 7%, i dha mbrapsht shtetit 54 mln euro.

Turqia, mëmë e 90 parqeve teknologjike në vend, ashtu si Shqipëria ofron një regjim “no tax” për kompanitë aty. Sipas legjislacionit turk, kompanitë në zonat e lira fiskale nuk do të paguajnë për një periudhë të caktuar asnjë taksë mbi tatim-fitimin, as TVSH, as tatim mbi pagat.

Por parku turk nuk është “fushe me lule”.

Kompanitë që operojnë aty janë të detyruara të ndjekin detyrat e caktuara nga shteti. Detyra kryesore është që çdo muaj të raportojnë përparimin e bërë në inovacion dhe kërkim-zhvillim, si dhe të raportojnë shpenzimet e të ardhurat.

Një detyrim tjetër i madh për kompanitë në Turqi, kur të ardhurat e tyre të përjashtuara nga taksat tejkalojnë 1 mln lira në vit, rreth 20 mijë euro, është të investojnë 2% të këtyre të ardhurave në një fond kapitali sipërmarrës (venture capital) të krijuar në Turqi ose në një startup të themeluar në një nga qendrat e zhvillimit në Turqi.  Stafi duhet të regjistrojë të paktën 90 orë pune në muaj në park. Nëse këto kritere nuk plotësohen, kompanitë e humbin privilegjin e përjashtimit nga taksat.

Dobishmëria e këtyre parqeve në ekonominë e një vendi do kohë për t’u provuar dhe përjashtimet fiskale nuk mbështeten nga organizatat kombëtare.

No Tax Zone: Pro dhe Kundër

Sipas një analize nga Organizata e Kombeve të Bashkuara, ndonëse mbështetja nga qeveria është e rëndësishme për zhvillimin e parqeve teknologjike, ajo nuk është e domosdoshme.

OKB ngre dy pyetje kur të vendoset financimi i parqeve apo lehtësimi fiskal i tyre (të dyja nuk mund të ndodhin).

Cili është qëllimi kryesor i krijimit të parkut?

A është parku mënya më efektive për ta arritur qëllimin e vendosur?

Organizata argumenton se qeveritë mund të incentivojnë këto parqe kur janë ato kthene në kontribuues me rëndësi të insutrisë së shkencës dhe inovacionit në vend, apo kur sjellin përfitime reale në ekonominë kombëtare apo lokale.

“Do të ishte gabim që fondet publike të përdoren vetëm për të përfituar pak kompani brenda parkut ose për të mbrojtur interesa të ngushta”, theksojnë ekspertët e OKB-së.

Madje, organizata argumeton se hapja e parqeve teknologjike nuk është gjithmonë e dobishme ë krijimin e inovacionit, sepse inovacioni nuk është linear, siç e krijojnë bizneset në park, por ai nxitet nga nevojat e tregut dhe klientëve.

Rasti Durana

Durana Park është parku i parë teknologjik në Shqipëri, që ka nisur punën në fillim të vitit 2025. Ndonëse adresa e parkut është në Xhafzotaj të Durrësit, atje nuk ka një godinë dhe kompanitë që janë bërë “rezidente” të saj, punojnë nga zyrat e tyre, por përfitojnë të gjitha benefitet e parashikuara nga ligji.

Një vit nga krijimi, 53 kompani janë bërë pjesë e parkut Durana, duke jetuar praktikisht në një “parajsë fiskale” ku nuk i paguajnë shtetit shqiptar asnjë taksë, nga tatimi mbi fitimin, TVSH-ja, taksat doganore, taksat e infrastrukturës dhe pronën, pagat e personelit dhe madje përfitojnë rimbursim nga shteti për trajnimin e punonjësve. Kjo do të zgjasë 15 vite.

Lista e kompanive pjesë e Durana Park

Në thelb, detyra e Duranës është zhvillimi i kërkim-zhvillimit, krijimi i rrjeteve të bashkëpunimit dhe kthimi i Shqipërisë në një qendër rajonale të inovacionit dhe më vonë dhe krijimi i qendrave të të dhënave (Big Data) e robotika.

Deri tani, nuk është i qartë progresi që këto kompani kanë bërë, por janë të qarta se çfarë ka humbur shqipëria.

Sa para kanë humbur shqiptarët nga parku Durana

Në një përllogaritje, bazuar në parashikimet e qeverisë, deri më tani buxheti i shtetit ka humbur

Fillimisht, Këshilli Shqiptar i Investimeve, përgjegjëse për operimin e Durana, parashikon 30 mln lekë për promovimin e projektit,për 3 vitet e para, mesatarisht 10 mln lekë, për vitin e parë. shpenzimet operative për vitin e parë, parashikohen 65.118 lekë, në mungesë të godinës dhe faturave të lidhura me të.

Durana parashikon që vitin e parë ka 350 të punësuar me një pagë mestare 250 mijë lekë në muaj dhe duke qenë se për këto paga nuk mbahet tatim dhe kontributet i paguan shteti, ky i fundit humb rreth 394 mln lekë të tjera.

Në projeksionet e ministrisë së Ekonomisë, pas 15 vitesh përjashtimi, Durana do të paguajë 471 mln lekë tatim-fitimi për 5 vite dhe sipas përllogaritjeve, vitin e parë shteti ka humbur 94.2 mln lek. Për 14 vitet e ardhshme këto humbje do të katërmbëdhjetëfishohen. Bazuar në të dhënat për taksën e pronës dhe pastrimit, arka e shtetit humb përafërsisht 540 mln lekë në vit.

Në total arka e shtetit ka humbur rreth 1 mld lekë vetëm vitin e parë të Durana park, nga përjashtimet fiskale.

The post Rasti ‘Durana’/ Si funksionojnë parqet teknologjike në botë dhe miliardat e humbura për shqiptarët appeared first on Gazeta Si.

Nga Gazeta ‘SI’ – Administrata Tatimore ka detajuar skemën e re të mbështetjes për prodhuesit vendas, ku fermerët mund të përfitojnë një rimbursim prej 10% mbi vlerën e produkteve të tyre. Ky proces, i cili synon të lehtësojë kostot e inputeve bujqësore, kalon përmes një procedure specifike dokumentimi të njohur si autofaturimi.

Si funksionon autofaturimi?

Drejtoria e Përgjithshme e Tatimeve sqaron se barra e dokumentimit bie mbi blerësin e regjistruar për TVSH-në (siç janë grumbulluesit, përpunuesit ose agroturizmet e certifikuara). Ky i fundit lëshon një autofaturë në emër të fermerit për mallrat ose shërbimet e blera.

Në këtë faturë duhet të shënohet domosdoshmërisht NIPT-i i fermerit dhe të gjithë elementet e tjera ligjore. Kjo vlerë fature shërben më pas si bazë për llogaritjen e kompensimit prej 10%.

Për të qenë pjesë e kësaj skeme, prodhuesit bujqësorë duhet të përmbushin katër kritere kyçe; Qarkullimi vjetor nuk duhet të kalojë kufirin minimal të regjistrimit të TVSH-së. Produktet ose shërbimet duhet të jenë rezultat i drejtpërdrejtë i punës së tyre bujqësore. Mallrat duhet t’u shiten personave të tatueshëm që nuk bëjnë pjesë vetë në skemat e kompensimit. Fermeri duhet të jetë i pajisur me NIPT, por pa pasur detyrim për deklarim periodik të TVSH-së.

Kompensimi llogaritet mbi bazën e vlerës totale të furnizimeve për një periudhë 6-mujore. Për të arkëtuar paratë, fermeri duhet të dorëzojë kërkesën elektronikisht ose me postë pranë Tatimeve, duke bashkëngjitur kopjen e faturave të lëshuara nga blerësi (autofaturat) dhe  numrin e llogarisë bankare.

Kalendari i aplikimeve për vitin 2026 ndahet në dy periudha, Janar-Qershor 2026: Aplikimi bëhet deri më 31 dhjetor 2026. Për periudhën Korrik-Dhjetor 2026: Aplikimi bëhet deri më 30 qershor 2027.

Sipas rregullores, administrata tatimore është e detyruar të kryejë kalimin e fondeve në llogarinë e fermerit brenda 30 ditëve nga data e paraqitjes së kërkesës.

The post Udhëzuesi për fermerët/ Si të ‘vilet’ 10% i rimbursimit të TVSH-së appeared first on Gazeta Si.

Nga Gazeta ‘SI’ – Një vendim i ri i ministrisë së Ekonomisë dhe Inovacionit, zgjeron mbështetjen për bizneset e llojeve start-up, duke përfshirë për herë të parë konceptin e “Scaleup-eve”.

Sipas dokumentit, tashmë ndihmë nga shteti do të përfitojnë edhe scale-up, bizneset e zhvilluara dhe të konsoliduara në treg.

Ndryshe nga rregullat e mëparshme të vitit 2024 të cilat shfuqizohen, vendimi i ri specifikon se shteti nuk do të ofrojë vetëm grante klasike. Instrumentet e reja financiare përfshijnë financimin me kapital (equity) ku shteti mund të investojë drejtpërdrejt në kapitalin e kompanive.

Mekanizmat e lehtësimit të rrezikut: Skema që mbrojnë sipërmarrësit nga dështimet e mundshme në inovacion dhe masa teknike si ofrimi i aksesit në laboratorë, infrastrukturë kërkimore dhe konsulencë ligjore apo financiare falas.

Një risi tjetër është monitorimi dhe Agjencia përgjegjëse do të ndjekë zbatimin e projekteve deri në 12 muaj pas përfundimit të tyre për të vlerësuar ndikimin real në ekonomi.

Për të shmangur abuzimet, qeveria parashikon ngritjen e një Komisioni për vlerësim dhe ankimin, ku anëtarët duhet të plotësojnë kritere të larta profesionale, përfshirë të paktën 10 vite përvojë pune për përfaqësuesit nga bota akademike dhe ekosistemi i startup-eve. Gjithashtu, çdo anëtar është i detyruar të nënshkruajë deklaratën e konfliktit të interesit përpara çdo procesi vlerësimi.

Për të garantuar transparencë, i gjithë procesi i aplikimit do të kryhet përmes portalit e-Albania. Afatet për thirrjet publike do të jenë të qarta, duke zgjatur nga 10 deri në 30 ditë pune.

Ky vendim hyn në fuqi më datë 22 janar 2026, pas hyrjes në fuqi të ndryshimeve në ligjin bazë për startup-et

The post Qeveria si aksioner tek Startup-et: Mbështetje dhe për bizneset e konsoliduara appeared first on Gazeta Si.

Ari u rrit në një nivel rekord dhe bursat ranë, në hapjen e kësaj të hëne, pasi përpjekjet e Donald Trump për të marrë Groenlandën kërcënuan të ringjallnin një luftë tregtare me Europën dhe i shtynë marrëdhëniet transatlantike përballë krizës më të rëndë të viteve të fundit.

Tensionet rreth Groenlandës shpërthyen gjatë fundjavës, pasi presidenti amerikan deklaroi se do të vendoste tarifa ndaj tetë vendeve europiane, përfshirë Gjermaninë, Francën dhe Mbretërinë e Bashkuar, duke filluar nga muaji i ardhshëm, nëse ato nuk mbështesin ambiciet e tij për të marrë kontrollin e ishullit Arktik.

Në përgjigje, kryeqytetet e BE-së po shqyrtojnë mundësinë e vendosjes së tarifave ndaj SHBA-së në vlerën 93 miliardë euro ose kufizimin e aksesit të kompanive amerikane në tregun e bllokut.

Ari u rrit deri në 2.1%, duke arritur në 4,690 dollarë për onz, ndërsa argjendi u rrit me 4.4%, pasi investitorët kërkuan asete të sigurta. Tregjet europiane të aksioneve u hapën në rënie. Indeksi Stoxx Europe 600 hapi tregtimin me rënie 1.5%, përpara se të rikuperonte pjesërisht dhe të tregtohej me 0.9% më poshtë.

Kontratat futures në SHBA, që ndjekin indeksin S&P 500 dhe Nasdaq 100, ranë përkatësisht me 0.9 % dhe 1.2 %. Tregjet amerikane spot janë të mbyllura të hënën për shkak të Ditës së Martin Luther King Jr.

“Vendosja e tarifave përfaqëson një përshkallëzim të retorikës së Trump për Grenlandën dhe tregon se ai është serioz në përshkallëzimin e situatës për ta marrë atë,” tha Mohit Kumar nga Jefferies.

Trump ka përdorur javët e fundit një gjuhë gjithnjë e më agresive ndaj Grenlandës, të cilën presidenti amerikan e konsideron jetike për sigurinë e SHBA-së dhe të lakmuar nga Rusia dhe Kina.

Grenlanda është një territor gjysmë-autonom i Danimarkës, e cila administron disa fusha politike, por nuk mban përgjegjësi për politikën e jashtme dhe të sigurisë.

Nga ana tjetër, edhe dollari ra, pasi tregtarët nisën të shqetësohen se përkeqësimi i marrëdhënieve mes SHBA-së dhe Europës mund t’i shtyjë investitorët globalë të reduktojnë më tej ekspozimin ndaj aseteve amerikane ose të mbrojnë pozicionet e tyre përmes hedging-ut.

“Pikëpamja se mund të ketë një rikthim të strategjisë ‘Sell America’ ka sjellë një dobësim të ri,” tha Derek Halpenny nga MUFG.

Franga zvicerane, një monedhë strehë e sigurt e preferuar, ka përfituar nga kjo situatë, duke e ulur dollarin me 0.4% në pak nën 0.8 franga zvicerane. Ndërkohë, lëvizjet në euro dhe paund kanë qenë më të kufizuara.

“Duke parë tregjet e këmbimit valutor gjatë vitit të fundit apo më shumë, njerëzit i kanë parë këto ngjarje të vijnë e të shkojnë,” tha Geoffery Yu, strateg i lartë në BNY. “Në këtë fazë, ata nuk po reagojnë shumë fort.”/FinancialTimes

The post Ari thyen rekord pas kërcënimeve të Trump appeared first on Gazeta Si.

Nga Gazeta ‘SI’ – Për sa kohë EUR/USD do të tregtohet nën vlerën 1.1634, trendi do të jetë bearish me target 1.1445. Tregtimi mbi vlerën 1.1634 hap rrugën për ritestimin e rezistencës 1.17.

Për sa kohë GBP/USD do të tregtohet nën vlerën 1.3415, trendi do të jetë negativ me objektiv 1.33. Tregtimi mbi vlerën 1.3415 do të pasohej me testimin e rezistencës 1.346.

Për sa kohë USD/JPY do të tregtohet mbi vlerën 157.8, trendi i fillimjavës do të jetë rritës me target 158.8. Tregtimi nën vlerën 157.8 do të ndiqej nga rënie e mëtejshme me target 157.25.

Për sa kohë DOW JONES do të tregtohet nën vlerën 49550, trendi do të jetë rënës me objektiv 48800. Tregëtimi mbi vlerën 49550 hap rrugën për avancim të mëtejshëm me objektiv 49900.

Për sa kohë CRUDE OIL do të tregtohet nën vlerën 59.7, trendi do të jetë negativ me target 57.5. Tregtimi mbi vlerën 59.7 do të ndiqej nga ecuri pozitive drejt rezistencës 60.4.

Për sa kohë BTCUSD do të tregtohet mbi vlerën 94850, trendi do të jetë pozitiv me objektiv 101700. Tregtimi nën vlerën 94850 e thellon rënien drejt suportit 92700.

The post Parashikimi i ‘SI’ për bursat gjatë javës: Euro dobësohet, rritet Bitcoin appeared first on Gazeta Si.

Në fjalën e tij përmbyllëse gjatë mbledhjes së Grupit Parlamentar të PS, kryeministri Edi Rama u ndal edhe te situata e Televizionit Publik Shqiptar, duke deklaruar se RTSH nuk mund të vijojë më në formën aktuale.

Rama tha se duhet të shqyrtohen të gjitha opsionet, përfshirë mbylljen, riformatimin, privatizimin apo partneritetin, pasi përpjekjet për reformim deri më tani kanë dështuar. Sipas tij, nëse televizioni publik vazhdon siç është, nuk do të ketë më taksë për televizionin.

“Jemi munduar të krijojmë kushtet që televizioni publik të reformohet dhe kemi dështuar. Nuk e di çfarë do të bëjë drejtuesja e re, por deri tani bilanci i televizionit publik është dështim i suksesshëm. Që do të thotë nga borxhi në borxh dhe nga mospërfillja në mospërfillje. Kemi një kanal atje. Unë personalisht, hera e fundit që e kam parë televizionin publik ishte para vitit 1990, para përmbysjes, kur thonin ishin ca protesta. Që atëherë, unë nuk i kam parë. Kam shkuar, kam dhënë intervista, por as intervistat e mia nuk i kam parë. Duhet ndarë mendja, drejtuesit e televizionit publik të gjithë e dinë, nga unë nuk kanë marrë kurrë asnjë mesazh sepse unë nuk e shoh. Dhe kur ndonjëri nga ju më dërgon mesazhi: ‘Shih ç’po bën televizioni publik’, unë habitem. Si e ndjek? Por ama të gjithë i kam takuar pasi janë zgjedhur. I kam thënë vetëm një gjë, mbylleni. Nxirrni në ekran: ‘Televizioni Publik Shqiptar i kërkon ndjesë popullit shqiptar. I kërkon ndjesë të gjitha familjeve në Republikën e Shqipërisë dhe jashtë saj, i kërkon ndjesë dhe për të gjithë ata që nuk jetojnë më dhe që kanë qenë të detyruar të marrin shërbimin më mizerabël publik në glob. Ju premtojmë se do të kthehemi në ekran kur të jemi gati’. Të bëjnë reformë. Si ka mundësi që televizionet e tjera, me më shumë pak buxhet marrin më shumë sukses. Sepse buxhetin e tyre nuk e kanë të garantuar. Duhet ta krijojnë çdo ditë”, u shpreh kryeministri.

Ai solli si shembull edhe të drejtat televizive për ndeshjet e Kombëtares, duke thënë se RTSH kërkon t’i transmetojë, por nuk paguan detyrimet përkatëse, ndërsa pret financim nga taksat e qytetarëve.

“E duan të drejtën e FSHF-së për të transmetuar ndeshjet e Kombëtares sepse Kombëtarja duhet të transmetohet në televizionin publik, por lekët nuk i paguajnë. Pse? Doni lekët tona, shkoni te qeveria. Nuk kemi për t’i dhënë televizionit publik asnjë lek nga taksat e shqiptarëve, derisa televizioni publik t’i meritojë taksat e shqiptarëve. Mendoj se çdo opsion duhet të jetë në tavolinë. Edhe mbyllja përfundimtare, edhe privatizimi, edhe partneriteti, përveç kësaj që është. Por unë nuk marr pjesë në këtë”, tha ndër të tjera Rama.

The post Rama: RTSH-ja të riformatohet, privatizohet ose të mbyllet! S’ka më taksa për televizionin publik appeared first on Gazeta Si.

Nga Gazeta ‘SI’- Kryeministri Edi Rama ka paralajmëruar se PS do të ndërmarrë një nismë të ngjashme me praktikat e BE-së për zbatimin me rigorozitet të rregullores së Kuvendit, në fjalën e tij përmbyllëse të takimit të Grupit Parlamentar të Partisë Socialiste.

Rama kërkoi rritje të aktivitetit parlamentar dhe kritikoi opozitën për abuzim me procedurën, duke thënë se Kuvendi nuk duhet të merret peng dhe se praktika të tilla nuk lejohen në parlamentet e vendeve të BE-së. Ai sqaroi se nuk kërkon uljen e kohës së fjalës për opozitën, por ndalimin e bllokimit të punës parlamentare.

Kryeministri foli edhe për nevojën e reformimit të administratës së Kuvendit, me qëllim rritjen e cilësisë dhe shtimin e ekspertizës, veçanërisht për komisionet që lidhen me procesin e negociatave.

Duke komentuar përplasjet dhe tensionet në Kuvend, Rama tha se asnjë formë dhune apo cenimi i dinjitetit nuk tolerohet në një parlament demokratik dhe se masat duhet të merren menjëherë, sipas rregullores.

“Dua t’i referohem të konkluzioneve lidhur me domosdoshmërinë e  rritjes së aktivitetit diplomatik parlamentar gjë që do duhet të jetë në fokusin e kryetarit dhe jo vetëm tek, por tek të gjithë deputetët të përfshirë në grupet e miqësisë me parlamenteve të BE-së.

Besoj që është e qartë që ky proces kërkon edhe një administratë, një shërbim administrativ të kuvendit më cilësor. Kemi folur për reformën e brendshme prej disa vitesh ,janë bërë disa hapa, por një administrate e cila numëron rreth 350 vetë nga të cilët rreth 300 janë nën punës civilë, është goxha e madhe ne numër ndërkohë që barra e punës mbështetëse për komisionet, për deputetët, për kryetarin e kuvendit bie padyshim mbi një numër shumë të vogël sesa ai i përgjithshmi.

Nëse për arsye që i dimë që lidhen me sigurinë juridike të atyre që janë aty, do duhen forca të reja, duhet të shtojmë forca të reja. Ekspertizë në funksion të komisioneve për pikërisht për çështjet që lidhen me negociatat. Duhet ta ritheksoj që në ndarjen e mandateve në kuvend, diferenca është e madhe, në ndarjen e orëve të fjalës në Kuvend, po të shikosh duket ikur jemi në një parlament 1 me 49. Orët e vëna në dispozicion për opozitën janë anomalish shumë më tepër sesa orët që opozitat parlamentare në parlamentet e BE. Nuk po them t’i ulim orët opozitës, me ketë them që duhet të shikojmë sesi do të ndërpriten orët e marra me forcë, me abuzim. Në shkelje të plotë të etikës parlamentare duke përdorur procedurën për të marrë peng publikun për 1 ose 2 orë kur fillon kuvendi, dhe për të pushuar sallën e parlamentit duke i vendosur deputetët e shumicës,  në pozitën e tyre që janë aty si spektatorë të një teatri balte. Në asnjë parlament demokratik në asnjë parlament të BE nuk i lejohet asnjë force politike. Rregullorja e parlamenti nuk është e shkruar në gurë, bazuar tek praktikat e BE, duhet ndërhyrë menjëherë që fjala procedurë të mos jetë e barabartë për fjalën pengmarrje”, tha Rama.

The post Rama me rezerva për ‘menaxhimin’ e Kuvendit: Do ta reformojmë! Legalizimi i rrugaçërisë bashkëfajësi appeared first on Gazeta Si.

Në një opinion të shkruar nga Henry Foy, drejtues i redaksisë së “Financial Times” në Bruksel, revista britanike kundërshton idenë e zgjerimit të BE-së me pranim të menjëhershëm të Ukrainës. Duke përmendur avancimin që ka bërë Shqipëria dhe Mali i Zi për t’u integruar në bllok, FT i jep zë zyrtarëve që e quajnë anëtarësimin e Ukrainës si të padrejtë për këto dy shtete.

Artikulli i plotë i FT:

Brukseli po harton propozime për të hequr sistemin e anëtarësimit në BE të përdorur që nga Lufta e Ftohtë, duke e zëvendësuar atë me një model të diskutueshëm me dy nivele, i cili mund të përshpejtojë hyrjen e Ukrainës në BE si pjesë e çdo marrëveshjeje paqeje për t’i dhënë fund pushtimit rus.

Plani i ristrukturimit, që po diskutohet në Komisionin Europian dhe që është ende paraprak, ka nisur tashmë të shqetësojë kryeqytetet e BE-së, të alarmuara nga një qasje e tipit “zgjerim i lehtësuar”, me pasoja të thella për unionin, sipas shtatë zyrtarëve të lartë të përfshirë në bisedime.

Ukraina, e cila u bë zyrtarisht vend kandidat për BE menjëherë pas pushtimit të plotë nga Rusia në shkurt 2022, e sheh anëtarësimin si një element themelor të së ardhmes së saj pas luftës dhe si një deklaratë përfundimtare të orientimit të saj pro-perëndimor.

Një referencë për anëtarësimin e Ukrainës në BE në vitin 2027 përfshihet në draftet e një plani paqeje me 20 pika, të udhëhequr nga SHBA-të dhe aktualisht në negociim, pavarësisht vlerësimeve të zyrtarëve të BE-së se vendit mund t’i nevojitet deri në një dekadë reformash për të përmbushur kriteret strikte të anëtarësimit.

Por zyrtarët e Komisionit kuptojnë se presidenti ukrainas Volodymyr Zelenskyy do të jetë në gjendje të pranojë aspekte të tjera të një marrëveshjeje të mundshme paqeje, siç është heqja dorë nga territore në favor të Rusisë, vetëm nëse mund t’ia paraqesë anëtarësimin në BE si rezultatin pozitiv të procesit.

Plani paraprak që po diskutohet do t’i mundësonte Ukrainës të bashkohej me unionin, por me fuqi vendimmarrëse shumë më të kufizuara. Për shembull, të drejtat normale të votimit nuk do t’i jepeshin fillimisht Ukrainës në samitet e liderëve dhe në takimet ministrore, sipas zyrtarëve.

Sipas propozimeve ende në zhvillim, Kievi do të fitonte qasje graduale në pjesë të tregut të përbashkët të BE-së, në subvencionet bujqësore dhe në fondet e zhvillimit të brendshëm të unionit, pasi të përmbushte objektiva të caktuara pas-anëtarësimit.

Kjo do të ndryshonte rrënjësisht rregullat e anëtarësimit të miratuara në vitin 1993, të cilat kërkojnë që vendet të përmbushin një gamë të gjerë rregullash dhe standardesh të BE-së në shumë fusha politike, dhe të pranohen vetëm pasi të jenë plotësuar të gjitha kriteret.

“Kohë të jashtëzakonshme kërkojnë masa të jashtëzakonshme… Ne nuk po minojmë zgjerimin. Po zgjerojmë konceptin e zgjerimit,” tha një diplomat i lartë i BE-së, i njohur me këtë ide. “Rregullat janë shkruar më shumë se 30 vjet më parë dhe duhet të jenë më fleksibël. Ky është një moment që ndodh një herë në brez dhe duhet t’i përgjigjemi.”

Megjithatë, diplomatët nga shtetet anëtare të BE-së dhe nga vende të tjera aspirante, të përfshira në diskutime informale me Komisionin, kanë shprehur shqetësim të thellë për këtë koncept. Disa druhen se ai mund të ketë ndikim negativ në stabilitetin e ardhshëm të unionit, të zhvlerësojë vlerën e anëtarësimit dhe të dëmtojë vendet e tjera kandidate.

“Është një kurth i ngritur nga Putin dhe Trump, dhe ne po biem brenda tij,” tha një diplomat i dytë i BE-së, duke përmendur rrezikun për unitetin e bllokut.

“BE-ja është edhe një herë e bllokuar mes gurit dhe murit,” tha Mujtaba Rahman, drejtor për Europën në Eurasia Group. “Nuk ka zgjidhje tjetër veçse të përshpejtojë anëtarësimin e Ukrainës, por kjo do të hapë një Kutinë e Pandorës me rreziqe politike dhe të politikave publike që askush në Bruksel nuk i kupton plotësisht.”

Përparimi i Ukrainës në procesin ekzistues të anëtarësimit është bllokuar nga Hungaria, e cila ka penguar miratimin unanim të nevojshëm për hapjen dhe mbylljen zyrtare të secilit prej 35 kapitujve të anëtarësimit.

Zyrtarë të BE-së dhe Ukrainës besojnë se, nëse SHBA-të janë nënshkruese të marrëveshjes përfundimtare të paqes, kjo do ta detyrojë Budapestin dhe aleatin e tij të afërt, presidentin Donald Trump, të tërhiqen.

Presidentja e Komisionit Europian, Ursula von der Leyen, të enjten e lidhi drejtpërdrejt anëtarësimin e Ukrainës me bisedimet e paqes: “Anëtarësimi është një garanci kyçe sigurie për Ukrainën, por edhe motori thelbësor për rritjen dhe prosperitetin e ardhshëm,” tha ajo.

Megjithatë, një grup i madh shtetesh anëtare të BE-së, ndonëse të gatshme të mbështesin Ukrainën, janë fuqishëm kundër çdo mase që do të krijonte hapësira në rregulla ose do të vendoste një sistem anëtarësimi me dy nivele, thanë katër diplomatë të bllokut.

“Nuk mund të kesh një proces të bazuar në meritë me një datë përfundimi të paracaktuar,” tha një prej tyre.

“Nëse përpiqeni t’ua impononi këtë shteteve anëtare, ata nuk do ta pranojnë kurrë,” paralajmëroi një zyrtar i lartë i BE-së, duke thënë se kjo do të hapte një përçarje të rrezikshme mes Brukselit dhe vendeve anëtare.

Zyrtarë të tjerë thanë se çdo ndryshim i procesit të zgjerimit do të trazonte ambiciet e vendeve të tjera kandidate, duke ngritur pyetje më të gjera për mënyrën se si BE-ja ndërvepron me fqinjët e saj të afërt.

Mali i Zi dhe Shqipëria janë vendet më pranë anëtarësimit për sa i përket përparimit në kapituj dhe mund të ndihen sikur po u ofrohet një “çmim” më pak tërheqës, thanë tre nga shtatë burimet.

Po ashtu, do të ngriheshin pikëpyetje nëse vende të tjera që kanë bërë pak ose aspak përparim drejt anëtarësimit vitet e fundit, si Bosnja dhe Turqia, do të përfitonin nga i njëjti model “zgjerim i lehtësuar”.

Është e paqartë se si kjo do të ndikonte vendet e Zonës Ekonomike Europiane, si Norvegjia, që janë pjesë e tregut të përbashkët pa të drejta vote, apo vende të tjera partnere të afërta, por jo kandidate, si Mbretëria e Bashkuar.

“Me diçka të tillë po ngre pyetje shumë të mëdha dhe shumë të vështira,” tha një diplomat i tretë i lartë i BE-së. “Ka kaq shumë pasoja të paparashikuara të mundshme.”

The post Financial Times: Hyrja e Ukrainës në BE, padrejtësi për Shqipërinë dhe Malin e Zi! appeared first on Gazeta Si.

Nga Gazeta ‘SI’ – Në një ngarkesë farash susami të importuara në Shqipëri janë konstatuar nivele shumë të larta të aflatoksinës B1, një substancë tepër e rrezikshme për shëndetin e njeriut.

Bëhet fjalë për një ngarkesë të kompanisë “Neranxi”, me origjinë nga Bolivia, e futur në vend në fillim të muajit dhjetor. Pas analizave laboratorike të kryera në Holandë, ku ky produkt ishte eksportuar, është konstatuar prania e aflatoksinës mbi normat e lejuara.

Më 22 dhjetor 2025, RASFF i Komisionit Europian ka publikuar alert-in zyrtar për këtë ngarkesë, ndërsa në javën e parë të janarit AKU është njoftuar zyrtarisht, pasi Shqipëria rezulton një nga vendet importuese.

Sipas informacioneve të siguruara, kompania importuese ka futur rreth 300 kg fara susami, të cilat janë ripaketuar në sasi më të vogla dhe janë hedhur në treg, përmes rrjetit të dyqaneve të saj, por edhe në markete të tjera. Në momentin kur alert-i ka mbërritur në Shqipëri, pjesa më e madhe e sasisë ishte shitur, ndërsa vetëm një sasi e vogël është gjetur gjendje dhe është bllokuar.

Të dhënat e produktit të rrezikshëm:
Emri në etiketë: Natural Black Sesame Seeds non EU origin bag 25 kg
Origjina: Bolivia (jo-BE)
LOT: LO210100001

AKU njofton se sasia e konstatuar gjendje është bllokuar me destinacion asgjesimin, ndërsa konsumatorët që e kanë blerë këtë produkt duhet ta kthejnë menjëherë në pikat e shitjes.

The post Alarmi nga BE: Në Shqipëri janë shitur fara susami me aflatoksinë nga Bolivia appeared first on Gazeta Si.

Nga Gazeta ‘SI’ – Pak muaj pas shpalljes së çmimeve të reja të referencës në qytetet dhe bregdetin e Shqipërisë, qeveria ka shpallur dhe ato për fshatrat e zonat rurale.

Sipas një dokumenti që pritet të miratohet, për fshatrat do të përdoren çmimet e aktuale të qyteteve, në pritje të miratimit të çmimeve të reja. P.sh në rastin e Durrësit, ku çmimi i vjetër i referencës ishte 67 mijë lekë, për zonën urbane, tashmë 67 mijë lekë do të jetë edhe për zonën rurale. Me propozimet e reja, një m2 në Durrës, qytet dhe bregdet, shkon deri në 200 mijë lekë.

Fshatrat e Durrësit, në tërësi kanë vlerën më të lartë të çmimit për m2, sipas listës së re, por fshati më i shtrenjtë rezulton Farka e Tiranës, me 115.200 lekë për m2. Petrela dhe Peza parashikohet të kenë një çmim 84.000 lekë/m2.

Në Vlorë, çmimi i referencës për zonën rurale, përfshirë Radhimën (jashtë vijës së parë bregdetare), propozohet në 61.800 lekë për metër katror. Saranda ndahet në pesë zona urbane dhe një zonë rurale të re për fshatrat, me çmim reference 56 mijë lekë për metër katror.

Në zonën e veriut, fshatrat e Shkodrës dhe Lezhës do të kenë vlerat më të larta të referencës, repsektivisht 58 dhe 56 mijë lekë për metër katror.

Asnjë nga ndryshimet nuk ka hyrë ende në fuqi dhe janë në pritje të miratimit nga Kuvendi. Në draftin e çmimeve për qytetet, zona e ish-Bllokut në Tiranë kryeson me çmimin më të lartë të referencës, 228 mijë lekë për metër katror ose 2.2 mijë euro.

Pas kryeqytetit, zonat më të shtrenjtë janë ishulli i Sazanit dhe porti i Durrësit, ku një metër katror tokë kushton 200.000 lekë ose 2 mijë euro. Çmimet e rritura duket të jenë të lidhura me dy projektet luksoze që pritet të zhvillohen në Sazan nga familja Trump dhe në Durrës nga miliarderi arab Mohammed Alabbar.

Tabela e miratuar nga ministria e Financave tregon një rritje të konsiderueshme të çmimeve përgjatë të gjithë bregdetit. çmimet e reja për Himarën kapin 1.4 mijë euro/m2.

Propozimet e qeverisë nuk u mirëpritën nga të gjithë aktorët e tregut. Profesionistët e lirë shprehën shqetësimin e tyre duke thënë se drafti ka një metodologji jo transparente dhe nuk pranon transaksionet poshtë vlerës së caktuar, duke nxitur rritje artificiale të të çmimeve të apartamenteve.

Sipas APL, përdorimi i projekteve të ardhshme të zhvillimit urban si indikatorë për rritjen e çmimeve referuese, pa u bazuar në të dhëna reale të tregut të sotëm, përbën një tjetër rrezik për deformimin e tregut.

The post Çmime reference edhe për zonat rurale. Farka, fshati më i shtrenjtë i Shqipërisë appeared first on Gazeta Si.

Nga Gazeta ‘SI’ – Një raport monitorimi i organizatës Qëndresa Qytetare ka gjetur se qindra projekte të parashikuara nga qeveria, në buxhetin e vitit 2024, kanë mbetur vetëm në letra.

Sipas QQ-së, disa nga projektet e parealizuara janë jetike për vendin dhe do të ndikonin në përmirësimin e jetesës së qytetarëve.

Konkretisht, bëhet fjalë për 275 projekte investimesh të parashikuara në Planin Buxhetor, me një vlerë totale rreth 33.7 miliard lekë nga 7 ministritë kryesore.

Në ministrinë e Bujqësisë 11 projekte (2.87 miliard lekë), përfshirë cilësinë dhe kontrollin e ushqimit, nuk janë nisur.

Në ministrinë e Infrastrukturës dhe Energjitikës, 120 projekte (11.96 miliard lekë), kryesisht ndërtimi dhe rehabilitimi i ujësjellësve; 112 projekte ujësjellësash nuk u realizuan.

Financat dhe Ekonomia: 24 projekte (2 miliard lekë), kryesisht për përmirësimin e banimit dhe lehtësimin e tregtisë.

Arsimi dhe Sportet: 59 projekte (4.3 miliard lekë), përfshirë transportin për nxënës dhe mësues, laboratorë dhe projekte kërkimore.

Shëndetësia dhe Mirëqënia Sociale: 21 projekte (836 milionë lekë), kryesisht ndërtimi i qendrave shëndetësore dhe furnizimi me pajisje laboratorike.

Brendshme: 20 projekte (1.06 miliard lekë), për modernizimin e sistemeve dhe parandalimin e rreziqeve të sigurisë.

Mbrojtja: 20 projekte (10.68 miliard lekë), përfshirë modernizimin dhe rritjen e kapaciteteve në kuadër të NATO-s.

Në përfundim, Qëndresa Qytetare rekomandon që për të përmirësuar situatën, duhet rritur transparenca dhe të gjurmohet me kujdes ecuria e projekteve publike, duke vendosur një kod unik për secilin projekt që të lehtësohet monitorimi. Po ashtu, projektet, sugjeron QQ, duhet të klasifikohen sipas rëndësisë, duke i dhënë përparësi atyre më strategjikë, ndërsa çdo mos-realizim duhet shpjeguar publikisht, për të garantuar llogaridhënie dhe besueshmëri ndaj qytetarëve dhe parave të tyre.

The post Projektet publike ngelen rrugëve! 33 mld lekë investime të parealizuara nga qeveria appeared first on Gazeta Si.

Nga Gazeta ‘SI’ – Një ligj i ri për koncesion dhe PPP-të ka hyrë në fuqi, ku bëhet me detyrim paraqitja e një studimi fizibiliteti për çdo kontratë publike. Në studimin e fizibilitetit duhet të përcaktohet vlera totale e projektit dhe tarifat shtesë kur koncesioni të nisë zbatimin, përveç se në fushën e sportit apo shëndetësisë.

Në studimin e fizibilitetit, qeveria thekson se duhet të merren parasysh, interesi publik mbrojtja e mjedisit, qëndrueshmëria, përshtatshmëria financiare e projektit, treguesit e vlerës për para, risqet direkte e indirekte financiare si dhe interesi i tregut dhe aftësia për të tërhequr operatorët e interesuar ekonomikë dhe mbështetësit financiarë.

Një pikë e rëndësishme e ligjit të ri është vendosja e një kufiri monetar për PPP-të e koncesionit, që miratohet nga kabineti qeveritar.

Por ligji i miratuar ndryshe nga drafti fillestar, nuk vendos kufizime për “propozimet e pakërkuara”, duke e lënë këtë mundësi të hapur për çdo operator ekonomik. Fillimisht, ministria e Ekonomisë e pati kufizuar këtë mundësi vetëm në sektorët me rëndësi jetike.

Ligji i ri përfshin një nen të dedikuar parandalimit të korrupsionit dhe konfliktit të interesit, ndërsa sjell përcaktime të reja në lidhje me konfiedencialitetin, një klauozlë që shpesh përdoret për të mos bërë publike të dhënat e kontratave koncesionare. Sipas propozimeve të reja, operatori ekonomik nuk mund të klasifikojë si konfidencial: çmimin e ofertës, listën e çmimeve, katalogun, informacionin lidhur me kriteret e përzgjedhjes së ofertës, dokumentet publike, fragmente nga regjistrat publikë, etj.

The post Miratohet ligji i ri i koncesioneve: Vendoset kufi monetar! Studim fizibiliteti për çdo kontratë appeared first on Gazeta Si.

Nga Gazeta ‘SI’ – Qeveria ka miratuar krijimin e një shoqërie aksionare me pronësi tërësisht shtetërore, e cila do të marrë në administrim shërbimin e sterilizimit në të gjitha spitalet publike të vendit.

Sipas vendimit të botuar në Fletoren Zyrtare, “Operatori i Shërbimeve të Integruara të Sterilizimit” SHA do të financohet fillimisht me 200 milionë lekë nga buxheti i shtetit për vitin 2026 dhe do të përfitojë pa pagesë asetet që i kalojnë shtetit pas përfundimit të kontratës koncesionare të nënshkruar në vitin 2015.

Shoqëria e re shtetërore do të menaxhojë të gjithë zinxhirin e shërbimeve të sterilizimit, nga furnizimi me instrumente kirurgjikale sterile dhe materiale njëpërdorimëshe, te funksionimi i Stacionit Qendror të Sterilizimit në QSUT, trajtimi i mbetjeve spitalore me rrezik biologjik dhe digjitalizimi i proceseve. Të ardhurat e saj do të sigurohen nga tarifat e shërbimeve dhe burime të tjera të ligjshme.

Sipas vendimit, Ministria e Shëndetësisë dhe Mirëqenies Sociale ka një afat prej 30 ditësh nga hyrja në fuqi e aktit për miratimin e statutit dhe regjistrimin e shoqërisë në Qendrën Kombëtare të Biznesit, ndërsa injektimi i kapitalit fillestar do të kryhet menjëherë pas regjistrimit.

Kontrata e sterilizimit, e nënshkruar në vitin 2016 me afat dhjetëvjeçar, u shndërrua shpejt në një nga kontratat më problematike për qeverinë. Kostoja e saj rezultoi ndjeshëm më e lartë se parashikimi fillestar, duke arritur rreth 15 miliardë lekë, ndërsa kontrata dhe kushtet e zbatimit të saj janë nën hetim prej vitesh, së bashku me ish-zyrtarë dhe përfaqësues të biznesit.

The post PPP në hetim, kontrata e sterilizimit i kalon shtetit pas skandalit appeared first on Gazeta Si.

Nga Gazeta ‘SI’- Agjencia për Zhvillim Bujqësor dhe Rural ka reaguar pas një lajmi ku raportohej se i ka dhënë fonde që i dedikohen bujqësisë, një kontigjenti kriminal në qytetin e Durrësit.

Sipas lajmit të publikuar, drejtoresha e AZHBR Durrës ka firmosur dhënien e një granti 22.5 milionë lekë të vjetra për Xhevdet Troplinin.

Në një deklaratë për mediat, AZHBR thotë se proceset për dhënien e fondit janë kryer në përputhje me ligjin dhe se subjekti në fjalë ishte legjitim.

Por, AZHBR thekson se në fazën e pagesës, procedurat janë refuzuar nga autoriteti sepse subjekti, në këtë rast, Troplini, nuk i kishte përmbushur kushtet.

Reagimi i AZHBR:

Agjencia për Zhvillim Bujqësor dhe Rural dëshiron të sqarojë opinionin publik lidhur me një lajm të pasaktë që po qarkullon në disa portale, mbi një pagesë të supozuar të kryer nga AZHBR.

Në zbatim të Udhëzimit nr. 22, datë 19.09.2024, “Për kriteret, procedurat dhe mënyrën e administrimit të fondit të programit për bujqësinë dhe zhvillimin rural”, subjekti në fjalë është kontraktuar në përputhje të plotë me kriteret dhe procedurat e parashikuara në këtë akt.

Megjithatë, në fazën e pagesës, subjekti i kontraktuar në fjalë, është 𝐫𝐞𝐟𝐮𝐳𝐮𝐚𝐫 pasi nuk ka përmbushur kushtet e përcaktuara në kontratën e grantit.

AZHBR garanton fermerët dhe qytetarët se çdo proces zhvillohet në përputhje të plotë me legjislacionin në fuqi dhe me detyrimet që rrjedhin prej tij, duke zbatuar parimet e transparencës dhe përgjegjshmërisë.

The post Skandali me fondet e bujqësisë në Durrës, AZHBR: Kontrata u nënshkrua, por pagesa u bllokua appeared first on Gazeta Si.