❌

Normal view

There are new articles available, click to refresh the page.
Yesterday — 2 February 2026Main stream

Pse Amerika duhet t’i mbĂ«shtesĂ« kryengritĂ«sit iranianĂ«?!

✇Java News
By: S T
2 February 2026 at 18:38

Nga Thomas Cantwell*

Ne u kĂ«rkuam atyre tĂ« çarmatoseshin. NĂ« kĂ«mbim, Amerika u dha fjalĂ«n e saj: ne do t’i mbronim. Midis atyre qĂ« njoha ishte Hossein Madani, njĂ« zĂ«dhĂ«nĂ«s i palodhur qĂ« kishte studiuar nĂ« Shtetet e Bashkuara dhe mĂ« vonĂ« u bĂ« miku im. NjĂ« dekadĂ« mĂ« vonĂ«, Hossein u vra. U qĂ«llua fillimisht nĂ« bark, pastaj u ekzekutua me njĂ« plumb nĂ« kokĂ«, ndĂ«rsa rrinte ulur i plagosur dhe i pambrojtur pas njĂ« muri. PesĂ«dhjetĂ« e njĂ« tĂ« tjerĂ« u vranĂ« bashkĂ« me tĂ«. Forcat irakiane, qĂ« i ishte besuar mbrojtja e tyre ose ishin diku tjetĂ«r ose i tĂ«rhoqĂ«n vetĂ« kĂ«mbĂ«zat.

Nuk e kam harruar atë tradhti që atëherë. Sot, ndërsa Irani hyn në fazën më të rëndësishme të kryengritjes së tij prej brezash, ajo kujtesë është rikthyer me një urgjencë të re. Sepse ajo që po zhvillohet tani nuk është një tjetër cikël protestash kalimtare.

ËshtĂ« njĂ« pĂ«rballje mbarĂ«kombĂ«tare, rezultati i tĂ« cilit do tĂ« pĂ«rcaktojĂ« nĂ«se Irani do tĂ« mbetet nĂ«n kontrollin e fashizmit fetar apo do tĂ« çlirohet mĂ« nĂ« fund. Kryengritja qĂ« shpĂ«rtheu mĂ« 28 dhjetor, pas rĂ«nies sĂ« monedhĂ«s sĂ« Iranit, ka shkatĂ«rruar çdo iluzion tĂ« njĂ« kthimi nĂ« status quo.

Ajo qĂ« filloi me grevat e tregtarĂ«ve tĂ« pazarit tĂ« Teheranit kundĂ«r inflacionit tĂ« pamatur u pĂ«rhap shpejt nĂ« universitete, qendra industriale dhe mĂ« shumĂ« se 400 qytete. Sloganet janĂ« tĂ« paqarta: “vdekje diktatorit, qoftĂ« Shah apo udhĂ«heqĂ«s Suprem”.

IranianĂ«t po hedhin poshtĂ« tĂ« gjitha format e tiranisĂ«, tĂ« vjetra dhe tĂ« reja njĂ«soj. Ky nuk Ă«shtĂ« reagim spontan. ËshtĂ« rezistencĂ« e organizuar. Republika Islamike e kupton kĂ«tĂ« mĂ« mirĂ« se shumĂ« njerĂ«z nĂ« PerĂ«ndim. Kjo Ă«shtĂ« arsyeja pse Ă«shtĂ« pĂ«rgjigjur me njĂ« brutalitet tĂ« paparĂ«.

QĂ« nga fillimi i kryengritjes, mijĂ«ra janĂ« vrarĂ« ose plagosur, dhjetĂ«ra mijĂ«ra janĂ« ndaluar dhe ekzekutimet janĂ« pĂ«rshpejtuar me njĂ« ritĂ«m tĂ« paparĂ« nĂ« dekada. Numri i konfirmuar i tĂ« vdekurve Ă«shtĂ« 3,000, megjithĂ«se shifrat jozyrtare janĂ« disa herĂ« mĂ« tĂ« larta. MEK ka identifikuar 1,000 martirĂ« deri mĂ« tani, pĂ«rfshirĂ« 100 gra dhe dhjetĂ«ra fĂ«mijĂ«. Jo mĂ« pak se 10 ishin anĂ«tarĂ« tĂ« NjĂ«sive tĂ« RezistencĂ«s MEK. MegjithatĂ«, represioni nuk ka arritur ta thyejĂ« lĂ«vizjen. PĂ«r mĂ« shumĂ« se katĂ«r dekada, MEK ka qenĂ« shtylla kurrizore e rezistencĂ«s sĂ« organizuar brenda Iranit. Rrjeti i saj i NjĂ«sive tĂ« RezistencĂ«s – tĂ« rinj dhe tĂ« reja qĂ« veprojnĂ« nĂ«n rrezik ekstrem, e ka transformuar zemĂ«rimin publik nĂ« veprim tĂ« qĂ«ndrueshĂ«m nĂ« tĂ« gjithĂ« vendin. Kjo ishte e vĂ«rtetĂ« nĂ« vitin 2017, nĂ« nĂ«ntor 2019 kur u masakruan rreth 1,500 protestues dhe pĂ«rsĂ«ri nĂ« vitin 2022 pasi Mahsa Amini u vra nĂ« paraburgim nga policia. Çdo herĂ« regjimi qĂ«llonte pĂ«r tĂ« vrarĂ«. Çdo herĂ« njerĂ«zit ktheheshin. Sot, ky cikĂ«l ka arritur nĂ« pikĂ«n pa kthim.

Obsesioni i regjimit për shkatërrimin e MEK-ut shpjegon krimet e tij. Që nga viti 1981, më shumë se 100,000 anëtarë dhe mbështetës janë ekzekutuar. Vetëm në verën e vitit 1988, afërsisht 30,000 të burgosur politikë, shumica e të cilëve bashkëpunëtorë të MEK-ut, u masakruan brenda pak javësh. Të mbijetuarit u ndoqën nga Teherani në Kampin Ashraf dhe më vonë në mërgim në Shqipëri. Dhe ende, lëvizja vazhdon. Sot, MEK formon thelbin e Këshillit Kombëtar të Rezistencës së Iranit (NCRI), një koalicion i gjerë që ka fituar njohje nga mijëra ligjvënës dhe 137 ish-udhëheqës botërorë dhe krerë shtetesh në të gjithë Shtetet e Bashkuara dhe Evropën si një alternativë e qëndrueshme demokratike.

Presidentja e zgjedhur e saj, Maryam Rajavi, ka paraqitur një plan të qartë me 10 pika: zgjedhje të lira, ndarje të fesë nga shteti, barazi gjinore, të drejta të pakicave, heqje të dënimit me vdekje dhe një Iran jo-bërthamor që jeton në paqe me fqinjët e tij.

Kjo nuk Ă«shtĂ« teori abstrakte. ËshtĂ« njĂ« udhĂ«rrĂ«fyes tranzicioni, i farkĂ«tuar nga njerĂ«z qĂ« kanĂ« paguar me gjak pĂ«r çdo centimetĂ«r tĂ« tokĂ«s politike qĂ« mbajnĂ«. Kryengritja aktuale mund tĂ« jetĂ« mĂ« e pĂ«rgjakshmja deri mĂ« tani. Por Ă«shtĂ« gjithashtu edhe mĂ« e vendosura. TĂ« rinjtĂ« iranianĂ«, shumĂ« prej tyre tĂ« lindur shumĂ« kohĂ« pasi Hossein Madani mori kartĂ«n e “personit tĂ« mbrojtur”, tani po pĂ«rballen me Trupat e GardĂ«s Revolucionare Islamike me njĂ« guxim qĂ« nuk lĂ« asnjĂ« dyshim pĂ«r drejtimin e historisĂ«. Komuniteti ndĂ«rkombĂ«tar, dhe veçanĂ«risht Shtetet e Bashkuara, pĂ«rballen me njĂ« zgjedhje tĂ« qartĂ«.

Ne mund tĂ« pĂ«rsĂ«risim dĂ«shtimet e sĂ« kaluarĂ«s: tĂ« lĂ«shojmĂ« deklarata shqetĂ«simi, tĂ« kapen pas iluzioneve tĂ« reformĂ«s dhe tĂ« shikojmĂ« regjimin teksa pĂ«rpiqet ta mbytĂ« njĂ« komb nĂ« gjak. Ose mĂ« nĂ« fund mund t’i respektojmĂ« premtimet qĂ« kemi bĂ«rĂ«, ndaj njerĂ«zve tĂ« Kampit Ashraf dhe ndaj popullit iranian nĂ« tĂ«rĂ«si. Kjo do tĂ« thotĂ« tĂ« qĂ«ndrosh pa mĂ«dyshje nĂ« krah tĂ« atyre qĂ« rrezikojnĂ« gjithçka pĂ«r liri.

Do tĂ« thotĂ« tĂ« njihesh me NCRI-nĂ« si alternativĂ«n demokratike qĂ« ajo e ka dĂ«shmuar veten. Dhe do tĂ« thotĂ« t’i mbash udhĂ«heqĂ«sit e Iranit pĂ«rgjegjĂ«s pĂ«r krimet kundĂ«r njerĂ«zimit. NĂ« vitin 2013, shkrova se braktisja e Kampit Ashraf la gjak nĂ« duart e amerikanĂ«ve. Sot, ndĂ«rsa njĂ« brez i ri po vdes nĂ« rrugĂ«t e Iranit, njolla kĂ«rcĂ«non tĂ« thellohet. Mendoj shpesh pĂ«r Huseinin. Mendoj pĂ«r kartĂ«n qĂ« i dhashĂ« dhe pĂ«r fjalĂ«n qĂ« i dhashĂ«. Ai e mbajti fjalĂ«n e tij. Ai mbeti i pĂ«rkushtuar ndaj demokracisĂ« deri nĂ« frymĂ«n e tij tĂ« fundit. MĂ« e pakta qĂ« mund tĂ« bĂ«jmĂ« Ă«shtĂ« t’i mbajmĂ« tonat.  Stripes

*NĂ« vitin 2003, si njĂ« nga komandantĂ«t e parĂ« tĂ« UshtrisĂ« Amerikane nĂ« Kampin Ashraf nĂ« Irak, unĂ« personalisht u dorĂ«zova kartat e identitetit tĂ« “personave tĂ« mbrojtur” anĂ«tarĂ«ve tĂ« OrganizatĂ«s Popullore Muxhahedine tĂ« Iranit (PMOI/MEK).

Before yesterdayMain stream

A janë vendet e BE-së, importues të produkteve dhe armatimeve koreanoveriore?!

✇Java News
By: S T
1 February 2026 at 20:26

OKB-ja liston vendet e Bashkimit Evropian si importues të rëndësishëm të produkteve dhe armatimeve koreanoveriore(!)-A po luan Pheniani një lojë të dyfishtë me Rusinë?

Nga Eljanos Kasaj*

Bazuar në të dhënat zyrtare tregtare të raportuara në Bazën e të Dhënave të Statistikave të Tregtisë së Mallrave të OKB-së (UN Comtrade), të paktën 10 shtete të Bashkimit Evropian janë përmendur se kanë importuar produkte nga Republika Demokratike Popullore e Koresë (RPDK/Koreja e Veriut) gjatë vitit 2024, duke filluar nga tekstilet, pajisjet dhe makineritë elektronike, e deri tek municionet dhe sistemet e armëve konvencionale koreanoveriore.

Publikimi i këtij raporti ndonëse nuk ka zgjuar ndonjë debat publik në Bashkimin Evropian ose në vended e listuara (pa përmendur as ndonjë deklaratë publike prej zyrtarëve brukselian)-ka ngritur shumë pyetje midis ekspertëve të sigurisë dhe koreanologëve sidomos mbi faktin se RPDK-ja ndodhet prej pothuaj dy dekadash nën sanksionet të ashpra prej Bashkimit Evropian në lidhje me një numër çështjesh që Brukseli i ka cilësuar si primare.

Por, më fort i çuditshëm dhe interesant paraqitet fakti se cilat vende të Bashkimit Evropian janë ato që kanë blerë produktet dhe armatimet koreanoveriore, ku vendin kryesor e kanë zënë tri nga shtetet kyçe të Bashkimit Evropian: Polonia, Austria dhe Luksemburgu.

Sipas analizĂ«s sĂ« publikuar nĂ« raportin e BazĂ«s sĂ« tĂ« DhĂ«nave tĂ« Statiatikave Tregtare tĂ« OKB-sĂ«, kĂ«to tri vende janĂ« identifikuar si shtetet kryesore importuese tĂ« produkteve tĂ« RPDK-sĂ«, duke pĂ«rfshirĂ« edhe atĂ« qĂ« nĂ« tĂ« dhĂ«nat zyrtare Ă«shtĂ« cilĂ«suar si “artikuj tĂ« kategorizuar sipas kodeve ushtarake” ose artikuj qĂ« shfaqen nĂ« “kategoritĂ« e mbrojtjes”.

Pavarësisht se për shumë vëzhgues ose analist skeptik, këto të dhëna paraqiten fort impresionuese ose të pabesueshme, ato nuk janë edhe aq të jashtëzakonshme sa mund të duken në momentet e para për lexuesin.

Le tĂ« kujtojmĂ« kĂ«tu se njĂ« nga bankat mĂ« tĂ« famĂ«shme tĂ« RPDK-sĂ«, “Golden Star Bank”-Ishte njĂ« degĂ« e BankĂ«s Koreane Daesong, e cila Ă«shtĂ« e lidhur me ByronĂ« 39 tĂ« KoresĂ« sĂ« Veriut- ishte e vetmja bankĂ« koreanoveriore qĂ« operonte nĂ« EvropĂ« dhe se zyrat e saj ndodheshin nĂ« VjenĂ« tĂ« AustrisĂ« nga viti 1982 deri nĂ« mbylljen e saj nĂ« vitin 2004, me akuzat prej qeverisĂ« austriake  pĂ«r pastrim parash, financim tĂ« tregtisĂ« sĂ« paligjshme tĂ« armĂ«ve si dhe tĂ« shĂ«rbyerit si fasadĂ« e agjentĂ«ve tĂ« shĂ«rbimit sekret koreanoverior.

Ndërsa pas shembjes së Bllokut Lindor në vitet 1988-1990, Polonia (së bashku me Bullgarinë) kanë qenë një nga vended e vetme Evropiano-Lindore dhe pjesë e Bashkimit Evropian, të cilat kanë vijuar të kenë mardhënie ekonomike me RPDK-në, ku sipas statistika zyrtare polake, importet e mallrave nga RPDK-ja në Poloni arritën në 1.7 milionë euro në vitin 2017. Dy të tretat e kësaj vlere ishin plastika dhe pajisje elektrike (artikuj kryesorë: polietileni me vlerë 540,000 euro, fije për 200,000 euro, makina shtypi për 100,000 euro dhe bateri për 69,000 euro).

Gjithashtu vlen tĂ« pĂ«rmended se qĂ« nga ndalimi zyrtar i eksportit tĂ« pjesĂ«ve dhe komponentĂ«ve tĂ« dronĂ«ve nga qeveria kineze nĂ« UkrainĂ« dhe FederatĂ«n Ruse nĂ« shtator 2024, Polonia Ă«shtĂ« bĂ«rĂ« njĂ« ndĂ«rmjetĂ«s i rĂ«ndĂ«sishĂ«m pĂ«r furnizimin e kĂ«tyre pjesĂ«ve nĂ« UkrainĂ«, duke u kthyer nĂ« njĂ« nga blerĂ«sit mĂ« tĂ« rĂ«ndĂ«sishĂ«m tĂ« teknologjisĂ« ushtarake kineze dhe njĂ« nga shtetet kryesore ku kryhet “tranziti” i armatimeve dhe teknologjive ushtarake prej vendeve me qasje politike tĂ« afĂ«rt me atĂ« ruse (si Republika Popullore e KinĂ«s) ose aleate zyrtare tĂ« MoskĂ«s(si Republika Demokratike Popullore e KoresĂ«).

KĂ«shtu, rrjedhimisht nuk duket e çuditĂ«shme qĂ« pas performancĂ«s impresionuese tĂ« topit vetĂ«lĂ«vizĂ«s koreanoverior tĂ« modelit M-1989 “Koksan”, i cili ka njĂ« rreze veprimi dukshĂ«m mĂ« tĂ« gjatĂ« se sistemet standarde ruse dhe madje edhe se topat perĂ«ndimor 155 mm tĂ« ofruara nga NATO pĂ«r UkrainĂ«n, si dhe sistemet anti-tank “Bulsae-4″( tĂ« cilat kanĂ« treguar njĂ« superioritet tĂ« padiskutueshĂ«m pĂ«rball siatemeve amerikane “Javelin” ose atyre ruse “Kornet”), vended e Bashkimit Evropian mund tĂ« jenĂ« duke pĂ«rdorur tĂ« njĂ«jtĂ«n strategji si nĂ« rastin e teknologjisĂ« kineze-duke blerĂ« armatimet dhe sistemet ushtarake koreanoveriore pĂ«r ti pĂ«rdorur pĂ«r tĂ« suplimuar UkrainĂ«n ose edhe pĂ«r pĂ«rdorim vetjak (duke qenĂ« se çmimi i tyre ashtu si ai i teknologjive kineze Ă«shtĂ« fort mĂ« ekonomik se sa ato amerikane, franceze ose britanike).

Ndërsa kapacitetet e industrisë ushtarake koreanoveriore kanë treguar një superioritet surprizues, i cili ka aritur të dominojë mbi atë ruse dhe të shumë vendeve anëtare të NATO-s, duke e kthyer RPDK-në në një nga vended më të rëndësishme të industrisë së armatimeve në rajonin e Azisë Veri-Lindore dhe në Euroazi.

Si pĂ«rfundim, mund tĂ« themi se ndonĂ«se nuk ka statistika zyrtare prej Bashkimit Evropian ose vendeve tĂ« listuara nĂ« raportin e BazĂ«s sĂ« tĂ« DhĂ«nave tĂ« Statiatikave Tregtare tĂ« OKB-sĂ«, mundĂ«sia e pĂ«rdorimit prej disa vendeve evropiane tĂ« lidhjeve historike(si vended ish-pjesĂ«tare tĂ« Bllokut Lindor) ose statusit neutral pĂ«r tu kthyer nĂ« “ura ndĂ«rlidhĂ«se” midis vendeve qĂ« sot listohen si prodhueset mĂ« tĂ« mĂ«dha tĂ« armatimeve ose sistemeve mbrojtĂ«se, duket se Ă«shtĂ« kthyer nĂ« njĂ« realitet aktual i cili shĂ«rben si pĂ«rgjigje e dinamikave me tĂ« cilat situatat qĂ« paqaqiten sot nĂ« terrenin gjeopolitik, por edhe njĂ« shembull se si “vllazĂ«ritĂ« politike” midis shteteve(si nĂ« rastin e RPDK-sĂ« me FederatĂ«n Ruse), nĂ« tĂ« vĂ«rtet ndĂ«rtohen vetĂ«m nĂ« bazĂ« tĂ« interesave politiko-ekonomik, mĂ« shumĂ« se sa nĂ« bazĂ« tĂ« kauzave moralo-historike ( argument i pĂ«rsorur shpesh prej zyrtarĂ«ve rus pĂ«r tĂ« ilustruar mardhĂ«nien e tyre me shtete tĂ« caktuara, si dhe nĂ« rastin e RPDK-sĂ«).

*Fakulteti i Shkencave Politike. Universiteti i Wroclaw (Uniwersytet WrocƂawski), Poloni

Si mund të bëhet Irani, një republikë demokratike, paqësore dhe jo-bërthamore?!

✇Java News
By: S T
28 January 2026 at 11:52

The Scotsman*
Si mund të bëhet vendi im, Irani, një republikë demokratike, paqësore dhe jo-bërthamore
Në një artikull të zonjës Presidente e zgjedhur të Këshillit Kombëtar të Rezistencës së Iranit, të botuar në The Scotsman, ajo argumenton se Irani ndodhet në një pikë kthese historike pas kryengritjes mbarëkombëtare që filloi në fund të vitit 2025. Ajo pohon se populli iranian, përmes guximit dhe sakrificës, ka dëshmuar vendosmërinë e tij për të përmbysur teokracinë sunduese dhe për të vendosur një republikë demokratike dhe laike. Sipas saj, shembja e regjimit është e pashmangshme, por pyetjet thelbësore lidhen me mënyrën dhe kohën se si do të ndodhë dhe nëse do të çojë drejt stabilitetit apo kaosit.
Rajavi thekson se dobësimi i sistemit klerikal nuk garanton automatikisht rënien e tij. As ndërhyrja e huaj dhe as presioni i jashtëm nuk mund të sjellin ndryshim të qëndrueshëm. Përkundrazi, ajo këmbëngul se ndryshimi i regjimit mund të arrihet vetëm nga populli iranian përmes një rezistence të organizuar, mbarëkombëtare dhe të disiplinuar. Ajo vë në dukje rolin qendror të Mujahedin-e Khalq (MEK), për të cilin thotë se ka kushtuar më shumë se katër dekada përballjes me represionin dhe ndërtimit të një lëvizjeje të strukturuar të aftë për të sfiduar Korpusin e Gardës Revolucionare Islamike (IRGC).
Sipas artikullit, rezistenca e organizuar ka qenë vendimtare në kryengritjet e fundit. Njësitë e Rezistencës dhe rrjetet e organizuara të të rinjve ndihmuan në zgjerimin e protestave, koordinimin e veprimeve, transmetimin e mesazheve dhe mbrojtjen e demonstruesve, shpesh me koston e jetës së tyre. Rajavi kujton historinë e gjatë të sakrificës së lëvizjes, përfshirë ekzekutimet masive dhe dekadat e përndjekjes, për të theksuar besueshmërinë dhe përkushtimin e saj.
PĂ«rtej pĂ«rmbysjes sĂ« regjimit, Rajavi nĂ«nvizon rĂ«ndĂ«sinĂ« e pĂ«rgatitjes pĂ«r periudhĂ«n tranzitore. Ajo paraqet KĂ«shillin KombĂ«tar tĂ« RezistencĂ«s sĂ« Iranit (NCRI) si njĂ« alternativĂ« demokratike me plane politike, ligjore dhe administrative pĂ«r “ditĂ«n pas”. KĂ«to pĂ«rfshijnĂ« formimin e njĂ« qeverie tĂ« pĂ«rkohshme, mbajtjen e zgjedhjeve tĂ« lira dhe tĂ« ndershme brenda gjashtĂ« muajve, krijimin e njĂ« Asambleje Kushtetuese dhe hartimin e njĂ« kushtetute tĂ« re pĂ«r t’u miratuar me referendum. Ajo argumenton se njĂ« planifikim i tillĂ« mund tĂ« parandalojĂ« njĂ« vakum pushteti dhe tĂ« sigurojĂ« njĂ« transferim tĂ« rregullt tĂ« sovranitetit te populli.
Rajavi paraqet vizionin e saj për një Iran të ardhshëm, të bazuar në Planin me Dhjetë Pika të NCRI-së: barazi gjinore, ndarje të fesë nga shteti, heqje të dënimit me vdekje, pavarësi të gjyqësorit, liri politike dhe mediatike, të drejta për pakicat dhe një politikë të jashtme paqësore dhe jo-bërthamore.
Rajavi hedh poshtĂ« mbĂ«shtetjen te ndĂ«rhyrja ushtarake e huaj ose shpresat pĂ«r njĂ« kolaps spontan brenda IRGC-sĂ«, duke i quajtur ato iluzione tĂ« rrezikshme. NĂ« vend tĂ« kĂ«saj, ajo u bĂ«n thirrje komunitetit ndĂ«rkombĂ«tar tĂ« mbĂ«shtesĂ« popullin iranian duke sanksionuar dhe ndjekur penalisht udhĂ«heqĂ«sit e regjimit, duke ndĂ«rprerĂ« burimet financiare, duke garantuar lirinĂ« e internetit dhe duke njohur tĂ« drejtĂ«n e forcave tĂ« rezistencĂ«s pĂ«r t’u pĂ«rballur me represionin.
Në tërësi, ajo argumenton se çlirimi i Iranit varet nga një rezistencë e qëndrueshme dhe e organizuar, e kombinuar me përgatitje demokratike. Vetëm përmes një lëvizjeje të strukturuar dhe një alternative të qartë politike, përfundon ajo, Irani mund të arrijë lirinë, stabilitetin dhe demokracinë e qëndrueshme.

*Marre nga https://www.scotsman.com/news/opinion/columnists/how-my-country-iran-can-become-a-peaceful-non-nuclear-democratic-republic-5491187

Misteri i fshatit të paemërt

✇Java News
By: S T
28 January 2026 at 11:38

Nga Eljanos Kasaj*

Vitet 1980 nĂ« KinĂ«, tĂ« njohura ndryshe is periudha e “Reformave dhe Hapjes”, pĂ«rveç se shĂ«nuan ndryshime rĂ«ndĂ«sishĂ«me drejt liberalizimit ekonomik tĂ« iniciuar prej udhĂ«heqĂ«sit reformator kinez Deng Xiaoping, e cila do tĂ« çonte edhe nĂ« krijimin e Zonave tĂ« para Ekonomike Speciale (ZSE) nĂ« qytetin e Shenzhenit, si dhe hapjen e tregjeve kineze pĂ«r investime nga kompanitĂ« dhe sipĂ«rmarjet e huaja (amerikane, gjermano-perĂ«ndimore, britanike, franceze, etj)-shenjuan gjithashtu edhe suksese historike nĂ« zbulimet arkeologjike(si zbulimi artefakteve tĂ« MbretĂ«risĂ« misterioze dhe tĂ« pĂ«rparuar Shu), tĂ« cilat ndihmuan qĂ« tĂ« hidhet dritĂ« mbi zhvillimin mbreslĂ«nĂ«s tĂ« qytetĂ«rimit antik kinez dhe tĂ« popujve tĂ« ndryshĂ«m qĂ« sot vijojnĂ« ende tĂ« banojnĂ« nĂ« tokat e pasardhĂ«sve tĂ« tyre nĂ« KinĂ«, duke i dhĂ«nĂ« gjithashtu kĂ«tyre viteve emrin “Periudha e ArtĂ«â€ e arkeologjisĂ« kineze.

Po gjatë kësaj periudhe, kur u duk se shkenca gjithashtu kishte triumfuar mbi pluhurin e kohës, në filluan të përfliten legjenda dhe histori fantastike në në lidhje me fshatra të largëta, të izoluara prej botës, të cilat ende jetonin si paraardhësit e tyre, pa pasur asnjë kontakt me botën moderne, si fiset e izoluara indigjene në xhunglat e thella të Amazonës.

NjĂ« nga historitĂ« mĂ« tĂ« çuditĂ«shme dhe tĂ« mistershme, i referohet njĂ« fshati tĂ« paemĂ«rt dhe tĂ« izoluar, tĂ« zbuluar nga njĂ« profesor i huaj (ndonjĂ«herĂ« tĂ« cituar si arkeolog ose antropolog), gjithashtu i paemĂ«r-banorĂ«t e tĂ« cilit jetonin, vepronin dhe flisnin sikur tĂ« ishin ende nĂ« DinastinĂ« Qin (221–206 p.e.s.).

Sipas historisë, fshatarët thuhet se ishin pasardhës të njerëzve që kishin ikur nga puna e detyruar nën Perandorin Qin Shi Huang (Perandori i parë i Kinës dhe themeluesi i dinastisë Qin) për të ndërtuar Murin e Madh mbi 2,200 vjet më parë, dhe se ata ende ruanin gjuhën, doket, zakonet dhe veshjet e Epokës Qin.

GjatĂ« takimit tĂ« tyre me profesorin e huaj, fshatarĂ«t e pyetĂ«n vizitorin duke komunikuar nĂ« njĂ« formĂ« arkaike tĂ« gjuhĂ«s mandarine apo me anĂ« hieroglifeve tĂ« lashta tĂ« EpokĂ«s Qin: “A Ă«shtĂ« ende gjallĂ« Qin Shi Huang?” dhe “A Ă«shtĂ« Muri i Madh ende duke u ndĂ«rtuar?”


Mesa duket fshatarët besonin se Perandori Qi Shi Huang ishte i pavdekshëm dhe qenë plotësisht të pavetëdijshëm se dinastitë perandorake kishin ndryshuar për më shumë se 2,000 vjet!

Pas këtij takimi të banorëve me profesorin e huaj, historia mbulohet sërisjmi me një vello misteri dhe asgjë nuk dihet më për fshatin e paemërt të ngrirë në kohë. Disa thonë se historia e tij është thjesht një legjend urbane, si shumë histori të çuditëshme dhe misterioze që dolën në dritë gjatë zbulimeve arkeologjike në vitet 1980, të cilat media(sidomos media e huaj e etur për lajme sensacionale) dhe agjencitë e marketingut i ktheu në atraksione turistike për të tërhequr turistë kurioz dhe studiues të interesuar në qytetërimet e pakta të izoluara që ende egzistojnë sot.

Por, kur hedhim një sy në informacionet e ndryshme që na vijnë prej kollonave gri të artikujve të gazetave të kohës, mund të vërejmë se këto legjenda urbane ose histori fantastike mbi qytetërime të izoluara nuk qenë edhe aq të mistershme ose pjellë e frymës komercialiste të kohës.

Vitet 1980 ishin një kohë kur falë aksesit në teknologjitë moderne perëndimore dhe aplikimit të programeve qeveritare që synonin modernizimin e vendit, shumë fshatra të largëta, tradicionale apo edhe nëntokësore (si ato në Henan) po bëheshin gjithmonë e më të njohura dhe ku studiuesit zbuluan që disa prej tyre ende praktikonin zakone dhe tradita që kishin ndryshuar shumë pak gjatë shekujve.

Por, pavarësisht faktit se sot historia e misterioze e fshatit të paemërt dhe banorëve të tij antik është kthyer më shumë në një legjend urbane se sa një inciativë atropologjiko-arkeologjike(të paktën me aq informacione sa kemi në dispozicion)-ajo na mëson diçka fort të rëndësishme: pavarësisht se sa të zhvilluar mendojmë që jemi sot, historia e qytetërimit njerëzor duket se ka ende plot surpriza për të na mësuar dhe plot pikëpyteje që ende presin përgjigje.

*Fakulteti i Shkencave Politike. Universiteti i Wroclaw (Uniwersytet WrocƂawski), Poloni

 

Treni ADN prej Anagnostit – poetika e kujtesĂ«s dhe kamera e ndĂ«rgjegjes

✇Java News
By: S T
23 January 2026 at 11:24

Nga Arian Leka

NĂ« librin “Treni ADN”  (Intergrafika, 2024) DhimitĂ«r Anagnosti shfaqet jo si poeti qĂ« mĂ«ton njĂ« vend nĂ« poezi, por si autor që e ka poezinĂ« si vazhdim tĂ« domosdoshĂ«m tĂ« jetĂ«s sĂ« vet krijuese. Qasja ndaj poezisĂ«, si hapĂ«sirĂ« arti e pashijuar, e vendos autorin nĂ« sporvĂ«n e njĂ« dallimi thelbĂ«sor, qĂ« veçon poetĂ«t episodikĂ« nga ata qĂ« shkruajnĂ« nĂ«n “ankthin e domosdoshmĂ«risĂ«â€ apo nga kĂ«rkesa pĂ«r ta lĂ«nĂ« me shkrim dĂ«shminĂ« e tyre. TashmĂ« ambicia artistike e Anagnostit Ă«shtĂ« qetĂ«suar falĂ« fronit prej korifeu nĂ« kinematografi, por nevoja ekzistenciale e tij pĂ«r t’u shprehur edhe pĂ«rmes vargjeve Ă«shtĂ« shtysa qĂ« e fton jo thjesht tĂ« dĂ«shmohet, por pĂ«r tĂ« dĂ«shmuar edhe pĂ«rmes poezisĂ«.

“Treni ADN”  vjen si njĂ« libĂ«r ku poezia, kinemaja, kujtesa dhe etika njerĂ«zore bashkohen nĂ« njĂ« zĂ« unik, që nuk konkurron me traditat, por bashkĂ«bisedon me tĂ«. KĂ«rkimi i efektit kalimtar, si njĂ« libĂ«r kurshtie prej “kineastit qĂ« shkruan poezi” Ă«shtĂ« e tejkaluar, pasi Anagnosti e di se historia e artit ka regjisorĂ« tĂ« shquar, tĂ« njohur edhe nĂ« poezi, mes tyre Jean Cocteau, Andrei Tarkovsky, Pier Paolo Pasolini apo Alejandro Jodorowsky, qĂ« e poetizuan filmin dhe qĂ« e kanĂ« poezinĂ« pjesĂ« tĂ« sĂ« njĂ«jtĂ«s ndjeshmĂ«ri artistike. NĂ« kĂ«tĂ« kĂ«ndvĂ«shtrim “Treni ADN” kĂ«rkon vĂ«mendje falĂ« peshĂ«s sĂ« pĂ«rvojĂ«s qĂ« sjell dhe urtĂ«sisĂ« sĂ« zĂ«rit autorial nĂ« kĂ«tĂ« formĂ« tĂ« poezisĂ« vizuale, qĂ« lidh kinemanĂ« me poezinĂ« shqiptare.

Titulli i librit ështĂ« metafora qendrore, qĂ« kĂ«rkon ta pĂ«rjetojmĂ« jetĂ«n dhe leximin e kĂ«saj vepre si udhĂ«tim. I pandalshĂ«m, hapĂ«sirĂ« ku individi – udhĂ«tar takohet me veten, me trashĂ«gimitĂ«, pĂ«r tĂ« pohuar se qenia e tij pĂ«rbĂ«het nga kujtesa personale, kujtesa e fisit dhe e gjithĂ« njerĂ«zimit. Treni metaforik ecĂ«n mbi spiralen binare tĂ« ADN-sĂ«, duke mbartur me vete paraardhĂ«sit dhe bashkĂ«kohĂ«sit kujtesĂ«n, “dhimbjen krenare”, peshĂ«n e gabimit tĂ« brezave, por dhe buzĂ«qeshjen e shpresĂ«n.PĂ«r Anagnostin jeta Ă«shtĂ« njĂ«herazi udhĂ«timi gjenetik, historik dhe shpirtĂ«ror dhe individi, njĂ« nyje nĂ« thurimĂ«n e trashĂ«gimisĂ«.

*

Anagnosti hyn nĂ« poezi jo si pjesĂ« e ndonjĂ« brezi letrar, por si njĂ« autor qĂ« mbĂ«rrin pasi tradita Ă«shtĂ« formuar. Me gjuhĂ«n e njĂ« arti tjetĂ«r ai ka “shkruar” tĂ« njĂ«jtin “tekst”, pasi filmat e tij janĂ« poezi vizuale, ndaj çmohet si “poet i kinematografisĂ«â€, duke bĂ«rĂ« qĂ« filmografia dhe poezia e tij tĂ« jenĂ« njĂ«kohĂ«sisht sociale, personale dhe politike. Tematika e tij, vargjet dhe meditimet, pĂ«rkon me “territore letrare”, ku mĂ« herĂ«t tĂ« tjerĂ« kanĂ« lĂ«nĂ« gurĂ« kufiri tĂ« dallueshĂ«m.

Migjeni, me ankthin social, revoltën e papërmbajtur, klithmën morale dhe energjinë e bllokuar në vete; Lasgushi lirik, që e ndërton metafizikë mbi muzikën, simbolin dhe peizazhin e idealizuar; Arapi, deti i të cilit është hapësirë lirike, dashuri, çlirim, magjepsje dhe bukuri; Rreshpja poeti finosh i ekstazës së thyer, i vizionit të shfrenuar, i përfytyrimit të paparashikueshëm, që lëndon me butësi; Agolli, me përditshëminë, idilën e qytetit, idilin rural dhe me etikën e njeriut të zakonshëm apo Kadareja me obsesionin ndaj historisë, qasjet ndaj diktaturës, mitim dhe fajin kolektiv, duket se kanë lënë jo shumë hapësirë për pasardhësin. Por edhe kur duket se porta është mbyllur, rrezet gjejnë një hapësirë për të hyrë.

Anagnosti shkel territore tĂ« ngjashme tĂ« sĂ« njĂ«jtĂ«s gjeografi poetike: temat e vuajtjes, hipokrizisĂ«, padrejtĂ«sia, zhĂ«njimi, gĂ«zimet e befta, shoqĂ«ruar me buzĂ«qeshje tĂ« mençur apo lodhjen nga jeta. Ai nuk klith. Vizualish, klithma e tij afron me pikturĂ«n “Britma” e Edvard Munch-ut. ShpĂ«rthimet mungojnĂ«, por ka rrĂ«fim pas betejĂ«s, ku limiti njerĂ«zor dĂ«shmohet si poetikĂ« e pas-revoltĂ«s, e njeriut qĂ« e di se grushti nuk mjafton.Vargu “O, si nuk kam njĂ« grusht tĂ« fuqishĂ«m! Malit, qĂ« hesht, mu nĂ« zemĂ«r me ia njesh” merr formĂ«n “U lodha, u lodha, u lodha!” Ky ndryshim regjistri Ă«shtĂ« thelbĂ«sor, pasi Anagnosti sjell vargjet e energjisĂ« sĂ« shteruar.

Prej kĂ«tej mund tĂ« shihet se, nĂ« aspektin metafizik “Treni AND” vjen pa lirizmin e fjalĂ«s ornamentale, tĂ« temperuar me kujdes, pĂ«r tĂ« nxjerrĂ« prej saj kuptime dhe tinguj. Natyra te Anagnosti Ă«shtë ankth qiellor, njĂ« horror kozmik, shenjĂ« paralajmĂ«ruese, njĂ« ogur qĂ« ndjell e nuk ndjell mirĂ« me atĂ« “HĂ«nĂ« tĂ« stĂ«rmadhe, diell tĂ« stĂ«rmadh, tĂ« kuq si gjaku i mpiksur!”, me njĂ« telefon qĂ« bie pĂ«r tĂ« dĂ«gjuar dialogun: “-   Sapo mbĂ«rrita, po jam shumĂ« e lodhur
 –   
..Çlodhu, zemĂ«r
.!” Kjo Ă«shtĂ« pamja e sjellĂ« nga autori qĂ« kĂ«rkon thellĂ« nĂ« kuptimin e frikĂ«s dhe mendon se ekzistencializmi i pĂ«rshtatet njeriut tĂ« sotĂ«m mĂ« shumĂ« se simbolizmi.

Optimisti etik i paraardhĂ«sve ia ka lĂ«nĂ« vendin zhgĂ«njimit tĂ« heshtur qĂ«, edhe pse e pranon pajtimin e njeriut me jetĂ«n, nuk rri dot pa bĂ«rĂ« pyetje, shpesh pa pĂ«rgjigje: “A ia vlen pajtimi?” “Vdekje! / E di qĂ« do vish. / Si vdekja e di! / Dhe shumĂ« gjĂ«ra / Si vdekja i di!”. Pyetjet kthehen nĂ« dilema, dilema e njeriut qĂ« nuk e pranon si zgjidhje tĂ« qenurit i ngushĂ«lluar ngushĂ«llimin. Pyetjet pa pĂ«rgjigje janĂ« sprova e njeriut qĂ« e ka tejkaluar optimizmin si detyrim social dhe e sheh jetĂ«n si balancĂ« tĂ« brishtĂ« mes mashtrimit, shpresĂ«s dhe vetĂ«mashtrimit: “VetĂ«ngushĂ«llim, a vetĂ«mashtrim?!”. GjithĂ« sa janĂ« thĂ«nĂ« mĂ« herĂ«t pĂ«rmes formave “unĂ« vdes pĂ«r
” (atdheun, nderin, dashurinĂ«, ty”, te Anagnosti marrin trajtĂ« mĂ« pranĂ« Dostovjevskit “unĂ« vdes!”, “jam i vdekshĂ«m” dhe kjo ka rĂ«ndĂ«si.

Peizazhi, si poezi e natyrĂ«s, te “Treni ADN” Ă«shtĂ« i pranishme dhe, po aq sa toka e qielli, nĂ« tekste shfaqet edhe deti. Kjo hapĂ«sirĂ« krijimi te Deti i Anagnostit Ă«shtĂ« kufi i qenies, vendi ku toka mbaron dhe fillon misteri, aventura e jetĂ«s me shumĂ« dilema. Ky det vjen bashkĂ« me njĂ« “masiv shkĂ«mbor
ngritur pĂ«rpjetĂ« duke dalĂ« nga ujĂ«rat e thella tĂ« Jonit blu”, ai ka thellĂ«si kĂ«rcĂ«nuese, pafundĂ«si qĂ« tĂ« gĂ«lltit, prani tĂ« heshtur e sĂ« panjohurĂ«s qĂ«, njĂ«lloj si njeriu, nuk kthen pĂ«rgjigje, por kĂ«qyr dhe hy nĂ« komunikim. Qasja e lidh Anagnostin mĂ« shumĂ« me poetikĂ«n filmike, sesa me traditĂ«n e lirikĂ«s sĂ« peizazhit detar, por i jep gjithashtu edhe rastin tĂ« shprehet e tĂ« nderojĂ«, pĂ«rmes detit, njĂ« poet si Frederik Rreshpja, me vargjet: “KĂ«tu prehet poeti / Prehet “lumi”, prehet “deti” / Prehet qielli i lumĂ« / Me ylber e me furtunĂ« / Prehet dhimbja, çmenduria, mirĂ«sia / Prehet zemra, dashuria!” TĂ« dy ndajnĂ« temĂ«n e dhimbjes dhe tĂ« vetmisĂ«, jo stilin. Anagnosti e mban imazhin nĂ«n kontroll, si te “Rekuiemi”, ku lexohen vargjet:“Askush s’derdhi lot pĂ«r ty / S’kishin lindur ata sy /Turp pĂ«r ne / Lavdi pĂ«r ty!”. KĂ«sisoj, Anagnosti bĂ«het dĂ«shmues i etikĂ«s klasike, me fjalĂ« tĂ« kursyera, me gjykim tĂ« prerĂ«, mĂ« shumĂ« skalitje se shkrim.

Anagnosti mund ta ndjejĂ« kultin e gjuhĂ«s, tĂ« kujtesĂ«s dhe tĂ« kulturĂ«s sĂ« etnosit, tĂ« cilat i nderon, pa krijuar mitin e tyre. PĂ«r tĂ« kujtesa Ă«shtĂ« barrĂ«, brengĂ«, qĂ« do gjuhĂ« tĂ« qartĂ« pĂ«r t’u shprehur, pa alegori, si rrĂ«fime tĂ« ndĂ«rgjegjes. Kjo optikĂ« nuk kĂ«rkon tĂ« jetĂ« poezi nĂ« kuptimin tradicional. Autori e ndien veten udhĂ«tar, ai qĂ« kĂ«rkon, humb dhe gjen rrugĂ«n, pa u bĂ«rĂ« drejtuesi qĂ« prin, shprehur nĂ« distikun: “Brezat ikin / Brezat vijnĂ«â€Šâ€ Vargjet bĂ«het pranim i vetĂ«dijshĂ«m i fatit dhe i fatalitetit njerĂ«zor, qĂ«ndrim ky qĂ« i jep librit tĂ«rheqjen e veçantĂ« tĂ« leximit si ditar pĂ«rvojash, pa revoltĂ« romantike. Vargje tĂ« tillĂ« si: “Koha dy masa ka / Arkivolin dhe djepin nĂ« krah” e shndĂ«rrojnĂ« udhĂ«timin nĂ« mekanizĂ«m biologjik e metafizik njĂ«herĂ«sh. Ky Ă«shtĂ« “treni” qĂ« ecĂ«n mbi shinat e njerĂ«zore, ku lindja dhe vdekja janĂ« episode, sekuenca, kadro tĂ« njĂ« filmi, pĂ«r tĂ« mos thĂ«nĂ« se janĂ« vetĂ« kinemaja letrare, ku Anagnosti na fton pĂ«r tĂ« ndjekur kĂ«tĂ« flim me fjalĂ«, sa shpirtĂ«ror dhe reflektues.

*

Nuk Ă«shtĂ« e rastit qĂ« poezitĂ« shfaqen nĂ« filmat e Anagnostit. Edhe nĂ« kĂ«tĂ« libĂ«r kineasti Ă«shtĂ« i pranishĂ«m. PĂ«r fjalĂ«n dhe kompozimin e poezisĂ« ai pĂ«rdor tĂ« njĂ«jtat teknika: rakursi, zgjedhjen e kĂ«ndit tĂ« xhirimit, montazhin, fiksimin e detajit dhe zgjedhjen e pamjes mĂ« tĂ« rĂ«ndĂ«sishme nĂ« skenĂ«s masive. KĂ«to pĂ«rvoja janĂ« vendimtare pĂ«r strukturĂ«n e “Treni ADN”, si pĂ«rmbledhjeje imazhesh tĂ« pasuruara nga mendimi dhe poezinĂ« vizuale brenda tij, tĂ« tilla si “Meditim”.

 

Poezia e Anagnostit fillimisht sheh, para se tĂ« flasĂ«. Autori nuk pĂ«rshkruan, por kuadron, ai nuk rrĂ«fen gjithĂ« sa sheh syri, por zgjedh me kujdes e mĂ« pas montazhon “dublĂ«n” mĂ« tĂ« arrirĂ«.PĂ«rshkrimi i maleve tĂ« AkrokeraunĂ«s dhe Jonit aty ndĂ«rtohet mbi dy rakurse, qĂ« poeti e pĂ«rdor me vetĂ«dije, si nĂ« vargjet e poezisĂ« “Mali i vetĂ«timave”: “Kreshta pĂ«rpjetĂ« / Mbi kokĂ« retĂ« / KĂ«mbĂ«t nĂ« det”. Peizazhi natyror pĂ«rmbyset, pĂ«r t’u shndĂ«rruar nĂ« peizazh njerĂ«zor: “KĂ«mbĂ«t nĂ« det / Koka te retĂ« / Mbi kokĂ« rrufetĂ«!” JanĂ« kompozime pamore tĂ« thjeshta nĂ« dukje, por tĂ« sakta, ku lartĂ«sia dhe thellĂ«sia e imazhit krijojnĂ« tensionin ekzistencial, krijuar me vetĂ«dijen e regjisorit: “Pamja Ă«shtĂ« mahnitĂ«se nga tĂ« dy pikĂ«shikimet apo rakurset / do tĂ« thoshte njĂ« kineast apo piktor”, shkruhet nĂ« kĂ«tĂ« prozĂ« poetike.” Aty bota shihet nga dy kĂ«nde: lart dhe poshtĂ« (det-mal / qiell-tokĂ«.)

Kjo gjendje e bĂ«n poezinĂ« e Anagnostit  tĂ« funksionojĂ« si filmi poetik, ku vargu Ă«shtĂ« prerje, ndalesĂ«, fokus, detaj. Ajo qĂ« e shquan kĂ«tĂ« libĂ«r tĂ« Anagnostit Ă«shtĂ« sinqeriteti brutal, etika pa retorikĂ« dhe moralizim. Ky sinqeriteti i pagrimuar, pa mbrojtje retorike, edhe pse shpesh qesĂ«ndisĂ«s, i dhimbshĂ«m, por jo cinik, e bĂ«n autorin tĂ« mos i qaset lexuesit me ton predikues, por tĂ« mbĂ«rrijĂ« si dĂ«shmitar, i pĂ«runjur, i lodhur nga pĂ«rvojat, prej tĂ« cilave lehtĂ«sohet kur i ndan me lexuesin. Moralizimi rri larg, pĂ«r t’ia lĂ«nĂ« hapsirĂ«n dĂ«shmisĂ«. Flitet haptazi pĂ«r lodhjen, frikĂ«n, pendesĂ«n dhe vdekjen, por edhe pĂ«rjetĂ«sinĂ«, gĂ«zimin, por edhe tragjikomedinĂ« e lojĂ«s sĂ« jetĂ«s. E gjitha pa patetizĂ«m, duke e ruajtur veten dhe vargun nga çdo formĂ« sentimentalizmi.

*

Njeriu qĂ« ka jetuar gjatĂ« zgjedh tĂ« pohojĂ« tĂ« vĂ«rtetĂ«n e tij, jo tĂ« prodhojĂ« vargje dhe rima. NĂ« poezinĂ« “U lodha”, ai shkruan si nĂ« rrĂ«fimore, pa e mbrojtur veten nga e vĂ«rteta rraskaptĂ«se e konvertimit njeri qĂ« gĂ«njen e mashtron, qĂ« shtiret, flet e dĂ«gjon, tĂ« cilin e ka lodhur edhe puna qĂ« do. “Jeta lodhje pa mbarim! Gjumi pushim! Vdekja shpĂ«tim?” Pohimi do tĂ« ishte i rrezikshĂ«m nĂ«se pyetja fundore nuk do tĂ« ishte i zhveshur nga patetika. Ai e njeh jetĂ«n nga brenda, menditon mbi lodhjejen si  hipotezĂ«, pa menduar dorĂ«zimin, vdekjen – njĂ« takim me veten nĂ« zonĂ« kufitare, ku ballafaqimi me tĂ« vĂ«rtetĂ«n kĂ«rkon heqjen e maskĂ«s, larg teatralitet, pa mitologji urbane.

NjĂ« qasje e tillĂ« rri pranĂ« njeriut tĂ« zakonshĂ«m, njĂ« tjetĂ«r veçanti librit, dhe kĂ«tĂ« njeri autori e njeh. JanĂ« figurantĂ« tĂ« jetĂ«s sĂ« pĂ«rditshme: prindĂ«rit, pensionistĂ«t, gjyshĂ«r, njĂ« grua shtatzĂ«nĂ«, saroshĂ« hedonistĂ«, fĂ«mijĂ« anonimĂ«, vogĂ«lushi Rei, Marigoja dhe Joni i vogĂ«l dhe “amaneti ndaj nipit tĂ« parĂ«, binjakĂ«, bijat, fĂ«mijĂ«t tanĂ« dhe tĂ« botĂ«s, testamente, dĂ«shira, urime dhe pengje, por edhe emigrantĂ«, tigra e zogj nĂ« kafaz, telefona qĂ« bien ose nuk bien mĂ« dhe mikroskena nga jeta pĂ«rbĂ«jnë etikĂ«n humaniste tĂ« autorit, siç lehohet nĂ« vargjet:“Kur nuk erdhĂ«n mĂ« shumĂ« u mĂ«rzita
 ‘/ Kthehuni ju lutem! / T’u kĂ«rkoj dhe ndjesĂ«!” Ndeshim kĂ«tu poezinĂ« etike, ku pendesa lind nga mungesa, jo nga predikimi, si pĂ«rvojĂ« intime, jashtĂ« doktrinave. Autori i sheh vogĂ«lsitĂ« e jetĂ«s si metafora tĂ« mĂ«dha tĂ« fajit tĂ« pĂ«rditshĂ«m njerĂ«zor.

 

*

Duke lexuar, kupton se poezia dhe proza e kĂ«tij libri Ă«shtĂ« njĂ« arkiv kujtese, qĂ« herĂ« shprehet me rima, herĂ« me vargje me ritĂ«m e herĂ« si mendim i paformatuar. Nga njĂ« vĂ«shtrim tjetĂ«r “Treni AND” Ă«shtĂ« libĂ«r i kujtesĂ«s kolektive, memuaristikĂ«, qĂ« pĂ«rmbledh historinĂ« kulturore shqiptare me njĂ« lakonicitet solemn, pa folklorizĂ«m dhe pa retorikĂ« patriotike tĂ« zbrazĂ«t, duke bĂ«rĂ« bashkĂ« pĂ«rditshmĂ«rinĂ« me çaste tĂ« pĂ«rjetĂ«sisĂ«. Gjuha shqipe, SkĂ«nderbeu, Prenk Jakova, Agim Qirjaqi, Roza me “Medean” nĂ« amfiteatrot e GreqisĂ«, diktatura, genocidi, nĂ«nshtrimin, pirati Gjon, familjarĂ«t, KosovĂ«n, martirĂ«t e artit, fabula tĂ« vogla jete, pa lejuar qĂ« poezia e kujtesĂ«s, tĂ« shndĂ«rrohet nĂ« ideologji poetike pĂ«r triumfin e jetĂ«s, si njĂ« detyrim.

NĂ« poezinĂ« “Gjuha shqipe” shkruhet: “Me gjak martirĂ«sh / E gatuar”, duke e pĂ«rmbledhur pa retorikĂ« folklorike, por me respekt solemn, historinĂ« kulturore shqiptare ndaj gjuhĂ«s qĂ«, sipas autorit “bĂ«ri shtet”. Avitje tĂ« tilla, tĂ« menduara, zor se arriheshin pa njĂ« tjetĂ«r element dallues tĂ« kĂ«tij komunikimi poetik: qetĂ«sia tragjike e zĂ«rit autorial, brenda njĂ« recitali tĂ« trishtuar me njeriun “pĂ«r tĂ« tjerĂ«t peng / pĂ«r vete liri?!”.

Anagnosti nuk kĂ«rkon tĂ« jetĂ« modern, as provokues. Ai shkruan si artisti-njeri, qĂ« ka parĂ«, ka humbur dhe ka kuptuar. Nuk ngre tonin pĂ«r tĂ« bĂ«rtitur, ngre fjalĂ«n, si ai qĂ« ka shndĂ«rruar jetĂ«n nĂ« pĂ«rvoja. Kjo e bĂ«n tĂ« qĂ«ndrueshĂ«m vargun e tij, ia bĂ«n tĂ« besueshme ndjenjĂ«n dhe thellĂ«sisht humane dĂ«shirĂ«n pĂ«r t’ia besuar lexuesit rrĂ«fimin.

I organizuar nĂ« stacione jete, me titujt “Loja e jetĂ«s”, “FrymĂ« e shpirt”, “NjerĂ«zit vdesin, idhujt mbesin”, “Kurthi magjik”, “Treni AND”, “Pasqara qiellore, kjo vepĂ«r e pjekurisĂ« krijuese tĂ« DhimitĂ«r Anagnostit nuk e kĂ«rkon, por e meriton vĂ«mendjen.

 

Letër e Hapur: 10 teza për arsimin e lartë

✇Java News
By: Fatos Tarifa
16 January 2026 at 15:55

Nga Fatos Tarifa 

I nderuar z. Kryeministër!

Pasi kam hyrĂ« nĂ« tĂ« shtatĂ«dhjetat, mund edhe t’jua kisha kursyer kohĂ«n me kĂ«tĂ« letĂ«r, tĂ« cilĂ«n nuk di nĂ«se do ju lejojnĂ« punĂ«t dhe hallet e shumta ta lexoni. Por unĂ« po ju shkruaj gjithsesi. Kushdo bĂ«n atĂ« qĂ« mendon se i takon tĂ« bĂ«jĂ«. Dhe, pas mĂ« shumĂ« se 40 vitesh pĂ«rvojĂ« nĂ« arsimin e lartĂ« (nĂ« 3 universitete shqiptarĂ«, 4 amerikanĂ« dhe 1 hollandez), e ndiej si njĂ« detyrĂ« qytetare e morale, por mĂ« shumĂ« si njĂ« motiv qĂ« buron prej vokacionit tim profesional, t’ju shpreh disa mendime lidhur me çka ju parashtruat dy ditĂ« mĂ« parĂ« nĂ« takimin me rektorĂ«t e universiteteve.

  • 1. NjĂ«lloj si ju, unĂ« mendoj se ka ardhur koha pĂ«r tĂ« bĂ«rĂ« ndryshime nĂ« ligjin pĂ«r arsimin e lartĂ«. Por, ndryshe nga ju, unĂ« mendoj se cilĂ«sia e arsimit tĂ« lartĂ« nuk garantohet dhe as arrihet vetĂ«m me ndryshime ligjore. Ligji mund t’u hapĂ« rrugĂ« ndryshimeve pozitive nĂ« arsimin universitar, por ligji—pĂ«rmes procedurave strikte, rregullave tĂ« vjetruara, organizmave burokratikĂ« dhe pasigurive ligjore—mundet tĂ« bĂ«het edhe “red tape”, pengesĂ« qĂ« e ngadalĂ«son, madje edhe e bllokon ndryshimin pozitiv. ArmiqtĂ« mĂ« tĂ« mĂ«dhenj tĂ« reformimit tĂ« arsimit tĂ« lartĂ« janĂ« padituria dhe formalizmi.
  • 2. NjĂ«lloj si ju, unĂ« mendoj se ndryshimet nĂ« ligjin pĂ«r arsimin e lartĂ« duhen bĂ«rĂ« nga ekspertĂ«. Por, me ekspertĂ« unĂ« nuk kuptoj ata qĂ« duket se kini ju parasysh. EkspertĂ«t e vĂ«rtetĂ« tĂ« arsimit tĂ« lartĂ« nuk janĂ« rektorĂ«t, dekanĂ«t apo pĂ«rgjegjĂ«sit e departamenteve nĂ« universitetet tona, as burokratĂ«t e MinistrisĂ« sĂ« Arsimit. KĂ«ta, me ndonjĂ« pĂ«rjashtim, janĂ« një forcĂ« konservatore, tĂ« interesuar pĂ«r tĂ« ruajtur status quo-nĂ« dhe privilegjet qĂ« u sigurojnĂ« pozicionet qĂ« mbajnĂ«, jo pĂ«r ta ndryshuar gjendjen.

Kjo është njëra anë e çështjes; ana tjetër është se, në botën universitare, si rregull, shumica e profesorëve më të shquar e më të respektuar u shmangen pozicioneve drejtues administrativë, pasi ata çmojnë më shumë lirinë intelektuale dhe kohën për kërkim shkencor mbi pushtetin burokratik.

Siç ju mund ta dini, figura të tilla si Albert Einstein, Sigmund Freud, Bertrand Russell, Isaiah Berlin, Herbert Marcuse, Erich Fromm, Stephen Hawking apo shkencëtarë më të hershëm si Galileo dhe Kepler, dëshmojnë se disa nga mendjet më të shquara kanë refuzuar pozicione administrativë në academe, ose kanë zgjedhur të punojnë jashtë strukturave formale universitare, për të ruajtur lirinë e tyre krijuese dhe për të mbrojtur pavarësinë intelektuale.

Edhe ato figura tĂ« shquara qĂ« kanĂ« mbajtur pozicione administrative drejtuese, si Theodor Adorno, Seymour Martin Lipset, Samuel Huntington, Peter Berger, JĂŒrgen Habermas, Anthony Giddens, Michael Porter, Francis Fukuyama e ndonjĂ« tjetĂ«r, kanĂ« drejtuar institute kĂ«rkimorĂ«, ose shoqata akademike profesionale, jo universitete (nĂ« rolin e presidentit)—me pĂ«rjashtim, ndoshta, tĂ« Giddens-it, si drejtor i London School of Economics and Political Science—as shkolla (nĂ« rolin e dekanit) dhe as departamente. KĂ«to pozicione ata i kanĂ« pranuar e mbajtur pasi fushĂ« e veprimtarisĂ« sĂ« tyre ka qenĂ« kĂ«rkimi shkencor, si dhe pĂ«r shkak tĂ« reputacionit tĂ« tyre nĂ« akademi dhe nĂ« jetĂ«n publike, çka u ka mundĂ«suar tĂ« ushtrojnĂ« influencĂ«n e vet nĂ« politikat arsimore nĂ« vendet e tyre dhe tĂ« mbrojnĂ« lirinĂ« akademike pĂ«r kĂ«do.

Por ne nuk kemi figura qĂ« t’u afroheshin sado pak atyre. NĂ« postet drejtuese nĂ« universitete, dekanate dhe departamente ne zgjedhim jo mĂ« tĂ« aftĂ«t, por ata qĂ« i kĂ«rkojnĂ« me ngulm kĂ«to pozicione dhe sigurojnĂ« mbĂ«shtetjen e mĂ« shumĂ« votave. KĂ«ta, sigurisht, nuk janĂ« ekspertĂ«t mĂ« tĂ« mirĂ« pĂ«r tĂ« kĂ«shilluar ndryshimet qĂ« i duhen bĂ«rĂ« ligjit pĂ«r arsimit tĂ« lartĂ«. Ajo qĂ« ne kemi krijuar nĂ« sistemin tonĂ« tĂ« arsimit tĂ« lartĂ« dhe nĂ« institucionet e tjera akademike, pĂ«rfshirĂ« edhe AkademinĂ« e Shkencave, Ă«shtë  një hierarkiologji, e njohur si “Peter’s principle”, njĂ« hierarki nĂ« tĂ« cilĂ«n çdo punonjĂ«s ka prirje tĂ« ngjitet deri nĂ« nivelin e vet tĂ« paaftĂ«sisĂ« e, pĂ«r rrjedhojĂ«, me kalimin e kohĂ«s, çdo post ka prirje tĂ« pushtohet nga njĂ« punonjĂ«s qĂ« Ă«shtĂ« i paaftĂ« pĂ«r tĂ« kryer detyrat e tij.

  • 3. Ju nuk e thoni, por unĂ« mendoj se ShqipĂ«ria ka tashmĂ« njĂ« kapital njerĂ«zor shumĂ« tĂ« vyer, njerĂ«z shumĂ« mirĂ« tĂ« arsimuar e tĂ« kualifikuar nĂ« shumĂ« fusha, qĂ« duhen çmuar dhe u duhet marrĂ« mendim edhe kur vjen puna pĂ«r tĂ« pĂ«rmirĂ«suar sistemin tonĂ« tĂ« arsimit tĂ« lartĂ«. Ju keni promovuar hera-herĂ«s vajza e djem qĂ« kanĂ« marrĂ« njĂ« MastĂ«r jashtĂ« vendit. Por, tĂ« mos gĂ«njejmĂ« veten. NjĂ« MastĂ«r Ă«shtĂ« thjesht njĂ« MastĂ«r dhe, nĂ« ditĂ«t tona, konsiderohet thjesht arsim i papĂ«rfunduar. NdĂ«rkohĂ«, ShqipĂ«risĂ« i janĂ« kthyer me qindra e qindra vajza e djem qĂ« kanĂ« fituar gradĂ«n PhD nĂ« disa prej universiteteve perĂ«ndimorĂ« mĂ« tĂ« mirë—nĂ« Shtetet e Bashkuara, nĂ« BritaninĂ« e Madhe, nĂ« HollandĂ«, ZvicĂ«r, Japoni etj. VetĂ«m nĂ« radhĂ«t e stafit pedagogjik shqiptar tĂ« Universitetit tĂ« Nju Jorkut TiranĂ«, ku unĂ« jap mĂ«sim, dy tĂ« tretat kanĂ« fituar gradĂ«n PhD nga universitete perĂ«ndimorĂ«. NĂ« radhĂ«t e atyre djemve e vajzave qĂ« janĂ« doktoruar nĂ« shkenca jashtĂ« vendit dhe janĂ« kthyer tĂ« punojnĂ« kĂ«tu gjendet ekspertĂ«t qĂ« mund tĂ« ndihmonin nĂ« hartimin e ndryshimeve ligjore qĂ« ju sugjeroni. KĂ«ta dhe jo rektorĂ«t, dekanĂ«t apo burokratĂ«t e MinistrisĂ« sĂ« Arsimit janĂ« ai kontingjent njerĂ«zor dhe akademik qĂ« dinĂ« mĂ« mirĂ« se çfarë duhet bĂ«rĂ« dhe si.
  • 4. NjĂ«lloj si ju, unĂ« mendoj se ndryshimet nĂ« ligjin pĂ«r arsimin e lartĂ« janĂ« tĂ« domosdoshme por, ndryshe nga ju, unĂ« mendoj se kĂ«to ndryshime nuk duhen bĂ«rĂ« me ngut, brenda kĂ«tij sesioni parlamentar. Ndryshimet qĂ« duhen bĂ«rĂ« kĂ«rkojnĂ« njĂ« kohĂ« tĂ« domosdoshme pĂ«r tĂ« analizuar dhe evidentuar mangĂ«sitĂ« e ligjit ekzistues dhe tĂ« atyre dhjetĂ«ra VKM-ve qĂ« i kanĂ« çoroditur institucionet tona tĂ« arsimit tĂ« lartĂ«, pĂ«r tĂ« diskutuar gjerĂ«sisht, jo thjesht me rektorĂ«t e universiteteve, por me masĂ«n e gjerĂ« tĂ« trupave pedagogjikĂ«, me studentĂ«t dhe me ata qĂ« vĂ«rtetĂ« kanĂ« ekspertizĂ« nĂ« kĂ«tĂ« fushĂ«. Problemeve u duhen gjetur zgjidhjet mĂ« tĂ« mira e mĂ« tĂ« dobishme, tĂ« cilat, edhe kĂ«to, do tĂ« kĂ«rkojnĂ« zgjidhje tĂ« reja. Kjo nuk Ă«shtĂ« njĂ« fushatĂ« qĂ« zgjat sa njĂ« sesion parlamentar. Nuk duhet parĂ« kaq thjesht dhe nuk duhet marrĂ« kaq lehtĂ«. Kjo Ă«shtĂ« njĂ« detyrĂ« tepĂ«r komplekse dhe njĂ« pĂ«rgjegjĂ«si tepĂ«r e madhe e qeverisĂ« para kombit.
  • 5. Ju nuk e thoni, por unĂ« mendoj se duhet mbajtur gjithnjĂ« parasysh e vĂ«rteta se, duke investuar pĂ«r arsimin (pĂ«r tĂ« cilin shteti ynĂ« investon shumĂ« pak) dhe duke ndĂ«rmarrĂ« reforma nĂ« fushĂ«n e arsimit, ne investojmĂ« pĂ«r mendjen e kombit, pĂ«r mirĂ«qenien dhe tĂ« ardhmen e tij. Nga çdo gjĂ« qĂ« prodhon njĂ« shoqĂ«ri, dija Ă«shtĂ« produkti i saj mĂ« i rĂ«ndĂ«sishĂ«m. Suksesi i pothuajse tĂ« gjitha produkteve dhe industrive tĂ« tjera varet prej saj, por vlera e saj nuk Ă«shtĂ« vetĂ«m ekonomike. Krijimi, pĂ«rhapja, aplikimi dhe ruajtja e dijes janĂ« aktivitetet kryesorĂ« tĂ« çdo civilizimi. Dija nuk Ă«shtĂ« thjesht memorie sociale, njĂ« lidhje me tĂ« shkuarĂ«n; ajo Ă«shtĂ«, mbi tĂ« gjitha, shpresĂ« sociale, njĂ« investim pĂ«r tĂ« ardhmen.
  • 6. Edhe ose ju nuk e thoni, unĂ« mendoj se reformimi i arsimit tĂ« lartĂ« nuk Ă«shtĂ« e s’duhet parĂ« i shkĂ«putur nga reformimi i tĂ«rĂ« sistemit piramidal arsimor dhe s’mund tĂ« ketĂ« sukses pa u paraprirĂ« dhe shoqĂ«ruar nga ky i fundit. Kjo kĂ«rkon tĂ« mendojmĂ« se si dija, tĂ« mĂ«suarit dhe edukimi nĂ« tĂ« gjitha nivelet mund e duhet tĂ« adresojnĂ« sfidat dhe oportunitetet e sĂ« ardhmes, nĂ« linjĂ« me vizionin e Komisionit NdĂ«rkombĂ«tar pĂ«r tĂ« Ardhmen e Arsimit, krijuar si pjesĂ« e iniciativĂ«s globale tĂ« ndĂ«rmarrĂ« nga UNESCO mĂ« 2019, pĂ«r tĂ« planifikuar pĂ«r zhvillimin e arsimit pĂ«rtej vitit 2050.
  • 7. Ajo qĂ« ju, gjithashtu, nuk thoni, Ă«shtĂ« se sot Ă«shtĂ« bĂ«rĂ« urgjentisht e domosdoshme qĂ« praktikat dhe metodat e mĂ«simdhĂ«nies e tĂ« mĂ«simnxĂ«nies tĂ« pĂ«rshtaten e tĂ« transformohen nĂ« pĂ«rputhje me mundĂ«sitĂ« dhe resurset e reja e tĂ« panumĂ«rta qĂ« janĂ« tĂ« aksesueshme nga kushdo nĂ« kĂ«të ekologji tĂ« re tĂ« mĂ«suari. Si kudo, edhe nĂ« fushĂ«n e arsimit, ne pĂ«rjetojmĂ« sot një diskontinuitet tĂ« madh, qĂ« po ndryshon çdo gjĂ« kaq thellĂ«sisht, sa njĂ« kthim pas Ă«shtĂ« bĂ«rĂ« absolutisht i pamundur. NxĂ«nĂ«sit dhe studentĂ«t e sotĂ«m, tĂ« rritur me Internetin dhe teknologjinĂ« digjitale, jetojnĂ« çdo ditĂ« nĂ« njĂ« mjedis social teknologjikisht tĂ« ndĂ«rlidhur. Bota e tyre, nĂ« njĂ« masĂ« tĂ« madhe, Ă«shtĂ« nĂ« “infosphere”, njĂ« botĂ« nĂ« tĂ« cilĂ«n kufijtĂ« mes shkollĂ«s, punĂ«s, shtĂ«pisĂ« dhe argĂ«timit kanĂ« rĂ«nĂ«. MĂ«nyrat se si tĂ« rinjtĂ« e sotĂ«m kĂ«rkojnĂ« informacion dhe komunikojnĂ« ndryshojnĂ« shumĂ« nga ato tĂ« brezit tĂ« prindĂ«rve e tĂ« mĂ«suesve tĂ« tyre, nĂ« atĂ« shkallĂ« se neuroshkenca ka vĂ«zhguar ndryshime fiziologjike tĂ« matshme nĂ« trurin e moshave tĂ« reja, tĂ« lidhura me mĂ«nyrĂ«n se si ata konsumojnĂ« informacionin digjital, veçanĂ«risht pĂ«rmes ekraneve dhe rrjeteve sociale.

NĂ« rrethana tĂ« tilla, hendeku mes kĂ«rkesave tĂ« kĂ«tyre tĂ« fundit pĂ«r njohuri tĂ« reja, nga njĂ«ra anĂ«, dhe njohurive qĂ« janĂ« nĂ« gjendje t’u ofrojnĂ« mĂ«suesit e tyre, nga ana tjetĂ«r, bĂ«het gjithnjĂ« e mĂ« i thellĂ«. FatkeqĂ«sisht, shumica prej nesh, brezi i tĂ« rriturve dhe mĂ«suesit e pedagogĂ«t, vazhdojmĂ« ta injorojmĂ«, ose refuzojmĂ« ta pranojmĂ« kĂ«tĂ« realitet tĂ« ri, sepse shumĂ« prej nesh nuk janĂ« nĂ« gjendje qĂ« ta pĂ«rballojnĂ« atĂ«. Kjo Ă«shtĂ«, nĂ« fakt, sfida mĂ« e madhe, me tĂ« cilĂ«n ndeshet sot sistemi ynĂ« arsimor, ai universitar nĂ« veçanti. Dhe kjo Ă«shtĂ« njĂ« krizĂ« e pĂ«rbotshme.

  • 8. Paradoksalisht, pĂ«rgjegjĂ«sia historike pĂ«r tĂ« krijuar e pĂ«r t’i lemĂ« brezit tĂ« ri njĂ« sistem arsimor, nĂ« tĂ« cilin tĂ« rinjtĂ« e sotĂ«m tĂ« marrin dijet e domosdoshme dhe aftĂ«sitĂ« qĂ« do u nevojiten nĂ« dekadat e ardhshme tĂ« shekullit tĂ« 21-tĂ«, mbetet nĂ« duart brezit tĂ« rritur. Kjo Ă«shtĂ« njĂ« pĂ«rgjegjĂ«si e jashtĂ«zakonshme dhe njĂ« detyrim, tĂ« cilit nuk mund t’i shmangemi. NĂ«se e nĂ«nvleftĂ«sojmĂ« kĂ«tĂ« detyrim, ose nuk e pĂ«rmbushim atĂ«, ne jo vetĂ«m nuk do tĂ« kemi pĂ«rmbushur misionin tonĂ« intelektual ndaj shoqĂ«risĂ« sonĂ«, por edhe do tĂ« gjykohemi ashpĂ«r e do tĂ« mbahemi pĂ«rgjegjĂ«s nga brezat qĂ« do tĂ« vijnĂ«. Pasi, ne jemi pĂ«rgjegjĂ«s si pĂ«r veprimet tona, ashtu edhe kur nuk veprojmĂ« pĂ«r tĂ« bĂ«rĂ« atĂ« qĂ« kĂ«rkohet. Siç shoshte Molieri i mençur, “Ne jemi pĂ«rgjegjĂ«s jo vetĂ«m pĂ«r atĂ« çfarĂ« bĂ«jmĂ«, por edhe pĂ«r atĂ« qĂ« nuk bĂ«jmĂ«â€.
  • 9. Ju nuk e thoni, por unĂ« besoj—dhe me kohĂ« kam thĂ«në—se asnjĂ« reformĂ« e rĂ«ndĂ«sishme, nĂ« asnjĂ« fushĂ«, nuk mund tĂ« realizohet dot pa njĂ« proces vetingu. Ashtu si reforma nĂ« drejtĂ«si nuk do tĂ« kish qenĂ« e mundur pa vetingun e gjyqtarĂ«ve e tĂ« prokurorĂ«ve pĂ«r tĂ« nxjerrĂ« jashtĂ« sistemit tĂ« paaftĂ«t e tĂ« korruptuarit, asnjĂ« reformĂ« serioze nĂ« arsimin e lartĂ« nuk mund tĂ« ketĂ« sukses pa vetingun e profesoratit. Universitetet tona “prodhojnĂ«â€ sot jo vetĂ«m dije dhe njerĂ«z tĂ« arsimuar, por edhe ata qĂ« nesĂ«r do tĂ« “prodhojnĂ«â€ mĂ« shumĂ« dije dhe tĂ« tjerĂ« njerĂ«z tĂ« arsimuar. Prandaj, thelbi i reformĂ«s sĂ« arsimit tĂ« lartĂ« dhe sekreti i suksesit tĂ« saj qĂ«ndron jo vetĂ«m nĂ« mĂ«nyrĂ«n sesi prodhohen dija dhe njerĂ«zit e arsimuar por, sidomos, nĂ« mĂ«nyrĂ«n sesi “prodhohen” dhe zhvillohen prodhuesit e dijes dhe tĂ« njerĂ«zve tĂ« arsimuar—profesorati shqiptar.
  • 10. Ju me tĂ« drejtĂ« thoni se, njĂ« ndĂ«r sfidat tona mĂ« tĂ« mĂ«dha Ă«shtë ndĂ«rkombĂ«tarizimi i arsimit tĂ« lartĂ«. UnĂ« pajtohem tĂ«rĂ«sisht me kĂ«tĂ«. Por ndĂ«rkombĂ«tarizimin e arsimit tĂ« lartĂ« e kuptoj ndryshe nga ju. NdĂ«rkombĂ«tarizimi, ashtu si vetĂ« globalizimi i shoqĂ«risĂ«, nuk Ă«shtĂ« njĂ« gjendje, por njĂ« proces, rezultat i vazhdueshĂ«m i njĂ« procesi tĂ« pandĂ«rprerĂ«. Bota nuk u zgjua njĂ« ditĂ« e globalizuar, por Ă«shtĂ« globalizuar pĂ«rmes njĂ« procesi tĂ« gjatĂ« historik, qĂ« mund tĂ« thuhet se daton me atĂ« qĂ« nistori njihet si Magna Graecia (VIII-V p.e.s.). NjĂ« faktor i rĂ«ndĂ«sishĂ«m ishte gjuha “e pĂ«rbotshme” e grekĂ«ve tĂ« lashtĂ«. Me perandorinĂ« romake kjo gjuhĂ« u bĂ« latinishtja. Me perandorinĂ« britanike, anglishtja dhe vetĂ« procesi i globalizimit u quajt “Anglobaization”, ndĂ«rkohĂ« qĂ« francezĂ«t dĂ«shtuan ta quanin kĂ«tĂ« proces “Mondialization”. Gjuha e tyre nuk u bĂ« dot gjuhĂ« globale.

KĂ«ta shembuj i solla pĂ«r tĂ« thĂ«nĂ« se kushti i parĂ« esencial pĂ«r ta ndĂ«rkombĂ«tarizuar arsimin tonĂ« tĂ« lartĂ« Ă«shtĂ« pĂ«rdorimi nĂ« tĂ« masivisht i gjuhĂ«s angleze. Kjo Ă«shtĂ« bĂ«tĂ« sot gjuha globale e politikĂ«s, e teknologjisĂ«, e muzikĂ«s, e shkencĂ«s dhe e arsimit universitar, edhe pse vetĂ«m 18% e popullsisĂ« globit e flet atĂ«. Shumica dĂ«rrmuese e revistave akademike sot botohen nĂ« anglisht dhe rreth 90% e artikujve qĂ« botohen nĂ« to janĂ« nĂ« kĂ«tĂ« gjuhĂ« (pĂ«r artikujt e botuar nĂ« revista me faktor impakti tĂ« lartĂ« kjo pĂ«rqindje shkon deri 98%). NdĂ«rsa Laura Mersini, e lindur nĂ« DurrĂ«s dhe sot profesoreshĂ« e astrofizikĂ«s nĂ« Universitetin e KarolinĂ«s sĂ« Veriut nĂ« Chapel Hill, ka zhvillua njĂ« teori origjinale mbi krijimin e kozmosit—njĂ« model kuantik tĂ« tij—dhe ndĂ«rsa Mira Murati, e lindur nĂ« VlorĂ«, po udhĂ«heq startup-in e saj nĂ« fushĂ«n e inteligjencĂ«s artificiale (Thinking Machines Lab), ne s’mund tĂ« vazhdojmĂ« tĂ« debatojmĂ« nĂ«se biçikletĂ«s duhet t’i themi biçikletë apo “dyrrotak”, printerit “shtypĂ«s” apo mausit “mi” dhe as tĂ« shesim pĂ«r shkencĂ« atĂ« qĂ« s’ështĂ« shkencĂ« dhe pĂ«r art atĂ« qĂ« s’ështĂ« i tillĂ«.

Ka ardhur koha që universitetet tona më të mira të flasin anglisht në një pjesë të madhe të programeve që ofrojnë, çka do të mundësonte më shumë shkëmbime me botën e madhe akademike dhe më shumë studentë të huaj, që do të zgjidhnin të shkolloheshin tek ne. Pa anglishten nuk mund të ketë ndërkombëtarizim të arsimit tonë të lartë, por vetëm provincializim të mëtejshëm të tij.

Nga ana tjetër, edhe këtu duhet të jemi të ndershëm me veten tonë, sot, mundësitë për shkëmbime akademike me universitetet europianë janë rritur shumë. Dhjetëra  pedagogë e studentë shqiptarë shkëmbehen çdo vit me pedagogë dhe studentë të huaj nga universitete të kontinentit tonë. Por, ndërsa projektet Interreg & IPA apo programet Horizon Europe dhe Erasmus Mundus ofrojnë mundësi reale për shkëmbime dhe bashkëpunim akademik, këto të fundit sidomos për programe të përbashkëta master dhe doktoraturë, pesë apo dhjetë ditë qëndrim në një universitet europian në kuadër të programit Erasmus+ nuk i jep një pedagogu shqiptar atë përvojë të domosdoshme ndërkombëtare që kërkohet për marrjen e një titulli shkencor.

Skemat dhe programet e mësipërme janë mundësi shumë të mira dhe nuk na kushtojnë asgjë por, si për çdo mundësi, prej tyre mund të përfitojnë vetëm ata që janë të përgatitur për to.

Me respekt

Fatos Tarifa

 

Iran\ Agjentët sulmojnë një spital në Ilam dhe rrëmbejnë protestues të plagosur

✇Java News
By: S T
6 January 2026 at 18:12

Agjentët e Khameneit sulmuan një spital në qytetin Ilam (Irani perëndimor) dhe përdorën gaz lotsjellës për të arrestuar dhe rrëmbyer protestues të plagosur.

6 janar 2026

Maryam Rajavi (presidente e zgjedhur e KĂ«shillit KombĂ«tar tĂ« RezistencĂ«s sĂ« Iranit) deklaroi: “Sulmi i agjentĂ«ve tĂ« Khameneit ndaj njĂ« spitali nĂ« Ilam, ku u pĂ«rdor gaz lotsjellĂ«s pĂ«r tĂ« arrestuar dhe rrĂ«mbyer protestues tĂ« plagosur dhe pĂ«r tĂ« ndaluar civilĂ« tĂ« pambrojtur, Ă«shtĂ« njĂ« krim i pafalshĂ«m. Ky sulm ndodhi vetĂ«m njĂ« ditĂ« pas masakrĂ«s sĂ« tmerrshme nĂ« Malekshahi, Ilam. Khamenei, i pafuqishĂ«m pĂ«rballĂ« kryengritjes mbarĂ«kombĂ«tare tĂ« popullit iranian, po i drejtohet mizorisĂ« dhe pamĂ«shirĂ«s maksimale pĂ«r tĂ« shtypur protestat, por nĂ« realitet po ndez edhe mĂ« tej flakĂ«t e rezistencĂ«s. Bota nuk duhet tĂ« heshtĂ« pĂ«rballĂ« krimeve kundĂ«r njerĂ«zimit tĂ« kryera nga fashizmi fetar qĂ« sundon Iranin.”
Departamenti Amerikan i Shtetit e cilĂ«soi gjithashtu sulmin brutal tĂ« regjimit tĂ« RepublikĂ«s Islamike ndaj njĂ« spitali nĂ« Malekshahi, nĂ« provincĂ«n Ilam, si krim, duke deklaruar: “Sulmi ndaj reparteve spitalore, rrahja e personelit mjekĂ«sor dhe pĂ«rdorimi i gazit lotsjellĂ«s dhe i municioneve tĂ« vĂ«rteta kundĂ«r tĂ« plagosurve janĂ« krime flagrante kundĂ«r njerĂ«zimit.”
Departamenti i Shtetit theksoi mĂ« tej: “Spitalet nuk janĂ« fusha beteje. KĂ«to veprime tĂ« regjimit tĂ« RepublikĂ«s Islamike pĂ«rbĂ«jnĂ« njĂ« shkelje serioze tĂ« sĂ« drejtĂ«s ndĂ«rkombĂ«tare dhe pasqyrojnĂ« natyrĂ«n e njĂ« regjimi qĂ« vepron me shpĂ«rfillje tĂ« plotĂ« ndaj jetĂ«s njerĂ«zore.”
Këto veprime nxjerrin në pah pafuqinë e plotë të Khameneit dhe aparatit të tij represiv përballë rinisë kryengritëse dhe popullsisë në rebelim. Hamid Erezi-Ashraf 3

Beogradi, kështjella e euroskepticizmit në Ballkan

✇Java News
By: S T
30 December 2025 at 18:52

Pas Budapestit, Bratisllavës dhe Pragës, Beogradi bëhet kështjella e euroskepticizmit në Ballkan

Nga Eljanos Kasaj*

Elitat burokratike brukseliane praktikisht e ka pranuar zyrtarisht se serbĂ«t nuk duan tĂ« anĂ«tarĂ«sohen nĂ« Bashkimin Evropian. KĂ«tĂ« fakt nuk janĂ« politikanĂ«t qĂ« e flasin, por edhe statistikat. Dhe, siç e dimĂ« tĂ« gjithĂ«, nuk mund tĂ« debatosh me numrat. MegjithatĂ«, zyrtarĂ«t evropianĂ« vazhdojnĂ« tĂ« merren mĂ« kot me “donkishotizma politik”, sikur tĂ« mos kenĂ« dĂ«gjuar kurrĂ« pĂ«r atĂ« se si imazhi i tyre po bjerret nĂ« Serbi dhe botĂ«n serbe(serbĂ«t e Bosnje-HercegovinĂ«s, MaqedonisĂ« dhe KosovĂ«s), pikĂ«risht prej politikave tĂ« tyre fund-e-krye tĂ« gabuara dhe deri diku kundĂ«r interesit kombĂ«tar tĂ« SerbisĂ«, dhe popullit serb.

Sipas njĂ« studimi tĂ« kryer nga shĂ«rbimi i respektuar sociologjik evropian “Eurobarometer”, vetĂ«m 33 pĂ«rqind e qytetarĂ«ve serbĂ« mbĂ«shtesin anĂ«tarĂ«simin nĂ« Bashkimin Evropian. Kjo Ă«shtĂ« shifra mĂ« e ulĂ«t midis tĂ« gjitha vendeve kandidate nĂ« Ballkanin PerĂ«ndimor. MegjithatĂ«, sociologĂ«t vĂ«rejnĂ« se serbĂ«t kanĂ« besimin mĂ« tĂ« lartĂ« nĂ« Rusi (59 pĂ«rqind) dhe KinĂ« (57 pĂ«rqind), ndĂ«rsa BE-ja favorizohet nga vetĂ«m 38 pĂ«rqind.

NdĂ«rkohĂ« qĂ« situata politike dhe ekonomike vetĂ«m sa po pĂ«rkeqĂ«sohen pĂ«r BE-nĂ«-e cila, sot, çdo ditĂ« e mĂ« shumĂ« duket po i pĂ«rngjet ideologjikisht Bashkimit Sovjetik se sa asaj â€œĂ«ndrrĂ«s demokratike evropiane” qĂ« popujt evropian kishin pas tĂ«merreve tĂ« LuftĂ«s sĂ« DytĂ« BotĂ«rore(1939-1945) ose LuftĂ«s sĂ« FtohtĂ«(1947-1991). Impakti i gjithĂ« kĂ«tyre zhvillimve kaotike ka lĂ«nĂ« dhe gjurmĂ«n e tij nĂ« opinionin e popullit serb: sot, rreth dyzet e pesĂ« pĂ«rqind e serbĂ«ve nuk besojnĂ« se vendi do tĂ« anĂ«tarĂ«sohet ndonjĂ«herĂ« nĂ« Bashkimin Evropian. NjĂ«zet e gjashtĂ« pĂ«rqind besojnĂ« se do tĂ« duhen pesĂ« deri nĂ« 15 vjet pĂ«r t’u anĂ«tarĂ«suar vĂ«rtet nĂ« BE. VetĂ«m 10 pĂ«rqind e tĂ« anketuarve e shohin anĂ«tarĂ«simin brenda pesĂ« viteve tĂ« ardhshme si njĂ« mundĂ«si(duke kujtuar se para njĂ« dekade Serbia ka synuar pĂ«r tu aderuar nĂ« Bashkimin Evropian diku nga viti 2030). Shumica e serbĂ«ve i shohin “mosmarrĂ«veshjet territoriale tĂ« pazgjidhura” (domethĂ«nĂ«, çështjen e njohjes sĂ« pavarĂ«sisĂ« sĂ« KosovĂ«s) si pengesĂ«n kryesore.

KĂ«to shifra, rastĂ«sisht, pasqyrojnĂ« mendimin e shumicĂ«s absolute tĂ« qytetarĂ«ve serbĂ« se shkĂ«mbimi i KosovĂ«s me Bashkimin Evropian Ă«shtĂ« i papranueshĂ«m(: nĂ« njĂ« hulumtim tĂ« kryer nga burimi autoritativ socio-politik “New Serbian Political Thought”, afĂ«rsisht 75 pĂ«rqind e serbĂ«ve tĂ« anketuar i pĂ«rmbahen vazhdimisht kĂ«tij qĂ«ndrimi.

Por, nĂ« vend tĂ« njĂ« reflektimi politik dhe tĂ« ndoshta njĂ« ri-organizimi tĂ« strategjisĂ« sĂ« ndĂ«rtimit tĂ« ardhĂ«nive me veset fqinje os ekandidate, elitat burokratike brukseliane pretendojnĂ« se kĂ«to statistika nuk diktojnĂ« vendimet e tyre. Ata kanĂ« realitetin e tyre, dhe nĂ« tĂ«, Beogradi, ashtu si dhe Budapesti, Praga ose Brastisllava, duhet tĂ« pĂ«rkulet dhe t’u pĂ«rmbahet me pĂ«rulĂ«si “direktivave tĂ« pagabueshme”tĂ« Brukselit, edhe nĂ«se ato do tĂ« jenĂ« shkatrrimtare pĂ«r vendet e tyre.

Fuçia e re e barutit në Evropë?

Sigurisht që udhëheqja e Serbisë është gjithashtu shumë e vetëdijshme për rezultatet e sondazheve të opinionit publik në vendin e tyre. Me fjalë të tjera, Presidenti Aleskandar Vuçiq dhe ekipi i tij qeveritar nuk ka gjasa të devijojnë nga politika e tyre e jashtëme titoise bazuar në neutralitetin dhe balancën midis faktorëve të jashtëm global(Rusisë, Kinës, SHBA-së dhe BE-së) dhe atyre rajonal(vendeve të Ballkanit Perëndimor, Greqisë, Rumanisë dhe Bullgarisë).

PavarĂ«sisht se sa joshĂ«se mund tĂ« jetĂ« premtimi pĂ«r t’u bĂ«rĂ« pjesĂ« e “kĂ«shtjellĂ«s evropiane” qĂ« po shkĂ«rmoqet dita-ditĂ«s, qytetarĂ«t serbĂ« qartĂ«sisht anojnĂ« drejt njĂ« rruge sovrane zhvillimi, sipas modelit . Dhe pĂ«rpjekjet e Brukselit pĂ«r t’i detyruar serbĂ«t tĂ« veprojnĂ« kundĂ«r vullnetit tĂ« tyre vetĂ«m sa i forcojnĂ« ndjenjat euroskeptike nĂ« vend.

Në fund të fundit, siç e dimë, sa më shumë ta ngjesh një sustë, aq më e fortë, dhe ndonjëherë edhe më e frikshme, është rikthimi i saj. Udhëheqësit e BE-së nuk mund të mos jenë të vetëdijshëm për këtë mençuri popullore, të cilën shumë pushtues që kanë shkelur në tokat ballkanike(barbarët osmanë, fashistët italian ose nazistët gjerman), e kanë mësuar prej shpatës së popujve liridashës të Ballkanit.

Serbia nuk është e vetme

Realitetet e paraqitura prej statistikave tĂ« “Eurobarometer” nuk janĂ« thjesht njĂ« “dush i ftohtĂ«â€ pĂ«r elitat burokratike brukseliane, i shkatuar nga ndonjĂ« krizĂ« politike vendase ose prej “propagandĂ«s ruse”(e cila sot nĂ« mĂ«nyrĂ« qesharake Ă«shtĂ« kthyer nĂ« argumentin e vetĂ«m tĂ« Brukselit tĂ« gjithçkaje qĂ« ndodh nĂ« kontinent), por njĂ« vazhdimĂ«si e rritjes sĂ« kĂ«rkesĂ«s sĂ« popujve evropian pĂ«r sovranizĂ«m politik, ekonomik dhe legjistlativ, kundrejt arogancĂ«s sĂ« aparatit super-burokratik tĂ« Brukselit.

ËshtĂ« kĂ«rkesa pĂ«r tu kthyer nĂ« origjinĂ«n kombĂ«tare tĂ« shtet-kombeve, pĂ«r tu kthyer nĂ« vlerat tradicionale kombĂ«tare, pĂ«r tĂ« mbrojtur doket dhe traditat e lashtat tĂ« poujve dhe pĂ«r tĂ« ruajtuar karakterin indentifikues kombĂ«tar tĂ« çdo shteti.

Sot, kjo kërkesë e popujve ka status oficial politik në qeveritë konservatore të Budapestit, Bratisllavës, Pragës, Minskut e deri në Ushington, Tokio dhe Santiago de Chile! Sot, mund të themi se Beogradi dhe populli serb zyrtarisht i është bashkuar këtij grupi, duke kërkuar të mbrojë deri në fund sovranitetin e tij politik dhe kombëtar.

*Fakulteti i Shkencave Politike. Universiteti i Wroclaw (Uniwersytet WrocƂawski), Poloni

 

 

 

 

Shqiptari që po zhduket nga frika

✇Java News
By: S T
25 December 2025 at 18:48

Nga Dijana TOSKA

Këtë temë e kam trajtuar edhe para disa vitesh, por sot e shoh më qartë se kurrë: ne po vdesim për së gjalli, çdo ditë e më shumë.

Shqiptari sot nuk po vritet. Ai po vdes nga frika. Pak nga pak. Çdo ditĂ«.

Frika nuk po na vjen nga shteti, por nga partitë shqiptare, që me një vend pune, një tender, një favor mizerabël, e kanë shndërruar njeriun në qenie vegjetative: që ha, që hesht, dhe që nuk i beson më as fjalës së vet.

Kështu mbahet pushteti. Secili duke u frikësuar nga dikush.

Liderët shqiptarë nuk kanë frikë nga populli. Ata kanë frikë nga partneri maqedonas: kush do të zgjidhet për koalicion, kush do të shpërblehet me pushtet, kush do të mbijetojë edhe një mandat.

Ata vdesin pĂ«r pushtet, jo pĂ«r komb. LiderĂ«t shqiptarĂ« jetojnĂ« tĂ« tmerruar nga shĂ«rbimet sekrete dhe nga shefi i qeverisĂ«. Çdo ditĂ« e kalojnĂ« duke  “vdekur nga pak”, nga frika se kur do t’u hapen dosjet, kur do t’u dalin nĂ« shesh veprat e tyre antikombĂ«tare.

Ka edhe më keq. Disa vdesin edhe më shumë herë.

Janë spiunët e dyfishtë: flasin shqip, mendojnë sllavisht e arabisht. Një soj i tyre luan bixhoz fshehurazi në bodrumet e errëta sllave dhe nënshkruan verdikte antishqiptare.

Soji tjetër e mban sexhaden si kravatë. Falet kudo që i bie rruga:

nĂ« parlament, nĂ« xhami me bodigardĂ« e policĂ«. NĂ« universitete u mban ders studentĂ«ve pĂ«r pastĂ«rtin e “muslimanizmit”  tĂ« tij, shet poza morale dhe lobon kundĂ«r identitetit tĂ« kombit tĂ« vet edhe pse nĂ« pushtet ka ardhur me 200 vota, i mjaftojnĂ« pĂ«r ta shitur popullin e vet.

Disa liderë tanë kanë vdekur ditën që kanë hyrë në pushtet.

DitĂ«n kur kanĂ« premtuar zvogĂ«limin dhe ndryshimin e identitetit kombĂ«tar, ditĂ«n kur pranuan qĂ« ne tĂ« shpallemi pakicĂ« dhe tĂ« flasim gjuhĂ«n e “20 pĂ«rqindshit”.

Jo nga padituria.

Por sepse kishin detyra pĂ«r t’i kryer.

Nga njĂ« popullsi shtetformuese, me mbi 30 pĂ«rqind, po copĂ«tohemi pĂ«r t’u zvogĂ«luar.

PĂ«r t’u riformatuar si dy etnitete pakicĂ« brenda sĂ« njĂ«jtĂ«s etni: “shqiptari” dhe “muslimani”.

Kjo qĂ« po ndodh nuk Ă«shtĂ« fat. ËshtĂ« projekt.

ËshtĂ« sistem i kĂ«tij pushteti shtetĂ«ror dhe sistem i intereseve tĂ« huaja antishqiptare.

Liderët tanë nuk gabuan, ata zgjodhën këtë rrugë. Identitetin nuk e humbëm.Ata e nënshkruan.

Pakica nuk u shpall rastësisht nga dikush. Ata e legalizuan. Akademia nuk u shua. Ata e shitën. Kultura shqiptare nuk u harrua. Ata po e fshijnë çdo ditë. Feja nuk po jetohet. Ata po e përdorin për ndarje.

Dhe frika nuk Ă«shtĂ« mĂ« neutralitet. ËshtĂ« krim nĂ« bashkĂ«fajĂ«si. Kush mban pĂ«rgjegjĂ«si? Historia nuk i gjykon kombet nga sa herĂ« u mashtruan, por nga sa herĂ« pranuan tĂ« vdesin pĂ«r sĂ« gjalli. Shqiptari nuk rrezikon tĂ« zhduket nga armiku. Rrezikon tĂ« zhduket nga frika pĂ«r ta thĂ«nĂ« tĂ« vĂ«rtetĂ«n. Pyetja nuk Ă«shtĂ« mĂ«: A po vdesim.  Pyetja Ă«shtĂ«: kush do tĂ« mbajĂ« pĂ«rgjegjĂ«si pĂ«r kĂ«tĂ« vdekje?

25.12.2025

Polonia financon në zhvillimin profesional në Shqipëri

✇Java News
By: S T
16 December 2025 at 15:50

Polonia mbështet zhvillimin profesional të teknikëve të protetikës në Shqipëri dhe financon proteza të gjymtyrëve

NĂ« datĂ«n 9 dhjetor, i ngarkuari me punĂ« chargĂ© d’affaires i AmbasadĂ«s sĂ« RepublikĂ«s sĂ« PolonisĂ« nĂ« TiranĂ«, Wojciech Unolt,  dorĂ«zoi nĂ« formĂ« ceremoniale certifikatat e pĂ«rfundimit tĂ« trajnimit profesional pĂ«r teknikĂ«t e protezave, tĂ« realizuar nĂ« kuadrin e programit tĂ« ndihmĂ«s pĂ«r zhvillim “Ndihma Polake”, nĂ« bashkĂ«punim me ShoqatĂ«n KombĂ«tare tĂ« Personave me AftĂ«si tĂ« Kufizuara “Shpresa pĂ«r JetĂ«n”.

Trajnimi profesional, i parashikuar në kuadrin e  projektit, u zhvillua nga një specialist i njohur në rajonin e Ballkanit Perëndimor, që zotëron licencë ndërkombëtare nga ISPO (Shoqata Ndërkombëtare për Protezat dhe Ortezat), Profesor Irfan Murtezani nga Maqedonia e Veriut.

Zhvillimi i këtij trajnimi synonte të adresonte problemin e mungesës së theksuar të specialistëve, që zotërojnë kualifikime për prodhimin e protezave të gjymtyrëve të sipërme dhe të poshtme, në Shqipëri. Mungesa e një shkolle të specjalizuar, e një programi universitar të veçantë, apo e një institucioni të licencuar, që do të ofronte trajnime ose certifikime për teknikët e protezave, si dhe e instruktorëve të kualifikuar dhe të licencuar; i zvogëlon ndjeshëm mundësitë për rritjen e numrit të specialistëve, në këtë fushë, dhe zgjat procesin e marrjes në dorëzim të protezave për personat, pas amputimeve të gjymtyrëve.

NĂ« ShqipĂ«ri, nĂ« shumicĂ«n e rasteve, amputimet e gjymtyrĂ«ve ndodhin tek ata persona qĂ« vuajnĂ« nga pasoja tĂ« ndĂ«rlikimeve tĂ« diabetit, si dhe pĂ«r shkak tĂ« aksidenteve rrugore, tĂ« aksidenteve nĂ« vendin e punĂ«s, dhe tĂ« atyre qĂ« lidhen me materiale shpĂ«rthyese. Problem nuk pĂ«rbĂ«n vetĂ«m mungesa e teknikĂ«ve tĂ« protezave, por edhe mungesa e mbĂ«shtetjes sistematike pĂ«r personat me gjymtyrĂ« tĂ« amputuar. Mungesa e mundĂ«sisĂ« sĂ« rimbursimit pĂ«r kostot e protezave, i vendos personat mĂ« tĂ« varfĂ«r nĂ« njĂ« situatĂ« tĂ« vĂ«shtirĂ«, pasi blerja e njĂ« proteze Ă«shtĂ« shpesh pĂ«rtej mundĂ«sive tĂ« tyre financiare. Pa patur proteza tĂ« njĂ« cilĂ«sie tĂ« lartĂ«, personat mĂ« tĂ« varfĂ«r, me gjymtyrĂ« tĂ« amputuar, nuk kanĂ« mundĂ«si reale t’i kthehen aktivitetit tĂ« tyre profesional, gjĂ« qĂ« mund tĂ« rezultojĂ« nĂ« thellim tĂ« varfĂ«risĂ« dhe probleme tĂ« shĂ«ndetit mendor.

Shoqata KombĂ«tare e Personave me AftĂ«si tĂ« Kufizuara “Shpresa pĂ«r JetĂ«n” ka krijuar njĂ« qendĂ«r rehabilituese dhe njĂ« strukturĂ« tĂ« prodhimit tĂ« protezave nĂ« TiranĂ«, pĂ«r personat me gjymtyrĂ« tĂ« amputuara; veçanĂ«risht ata nga shtresat mĂ« tĂ« varfra dhe mĂ« tĂ« margjinalizuara. Qendra ofron gjithashtu mbĂ«shtetje psikologjike, pĂ«r personat me gjymtyrĂ« tĂ« amputuara dhe kĂ«shillim pĂ«r karrierĂ«n profesionale. QĂ« nga themelimi i saj nĂ« vitin 2011, kjo qendĂ«r ka siguruar proteza pĂ«r 150 persona. Qendra aktualisht ka nĂ« evidencĂ« njĂ« listĂ« pritjeje prej 320 individĂ«sh, qĂ« nuk janĂ« nĂ« gjendje ta financojnĂ« vetĂ« kĂ«tĂ« shpenzim. Shoqata e realizon misionin e saj nĂ« kushtet e mungesĂ«s totale tĂ« financimeve nga institucionet qeveritare, dhe mbĂ«shtetet vetĂ«m nĂ« donacione nga fondacione, organizata, misione diplomatike dhe subjekte private.

Ambasada Polake nĂ« TiranĂ«, nĂ« kuadrin e projektit, ofroi gjithashtu mbĂ«shtetje monetare pĂ«r ShoqatĂ«n KombĂ«tare tĂ« Personave me AftĂ«si tĂ« Kufizuara “Shpresa pĂ«r JetĂ«n”, duke financuar prodhimin e 15 protezave tĂ« gjymtyrĂ«ve tĂ« sipĂ«rme dhe tĂ« poshtme, pĂ«r njerĂ«zit mĂ« nĂ« nevojĂ« nga komuniteti lokal. (Ambasada Polake)

 

 

 

 

The post Polonia financon në zhvillimin profesional në Shqipëri first appeared on JavaNews.al.

Amerikanët rikthehen në Minsk(!)

✇Java News
By: S T
15 December 2025 at 19:20

Amerikanët rikthehen në Minsk(!)-pas publikimit të Strategjisë së Re të Sigurisë Kombëtare të SHBA-së, Uashingtoni kërkon të avancoj më tej dialogun me Minskun

Nga Eljanos Kasaj*

Minsk(МiĐœŃĐș), Bjellorusi-DitĂ«t e fundit, Presidenti bjellorus Aliaksandr Lukashenka(ĐĐ»ŃĐșŃĐ°ĐœĐŽŃ€ ЛуĐșĐ°ŃˆŃĐœĐșĐ°) u takua me pĂ«rfaqĂ«sues tĂ« ekipit tĂ« administratĂ«s tĂ« Presidentit tĂ« SHBA-sĂ«, Donald Trump, tĂ« udhĂ«hequr nga i DĂ«rguari Special i SHBA-sĂ« pĂ«r BjellorusinĂ«, John Cole. Sipas shĂ«rbimit pĂ«r shtyp tĂ« Presidentit Lukashenka, takimi u zhvillua nĂ« Pallatin e PavarĂ«sisĂ«(ĐŸĐ°Đ»Đ°Ń† ĐĐ”Đ·Đ°Đ»Đ”Đ¶ĐœĐ°ŃŃ†i). I pranishĂ«m ishte gjithashtu edhe ZĂ«vendĂ«s NdihmĂ«s Sekretari i Shtetit pĂ«r EvropĂ«n Lindore, Chris Smith.

Gjatë fjalës së tij, Presidenti Lukashenka e përgëzoi John Cole për emërimin e tij si i Dërguar i Posaçëm i SHBA-së në Bjellorusi:

“Ti je ai qĂ« pĂ«rfaqĂ«son [Shtetet e Bashkuara] nĂ« Bjellorusi kĂ«to ditĂ«. I thuaj Trumpit se duhet ta vĂ«mĂ« topin nĂ« lĂ«vizje. Ja ku jemi”, premtoi Presidenti Lukashenka.

Presidenti Lukashenka vlerësoi gjithashtu iniciativat e fundit diplomatike të Presidentit Donald Trump:

“ThonĂ« se Trumpit i pĂ«lqejnĂ« lajkat. Por unĂ« nuk kĂ«rkoj lajka. Dua tĂ« them se mĂ« pĂ«lqejnĂ« shumĂ« veprimet e tij kohĂ«t e fundit”,-duke vĂ«nĂ« kĂ«shtu theksin mbi publikimin e “StrategjisĂ« sĂ« Re tĂ« SigurisĂ« KombĂ«tare tĂ« SHBA-sĂ«â€, e cila nĂ« klauzolat e saj pĂ«rafrohet fort me pikĂ«pamjet gjeopolitike ruse, si dhe synon promovimin e dialogut midis MoskĂ«s dhe Uashingtonit, ndĂ«rtimin e marrĂ«dhĂ«nieve tĂ« mira reciproke me qĂ«llim rivendosjen e “stabilitetit strategjik” me midis SHBA-sĂ« dhe RusisĂ«.

“Kemi shumĂ« pyetje. Bota po ndryshon shumĂ« shpejt dhe po dalin probleme tĂ« reja qĂ« duhet t’i diskutojmĂ«. Dhe ndoshta edhe t’i zgjidhim disa prej tyre.”-vijoj mĂ« tej Presidenti Lukashenka.

Vlen tĂ« theksohet se kjo Ă«shtĂ« vizita e pestĂ« e njĂ« delegacioni zyrtar amerikan nĂ« Bjellorusi qĂ« prej hyrjes sĂ« Presidentit Trump nĂ« ShtĂ«pinĂ« e BardhĂ« nĂ« Janar tĂ« vitit 2025. Vizita e fundit e njĂ« delegacioni amerikan u zhvillua nĂ« Shtator, ku me ftesĂ« personale nga Presidenti Lukashenka, tĂ« paktĂ«n dy oficerĂ« ushtarakĂ« amerikanĂ«, nĂ«nkoloneli i Forcave Ajrore Bryan Shoupe dhe njĂ« oficer tjetĂ«r, vizituan BjellorusinĂ« pĂ«r tĂ« vĂ«zhguar manovrat e pĂ«rbashkĂ«ta ushtarake midis RusisĂ« dhe BjellorusisĂ« “ЗапаЮ/Zapad-2025”, njĂ« vizitĂ« e paprecedentĂ« qĂ« synonte promovimin e partneritetit, transparencĂ«s dhe deeskalimit, dhe qĂ« bĂ«ri fort bujĂ« nĂ« mediat amerikane. Si pĂ«rgjigje e kĂ«tij akti miqĂ«sor nga Minsku, nĂ« NĂ«ntor, Zyra e Kontrollit tĂ« Aseteve tĂ« Huaja e Thesarit tĂ« SHBA-sĂ« hoqi zyrtarisht sanksionet ndaj KompanisĂ« ShtetĂ«rore Bjelloruse tĂ« Fluturimeve “Belavia/БДлаĐČія Belarusian Airlines”.

Sipas shërbimit për shtyp të Presidentit Lukashenka, bisedimet vazhduan edhe gjatë ditës së shtunë dhe jane fokusuar kryesisht në çështje të ndryshme që prekin marredhëniet bilaterale, politike dhe ushtarake midis dy vendeve.

*Fakulteti i Shkencave Politike. Universiteti i Wroclaw (Uniwersytet WrocƂawski), Poloni

 

 

 

 

 

 

The post Amerikanët rikthehen në Minsk(!) first appeared on JavaNews.al.

Bahtijari shënon moment historik në turizmin kosovar - viziton Seychelles me pasaportë të Kosovës

✇Telegrafi
By: As Travel Club
9 December 2025 at 09:34


Flamur Bahtijari, pronari i AS Travel Club, është bërë kosovari i parë që udhëton drejt Seychellesme pasaportë të Republikës së Kosovës, duke hapur një destinacion të ri tropikal për qytetarët tanë.

Nga Business Class drejt ishullit MahĂ©, ai publikoi pamje dhe shkroi: “Seychelles Ă«shtĂ« tanii hapur pĂ«r pasaportĂ«n e KosovĂ«s, sepse dikush duhej tĂ« ishte i pari.”

UdhĂ«timi shĂ«non finalizimin e njĂ« procesi shumĂ«vjeçar qĂ« Bahtijari ka zhvilluar nĂ« panairendĂ«rkombĂ«tare tĂ« turizmit. Rruga nisi nĂ« vitin 2019 me takimin e tij tĂ« parĂ« zyrtar me Didier Dogley, Ministrin e atĂ«hershĂ«m tĂ« Turizmit tĂ« Seychelles, ku u diskutua forcimi i bashkĂ«punimit dhe mundĂ«sia e njĂ« marrĂ«veshjeje turistike Kosovë–Seychelles.

Kontakti u thellua në vitin 2022 me dy takime të rëndësishme: me Patsy Moustache, Shefe e Misionit të Seychelles në Londër,dhe me Sylvestre Radegonde, Ministër i Punëve të Jashtme, i cili garantoi angazhimin përkrijimin e një lidhjeje të re turistike mes dy vendeve. Fotot nga këto takime dokumentojnë qartë rrugëtimin që e çoi drejt këtij momenti historik.

Edhe pse Seychelles nuk e njeh ende formalisht pavarësinë e Republikës së Kosovës, autoritetet kanë lejuar për herë të parë hyrjen e kosovarëve për qëllime turistike me pasaportë të Kosovës,duke e bërë udhëtimin e Bahtijarit të parin e këtij lloji.

Seychelles, me 115 ishuj, plazhe me rërë të bardhë dhe ujëra kristal, është një ngadestinacionet më të kërkuara në botë për pushime luksoze dhe arratisje romantike. AS Travel Club paralajmëroi këtë hap përmes një postimi misterioz që ngriti kureshtjen e ndjekësve.

Agjencia pritet të publikojë së shpejti paketat e para drejt Seychelles, duke hapur një mundësitë re për turistët kosovarë.

PolakĂ«t sjellin “Tapetin Magjik” pĂ«r fĂ«mijĂ«t shqiptarĂ«

✇Java News
By: S T
5 December 2025 at 09:48

Dita BotĂ«rore e Personave me AftĂ«si tĂ« Kufizuara, e cila festohet nĂ« 3 dhjetor, ishte momenti mĂ« kuptimplotĂ« pĂ«r dorĂ«zimin ceremonial tĂ« paisjeve novatore, arsimore, pĂ«r ShkollĂ«n Speciale / QendrĂ«n e Burimeve „Luigj Gurakuqi” nĂ« TiranĂ«, nĂ« kuadrin e projektit tĂ« programit tĂ« ndihmĂ«s zhvillimore „Ndihma Polake”, tĂ« realizuar nĂ«pĂ«rmjet AmbasadĂ«s sĂ« RepublikĂ«s sĂ« PolonisĂ« nĂ« TiranĂ«. I ngarkuari me PunĂ« i AmbasadĂ«s Polake nĂ« TiranĂ«, z. Ă«ojciech Unolt, i dorĂ«zoi zyrtarisht paisjet drejtorit tĂ« shkollĂ«s,  z. Taulant Çala, nĂ« prani tĂ« Drejtores sĂ« Arsimit Parauniversitar, Arta Dollani; si dhe tĂ« pĂ«rfaqĂ«sueses sĂ« organizatĂ«s partnere Beyond Barriers Association, Ana Mullanji.

Shkolla Speciale „Luigj Gurakuqi”, prej 50 vjetĂ«sh,  ështĂ« i vetmi i institucion nĂ« TiranĂ« pĂ«r fĂ«mijĂ«t me nevoja tĂ« veçanta, duke ofruar realizimin e programit bazĂ« arsimor, si dhe mbĂ«shtetje rehabilituese. Aktualisht, nĂ« kĂ«tĂ« shkollĂ« ndjekin mĂ«simin 140 fĂ«mijĂ«, me nivele tĂ« ndryshme tĂ« aftĂ«sive tĂ« kufizuara intelektuale, çrregullime tĂ« sjelljes dhe mungesĂ« tĂ« qendrueshmĂ«risĂ« emocjonale, nĂ« moshĂ«n nga 6 deri 19 vjeç.

NĂ« kudrin e zbatimit tĂ« projektit, Shkolla „Luigj Gurakuqi” mori nĂ« dorĂ«zim dy komplete paisjesh novatore pĂ«r arsimimin dhe rehabilitimin e fĂ«mijĂ«ve me nevoja tĂ« veçanta.

„Tapeti Magjik”, i prodhuar nga kompania polake Funtronic, Ă«shtĂ« njĂ« paisje, e cila kombinon pĂ«rdorimin e projektorit, kompjuterit dhe sensorit tĂ« lĂ«vizjes. Duke projektuar nĂ« dysheme lojra multimediale, i mundĂ«son pĂ«rdoruesit tĂ« pĂ«rjetojĂ« botĂ«n e realitetit tĂ« zgjeruar (virtual). Kjo paisje, e thjeshtĂ«, gjen pĂ«rdorim tĂ« gjerĂ« pĂ«r qĂ«llime arsimore, rehabilituese dhe korrigjuese. I mundĂ«son pĂ«rdoruesit pĂ«rvetĂ«simin e njohurive dhe zhvillimin, nĂ«pĂ«rmjet lĂ«vizjes, zbavitjes dhe ndĂ«rveprimit me tĂ« tjerĂ«t.

LojĂ«rat, e krijuara me qĂ«llime rehabilituese, mbĂ«shtesin nxitjen e perceptimit tĂ« dĂ«mtuar, pĂ«rmirĂ«sojnĂ« aftĂ«sitĂ« motorike, vĂ«nĂ« nĂ« funksion somatosensimin (orientimin sipas skemĂ«s trupore) dhe ndĂ«rgjegjĂ«simin hapĂ«sinor; si dhe ofrojnĂ« gjithashtu mundĂ«si pĂ«r zotĂ«rimin e emocioneve dhe mĂ«sojnĂ« mĂ«nyra pĂ«r t’i shprehur ato. Paketat e lojrave dhe aktiviteteve zbavitĂ«se janĂ« pĂ«rgatitur nga ekspertĂ«, qĂ« nĂ« punĂ«n e tyre tĂ« pĂ«rditshme trajtojnĂ« fĂ«mijĂ« me probleme emocionale, si dhe me nevoja tĂ« veçanta arsimore.

Dyshemeja Ndërvepruese, e dorëzuar në kuadrin e projektit, është përshtatur me nevojat e trupës pedagogjike të shkollës. Prodhuesi i paisjes, mësuesit e shkollës dhe përfaqësuesit e organizatës partnere Beyond Barriers bashkëpunuan për krijimin e programimit në versionin e gjuhës shqipe. Përdorimi i paisjes nga fëmijët kryhet nën mbikqyrjen dhe kujdesin e mësuesve të shkollës, si dhe të vullnetarëve të organizatës Beyond Barriers. Organizata Beyond Barriers, partnere në zbatimin e projektit, bashkëpunon me shkollën prej më shumë se 20 vjetësh, dhe falë ndihmës së projekteve dhe angazhimit të vullnetarëve ka zgjeruar mundësitë arsimore për nxënësit e shkollës.

Shkollat speciale në Shqipëri pranojnë fëmijë me probleme dhe çrregullime të shumëllojshme, me diapazon të gjerë moshe, por mundësitë arsimore dhe rehabilituese janë të kufizuara, për shkak të mungesave në infrastrukturë dhe aksesit ndaj praktikave bashkëkohore mësimore dhe rehabilituese. Paisjet arsimore për nxënësit me nevoja të veçanta, me çrregullime sensorike dhe  psikofizike, që sigurojnë mundësi për shanse të barabarta në fushën e arsimimit dhe përftimit të aftësive shoqërore, janë pak të njohura dhe të paaksesueshme në tregun lokal.

Në Shqipëri, fëmijët me aftësi të kufizuara përbëjnë një nga grupet shoqërore më delikate dhe të rrezikuara nga përjashtimi shoqëror. Atyre iu duhet të  përballen me stigmatizim dhe vështirësi të shumta për të aksesuar kujdes shëndetësor, shërbime sociale dhe arsimim të një cilësie të lartë.

 

 

The post PolakĂ«t sjellin “Tapetin Magjik” pĂ«r fĂ«mijĂ«t shqiptarĂ« first appeared on JavaNews.al.

Edhe Australia e penalizon Gardën Revolucionare Islamike të Iranit

✇Java News
By: S T
29 November 2025 at 14:44

Australia ka shpallur TrupĂ«n e GardĂ«s Revolucionare Islamike tĂ« Iranit (IRGC) si njĂ« organizatĂ« terroriste. Ky hap shĂ«non njĂ« pĂ«rshkallĂ«zim tĂ« rĂ«ndĂ«sishĂ«m tĂ« presionit ndĂ«rkombĂ«tar ndaj aparaturĂ«s terroriste tĂ« regjimit tĂ« Teheranit. IRGC-ja, Trupa Revolucionare e GardĂ«s sĂ« regjimit iranian, Ă«shtĂ« forca kryesore e shtypjes brutale dhe tĂ« pĂ«rgjakshme tĂ« protestave tĂ« popullit iranian, si dhe njĂ« faktor kyç i paqĂ«ndrueshmĂ«risĂ« rajonale dhe eksportit tĂ« terrorizmit ndĂ«rkombĂ«tar. Para kĂ«saj, qeveritĂ« e Shteteve tĂ« Bashkuara dhe KanadasĂ« e kanĂ« shpallur gjithashtu IRGC-nĂ« si njĂ« organizatĂ« terroriste. Zonja Maryam Rajavi, Presidentja e zgjedhur e KĂ«shillit KombĂ«tar tĂ« RezistencĂ«s sĂ« Iranit (NCRI), e quajti kĂ«tĂ« shpallje si “njĂ« hap i domosdoshĂ«m nĂ« pĂ«rballjen me terrorizmin dhe luftĂ«nxitjen, njĂ« masĂ« e vonuar prej kohĂ«sh nga vendet e tjera, veçanĂ«risht Bashkimi Evropian dhe shtetet evropiane. Ky Ă«shtĂ« njĂ« veprim i kĂ«rkuar nĂ« mĂ«nyrĂ« tĂ« pĂ«rsĂ«ritur nga pĂ«rfaqĂ«suesit e zgjedhur tĂ« popullit nĂ« Parlamentin Evropian dhe nĂ« parlamentet kombĂ«tare. Vonesa dhe hezitimi nĂ« listimin e makinerisĂ« mĂ« tĂ« madhe tĂ« terrorit dhe luftĂ«nxitjes nĂ« botĂ« vetĂ«m e inkurajojnĂ« regjimin iranian tĂ« vazhdojĂ« vrasjet e tij brenda dhe jashtĂ« Iranit, si dhe tĂ« vazhdojĂ« ndjekjen e bombĂ«s bĂ«rthamore”. Hameed Orayzi- Ashraf 3

The post Edhe Australia e penalizon Gardën Revolucionare Islamike të Iranit first appeared on JavaNews.al.

Evropa në kërkim të Pushkinit!

✇Java News
By: S T
29 November 2025 at 14:12

Evropa në kërkim të Pushkint!-historia e një nga krimeve më të mëdha bibliofilike të kohëve moderne

Nga Eljanos Kasaj*

MĂ« 16 tetor 2023, Biblioteka e Universitetit tĂ« VarshavĂ«s raportoi si tĂ« vjedhur rreth 5 vĂ«llime me letĂ«rsi klasike ruse tĂ« shekullit XIX. NĂ« ditĂ«t qĂ« pasuan, njĂ« hetim mĂ« i plotĂ« i stoqeve tĂ« bibliotekĂ«s zbuloi se 74 libra tĂ« tjerĂ« me letĂ«rsi klasike ruse ishin vjedhur nĂ« javĂ«t, ose edhe muajt qĂ« çuan nĂ« grabitjen pĂ«rfundimtare. HajdutĂ«t kishin arritur tĂ« shmangnin zbulimin duke zĂ«vendĂ«suar librat qĂ« kishin vjedhur me ato qĂ« njĂ« gazetĂ« polake i pĂ«rshkroi si “faksimile” me cilĂ«si tĂ« lartĂ« tĂ« origjinaleve cilĂ«si tĂ« lartĂ« dhe tĂ« vĂ«shtirĂ« pĂ«r tu dalluar nga syri i njĂ« punonjĂ«si tĂ« zakonshĂ«m tĂ« BibliotekĂ«s.

Shumica e librave në Bibliotekën e Universitetit të Varshavës janë pajisur me një shirit magnetik që jep alarm në dalje të godinës nëse nuk çaktivizohet. Por librat e vjetër nuk e kishin këtë, pasi një ekspert kishte këshilluar se ngjitësi në shiritin magnetik mund ta dëmtonte letrën e vjetër.

Zhdukja e librave të letërsisë klasike ruse u kthye asokohe në lajmin e ditës në Poloni, duke qënë se Biblioteka e Universitetit të Varshavës ka një nga koleksionet më të pasura në botë të letërsisë ruse jashtë Rusisë dhe botimet e Bibliotekës së kohës para Revolucionit Bolshevik (1917) i mbijetuan mrekullisht Kryengritjes së Varshavës (1 gusht-2 tetor 1944), kur ndërtesa u dogj gjatë luftimeve midis forcave të rezistencës polake me njesitet okupatore naziste.

Gjatë një deklarate për mediat polake, zoti Piotr Antoni Skiba, zëdhënës i Zyrës së Prokurorit të Qarkut në Varshavë, tha se vjedhja e botimeve të vjetra nga Biblioteka e Universitetit të Varshavës, e cila përfshinte botimet e para të veprave nga autorë rusë si Aleksandër Pushkin, Ivan Krillov, Nikolaj Gogol dhe Mihail Lermontov, u krye nga një grup kriminal ndërkombëtar që vepronte në të gjithë Evropën. Grupi dyshohej se përfshinte qytetarë të vendeve të ish-Bllokut Lindor dhe ish-Republikave Sovjetike.

Vjedhja e librave nĂ« VarshavĂ« nuk ishte njĂ« incident i izoluar, por njĂ« nga ndalesat e fundit nĂ« njĂ« turne tĂ« madh tĂ« paparĂ« mĂ« parĂ« tĂ« krimit bibliofilik, i cili u pĂ«rhap nga verilindja nĂ« jugperĂ«ndim tĂ« EvropĂ«s midis pranverĂ«s 2022 dhe dimrit 2023. Rreth 170 libra tĂ« rrallĂ« rusĂ«, me vlerĂ« mĂ« shumĂ« se 2.5 milionĂ« paund britanik, u zhdukĂ«n nga raftet e BibliotekĂ«s KombĂ«tare tĂ« LetonisĂ« nĂ« Riga, dy bibliotekave universitare nĂ« Estoni, BibliotekĂ«s Universitare tĂ« Vilniusit nĂ« Lituani, BibliotekĂ«s KombĂ«tare tĂ« FinlandĂ«s nĂ« Helsinki, BibliotekĂ«s KombĂ«tare tĂ« RepublikĂ«s Çeke nĂ« PragĂ«, BibliothĂšque Diderot nĂ« Lyon, BibliothĂšque nationale de France dhe BibliotekĂ«s Universitare tĂ« GjuhĂ«ve dhe QytetĂ«rimeve nĂ« Paris, BibliothĂšque de GenĂšve nĂ« ZvicĂ«r, BibliotekĂ«s ShtetĂ«rore nĂ« Berlin dhe BibliotekĂ«s ShtetĂ«rore Bavareze nĂ« Mynih.

“PĂ«r sa i pĂ«rket shkallĂ«s dhe sofistikimit, ne nuk jemi pĂ«rballur kurrĂ« me diçka tĂ« tillĂ« mĂ« parĂ«â€, tha nĂ« njĂ« deklarat pĂ«r mediat estoneze zonja Laura Bellen e gjykatĂ«s sĂ« distriktit jugor tĂ« EstonisĂ« dhe njĂ« nga prokuroret e para publike qĂ« hetoi kĂ«to vjedhje. “Bibliotekat thjesht nuk janĂ« mĂ«suar tĂ« mendojnĂ« pĂ«r veten si objektiva pĂ«r krime tĂ« mĂ«dha.”

Taktikat e pĂ«rdotura prej hajdutĂ«ve nĂ« secilin prej kĂ«tyre qyteteve ishin nĂ« pĂ«rgjithĂ«si tĂ« njĂ«jta: dy persona pĂ«rdornin identitete tĂ« rreme pĂ«r tĂ« porositur libra tĂ« rrallĂ« rusĂ« nga fonded e Bibliotekave tĂ« vjetra evropiane. NĂ«se do tĂ« vĂ«renin se po vĂ«zhgoheshin me dyshim, njĂ«ri do t’u shpĂ«rqendronte vĂ«mendjen bibliotekistĂ«ve ndĂ«rsa tjetri do tĂ« dilte me librat e fshehur nĂ«n-rrobat e trupit. HistoritĂ« e tyre tĂ« mbuluara ndryshonin dhe nuk ishin gjithmonĂ« tĂ« njĂ«jtĂ«t dy persona, njĂ« burrĂ« dhe njĂ« grua. NĂ« VarshavĂ« ata paraqiteshin si sllovakĂ«, nĂ« Helsinki si polakĂ«. NĂ« Riga, ata pretendonin se ishin refugjatĂ« ukrainas qĂ« donin tĂ« hulumtonin historinĂ« e RusisĂ«. NĂ« Paris, ata prezantoheshin si bullgarĂ« qĂ« studionin “demokracinĂ« nĂ« letĂ«rsinĂ« ruse tĂ« shekullit tĂ« XIX”.

Gjatë pranverës së vitit 2022, autoritetet kishin filluar të dyshonin se këto nuk ishin krime të izoluara. Në dhjetor të po atij viti, policia letoneze arrestoi një burrë, ADN-ja e të cilit ishte gjetur në librat e lënë pas gjatë vjedhjes në Bibliotekën Kombëtare në Riga tetë muaj më parë. I dyshuari zotëronte karta biblioteke nga Mynihu, Vilniusi, Parisi, Kievi dhe Vjena, si dhe një koleksion pullash biblioteke dhe mjetesh për restaurimin e materialeve të shtypura, të tilla si një set gjilpërash dhe bobina me fije. Burri u identifikua nga pashaporta e tij si Beqa Tsirekidze, një shtetas gjeorgjian 46-vjeçar. Hetuesit letonez zbuluan se ai kishte një përvojë në tregtinë e antikiteteve dhe një precedent penal të mëparshëm për vjedhje. ADN-ja e tij përputhej gjithashtu me atë të gjetur në vendin e vjedhjeve të librave të prillit 2022 në Estoninë fqinje, ku ai u ekstradua dhe u nxor në gjyq.

GjatĂ« dy gjyqeve nĂ« Tartu dhe Talin tĂ« EstonisĂ« nĂ« gjysmĂ«n e parĂ« tĂ« vitit 2024, ai nuk tha asgjĂ« nĂ«se dikush e kishte porositur tĂ« vidhte libra, edhe pse kjo do t’ia kishte lehtĂ«suar dĂ«nimin. Si pĂ«rfundim, prej gjykatave estoneze atij iu dha njĂ« dĂ«nim i pĂ«rbĂ«rĂ« prej tre vjet e gjysmĂ« burg.

NĂ« njĂ« interviste pĂ«r mediat estoneze, Tsirekidze hodhi dritĂ« mbi arsyet qĂ« e kishin shtyrĂ« nĂ« botĂ«n e krimit bibliofilik: “GjysmĂ« kilogrami ar, me vlerĂ« 50,000 euro, ruhet nga 22 burra tĂ« armatosur. Dy libra, me vlerĂ« 50,000 euro, ndodhen diku nĂ« njĂ« bibliotekĂ« nĂ« EvropĂ« dhe ruhen nga njĂ« zonjĂ« e moshuar. Dhe shumĂ« shpesh nuk ka as mbikĂ«qyrje me video.”

Por, arrestimi i Tsirekidzes ishte larg të qenit fundi i historisë.

PĂ«r tĂ« zgjidhur enigmĂ«n kontinentale tĂ« grabitjeve tĂ« veprĂ«s sĂ« Pushkinit, ishte i nevojshĂ«m njĂ« moment bashkĂ«punimi pan-evropian. KĂ«shtu nĂ« mars tĂ« vitit 2024, Agjencia e Bashkimit Evropian pĂ«r BashkĂ«punim nĂ« DrejtĂ«sinĂ« Penale (Eurojust), ngriti njĂ« ekip tĂ« pĂ«rbashkĂ«t hetimor tĂ« pĂ«rbĂ«rĂ« nga ekipe policore nga Franca, Lituania, Polonia dhe Zvicra. Gjeorgjia, e cila nuk Ă«shtĂ« zyrtarisht njĂ« shtet anĂ«tar i Bashkimit Evropian dhe organeve evropiane tĂ« drejtĂ«sisĂ«, por vetĂ«m njĂ« “vend partner operativ”, u ftua gjithashtu tĂ« bashkohej.

Këto vende ishin të bashkuara në vendosmërinë e tyre për të zbardhur krimet, por teoritë dhe metodat e tyre të punës nuk ishin domosdoshmërisht të njëjta.

A ishin të gjitha vjedhjet e organizuara nga i njëjti grup individësh, apo ndoshta autoritetet po shikonin bandat rivale të gjuetarëve antikitetesh, që konkurronin me njëra-tjetrën për të njëjtat tituj të çmuar? Por, kush të qe ai person ose ata persona që qenë kaq fort të interesuar për të pasur në koleksionet e tyre privat veprat e letersisë klasike ruse dhe në veçanti veprat e Pushkinit?

Mbi tĂ« gjitha, ekzistonte fakti i pakĂ«ndshĂ«m i kohĂ«s sĂ« vjedhjeve. Sipas raportimeve zyrtare krimet kishin filluar dy muaj pasi Presidentin rus Vladimir Putin kishte njoftuar zyrtarisht fillimin e operacioneve ushtarake nĂ« UkrainĂ«, me njĂ« fjalim sublim qĂ« evokoi mbrojtejn e “kulturĂ«s dhe vlerave, besimit, dokeve dhe traditave e paraardhĂ«sve tanĂ«â€ si motivet kryesore tĂ« kĂ«saj ndĂ«rmarje, mĂ« tĂ« madhen qĂ« prej kohĂ«s sĂ« LuftĂ«s sĂ« Madhe Patriotike (1941-1945).

Pas kësaj, marrëdhëniet midis Rusisë dhe Bashkimit Evropian arritën nivele të papara më parë armiqësie dhe urrejtje, ndërsa bashkëpunimi me institucionet ose grupet hetimore ruse as që mund të llogaritej më si një mundësi. Rrjedhimisht për hetuesit evropian lindi pyetja: a ishte ky një grup kriminelësh të vegjël që po përdornin sigurinë e dobët të Bibliotekave të vjetra evropiane dhe çoroditjen e shkaktuar prej situatës aktuale gjeopolitike, apo hetuesit po shqyrtonin diçka më të madhe, një operacion të orkestruar nga agjencitë e sigurimit rus për të rimarrë trashëgiminë kulturore ruse që ishte shpërndarë gjatë momenteve kaotike të historisë së Rusisë në të gjithë kontinentin?

Prej hetimeve të hollësishme dhe të koordinuara të forcave policore të Eurojust dhe Europol, në pranga ranë biri i Beqa Tsirekidze-s, Mate Tsirekidze dhe bashkëshortja e tij, Ana Gogoladze, si dhe një shtetas gjeorgjian i identifikuar prej dokumentave si Mihail Zamtaradze. Gjatë seancave të në pyetje të marrjes në pyetje të shtetasve gjeorgjian, hetuesit evropian arritën të hidhnin një dritë hipotetike mbi mënyrën se si operonte skema e gjuetarëve të librave të rrallë të letersisë ruse (ndonëse, për shkak të mungesës së zhvillimit të hetimeve në territorin rus ose bashkëpunimit me instancat e drejtësisë ruse, ajo mbetet e kufizuar vetëm në formën e një hamendje ose hipoteze):

Grupi që operonte në Evropë dhe që kryente vjedhjet në Bibliotekat e vjetra evropiane, përbëhej kryesisht prej shtetasve gjeorgjian, të cilët paguheshin prej koleksionistëve ose filantropëve bibliofil shumë të pasur rusë (kryesisht rezidentë në Moskë), të interesuar në botimet e rralla të letërsisë ruse. Ndërsa mënyrat e transportimit të veprave të vjedhura për tek blerësit, zhvillohej prej vendeve kufitare të Rusisë, kryesisht prej Bjellorsusië(si në rastin e Mihail Zamtaradze) ose Gjeorgjisë(si në rastin e grupit të Beqa Tsirekidze-s)-të cilat për shkak të mardhënieve të tyre politike, ekonomike dhe historiko-kulturale kanë kufinj pothuaj inegzistent me Rusinë.

Por, pavarësisht zbërthimit të mënyrës se si funksiononte skema ndërkombëtare e gjuetisë së botimeve të rralla të letërsisë ruse, shumë pyetje mbetën ende pa përgjigje: Kush qenë këta patron moskovit të literaturës kaq të interesuar për botimet e rralla të letërsisë ruse të gjenduar në arkivat e Bibliotekave të vjetra evropiane? A kishin autoritetet ruse informacion për aktivitetet e këtij rrejti ndërkombëtar bibliofilik i cili merrte porosi direkte prej koleksionistëve moskovit? Dhe si kishte mundësi që nga gjithë Bibliotekat e vjetra evropiane që dispononin ekzemplarë të rrallë të letërsisë ruse, Bibliotekat ruse nuk kishin pësuar as edhe një incident ose nuk kishin regjistruar as edhe një situatë të ngjashme?

PĂ«rgjigja pĂ«r kĂ«to pyetje dhe shumĂ« tĂ« tjera, nuk mund tĂ« kĂ«rkohet ose kurrsesi tĂ« gjendet nĂ« Riga, Tbilisi, VarshvĂ« ose PragĂ«, ajo gjendet larg, nĂ« stepat ruse, nĂ« Moskë  dhe vetĂ«m pasi hija e fantazmĂ«s sĂ« luftĂ«s tĂ« bjerret prej EvropĂ«s, vetĂ«m atĂ«herĂ« ndoshta tĂ« tĂ« arihet tĂ« hidhet dritĂ« mbi vellon e misterit qĂ« mbulon vjedhjen e veprave tĂ« Pushkinit prej bibliotekave tĂ« vjetra evropiane dhe dĂ«rgimin e tyre nĂ« Bibliotekat e “koleksionistĂ«ve patriot” moskovit.

*Fakulteti i Shkencave Politike. Universiteti i Wroclaw (Uniwersytet WrocƂawski), Poloni

 

 

 

 

 

 

 

 

 

The post Evropa në kërkim të Pushkinit! first appeared on JavaNews.al.

A po i rikthehet Polonia një militarizmi sovjetik?

✇Java News
By: S T
24 November 2025 at 19:46

Ashpërsohet retorika e Varshavës: A po i rikthehet Polonia një militarizmi sovjetik?

Nga Eljanos Kasaj*

VarshavĂ«(Warszawa), Poloni-NĂ« njĂ« intervistĂ« tĂ« publikuar nga podkasti britanik “Pjesa tjetĂ«r Ă«shtĂ« politikĂ«â€, Ministri i JashtĂ«m polak RadosƂaw Sikorski tha se polakĂ«t “do tĂ« hanin bar sesa tĂ« bĂ«heshin sĂ«rishmi njĂ« koloni ruse”.

Zoti Sikorski tha mĂ« tej se ishte pikĂ«risht kundĂ«rshtimi publik nĂ« Poloni ndaj kĂ«rcĂ«nimit tĂ« mundshĂ«m tĂ« “ekspansionizmit rus” arsyeja pse vendi i tij ka nivele kaq tĂ« larta tĂ« shpenzimeve pĂ«r mbrojtjen, madje edhe nĂ« kurriz tĂ« financimit nĂ« fusha tĂ« tjera.

KĂ«to deklarata nuk qenĂ« surprizuese, por njĂ« vazhdim i atyre qĂ« zoti Sikorski kishte dhĂ«nĂ« pak mĂ« parĂ« pĂ«r median kombĂ«tare polake “Telewizja Polska World” se Varshava do tĂ« paguajĂ« “çfarĂ«do qĂ« tĂ« duhet” pĂ«r tĂ« mbrojtur vendin, duke shtuar: “gjithmonĂ« ka njĂ« kompromis midis armĂ«ve dhe gjalpit”-njĂ« parrullĂ« kjo e ngjashme me atĂ« sovjetike tĂ« kohĂ«s sĂ« Leonid Brezhnjevit, e cila ironizonte zgjedhjen e qeverisĂ« sovjetike, qĂ« shikonte si mĂ« tĂ« rĂ«ndĂ«sishme topat e artilerisĂ« se sa mungesĂ«n e topave tĂ« gjalpit nĂ«pĂ«r dyqane.

Por, pavarësisht patosit patriotik, këto deklarata të ashpëra duke se kanë pasur një efekt krejtësisht të kundërt në sytë e opiniot publik, ku shumë qytetarë polak i kanë hedhur poshtë si të ekzagjeruara dhe të padobishme.

Në intervistat e fundit e zhvilluara nga mediat polake treguan se banorët e Varshavës e hodhën poshtë retorikën e qeverisë në lidhje me luftën, me disa që akuzuan zyrtarët për amplifikimin e kërcënimeve për të justifikuar shpenzimet e çmendura të mbrojtjes dhe vendimet e politikës së jashtme.

NĂ« qershor, vendet anĂ«tare tĂ« AleancĂ«s sĂ«  NATO-s – pĂ«rveç SpanjĂ«s – ranĂ« dakord tĂ« rrisin shpenzimet e mbrojtjes nĂ« 5% tĂ« PBB-sĂ« deri nĂ« vitin 2035, me PoloninĂ« qĂ« nĂ« shtator u zotua tĂ« arrijĂ« 4.8% vitin e ardhshĂ«m, pra nĂ« 2026.

Vlen të theksohet se Polonia ka ushtrinë e tretë më të madhe në NATO për sa i përket numrit të personelit (rreth 216, 100 ushtarë aktiv), sipas shifrave më të fundit të publikuara nga Aleanca, duke e renditur atë të tretën pas SHBA-së dhe Turqisë.

*Fakulteti i Shkencave Politike. Universiteti i Wroclaw (Uniwersytet WrocƂawski), Poloni

 

The post A po i rikthehet Polonia një militarizmi sovjetik? first appeared on JavaNews.al.

A mund të ketë luftë midis Kinës dhe Japonisë?!

✇Java News
By: S T
20 November 2025 at 09:46

Ashpërsohet retorika midis Kinës dhe Japonisë-a po përgatitet një front i dytë në Azinë Verilindore pas atij aktual në Evropë?

Nga Eljanos Kasaj*

Pekin, KinĂ«- Autoritetet kineze kanĂ« filluar tĂ« ushtrojnĂ« presion aktiv ndaj qeverisĂ« sĂ« JaponisĂ«, me kryeministren e re Sanae Takaichi qĂ« deklaroi se njĂ« konflikt i mundshĂ«m ushtarak pĂ«r shkak tĂ« situatĂ«s sĂ« tensionuar nĂ« ishullit tĂ« Tajvanit mund tĂ« nĂ«nkuptojĂ« gjithashtu pĂ«rfshirjen e drejtpĂ«rdrejtĂ« ushtarake tĂ« Tokios. MĂ« 16 nĂ«ntor, Pekini dĂ«rgoi anije tĂ« rojes bregdetare nĂ« Ishujt e diskutueshĂ«m Senkaku (tĂ« njohur si Diaoyu nĂ« kinezisht; aktualisht ato kontrollohen nga Japonia, por anijet kineze operojnĂ« rregullisht aty pranĂ«). MĂ« 12 nĂ«ntor, sipas Tokios, njĂ« destroyer i tipit 055 i UshtrisĂ« Çlirimtare Popullore tĂ« KinĂ«s kaloi pranĂ« ishullit japonez tĂ« Kyushu, dhe nga 17 deri mĂ« 19 nĂ«ntor, Kina do tĂ« zhvillojĂ« ushtrime ushtarake me zjarr tĂ« vĂ«rtetĂ« nĂ« Detin e VerdhĂ«, sipas AdministratĂ«s sĂ« SigurisĂ« Detare tĂ« PLA-sĂ«.

NĂ« tĂ« njĂ«jtĂ«n kohĂ«, Pekini po rrit presionin diplomatik dhe ekonomik. MĂ« 15 nĂ«ntor, Ministria e PunĂ«ve tĂ« Jashtme kineze u bĂ«ri thirrje qytetarĂ«ve tĂ« saj tĂ« shmangin udhĂ«timet pĂ«r nĂ« Japoni, pas sĂ« cilĂ«s linjat ajrore kryesore kineze, pĂ«rfshirĂ« “Air China”, “China Southern Airlines” dhe “China Eastern Airlines”, njoftuan rimbursime falas pĂ«r fluturimet drejt qyteteve japoneze deri nĂ« fund tĂ« vitit. Sipas statistikave japoneze, nga janari deri nĂ« shtator 2025, gati 31.7 milionĂ« turistĂ« tĂ« huaj vizituan JaponinĂ«, afĂ«rsisht njĂ« e katĂ«rta e tĂ« cilĂ«ve – 7.5 milionĂ« – ishin shtetas kinezĂ«.

GjatĂ« debatit tĂ« saj tĂ« parĂ« parlamentar si kryeministre mĂ« 7 nĂ«ntor, Sane Takaichi deklaroi se “nĂ«se pĂ«rdoren anije luftarake dhe njĂ« bllokadĂ« detare pĂ«rfshin pĂ«rdorimin e forcĂ«s, unĂ« besoj se sipas çdo standardi kjo do tĂ« pĂ«rbĂ«nte njĂ« ‘situatĂ« qĂ« kĂ«rcĂ«non mbijetesĂ«n e JaponisĂ«'” (cituar nĂ« “The Japan Times”). Kjo nĂ«nkuptonte se kjo do tĂ« pĂ«rmbushte ligjĂ«risht kriteret e vitit 2015 pĂ«r mobilizimin e Forcave tĂ« VetĂ«mbrojtjes sĂ« JaponisĂ« dhe do tĂ« hapte derĂ«n pĂ«r pjesĂ«marrjen e tyre nĂ« njĂ« konflikt ushtarak.

Vlen tĂ« theksohet se Sanae Takaichi u bĂ« kryeministrja e parĂ« japoneze qĂ« bĂ«ri njĂ« koment tĂ« tillĂ« nĂ« nivel politik, qĂ« prej kohĂ«s sĂ« okupimit japonez tĂ« KinĂ«s nĂ« vitet 1930’.

MĂ« 10 nĂ«ntor, Sanae Takaichi sqaroi se kĂ«to ishin thjesht deklarata “hipotetike” rreth njĂ« skenari “mĂ« tĂ« keq”. Ajo premtoi tĂ« pĂ«rmbahej nga bĂ«rja e deklaratave tĂ« ngjashme nĂ« tĂ« ardhmen, por nuk i tĂ«rhoqi ato mbrapsht, dhe Ministria e PunĂ«ve tĂ« Jashtme i hodhi poshtĂ« komentet e saj si personale. MegjithatĂ«, njĂ« reagim i ashpĂ«r nga Kina pasoi menjĂ«herĂ«: mĂ« 8 nĂ«ntor, Konsulli i PĂ«rgjithshĂ«m i KinĂ«s nĂ« Osaka, Xue Jian, shkroi nĂ« platformĂ«n sociale X: “<
> Kjo kokĂ« e ndyrĂ«, qĂ« kĂ«rkoi kĂ«tĂ«, do tĂ« duhet tĂ« pritet pa hezitim. A jeni gati pĂ«r kĂ«tĂ«?” Qeveria japoneze protestoi, por Kina e hodhi poshtĂ«  duke e quajtur postimin si njĂ« qĂ«ndrim personal dhe mesazhi u fshi mĂ« pas.

MĂ« 14 nĂ«ntor, siç raportohet nga media prestigjioze kineze “Xinhua”, zĂ«vendĂ«sministri i jashtĂ«m kinez Sun Weidong protestoi te ambasadori japonez nĂ« KinĂ«, Kenji Kanasugi, pĂ«r shkak tĂ« vĂ«rejtjeve “provokuese” tĂ« Takaichi-t. Pekini beson se kĂ«to vĂ«rejtje shkelin tĂ« drejtĂ«n ndĂ«rkombĂ«tare dhe parimin e njĂ« Kine tĂ« vetme, minojnĂ« rendin ndĂ«rkombĂ«tar tĂ« pasluftĂ«s dhe “lĂ«ndojnĂ« seriozisht ndjenjat e popullit kinez”.

ZĂ«dhĂ«nĂ«si i MinistrisĂ« sĂ« Mbrojtjes Kineze, Koloneli Jiang Bin, tha se nĂ«se Japonia “guxon tĂ« pĂ«rdorĂ« forcĂ«n” pĂ«r tĂ« ndĂ«rhyrĂ« nĂ« çështjen e Tajvanit, ajo “do tĂ« pĂ«sojĂ« njĂ« disfatĂ« dĂ«rrmuese nga Ushtria Çlirimtare Popullore me vullnet tĂ« hekurt dhe do tĂ« paguajĂ« njĂ« çmim tĂ« rĂ«ndĂ«â€. Gazeta “Renmin Ribao”, zĂ«dhĂ«nĂ«sja kryesore e PartisĂ« Komuniste tĂ« KinĂ«s, beson se autoritetet japoneze kanĂ« “lĂ«shuar hapur njĂ« kĂ«rcĂ«nim ushtarak” kundĂ«r KinĂ«s pĂ«r herĂ« tĂ« parĂ« qĂ« nga viti 1945. Pekini kujtoi vizitat e mĂ«parshme tĂ« pĂ«rsĂ«ritura tĂ« Takaichi-t nĂ« Faltoren Yasukuni, e cila nderon kriminelĂ«t japonezĂ« tĂ« luftĂ«s nga Lufta e DytĂ« BotĂ«rore, dhe mohimin e saj tĂ« MasakrĂ«s sĂ« Nankinit tĂ« vitit 1937 ose krimeve tĂ« kryera nga njesiti famĂ«keq “731”nĂ« Harbin.

NdĂ«rsa mĂ« 17 nĂ«ntor, mbĂ«riti nĂ« Pekin Drejtori i pĂ«rgjithshĂ«m i ByrosĂ« sĂ« Çështjeve Aziatike dhe Oqeanike tĂ« MinistrisĂ« sĂ« Jashtme japoneze, Masaaki Kanai.

Sipas tĂ« Televizionit QĂ«ndror Kinez (“CCTV News”), tĂ« martĂ«n, Liu Jinsong, drejtor i pĂ«rgjithshĂ«m i Departamentit tĂ« Çështjeve Aziatike tĂ« MinistrisĂ« sĂ« Jashtme kineze, u takua me Kanai nĂ« MinistrinĂ« e Jashtme kineze. Rreth orĂ«s 14:00, Kanai dhe delegacioni i tij u larguan nga Ministria e Jashtme kineze. Rreth orĂ«s 15:30, mediat kineze vunĂ« re nĂ« Aeroportin NdĂ«rkombĂ«tar tĂ« Pekinit se zoti Kanai po largohej nga Kina, por duke mos dhĂ«nĂ« asnjĂ« deklaratĂ« pĂ«r mediat mbi eskalimin e mĂ«tejshĂ«m tĂ« krizĂ«s diplomatike midis JaponisĂ« dhe KinĂ«s.

Ky eskalim i mardhĂ«nieve diplomatika midis dy superfuqive aziatike tĂ« AzisĂ« Verilindore, vin pas retorikĂ«s kritike tĂ« MoskĂ«s ndaj Tokios gjatĂ« fillimit tĂ« kĂ«tij muaji, mbi planet e kryeministres Sanae Takaichi pĂ«r dislokimin e armĂ«ve taktike bĂ«rthamore amerikane nĂ« Japoni(njĂ« projekt ky i quajtur nga Ministri i JashtĂ«m rus Sergej Lavrov si “njĂ« lojĂ« e rrezikshme”) dhe mundĂ«sisĂ« sĂ« rikthimit nĂ«n-sovranitetin japonez tĂ« Arkipelagut tĂ« Ishujve Kurile(aktualisht pjesĂ« e FederatĂ«s Ruse, por tĂ« njohura prej JaponisĂ« si “territore tĂ« okupuara”).

*Fakulteti i Shkencave Politike. Universiteti i Wroclaw (Uniwersytet WrocƂawski), Poloni

 

 

The post A mund të ketë luftë midis Kinës dhe Japonisë?! first appeared on JavaNews.al.

KardiologĂ«t shqiptarĂ« mblidhen nĂ« “KonferencĂ«n e VjeshtĂ«s”

✇Java News
By: S T
15 November 2025 at 21:52

 

Dr. Leonidha Peppo*

 

Para disa ditĂ«sh u zhvillua nĂ« Pogradec “Konferenca e VjeshtĂ«s”, e quajtur kĂ«shtu sepse ekziston njĂ« tjetĂ«r e ngjashme, “Konferenca e PranverĂ«s”. KĂ«to janĂ« tĂ« dalluara nga konferencat e rregullta qĂ« zhvillon Shoqata e KardiologjisĂ« Shqiptare, por nĂ« to ftohen edhe bashkĂ«kombĂ«s nga Kosova, Maqedonia e Veriut dhe Mali i Zi.

Dy konferencat e pĂ«rmendura mĂ« sipĂ«r kanĂ« diçka tĂ« veçantĂ«, sepse zhvillohen nĂ« mĂ«nyrĂ« tĂ« pĂ«rbashkĂ«t, me drejtim dhe pjesĂ«marrje tĂ« lektorĂ«ve nga njĂ« vend i pĂ«rbashkĂ«t – ShqipĂ«ria, por e ndarĂ« nĂ« dy ose katĂ«r pjesĂ«. MegjithatĂ«, ne do tĂ« flasim pĂ«r anĂ«n shkencore tĂ« konferencĂ«s, pĂ«r pĂ«rgjigjet qĂ« ajo solli dhe pĂ«r mĂ«simet qĂ« morĂ«n shumica e pjesĂ«marrĂ«sve.

Tematika ishte e gjithanshme, me përfundime të vlefshme nga lektorë të ndryshëm dhe me përvoja nga fusha të ndryshme. Vërtet, konferencat tona janë të dy shoqatave, por njerëzit aktivë që i drejtojnë ato janë profesionistë me emër, që japin ide dhe mendime për të zgjedhur temat e referimeve, në mënyrë që të jenë interesante, tërheqëse dhe shkencore, duke u dhënë mundësi mjekëve të mësojnë e të pasurojnë njohuritë e tyre.

Kryetari i Shoqatës së Kardiologjisë Shqiptare, Prof. Mihal Tase, i ka dhënë besim të plotë Prof. Mimoza Lezhës, duke njohur aftësitë e saj profesionale dhe organizative. Ajo është përshtatur shkëlqyeshëm ndër vite dhe ka punuar me përkushtim për realizimin e objektivave që kërkojnë këto konferenca të rëndësishme.

Një ndihmë të çmuar në këtë bashkëpunim jep edhe kardiologjia nga Kosova, përmes Prof. Gani Bajraktarit, i cili sjell dije dhe përvojë të gjerë për ngjarje të tilla.

 

Seanca e parë

Konferenca u zhvillua nĂ« dy seanca. Drejtues tĂ« seancĂ«s sĂ« parĂ« ishin figura tĂ« njohura tĂ« kardiologjisĂ« shqiptare nga tĂ« dy anĂ«t e ndarjes historike – njĂ« ndarje padrejtĂ«sisht e krijuar nga historia kontradiktore dhe forca e imponuar e shteteve tĂ« mĂ«dha ndĂ«r shekuj.

Me shumë sukses, drejtues të seancës së parë ishin Prof. Mimoza Lezha, Prof. Mihal Tase dhe Prof. Gani Bajraktari, të cilët më pas morën pjesë edhe si lektorë me njohuri shkencore të admirueshme.

 

Temat e prezantuara ishin:

“NxehtĂ«sia ekstreme dhe ndikimi nĂ« sistemin kardiovaskular”;

“Arteria e heshtur – rrezik pĂ«r aterosklerozĂ« apo udhĂ«rrĂ«fyes pĂ«r dislipidemitĂ« sipas ESC 2025”, me referues Dr. Naltin Shuka;

“Deficiti i hekurit nĂ« insuficiencĂ«n kardiake – nevoja pĂ«r korrigjim me marrjen e hekurit”, nga Prof. Pranvera Ibrahimi;

“Trajtimi i fibrilacionit atrial me ndĂ«rhyrje”, qĂ« tĂ«rhoqi shumĂ« vĂ«mendje nga mjeshtri Dr. Ormir Shurdha;

dhe “SĂ«mundjet e zemrĂ«s”, tĂ« sqaruara me shumĂ« efikasitet nga Prof. Majlinda Cafka.

Të gjitha këto tema ishin shumë interesante, u pasuan me diskutime të shumta nga salla dhe u vlerësuan për larmishmërinë dhe prezantimin e rasteve klinike. Sigurisht, pati mendime dhe sqarime të rëndësishme që shtuan vlerën shkencore të konferencës.

Seanca e dytë

Seanca e dytë u drejtua nga Prof. Shpend Elezi (nga Kosova) dhe Dr. Naltin Shuka, ndërsa pjesëmarrja ndërkombëtare u pasurua me prezencën e Dr. Teftës nga Italia. Në këtë pjesë, u paraqitën raste klinike shumë interesante, ndër të cilat:

 

Dr. Endri Horja prezantoi një rast të ndërhyrjes në kardiomiopatinë e dilatuar, e cila u përmirësua ndjeshëm pas heqjes së një cisti me kirurgji, duke forcuar funksionin e zemrës.

NjĂ« temĂ« tjetĂ«r e rĂ«ndĂ«sishme dhe treguese ishte “NdĂ«rlikimet e procedurave koronare me SAK”, e trajtuar nga Prof. Mimoza Lezha dhe grupi i saj.

MjekĂ«t e fushĂ«s koronare prezantuan temĂ«n “Ekografia e zbrazĂ«t pĂ«r zhvillimin e rrugĂ«ve aksesore simptomatike”, qĂ« pĂ«rfshinte edhe sindromĂ«n Brugada, tĂ« zbuluar pas pĂ«rdorimit tĂ« medikamentit Propafenon, paraqitur nga Dr. Ormir Shurdha dhe kolegĂ«t e tij tĂ« shumtĂ«.

Diskutimet nga të pranishmit i dhanë gjallëri konferencës dhe kontribuuan ndjeshëm në shtimin e dijeve, gjithmonë në funksion të përmirësimit të shërbimit ndaj pacientëve me sëmundje kardiake.

 

Mbështetja farmaceutike

Duhet përmendur edhe mbështetja e kompanive farmaceutike që veprojnë në të dy anët e ndarjes shqiptare, të cilat kontribuojnë me përkushtim në zhvillimin e shëndetësisë.

Ndër to spikasin kompani të njohura ndërkombëtare si Novartis, me përfaqësuesit e saj të kahershëm Orgesa, Liljana dhe Alba, që ndikojnë në rritjen e ndërgjegjësimit  te Dislipidemive me  perfaqesues ne trajtim ( Inclisiran). Po ashtu, Berlin Chemie, Menarini Group, Payami (i përhershëm në mbështetje), Trepharma, Bayer (me produktin Xarelto), Intermed, Viatris, Dompe, Novo Nordisk dhe të tjera, që japin një kontribut të rëndësishëm në fushën e mjekësisë, përmes ofrimit të medikamenteve cilësore dhe mbështetjes ndaj sistemit shëndetësor dhe mjekëve.

 

PĂ«rmbyllje

Kisha kënaqësinë ta ndaja praninë time në këtë konferencë me miqtë e mi të kahershëm, Dr. Gëzim Hakrama dhe Dr. Matjan Kapaj. Ishte një aktivitet i frytshëm, i pasur në përmbajtje dhe me vlerë të madhe për zhvillimin profesional të kardiologëve shqiptarë.

Shpresojmë për një të ardhme më të mirë, me bashkëpunim të vazhdueshëm, dije të përbashkëta dhe përparim të qëndrueshëm në fushën e shëndetësisë.

 

*Kardiolog

The post KardiologĂ«t shqiptarĂ« mblidhen nĂ« “KonferencĂ«n e VjeshtĂ«s” first appeared on JavaNews.al.

Strategjia e re e Sigurisë së Koresë së Veriut po trondit Euroazinë

✇Java News
By: S T
14 November 2025 at 12:18

Nga Eljanos Kasaj*

Phenian, RDPK-Ndërsa gjithë vëmendja e komunitetit ndërkombëtar qe përqëndruar tek Samiti i Bashkëpunimit Ekonomik Azi-Paqësor në Korenë e Jugut, një zhvillim i rëndësishëm diplomatik ndodhi në heshtje në anën tjetër të Euroazisë, me Republikën Popullore Demokratike të Koresë(RPDK) që sinjalizoi një kthesë kontinentale në orientimin e saj të sigurisë kombëtare.

Pas një vizite zyrtare në Moskë dhe takimit me Presidentin rus Vladimir Putin, Ministrja e Jashtme e RPDK-së, Choe Son-hui, udhëtoi për në Bjellorusi, për të marrë pjesë në Konferencën e Tretë Ndërkombëtare të Minskut mbi Sigurinë Euroaziatike (28-29 tetor).

GjatĂ« fjalĂ«s sĂ« saj, ajo deklaroi se RPDK Ă«shtĂ« gati tĂ« “pĂ«rgjigjet ndaj tĂ« gjitha kĂ«rcĂ«nimeve nĂ« kontinentin euroaziatik”, duke bĂ«rĂ« tĂ« qartĂ« se Pheniani ndan tĂ« njĂ«jtat pikĂ«pamje me Kremlinin pĂ«r sa i pĂ«rket strukturave tĂ« sigurisĂ« nĂ« Euroazi dhe kundĂ«rshtimin e hegjemonisĂ« sĂ« Shteteve tĂ« Bashkuara, duke shfaqur suportin e qeverisĂ« sĂ« RPDK-sĂ« pĂ«r parimet ruse tĂ« multipolaritetit dhe respektimit tĂ« zonave tĂ« sigurisĂ«.

Sigurisht, kĂ«to nuk janĂ« fjalĂ« boshe, por njĂ« proklamim zyrtar i strategjisĂ« sĂ« re tĂ« sigurisĂ« tĂ« Phenianit, e cila synon qĂ« me anĂ« tĂ« forcimit tĂ« lidhjeve me Kremlinin, RPDK-ja do tĂ« ketĂ« mundĂ«sinĂ« pĂ«r tĂ« integruar sigurinĂ« e saj kombĂ«tare me strukturat e sigurisĂ« sĂ« “hapsirĂ«s post-sovjetike”, duke sjellĂ« rrjedhimisht shkrirjen e komplekseve rajonale tĂ« sigurisĂ« “post-sovjetike” dhe “tĂ« AzisĂ« Verilindore” nĂ« formimin e njĂ« “kompleksi sigurie euroaziatik”, e cila synon ti japi fund hegjemonisĂ« sĂ« PerĂ«ndimit Kolektiv: Bllokut NATO-BE nĂ« EvropĂ« dhe Aksit Uashington-Seul-Tokio nĂ« Lindjen e Largme.

Por, pikërisht këtu situata komplikohet, pasi pavarësisht afërsisë gjeografike dhe ideologjike të të dy komplekseve me njëri-tjetrin, në terren ekzistojnë shumë mospërputhje për shkak të llojeve dhe shtrirjeve të ndryshme gjeografike të kërcënimeve me të cilat përballet secili kompleks rajonal i sigurisë.

Shtetet nĂ« AzinĂ« Verilindore, pĂ«r shembull, nuk kanĂ« pse tĂ« pĂ«rballen me “rreziqet qĂ« vijnĂ« nga separatizmi, terrorizmi dhe ekstremizmi”, me tĂ« cilat sot hapsira post-sovjetike (sidomos Rusia) pĂ«rballet dhe kundĂ«r tĂ« cilave u krijuan struktura tĂ« tilla si Organizata e BashkĂ«punimit tĂ« Shangait. NdĂ«rsa nga hapsira post-sovjetike, vetĂ«m Rusia ka mundur tĂ« depĂ«rtojĂ« pĂ«rciptazi nĂ« nĂ«n-kompleksin rajonal tĂ« sigurisĂ« sĂ« AzisĂ« Verilindore, me anĂ« klazolave tĂ« Traktatit pĂ«r Partneritet Strategjik GjithĂ«pĂ«rfshirĂ«s me RPDK-sĂ«.

NdĂ«rkohĂ« qĂ« Kina, ndonĂ«se zyrtarisht ruan ende njĂ« pozicion neutral, po e shikon kĂ«tĂ« partneritet tĂ« sigurisĂ« midis RusisĂ« dhe RPDK-sĂ«, gjithmonĂ« edhe mĂ« shqetĂ«sues, pasi Pekini jo-vetĂ«m qĂ« detyrohet tĂ« ndajĂ« ndikimin historik mbi Phenianin me MoskĂ«n, por gjithashtu ky partneritet po tĂ«rheqĂ« drejt rajonit tĂ« AzisĂ« Verilindore vĂ«mendjen e padĂ«shiruar tĂ« Shteteve tĂ« Bashkuara dhe Bashkimit Evropian – diçka qĂ« Kina Ă«shtĂ« historikisht pĂ«rpjekur qĂ« ta shmang.

NdĂ«rsa me dislokimin e forcave tĂ« armatosura elitĂ« tĂ« “Divizionit 11” tĂ« Forcat TokĂ«sore tĂ« UshtrisĂ« Popullore Koreane, pĂ«r tĂ« asistuar nĂ« operacionet ushtarake tĂ« RusisĂ« pĂ«r çlirimin e territoreve tĂ« okupuara prej intervencionistĂ«ve ukrainas tĂ« Obllastit tĂ« Kurskut, duket se RPDK ka tronditur themelet e stabilitetit gjeo-politik dhe sigurisĂ« sĂ« kontinentit euroaziatik, dhe ashtu si trupat koreanoveriore sot ndodhen nĂ« dyert e EvropĂ«s, ashtu edhe lufta Ă«shtĂ« katapultuar dhe ka ndodhet sot nĂ« dyert e AzisĂ« Verilindore.

*Fakulteti i Shkencave Politike. Universiteti i Wroclaw (Uniwersytet WrocƂawski), Poloni

 

 

 

 

The post Strategjia e re e Sigurisë së Koresë së Veriut po trondit Euroazinë first appeared on JavaNews.al.

A po vendosin SHBA-të protektoratin e tyre në Hungari?!

✇Java News
By: S T
11 November 2025 at 19:42

Pas Rusisë dhe Kinës, SHBA-të vendosin protektoratin e tyre në Hungari

Nga Eljanos Kasaj*

Takimi nĂ« ShtĂ«pinĂ« e BardhĂ« midis Kryeministrit bismarkian hungarez OrbĂĄn Viktor dhe Presidentit konservator amerikan Donald Trump, solli dy rezultate fort tĂ« rĂ«ndĂ«sishme pĂ«r vendin e vogĂ«l Evropiano-Central: SHBA-tĂ« e pĂ«rjashtuan HungarinĂ« nga sanksionet energjetike ruse pĂ«r njĂ« kohĂ« tĂ« pacaktuar dhe dakortĂ«zuan establishmentin e njĂ« “mburoje financiare” kundĂ«r çdo rreziku tĂ« mundshĂ«m ndaj ekonomisĂ« hungareze, duke e kthyer kĂ«shtu HungarinĂ« de-facto nĂ« njĂ« protektorat amerikan kundĂ«r aparatit burokratik tĂ« Brukselit.

Këto pika, shënojnë fillimin e konstruktit të një politike proteksioniste hungareze(bazuar në eksperiencën ruse) dhe të aplikimit të politikës së re të jashtme amerikane, të lajmëruar më parë nga Zëvendës-Presidenti amerikan JD Vence gjatë një vizite në Romë, të të diskutuarit të mardhënive politiko-bilaterale në mënyrë të veçant midis vendeve të Bashkimit Evropian, duke refuzuar njohjen e Bashkimit Evropian si një organizëm politik që përfaqëson të gjitha vended e tij anëtare-një qëndrim politik ky i cili ka pasur edhe suportin e Budapestit, i cili sot zyrtarisht e ka kthyer kundërshtimin ndaj tendencave centralizuese të Brukselit, në një kauzë popullore sa dhe politike në Hungari.

Por, ku aktualisht ndryshojnë programi politik hunagrez nga ai brukselian dhe përse Kryeministri hungarez ka sot ka sot suportin jo vetëm nga Uashingtoni, por dhe nga Moska dhe Pekini?

Kryeministri Orbån Viktor përfaqëson sot një unikalitet politik në Bashkimin Evropian, si udhëheqës i një qeverie të krishterë, e cila promovon vlerat tradicionale-historike hungareze, ofron suport për familjet hungareze(sidomos në fushën e e çmimeve të energjisë, gazit, hidrokarbureve dhe shportës së ushqimeve), inkurajon natalitetin(duke ofruar shumë benefite për nënat e reja dhe fëmijët e porsalindur), ka ndaluar propagadën e LGBT-së dhe ka aplikuar politika mjaft strikte në lidhje me emigracionin e jashtëligjshëm, duke treguar zero tolerancë, gjë për të cilën sot Hungaria është e detyruar të paguajë 1 milion euro në ditë si gjobë buxhetit brukselian.

NdĂ«rsa nĂ« politikĂ«n e jashtĂ«me qeveria e Kyreministrit OrbĂĄn ka adaptuar njĂ« politikĂ« titosite, e cila bazohet nĂ« neutralitetin, balancimin dhe diversifikimin e mardhĂ«nieve politiko-ekonomike midis fuqive tĂ« mĂ«dha: Sheteve tĂ« Bashkuara, FederatĂ«s Ruse dhe RepublikĂ«s Popullore tĂ« KinĂ«s, si dhe nĂ« angazhimin e HungarisĂ« nĂ« iniciativa ose partneritete gjeo-strategjike: Organizata e Vendeve Turkike, Grupi i Viƛegrad-it dhe IniciativĂ«s “NjĂ« Brez, NjĂ« RrugĂ«â€.

TĂ« gjithĂ« kĂ«to pika duket se kanĂ« krijuar bazamentet ku Ă«shtĂ« ngritur dhe fideliteti dhe partneriteti reciprok midis HungarisĂ« dhe faktorĂ«ve ndĂ«rkombĂ«tar: politikat e vlerave tradicionale dhe konservatore kanĂ« gjetur mbĂ«shtetjen e Kremlinit dhe Uashingtonit, politikat strikte kundĂ«r emigracionit tĂ« jashtĂ«ligjdhĂ«m kanĂ« pasur mbĂ«shtetjen e VarshavĂ«s dhe BratisllavĂ«s, bashkĂ«punimi ekonomik dhe kultural bazuar nĂ« lidhjet historike Ă«shtĂ« mikĂ«pritur nĂ« vended e AzisĂ« Centrale, ndĂ«rsa krijimi i njĂ« atmosfere tĂ« pĂ«rshatĂ«shme pĂ«r investimeve (duke respektuar sovranitetin kombĂ«tar dhe mos-ndĂ«rhyrĂ« nĂ« punĂ«t e brendĂ«shme) duket se ka fituar respektin e Pekinit-duke e kthyer kĂ«shtu HungarinĂ« nĂ« njĂ« “Jugosllavi tĂ« Shekullit XXI”, ky Lindja dhe PerĂ«ndimi takohen.

Rezultatet e kĂ«saj politike sot janĂ« impresionuese dhe tĂ« pamohueshme: sot falĂ« furnizimeve tĂ« bollshme qĂ« vijnĂ« prej RusisĂ«, Azerbajxhanit dhe KoracisĂ« familjet, bizneset dhe industritĂ« hungareze paguajnĂ« pĂ«r energjinĂ«, gazin dhe hidrokarburet mĂ« lirĂ« se çdo vend tjetĂ«r evropian; falĂ« investimeve miliarda dollarĂ«she gjermane dhe kineze nĂ« fushĂ«n e automobilistikĂ«s, sot industria hungareze e automobilĂ«ve Ă«shtĂ« njĂ« nga mĂ« modernet dhe tĂ« avancuarat nĂ« Bashkimin Evropian; ndĂ«rsa falĂ« “mburojĂ«s financiare” amerikane Hungaria do tĂ« ketĂ« mundĂ«si financimi pothuajse tĂ« pakufizuara nĂ« dhe prej SHBA-sĂ«, me tĂ« cilat mund tĂ« zĂ«vendĂ«sojĂ« nga parata e humbura nĂ« gjobat groteske tĂ« Brukselit, dhe tĂ« ndihmojĂ« nĂ« planet ose projektet e mĂ«dha ekonomike hungareze me rĂ«ndĂ«si strategjike kombĂ«tare.

Ky partneritet hungarezo-amerikan shĂ«non gjithashtu edhe hyrjen oficiale tĂ« SHBA-sĂ« nĂ« politikat e brendĂ«shme tĂ« Bashkimit Evropian, duke kthyer nga njĂ« “aleat i ngushtĂ« historik gjeo-strategjik”, nĂ« njĂ« faktor potencialisht mĂ« tĂ« rrezikshĂ«m se Rusia ose Kina, midis tĂ« cilave vended e Bashkimit Evropian shumĂ« shpejt do tĂ« detyrohen tĂ« bĂ«jnĂ« njĂ« zgjedhje.

*Fakulteti i Shkencave Politike. Universiteti i Wroclaw (Uniwersytet WrocƂawski), Poloni

The post A po vendosin SHBA-të protektoratin e tyre në Hungari?! first appeared on JavaNews.al.

❌
❌