Një udhërrëfyes për krizën e kredisë private. Pse investitorët e alarmuar po nxitojnë të tërheqin paratë, shkruan The Economist

 

Buttonwood Tree Capital blen Main Road Incorporated, një kompani prodhuese, për 1 miliard dollarë. Kush e paguan faturën?

Gjysma shlyhet me para në dorë nga fondi më i fundit i kapitalit privat të Buttonwood, investitorët e të cilit e kanë bllokuar kapitalin e tyre për një dekadë. Gjysma tjetër, pra “leva” në këtë marrëveshje blerjeje me levë financiare, merret hua nga tregjet amerikane të kredisë.

Historikisht, telefonata e parë e fondit do të ishte për bankierët në Goldman Sachs ose Deutsche Bank, të cilët me kënaqësi do të mbulonin koston e marrëveshjes përpara se t’ua shisnin borxhin investitorëve, qoftë si hua bankare, të cilat kanë norma interesi luhatëse, qoftë si bono me risk të lartë, që zakonisht kanë norma fikse.

Por vitet e fundit, partnerët e Buttonwood kanë zgjedhur, në vend të kësaj, të kalojnë Park Avenue dhe të marrin hua nga një prej konkurrentëve të tyre.

Kjo e fundit është kredia private: firmat e kapitalit privat që marrin hua nga firma të tjera të kapitalit privat për të blerë kompani. Kjo tregti e thjeshtë, që një dekadë më parë ishte relativisht e rrallë, tani po shkakton alarm në zyrat luksoze të Wall Street-it dhe në ato më të zymta brenda bankave qendrore.

Stoku i papaguar i këtyre huave është i vështirë të matet, por është afërsisht sa madhësia e tregjeve të huave me levë financiare, 1.4 trilionë dollarë, dhe e bonove me risk të lartë, 1.5 trilionë dollarë.

Rritja e kredisë private pasqyron pjesërisht rregullimin që uli marrjen e riskut nga bankat pas krizës financiare globale të viteve 2007-09. Ndryshe nga huatë me levë financiare dhe bonot e rrezikshme, huatë private nuk e ekspozojnë kurrë drejtpërdrejt një bankë ndaj huamarrësve.

Firma si Blackstone dhe Apollo janë shndërruar nga shtëpi të kapitalit privat në supermarkete të kredisë, ku veprimtaria kryesore është huadhënia.

Kanë nisur të shfaqen çarje në kompanitë e zhvillimit të biznesit, ose BDC, një lloj fondi që mbledh para nga investitorët individualë për të dhënë hua private. BDC-të u krijuan nga Kongresi në vitin 1980 për të zgjeruar huadhënien për bizneset e vogla, por u rritën jashtëzakonisht shumë duke financuar blerje nga firmat e kapitalit privat.

Në total, aktivet e tyre, dhe ato të fondeve të ngjashme, janë rritur nga 230 miliardë dollarë në fund të vitit 2021 në gati 600 miliardë dollarë tani.

BDC-të vijnë në dy forma. BDC-të e listuara u lejojnë investitorëve të blejnë dhe shesin në bursë aksionet e tyre në fond, siç do të bënin me një kompani të zakonshme. BDC-të private, që përfshijnë struktura më të reja, jo.

Fonde të tilla rriten duke emetuar aksione të reja përmes menaxherëve të pasurisë për investitorë individualë, të cilët mund t’ia shesin ato fondit një herë në tremujor me një vlerë të caktuar nga menaxheri i fondit, vlera neto e aktiveve.

 

Shit pjesëmarrjen, jo iluzionin

Investitorët kanë vendosur se i urrejnë të dyja. Një arsye është se një kombinim i normave më të ulëta të interesit dhe i tepricës së kapitalit që ndjek marrëveshjet ka bërë që kthimet e BDC-ve të bien.

Një arsye tjetër është se gjatë dekadës së fundit, fondet e kapitalit privat kanë shpenzuar një në çdo tre dollarë për të blerë kompani teknologjie, çka do të thotë se portofolat e huave të BDC-ve janë të ekspozuara në mënyrë të ngjashme.

Gjatë valës së parë të blerjeve, në vitet 1980, Main Road do të shtronte rrugë; sot shet programe kompjuterike për menaxhimin e trafikut. Askush nuk e parashikoi sa shpejt Inteligjenca Artificiale do të ndryshonte perceptimet mbi modelet e biznesit të këtyre firmave.

Investitorët në BDC-të publike mund thjesht të shesin aksionet e tyre. Por është hapur një hendek mes asaj që huadhënësit thonë se vlejnë aksionet në fondet e tyre, vlera neto e aktiveve, dhe asaj që investitorët janë të gatshëm të paguajnë për to në bursë, çmimi i aksionit.

Fondet me aktive mbi 3 miliardë dollarë tregtohen me një zbritje mediane prej 25% ndaj vlerës neto të aktiveve, krahasuar me 16% në fillim të vitit dhe pothuajse pa zbritje një vit më parë.

KKR, firma e investimeve, blerja e së cilës e RJR Nabisco, një konglomerat ushqimor dhe duhani, u përjetësua si simbol i teprimeve të viteve 1980, tani administron pjesërisht një fond të quajtur FS KKR Capital Corp.

Ai mund të blihet për më pak se gjysmën e vlerës së tij neto të aktiveve. Një interpretim është se normat e kthimit për BDC-të do të jenë më të ulëta se kostoja e kapitalit të tyre. E thënë ndryshe, investitorët besojnë se vlera e huave të tyre është mbivlerësuar.

Mbajtësit e BDC-ve private duan po ashtu të tërhiqen, por përballen me një problem tjetër gjatë rrugës drejt daljes. Në teori, ata mund të marrin çmimin që duan, pasi aksionet e tyre riblihen gjithmonë me vlerën neto të aktiveve, por mund të mos ketë treg ku t’i shesin.

BDC-të private u lejojnë menaxherëve të tyre të kufizojnë riblerjet në 5% të aksioneve çdo tremujor, për të shmangur shitjen e huave jolikuide në panik. Kërkesat për riblerje tani e kalojnë këtë kufi, duke shkaktuar panik, i cili nga ana e vet po bën që edhe më shumë investitorë të kërkojnë paratë e tyre mbrapsht.

Problemi nuk është, siç kanë sugjeruar disa, aq shumë fakti që investitorët nuk e kuptojnë çfarë kanë blerë. Më shumë është se menaxherët e aktiveve nuk po arrijnë të vendosin çfarë kanë shitur. Disa e shohin kufirin 5% si rregullin e prerë që ai është, në aspekt kontraktual.

Ares, Apollo dhe BlackRock kufizuan secili riblerjet në 5% në BDC-të e tyre private gjatë tremujorit të parë, pavarësisht kërkesave prej 11.6%, 11.2% dhe 9.3% përkatësisht.

Të tjerë janë përpjekur fort t’u bëjnë qejfin investitorëve të tyre. BDC-ja më e madhe e vetme, e hedhur në treg nga Blackstone në vitin 2021 dhe që tani menaxhon një shumë prej 83 miliardë dollarësh investime, ribleu 7.9% të aksioneve të saj në mars, pjesërisht duke injektuar 150 milionë dollarë para nga stafi i vet.

Oaktree lejoi 8.5% të aksionerëve të largoheshin nga një prej fondeve të saj javën e kaluar, duke paguar disa prej tyre me para nga Brookfield, kompania mëmë e saj.

Rasti më i çrregullt është ai i Blue Owl, një huadhënës i përqendruar te kompanitë e teknologjisë, që është rritur nga 50 miliardë dollarë aktive nën menaxhim në vitin 2021 në më shumë se 300 miliardë dollarë sot.

Në janar ai lejoi që më shumë se 15% e aksioneve në një prej fondeve të tij të ribliheshin, me shpresën se investitorët do të bindeshin se fondi kishte likuiditet të mjaftueshëm. Kjo nuk i ka ndalur ata të nxitojnë drejt daljes.

Blue Owl pezulloi riblerjet në një fond tjetër, të cilin duket se po e mbyll gradualisht. Aksionet kanë humbur dy të tretat e vlerës së tyre që nga kulmi në fillim të vitit të kaluar.

Më 2 prill, Blue Owl tha se do t’i kufizonte tërheqjet në 5% për dy prej fondeve të tij, pasi kërkesat për riblerje u rritën në 40.7% dhe 21.9%.

Spiralja e riblerjeve ka të ngjarë të vazhdojë për aq kohë sa investitorët mund të riblejnë aksionet e tyre në BDC-të private dhe të blejnë aksione në fonde të ngjashme me zbritje në bursë. Do të ishte marrëzi të mos e bënin.

Sa më shumë investitorë ta ushtrojnë këtë mundësi, aq më shumë të tjerët do të shqetësohen se huatë më të mira do të shiten për të përballuar riblerjet. Për sa kohë fondet mbajnë varur përpara investitorëve mundësinë për të kaluar kufirin 5% të riblerjeve, ata që e kufizojnë atë do të shkaktojnë panik.

Disa fonde janë veçanërisht të cenueshme. Cliffwater, një menaxher relativisht pak i njohur i aktiveve, thuhet se është përballur me kërkesa riblerjeje prej 14% për fondin e tij të huadhënies korporative këtë tremujor.

Ai është rritur nga më pak se 20 miliardë dollarë aktive në vitin 2023 në 42 miliardë dollarë sot. Në vend që t’u japë hua drejtpërdrejt kompanive si shumica e fondeve, rreth 40% e zotërimeve të tij janë mjete të tjera investimi.

BDC-të private përbëjnë 8% të totalit të investimeve të tij. Kjo jo vetëm që rrit më tej levën financiare të këtyre fondeve, por krijon edhe mundësinë që riblerjet nga investitorët në fondin e Cliffwater të përhapen me efekt zinxhir te fondet e tjera.

Në fund të vitit të kaluar, një prej investimeve të tij më të mëdha ishte në një BDC private të drejtuar nga Barings, ku zotëronte pothuajse një të tretën e të gjitha aksioneve.

 

Kush e paguan faturën e PIK-ut

Trazira ka frymëzuar mosbesim moralizues te huadhënësit, të cilët pretendojnë se kredia private është në gjendje mjaft të mirë. Është e vërtetë që kapitali që po tërhiqet nga disa fonde është kompensuar nga hyrjet nga investitorë të rinj.

Dhe më shumë se një herë tregjet private janë kritikuar për hua që nuk i kanë dhënë. First Brands, një kompani pjesësh këmbimi për makina, dhe Tricolor, një huadhënës, të dy të përmendur vitin e kaluar si “buburreca” nga Jamie Dimon, drejtuesi i JPMorgan Chase, kishin marrë hua kryesisht nga bankat, dhe jo nga fondet e kredisë private, përpara se të akuzoheshin për mashtrim dhe të përfundonin në falimentim.

Një mbrojtje e zakonshme është se huatë në fondet e kredisë private nuk janë aspak aq problematike sa mendon tregu. Numri i huamarrësve që po ruajnë para duke i shtuar pagesat e interesit principalit të huasë në vend që t’i shlyejnë në para, e njohur si payment in kind ose PIK, nuk është shumë më i lartë se një vit më parë.

Lincoln International, një bankë investimi që vlerëson aktive për shumë fonde të kredisë private, thotë se kritikët duhet të bëjnë dallimin mes firmave me “PIK të mirë”, ku firmat po përdorin një mundësi të kahershme për të mos paguar interesin me para, dhe “PIK të keq”, ku kjo mundësi u është shtuar më vonë.

Megjithatë, “PIK-u i mirë” mund të përdoret edhe nga kompani që janë vërtet në gjendje të keqe.

Një analist në Bank of America ishte më i drejtpërdrejtë. “Media ende e fiksuar pas kredisë private”, thuhej në titullin e një analize që hidhte poshtë shqetësimet për industrinë.

Në të njëjtën kohë, tregtarët në të njëjtën bankë po u rekomandonin klientëve të tyre t’u viheshin kundër firmave financiare europiane të ekspozuara ndaj kredisë private. Më pas banka e tërhoqi këtë rekomandim.

Banka të tjera po u ofrojnë fondeve mbrojtëse mundësi të ngjashme. Disa tregtarë thonë se një valë falimentimesh korporative duhej të kishte ndodhur prej kohësh. Mjafton edhe një kujtesë e shkurtër për t’u shqetësuar seriozisht për huatë e mbajtura në fondet e kredisë private.

Përpara se bankat qendrore të rrisnin normat e interesit në vitin 2022, fondet e kapitalit privat po bënin marrëveshje me ritëm të furishëm dhe me çmime të larta. 25 blerjet më të mëdha të firmave të listuara publike të programeve kompjuterike mes viteve 2019 dhe 2022 u kryen me një vlerësim prej nëntë herë të ardhurat e firmës objektiv.

Sot firmat amerikane të listuara të programeve kompjuterike tregtohen mesatarisht me vlerë trefishin e të ardhurave të tyre.

Herët a vonë borxhet e marra në këto marrëveshje duhet të rifinancohen: njësoj si qeveritë, kompanitë që marrin hua shumë varen nga gjykimi i huadhënësve të tyre.

Sipas S&P, një kompani mesatare e programeve kompjuterike e mbajtur nga fondet e kredisë private ka marrë hua sa rreth tetëfishi i fitimeve të saj vjetore. Gjysma e këtyre kompanive kanë flukse monetare negative.

Menaxherët e fondeve të kapitalit privat mund të argumentojnë se thjesht u duhet të investojnë në kompanitë që zotërojnë për t’i bërë ato mjete të vlefshme, dhe jo viktima të pafuqishme, të tronditjes nga IA-ja. Por me shumë gjasë do ta kenë të vështirë t’i bindin huadhënësit për këtë.

Industria nuk ka ndonjë reputacion të fortë për përmirësimin real të mënyrës se si operojnë kompanitë që zotëron. Dhe kur dështojnë kompanitë e programeve kompjuterike, huadhënësit druhen se do të ‘paguhen’ me karrige zyre, MacBook dhe ushqime të paketuara.

Çfarëdo aktivesh jo materiale që këto kompani mund të kenë, ato mbahen gjallë nga punonjësit, të cilët, në një rast të tillë, do ta kishin parë vlerën e aksioneve të tyre në kompani të bëhej zero.

Perspektiva e normave më të ulëta të rikuperimit në huatë e dështuara do t’i shtyjë lart normat e interesit, duke i bërë mospagesat më të mundshme.

Por përpara se huadhënësit të humbasin qoftë edhe një qindarkë, investitorët në fondet e kapitalit privat duhet të humbasin gjithçka.

Këta investitorë janë një grup i pazakontë studiuesish, mësuesish shkolle dhe sheikësh. Universitetet elitare amerikane, të njohura si Ivy League, u joshën nga kapitali privat që në vitet 1980.

Rreth 40% e fondeve të tyre të mëdha të dhurimeve janë të investuara në të tilla fonde. Edhe fondet amerikane të pensioneve publike dhe fondet sovrane të pasurisë nga Lindja e Mesme janë zhytur deri në gju në to.

Humbësit e radhës më të mëdhenj janë vetë firmat e tregjeve private. Nëse struktura të thjeshta si BDC-të mund të shkaktojnë kaq shumë telashe, çfarë të ardhmeje mund të ketë për mjetet më ‘ekzotike’ që ato duan t’u shesin investitorëve individualë, si për shembull fondet e tregtuara në bursë që mbajnë aktive private?

Megjithatë, më 30 mars Departamenti amerikan i Punës shpalli një rregull të propozuar që u lejon llogarive të pensionit 401k të investojnë në aktive private. Pikërisht në kohë, thonë cinikët, që investitorët institucionalë të shkarkojnë pjesëmarrjet e padëshiruara në fondet e kapitalit privat dhe të kredisë.

Aksionet në kompanitë e tregjeve private kanë rënë me më shumë se një të katërtën këtë vit.

Raporti mes vlerës në treg të Goldman Sachs dhe Blackstone është një tregues i mirë i transformimit të financës amerikane nga një sistem i dominuar nga bankat në një sistem që mbështetet te firmat e investimeve.

Pas pesë vitesh gjatë të cilave vlenin afërsisht njësoj, Goldman Sachs tani vlen gati dy herë më shumë se Blackstone, siç ndodhte gjatë pjesës më të madhe të viteve 2010.

Nëse problemet do të ndaleshin aty, mes fondeve të investimit dhe menaxherëve të tyre, rregullatorët do ta përgëzonin veten për një punë të bërë mirë.

Megjithatë, askush nuk po feston. Përkundrazi, lidhjet e ndërlikuara mes kredisë private dhe qosheve të sistemit financiar ku dështimet mund të jenë katastrofike po i bëjnë të pyesin sa më i sigurt është vërtet Wall Street-i i ridizajnuar.

Le të nisim nga bankat. Vitet e fundit bankat kanë qenë të prira t’u japin hua huadhënësve të tjerë sesa të japin hua drejtpërdrejt për kompani të rrezikshme. Gjatë dekadës së fundit, huatë nga bankat për institucionet financiare jo-bankare janë rritur tri herë më shpejt sesa aktivet e tyre totale.

Kjo përfshin edhe BDC-të. Për çdo dollar që një BDC mbledh nga investitorët, një tjetër merret hua ose nga tregu i bonove, ose nga bankat, ngjashëm me marrëveshjet e blerjeve me levë financiare që ato financojnë në fund.

Studiuesit në Rezervën Federale vlerësuan se në fund të vitit 2024 bankat kishin marrë angazhim të jepnin 87 miliardë dollarë hua për BDC-të. JPMorgan Chase dhe Wells Fargo janë ndër huadhënësit më aktivë. Po ashtu edhe bankat më të vogla amerikane dhe bankat e mëdha europiane.

Pavarësisht se mbetet jashtë 50 bankave më të mëdha amerikane, EverBank mban portofolin e 17-të më të madh të huave për institucionet financiare jo-bankare.

Vetë EverBank zotërohet nga investitorë të kapitalit privat. Barclays dhe Deutsche Bank kanë thënë të dyja se pak më shumë se 5% e huave të tyre janë për fondet e kredisë private.

Pastaj vijnë siguruesit. Kredia private dhe sigurimi i jetës e kanë transformuar njëri-tjetrin. Apollo krijoi Athene, krahun e vet të sigurimeve, në vitin 2009.

Një dekadë më vonë rivalët e tij nisën ta kopjonin këtë ide. Sot të gjitha shtëpitë e mëdha të tregjeve private ose zotërojnë sigurues drejtpërdrejt, ose kanë marrëveshje për të menaxhuar pjesë gjigante të aktiveve të tyre.

Logjika është e thjeshtë: siguruesit investojnë në aktive jolikuide me kthime më të larta, ndërsa menaxherët e aktiveve fitojnë shkallë më të madhe për t’i dhënë ato hua në mënyrë më efikase dhe për të mbledhur tarifa.

Vështirësitë në portofolat e kapitalit privat do të shfaqeshin në dy qoshe të bilanceve të siguruesve të jetës. Njëra janë obligacionet e kolateralizuara të huave, të cilat grumbullojnë kryesisht hua bankare dhe, gjithnjë e më shumë, hua private dhe ua shesin riskun siguruesve, por edhe bankave, shpesh në Japoni.

Në fund të vitit 2024, ato përfaqësonin 4% të aktiveve në pronësi të siguruesve të jetës, sipas Moody’s, por deri në 18% te një firmë, Security Benefit.

Në qoshen e dytë ndodhet një palë mekanizmash që siguruesit përdorin për të investuar në fondet e kredisë private: rated-note feeders, ku siguruesit marrin një vlerësim të lartë kreditor ndërsa investojnë në fonde private, dhe collateralised-fund obligations, të cilat grumbullojnë pjesëmarrje në fonde të tregjeve private.

Sipas KBRA, një agjenci vlerësimi që punon për të dyja, emetimet e reja u hodhën në më shumë se 17 miliardë dollarë dhe 26 miliardë dollarë respektivisht vitin e kaluar.

 

T’i mbash bankierët të pakënaqur

Këto shifra nuk duken shqetësuese pasi janë të vogla. Por është e lehtë të imagjinohet një skenar ku ndërlikueshmëria e këtij sistemi të rikonfiguruar të huadhënies pushon së qënuri virtyt. Nëse vrapi drejt daljes nga BDC-të vazhdon, fondet do të thërrasin linjat e patërhequra të huasë nga bankat për të përballuar riblerjet.

Në një rast të tillë ka gjasa që bankat të nisin të kundërshtojnë vlerësimin që fondi u bën huave. Çfarë ndodh më pas varet nga kushtet e huasë së bankës. Ndonjëherë bankat thjesht mund ta ulin vlerën e portofolit dhe të kërkojnë më shumë kolateral.

Më shpesh thirret një firmë e pavarur vlerësimi për të zgjidhur mosmarrëveshjen e ndërlikuar.

Siguruesit e jetës nuk financohen nga depozita që mund të tërhiqen me nxitim si bankat, por falë rregullimit të dobët marrëdhënia e industrisë me kredinë private ka marrë forma të reja të ndërlikuara që e errësojnë rrezikun.

Njëra është përdorimi i vlerësimeve private për aktivet e tyre. Në vitin 2024, Egan-Jones, një agjenci vlerësimi në rritje, thuhet se vlerësoi më shumë se 3 mijë aktive me vetëm 20 analistë.

Një tjetër shtresë ndërlikimi është përdorimi i financave offshore, që është zgjeruar me shpejtësi. Aktivet e risiguruara në Ishujt Kajman, ku mbikëqyrja është e dobët, janë rritur nga 23 miliardë dollarë në vitin 2020 në 101 miliardë dollarë sot.

Pastaj janë derivativët që siguruesit e jetës blejnë për t’u mbrojtur nga lëvizjet e normave të interesit. Në rast tronditjeje, siguruesit mund ta gjejnë veten shpejt duke shitur aktive private jolikuide për të mbuluar kërkesat për garanci shtesë në këto shkëmbime të normave të interesit.

Kur tregjet e kredisë tronditen, tregtarët shpesh kërkojnë një udhërrëfyes historik. Njëri është fundi i bumit të bonove me risk të lartë në fund të viteve 1980, kur sigurues të jetës të ekspozuar ndaj bonove me yield të lartë falimentuan.

Pikërisht pas kolapsit të Executive Life, një sigurues, Apollo e nisi aktivitetin e vet duke blerë borxh problematik. Tjetri është fundi i bumit të naftës shale në Amerikë në mesin e viteve 2010. Atëherë huamarrësit më të mëdhenj ishin kompanitë e naftës me levë të lartë, dhe jo firmat e programeve kompjuterike.

Pasojat bënë që yield-et e bonove të rrezikshme të arrinin në shifra dyshifrore në vitin 2016. Kjo duhet t’i shqetësojë investitorët në programe kompjuterike.

Gjëja më e çuditshme për tregjet e kredisë sot është se, ndërsa një segment po vihet nën presion, një tjetër po lulëzon. Gjendjet e kundërta pasqyrojnë të njëjtën goditje teknologjike nga IA-ja.

Mes tyre, Alphabet, Amazon, Meta dhe Oracle kanë shitur rreth 220 miliardë dollarë bono që nga fillimi i vitit të kaluar për të financuar investimet e tyre. CoreWeave dhe Nebius kanë emetuar bono të rrezikshme për të ndërtuar qendra të dhënash. Shitja në treg i borxhit të lidhur me këto “fabrika” ka arritur nivele rekord.

Këto dy histori paralele në tregjet e kredisë mbështeten në fund te të njëjtët investitorë, çka do të thotë se vëllimi i madh i borxhit të ri do ta rrisë koston për të gjithë.

Ato përfshijnë edhe të njëjtët huadhënës. Blue Owl është një huadhënës i madh për projektet e qendrave të të dhënave. Po ashtu edhe Blackstone.

Një këndvështrim është se këto firma kanë kaluar me sukses te mundësia e radhës e madhe në treg. Megjithatë, sa më gjatë do të vazhdojë ky bum, është e vështirë të dihet.

Kostoja e sigurimit kundër mospagesave për bonot e Oracle është rritur shumë kohët e fundit. Nuk është ende shenjë e një problemi të madh, por mund të jetë sinjali i parë i rrezikut.

The post Firmat e kapitalit privat appeared first on Revista Monitor.

Ditët e nxehta të këtij sezoni veror po shoqërohen me një fluks rekord të konsumit të energjisë elektrike, sipas një njoftimi në rrjetet sociale të Ministrisë të Infrastrukturës dhe Energjisë, Enea Karakaçi. Ai shtoi se ndërkohë ekipet e Operatorit të Sistemit të Transmetimit dhe Operatorit të Sistemit të Shpërndarjes po përballen njëkohësisht me situata të vështira të krijuara nga zjarret pranë nënstacioneve dhe linjave të transmetimit.

Më 12 gusht 2026 u regjistrua *rekordi i ri i konsumit ditor, me rreth 27,809 MWh*, ose 5% më shumë se rekordi i mëparshëm i 13 gushtit 2025.

Edhe *mesatarja ditore e konsumit për periudhën 1–12 gusht 2026 ka arritur në 25,787 MWh, rreth 22% më shumë se mesatarja e gushtit 2025*.

Korriku dhe gushti 2026 kanë shënuar nivelet më të larta të konsumit përkatësisht me 26,488 MWh dhe 27,809 MWh.

“Përballë kësaj kërkese rekord dhe kushteve të vështira në terren, ekipet e energjisë vijojnë punën pa ndërprerje për të garantuar sigurinë dhe vijimësinë e furnizimit”, tha ministri.

The post 12 gushti shënoi rekordin e konsumit të energjisë në vend appeared first on Revista Monitor.

Qeveria ka rikthyer sërish draftin për anëtarësimin e detyrueshëm të bizneseve në një Dho,ë Kombëtare, projekt që është kundërshtuar vazhdimisht nga bizneset.

Të gjitha subjektet tregtare aktive do të bëhen automatikisht anëtare të Dhomës Ekonomike Kombëtare, sipas projektligjit të ri “Për Dhomën Ekonomike Kombëtare”, të hedhur për konsultim.

Projektligji përcakton se çdo subjekt tregtar me status aktiv në Regjistrin Tregtar, në momentin e hyrjes në fuqi të ligjit, bëhet anëtar i Dhomës “ipso lege”, pra automatikisht. E njëjta gjë do të vlejë edhe për subjektet e reja që regjistrohen apo aktivizohen në Regjistrin Tregtar pas hyrjes në fuqi të ligjit.

Anëtarësim me detyrim i bizneseve në Dhomën Ekonomike Kombëtare, tarifat deri 70 mijë lekë/vit

 

Nga anëtarësimi i detyrueshëm përjashtohen subjektet që kanë detyrim të regjistrohen ose anëtarësohen në dhoma, urdhra profesionalë apo organizime të tjera të krijuara me ligj të posaçëm. “Anëtarësimi në Dhomën Ekonomike Kombëtare “ipso lege”, nuk zbatohet për subjektet tregtare që janë të detyruara të regjistrohen ose të anëtarësohen në dhoma, urdhra profesionalë, organizata profesionistesh, shoqata biznesit, dhoma bilaterale ose multilaterale biznesi të krijuar me ligj të posaçëm”, thuhet në projekligj.

Anëtarësimi do të shoqërohet me një tarifë vjetore regjistrimi, e cila do të bëhet e detyrueshme pas përfundimit të periudhës tranzitore të parashikuar në ligj.

Për subjektet që nuk janë tatimpaguese të tatimit mbi fitimin, tarifa do të jetë 1,000 lekë në vit. Për bizneset e tjera, tarifa do të miratohet nga Asambleja e Përgjithshme e Dhomës Ekonomike Kombëtare, në varësi të formës ligjore, madhësisë së ndërmarrjes, numrit të punonjësve dhe xhiros vjetore, por në çdo rast nuk do të mund të kalojë 70 mijë lekë në vit.

Për subjektet që regjistrohen për herë të parë në Regjistrin Tregtar, tarifa e vitit të parë do të jetë 1,000 lekë. Pas vitit të parë, ato do t’i nënshtrohen regjimit të përgjithshëm të tarifave.

“Periudha tranzitore” përkufizohet tashmë si periudha nga hyrja në fuqi e ligjit deri në përfundimin e mandateve të organeve ekzistuese të zgjedhura sipas ligjit aktual për Dhomat e Tregtisë dhe Industrisë. Gjatë kësaj periudhe, subjektet tregtare do të kenë statusin e anëtarit dhe do të gëzojnë të drejtat dhe detyrimet që rrjedhin nga anëtarësia, por nuk do të jenë të detyruara të paguajnë tarifën vjetore të regjistrimit.

Tarifa do të paguhet nëpërmjet sistemit bankar, jo më vonë se 30 prill i vitit pasardhës, ndërsa procedurat e mbledhjes dhe derdhjes së saj do të përcaktohen me akt nënligjor të Këshillit të Ministrave.

Mosshlyerja e tarifës do të përbëjë kundërvajtje administrative dhe do të dënohet me gjobë, masa e së cilës do të përcaktohet me akt nënligjor.

Dhoma Ekonomike Kombëtare parashikohet të funksionojë si person juridik i së drejtës publike dhe të ketë një rol më të gjerë sesa dhomat aktuale të tregtisë. Ajo do të përfaqësojë interesat e sipërmarrjes, do të koordinojë dhomat sektoriale dhe do të ushtrojë edhe funksione publike të deleguara. Ndër të tjera, Dhoma do të ketë rol në identifikimin, verifikimin dhe përditësimin e kodeve NVE të bizneseve, do të ofrojë mbështetje për procedurat e regjistrimit në QKB, do të lëshojë certifikata origjine, “Carnet ATA” dhe “Carnet TIR”, si dhe do të kryejë analiza dhe studime ekonomike. Projektligji parashikon gjithashtu që Dhoma Ekonomike Kombëtare të ketë akses në Regjistrin Tregtar, Regjistrin e Lejeve, Licencave dhe Autorizimeve, për ushtrimin e funksioneve të saj publike dhe shkëmbimin e të dhënave me Qendrën Kombëtare të Biznesit.

 

Biznesi kundër

Projektligji është kundërshtuar prej kohësh nga dhomat dhe shoqatat kryesore të biznesit. Në vitin 2024, 19 shoqata biznesi dhe dhoma tregtie iu drejtuan qeverisë me një letër të përbashkët kundër anëtarësimit të detyrueshëm në Dhomën Ekonomike Kombëtare, duke argumentuar se ai cenon lirinë e organizimit të sipërmarrjes.

Kundërshtimet u përsëritën edhe gjatë konsultimit publik nga Dhoma Amerikane e Tregtisë, Dhoma Italiane e Tregtisë, FIAA dhe organizata të tjera. Dhoma Amerikane argumentonte se anëtarësimi i detyrueshëm binte ndesh me parimin kushtetues të lirisë së organizimit dhe se tarifa e regjistrimit mund të kthehej në një barrë të re financiare për biznesin.

FIAA ngrinte shqetësime edhe për ndikimin e qeverisë mbi strukturën e re, ndërsa 19 organizatat që firmosën letrën e përbashkët kërkonin që çdo biznes të kishte të drejtën të zgjidhte vetë nëse dhe në cilën organizatë dëshironte të anëtarësohej.

Kundërshtimi ndaj këtij modeli nuk është i ri. Edhe në vitin 2016, qeveria tentoi të vendoste anëtarësimin e detyrueshëm të bizneseve në një dhomë tregtie, por u tërhoq pas kundërshtimit të fortë të shoqatave të biznesit.

Në atë kohë, përfaqësuesit e sipërmarrjes e cilësuan skemën si një “taksë të fshehtë” dhe shprehën shqetësimin se një model i tillë do të rriste kontrollin e qeverisë mbi përfaqësimin e biznesit.

Në variantin e fundit të projektligjit, megjithatë, thelbësisht nuk ka ndryshuar pika që ka shkaktuar kundërshtimin kryesor: anëtarësimi mbetet “ipso lege”, pra automatik për shumicën e subjekteve tregtare, ndërsa tarifa vjetore arrin deri në 70 mijë lekë për bizneset që paguajnë tatim mbi fitimin.

 

Dhomat: Biznesi kundër qeverisë

 

 

Regjistrimi në Dhomën Ekonomike Kombëtare dhe tarifat

 

1. Për qëllime të ofrimit dhe administrimit të shërbimeve publike të deleguara, të parashikuara në nenin 9 të këtij ligji, subjektet tregtare i nënshtrohen regjistrimit pranë Dhomës Ekonomike Kombëtare dhe duhet të paguajnë tarifën vjetore të regjistrimit.
2. Tarifa vjetore e regjistrimit paguhet kundrejt përfitimit të shërbimeve dhe funksioneve publike të deleguara të ofruara nga Dhoma Ekonomike Kombëtare, sipas këtij ligji.
3. Tarifa vjetore e regjistrimit bëhet e detyrueshme pas përfundimit të periudhës tranzitore të përcaktuar në nenin 2 pika 17. Pagesa e tarifës për këtë vit kryhet nëpërmjet sistemit bankar jo më vonë se data 30 prill e vitit pasardhës. Për vitet në vijim, tarifa vjetore e regjistrimit paguhet nëpërmjet sistemit bankar jo më vonë se data 30 prill e vitit pasardhës. Proçedurat dhe modalitetet për derdhjen dhe mbledhjen e tarifës vjetore të regjistrimit përcaktohen me akt nënligjor të Këshillit të Ministrave.
4. Gjatë periudhës tranzitore e përcaktuar në nenin 2 pika 17 , subjektet tregtare gëzojnë statusin e anëtarit të Dhomës Ekonomike Kombëtare dhe të drejtat e detyrimet që rrjedhin nga anëtarësia, pa qenë të detyruara për pagesën e tarifës vjetore të regjistrimit.
5. Pas periudhës tranzitore e përcaktuar në nenin 2 pika 17 , subjektet tregtare që nuk janë subjekt i tatimit mbi fitimin sipas legjislacionit në fuqi do të paguajnë një tarifë vjetore regjistrimi në masën 1,000 (një mijë) lekë, në bazë vjetore.
6. Pas periudhës tranzitore e përcaktuar në nenin 2 pika 17, tarifa vjetore për subjektet e tjera tregtare të ndryshme nga ato që referohen në pikën 5, do të miratohet nga Asambleja e Përgjithshme e Dhomës Ekonomike Kombëtare, mbi bazën e kritereve të përcaktuara në statut, përfshirë formën ligjore, madhësinë e ndërmarrjes, numrin e punonjësve dhe xhiron vjetore, por në çdo rast nuk mund të tejkalojë shumën 70, 000 (shtatëdhjetë mijë) lekë në vit.
7. Pas periudhës tranzitore e përcaktuar në nenin 2 pika 17, tarifa vjetore e regjistrimit për subjektet që regjistrohen për herë të parë në Regjistrin Tregtar të këtij neni, është 1,000 (një mijë) lekë. Pas vitit të parë të regjistrimit, subjektet tregtare i nënshtrohen regjimit të tarifave vjetore sipas pikave 5 dhe 6 të këtij neni.
8. Tarifat vjetore të miratuara nga Asambleja Kombëtare e Dhomës Ekonomike Kombëtare publikohen në faqen zyrtare të Dhomës Ekonomike Kombëtare.
9. Mosshlyerja e tarifës vjetore të regjistrimit përbën kundërvajtje administrative dhe dënohet me gjobë sipas përcaktimeve me akt nënligjor në përputhje me ligjin nr. 10 279, datë 20.5.2010, “Për kundërvajtjet administrative”.

 

 

Neni 2- pika 17

“Periudha tranzitore” është periudha kohore që fillon nga data e hyrjes në fuqi të këtij ligji deri në përfundimin e mandateve të organeve ekzistuese të zgjedhura sipas ligjit nr. 9640, datë 9.11.2006, “Për Dhomat e Tregtisë dhe Industrisë”, të ndryshuar, gjatë së cilës kryhen masat organizative, administrative dhe zgjedhore për funksionimin e sistemit të ri të dhomave.

RENJK_1034_Projektligji_Final

 

The post Rikthehet drafti: Anëtarësim me detyrim në Dhomën Kombëtare, tarifa deri në 70 mijë lekë/vit appeared first on Revista Monitor.

Pavarësisht se numri i punonjësve në sektorin shtetëror është rritur me ritme te shpejta duke arritur në më shumë në rreth 186 mijë persona në fund të vitit të kaluar, Administrata publike e mbylli vitin 2025 me 79,110 punonjës faktikë, nga 84,897 vende pune të planifikuara, duke lënë të paplotësuara 5,787 pozicione, sipas të dhënave zyrtare nga Ministria e Financave.
Organika e administratës ishte realizuar në masën 93.2%, ndërsa rreth 6.8% e vendeve të miratuara rezultonin vakante në fund të vitit të kaluar.
Të dhënat tregojnë se mungesat më të mëdha të e vendeve të paplotësuara ishin përqendruar në sistemin arsimor, në strukturat e rendit dhe të mbrojtjes, si dhe në administratën tatimore.

Arsimi me 1,382 punonjës më pak se plani

Hendekun më të madh në numër absolut e kishte Ministria e Arsimit, Sportit dhe Rinisë, me 29,501 punonjës faktikë, kundrejt 30,883 të planifikuar. Në këtë sektor mungonin gjithsej 1,382 punonjës, ose rreth 4.5% e organikës vitin e kaluar.
Megjithatë, arsimi mbetet edhe sektori me numrin më të madh të të punësuarve në administratën publike, duke përbërë më shumë se një të tretën e totalit.
Pas arsimit renditet Ministria e Brendshme, e cila kishte 14,770 punonjës nga 15,589 vende të planifikuara, ose mungesë 819 punonjës.
Ministria e Mbrojtjes rezultonte me 8,232 punonjës faktikë, nga 8,954 të planifikuar, duke lënë bosh 722 vende pune.
Hendek i konsiderueshëm konstatohet edhe në strukturat e Ministrisë së Financave dhe Ekonomisë, ku mungonin 455 punonjës, si dhe në sistemin e Ministrisë së Drejtësisë, me 385 vende të paplotësuara.
Në grupin e institucioneve të tjera qeveritare mungonin 319 punonjës, ndërsa në strukturat e Këshillit të Lartë Gjyqësor hendeku arrinte në 258 vende.

Tatimet, AKSHI dhe ushtria me mungesat më të mëdha

Në nivel institucionesh individuale, hendekun më të madh e kishte Reparti Ushtarak nr. 3001 në Tiranë, ku nga 714 vende të planifikuara ishin plotësuar vetëm 503. Struktura funksiononte me 211 punonjës më pak se organika.
Pas tij renditet aparati i Drejtorisë së Përgjithshme të Tatimeve, me vetëm 168 punonjës faktikë nga 327 të planifikuar. Administrata qendrore e Tatimeve kishte kështu 159 punonjës mangët, ose pothuajse gjysmën e organikës të paplotësuar.
Agjencia Kombëtare e Shoqërisë së Informacionit, AKSHI, kishte 265 punonjës nga 398 të planifikuar, me një hendek prej 133 vendesh pune.
Mungesa të mëdha kishte edhe në Drejtorinë Vendore të Policisë Tiranë, me 105 punonjës mangët dhe Repartin Ushtarak nr. 4300, me 99 punonjës mangët, në Gardën e Republikës, me 96 vende të paplotësuara, përfaqësitë diplomatike, me 92 punonjës më pak se plani, Zyrën Vendore Arsimore Shkodër, me 74 vende të paplotësuara, administratën qendrore të Policisë së Shtetit, me 67 punonjës mangët.
Edhe aparati i Kryeministrisë rezultonte nën organikën e miratuar, me 157 punonjës faktikë nga 215 të planifikuar, ose 58 vende bosh./ B.Hoxha

Institucionet	Punonjesit ne organik	Punonjesit faktik	Mungesat
Reparti Ushtarak Nr.3001 Tirane (3535)	714	503	-211
Aparati Drejt.Pergj.Tatimeve (3535)	327	168	-159
Agjencia Kombetare e Shoqerise se Informacionit (3535)	398	265	-133
Drejtoria Vendore e Policise Tirane (3535)	2071	1966	-105
Reparti Ushtarak Nr.4300 Tirane (3535)	1243	1144	-99
Garda e Republike Tirane (3535)	1505	1409	-96
Perfaqsite Diplomatike (3535)	390	298	-92
Zyra Vendore Arsimore, Shkodër  (3333)	1340	1266	-74
Zyra Vendore Arsimore, Tiranë  (3535)	5373	5306	-67
Aparati i Drejtorise se Pergjithshme te Policise se Shtetit (3535)	622	555	-67
Aparati i Ministrise se Mbrojtjes (3535)	398	332	-66
Zyra Vendore Arsimore, Tepelene- Memaliaj (1134)	300	236	-64
Zyra Vendore Arsimore, Dibër (0606)	819	758	-61
Aparati i Keshillit te Ministrave (3535)	215	157	-58
Zyra Vendore Arsimore, Lushnje (0922)	852	794	-58
Byroja Kombëtare e Hetimit (3535)	138	80	-58
Reparti Ushtarak Nr.1001 Tirane (3535)	2809	2752	-57
Drejtoria Vendore e Policise Lezhe (2020)	511	456	-55
Autoriteti Rrugor Shqiptar (3535)	212	158	-54
Keshilli i Larte Gjyqesor (3535)	162	109	-53
Gjykata e Apelit Tirane (3535)	245	192	-53
Zyra Vendore Arsimore, Rrogozhinë (3513)	267	215	-52
Zyra Vendore Arsimore, Selenicë (3737)	211	159	-52
Aparati i Ministrise se Ekonomise dhe Inovacionit (3535)	231	181	-50
Zyra Vendore Arsimore, Pogradec (1529)	719	669	-50
Zyra Vendore Arsimore, Kurbin (2019)	541	491	-50
Zyra Vendore Arsimore, Berat (0202)	654	605	-49
Shkolla Profes “Kolin Gjoka” Lezhe (2020)	55	8	-47
Aparati Ministrise se Financave dhe Ekonomise (3535)	324	277	-47
Reparti Ushtarak Nr.6640 Tirane (3535)	250	204	-46
Kuvendi Popullor (3535)	465	421	-44
Reparti Ushtarak Nr.6620 Tirane (3535)	443	399	-44
Burgu Peqin (0827)	395	354	-41
Drejtoria Rajonale Tatimore Tirane (3535)	189	149	-40
Zyra Vendore Arsimore, Vlore_Himare (3737)	1069	1030	-39
Zyra Vendore Arsimore, Lezhë (2020)	718	681	-37
Zyra Vendore Arsimore Gramsh (0810)	386	349	-37
Zyra Vendore Arsimore, Maliq (1515)	464	429	-35
Aparati i Ministrise se Infrastruktures dhe Energjise (3535)	248	214	-34
Zyra Vendore Arsimore, Gjirokastër_Lobohove-Dropull  (1111)	371	337	-34
Zyra Vendore Arsimore, Pukë- Fushë Arrës (3330)	255	221	-34
Zyra Vendore Arsimore, Kavajë (3513)	445	411	-34
Zyra Vendore Arsimore, Divjakë (0922)	416	382	-34
Drejtoria e Pergjithshme e burgjeve (3535)	387	353	-34
Zyra Vendore Arsimore, Mallakatër (0924)	261	228	-33
Drejtoria Vendore e Policise Elbasan (0808)	526	493	-33
Zyra Vendore Arsimore, Peqin  (0827)	285	253	-32
Arkivi Shteteror i Sistemit Gjyqesor (3535)	44	12	-32
Agjencia e Inivacionit dhe Ekselences (3535)	75	44	-31
Burgu Rrogozhine (3513)	175	144	-31
Reparti Ushtarak Nr.6001 Tirane (3535)	232	201	-31
Agjencia Kombëtare e Rinisë (3535)	30	0	-30
Zyra Vendore Arsimore, Kamëz (3535)	1045	1016	-29
Aparati Ministrise se Drejtesise (3535)	174	145	-29
Drejtoria Vendore e Policise Diber (0606)	338	309	-29
Drejtoria Vendore e Policise Korce (1515)	501	472	-29
Kontrolli i Larte i Shtetit (3535)	243	214	-29
Zyra Vendore Arsimore, Vau i Dejës (3333)	311	284	-27
Agjencia e Menaxhimit te Burimeve Ujore(3535)	82	55	-27
Zyra Vendore Arsimore, Ura Vajgurore (0202)	367	341	-26
Drejtoria Vendore e Kufirit dhe Migracionit Kukes (1818)	211	185	-26
Reparti Ushtarak Nr.5001 Tirane (3535)	375	349	-26
Zyra Vendore Arsimore Skrapar -Polican (0232)	156	131	-25
Drejtoria Vendore e Policise Durres (0707)	611	586	-25
Zyra Vendore Arsimore, Cërrik (0808)	299	275	-24
Agjencia Kombëtare e Kontrollit të Cannabis-it (3535)	43	19	-24
Drejtoria Vendore e Kufirit dhe Migracionit Durres (0707)	288	264	-24
Agjencia Kombëtare e Mbrojtjes Civile (3535)	106	83	-23
Agjencia Kombëtare e Zonave të Mbrojtura(3535))	308	285	-23
Zyra Vendore Arsimore , Belsh  (0808)	211	189	-22
Reparti Ushtarak Nr.6660 Tirane (3535)	148	126	-22
Aparati prokurorise se pergjitheshme (3535)	137	115	-22
Zyra Vendore Arsimore, Elbasan (0808)	1551	1530	-21
Aparati i Ministrise se Brendshme (3535)	197	176	-21
Agjensia Telegrafike Shqiptare (3535)	40	19	-21
Prokuroria e Posaçme Kundër Korrupsionit dhe Krimit të Organizuar (3535)	144	123	-21
Shërbimi Shoqëror për Akomodimin e Fëmijëve (0707)	20	0	-20
Burimi: Ministria e Financave

The post Arsimi dhe shëndetësia nuk po gjejnë punonjës appeared first on Revista Monitor.

Kursi i këmbimit të Euros me Lekun e mbylli javën në rënie, duke prekur një minimum të ri historik. Sipas kursit zyrtar tëkëmbimit të Bankës së Shqipërisë, Euro u këmbye me 92.85 lekë. Që nga fillimi i vitit, Euro është zhvlerësuar me 4.1%, ndërsa krahasuar me të njëjtën periudhë të vitit të kaluar rënia e kursit të monedhës europiane ka arritur në 4.4%.

Agjentët e tregut besojnë se rënia e Euros në muajt e fundit ështëe lidhur kryesisht me efektin e sezonit turistik, që sjell prurje tështuara valutore, me efekt në rënien e kursit të Euros kundrejt monedhës vendase. Sipas të dhënave të INSTAT, hyrjet e shtetasve të huaj u rritën me 6.2% në 6-mujorin e parë të këtij viti.

Statistikat e Bankës së Shqipërisë treguan se për tremujorin e parë të vitit deficiti i llogarisë korrente ra në 228 milionë euro, në rënie me 28% krahasuar me të njëjtën periudhë të një viti më parë. Ndërkohë, investimet e huaja direkte arritën vlerën e 404 milionë eurove, duke shënuar një rekord të ri historik për këtë periudhë të vitit. Ato u rritën me 11.6% krahasuar me të njëjtën periudhë të vitit të kaluar.

Në raportin e politikës monetare për tremujorin e tretë të vitit, Banka e Shqipërisë vlerëson se ky përmirësim u përkthye në një ofertë të rritur të valutës në tregun vendas, duke favorizuar shfaqjen më të hershme të presioneve mbiçmuese mbi kursin e Lekut.

Gjithmonë sipas Bankës së Shqipërisë, analiza e kombinuar e të dhënave të tregut valutor dhe atyre të bilancit të pagesave deri në tremujorin e parë rikonfirmoi lidhjen e ngushtë ndërmjet vëllimeve të tregtimit në tregun valutor dhe flukseve të shkëmbimeve të mallrave e shërbimeve me jashtë.

Sidoqoftë, në publik ngelet i fortë perceptimi se kursi i Euros ndikohet ndjeshëm edhe nga prurjet valutore që burojnë prej aktiviteteve informale ose kriminale dhe që investohen sidomosnë zhvillimin dhe blerjen e pasurive të paluajtshme.

Nga ana tjetër, forcimi i Lekut pjesërisht po mbështetet edhe nga politika fiskale e

ndjekur nga qeveria shqiptare, me suficite të mëdha fiskale në pjesën më të madhe të vitit,

praktikë që e ul ofertën e monedhës vendase në treg. Për 6-mujorin 2026, suficiti buxhetor arriti

vlerën rekord të 52.8 miliardë lekëve, në rritje me 60% krahasuar me të njëjtën periudhë të një viti më parë.

Banka e Shqipërisë po ndërhyn vazhdimisht në tregun valutor për të blerë valutë, por ndërhyrjet

e Bankës së Shqipërisë vetëm sa po e kontrollojnë pjesërisht rënien e Euros, pa mundur ta

frenojnë plotësisht atë. Burime nga tregu bëjnë të ditur se Banka Qendrore po vazhdon ndërhyrjet, por pa e frenuar dot plotësisht rënien e Euros.

Pjesërisht, vendimi për të mos rritur normën bazë të interesit nëmuajt e fundit i detyrohet edhe përshpejtimit të forcimit të Lekut në kursin e këmbimit.

Që prej vitit 2024, Banka e Shqipërisë po përpiqet nga zbusë ritmin e forcimit të Lekut, nëpërmjet blerjeve të mëdha të valutës në tregun e brendshëm. Që prej fillimit të vitit 2024 deri në fund të 3-mujorit 2026, Banka e Shqipërisë ka tërhequr nga tregu gati 2.2 miliardë euro. Vetëm për tremujorin e parë të këtij viti, blerjen kishin vlerën e 140 milionë eurove, një rekord për këtë periudhë të vitit.

The post Euro “stacionohet” poshtë 93 lekëve, prek minimum të ri historik appeared first on Revista Monitor.

Ndërsa zjarret po vënë nën presion shërbimet zjarrfikëse nga Mesdheu deri në Midlands, në Mbretërinë e Bashkuar, po shtohen pikëpyetjet mbi aftësinë e Europës për t’u përballur me valë të zgjatura të të nxehtit, shkruan Euronews.

Një mur flakësh rreth tre kilometra i gjatë dhe deri në 30 metra i lartë detyroi qindra turistë të largoheshin nga deti në veri të Greqisë, ndërsa zjarre të mëdha përfshinë edhe Kroacinë, Francën dhe Mbretërinë e Bashkuar, në kushtet e një vere përvëluese.

Më shumë se 200 zjarrfikës, së bashku me avionë dhe helikopterë për shuarjen e zjarreve, luftuan për orë të tëra për të ndalur përhapjen e flakëve në gadishullin e Halkidikit, në jug të Selanikut, teksa zjarri po u afrohej zonave turistike të Sivirit dhe Fourkës, të mbushura me pushues.

Duke e konsideruar tepër të rrezikshëm evakuimin nëpërmjet rrugëve tokësore, autoritetet organizuan largimin e rreth 500 turistëve me varka të vogla, mjete të rojes bregdetare dhe mjete të zjarrfikësve. Rreth 200 prej tyre u dërguan drejt një anijeje që priste në det të hapur, ndërsa automjetet që përpiqeshin të largoheshin nga zona krijuan bllokime të mëdha në rrugë.

“Jemi në plazh dhe po kërkojmë një mënyrë për t’u larguar”, tha për AFP Sophia, një banore e zonës, sipas së cilës flakët kishin arritur tashmë te shtëpitë e qytetit.

Dy zjarrfikës u shtruan në spital, ndërsa autoritetet ndaluan hyrjen e publikut në pyjet me pisha të rajonit, pasi meteorologët paralajmëruan për erëra me shpejtësi deri në 100 kilometra në orë.

Zjarri u vu më pas nën kontroll, por ekipet zjarrfikëse mbetën në gatishmëri për riaktivizimin e mundshëm të vatrave.

Greqia mbetet në nivelin më të lartë të alarmit për zjarret në të gjithë vendin. Vendi ende po përballet me pasojat e një zjarri pranë Athinës këtë muaj, ku humbën jetën dy anëtarë të ekuipazhit të një helikopteri dhe u dogjën rreth 110 kilometra katrorë pyje.

Evakuohet një qytet bregdetar në Kroaci

Më shumë se 150 zjarrfikës u angazhuan për të përballuar një zjarr që u përhap me shpejtësi nga një pyll me pisha drejt qytetit turistik Lokva Rogoznica, në Kroaci, duke shkatërruar banesa dhe automjete.

Të paktën 1,000 banorë të zhvendosur u strehuan në një palestër sportive në Omis, ndërsa një rrugë bregdetare u mbyll, duke shkaktuar radhë të gjata automjetesh.

Kreu i shërbimit zjarrfikës të Kroacisë, Slavko Tucakovic, paralajmëroi për një “natë të vështirë”, ndërsa u kërkuan përforcime të tjera. Katër avionë Canadair për shuarjen e zjarreve mbetën në tokë deri në agim.

Autoritetet thanë se erërat e forta kishin nxitur përhapjen e flakëve dhe se disa banorë kishin pësuar djegie. Zjarri shpërtheu një ditë pasi një tjetër vatër në ishullin Brac ishte vënë nën kontroll, në një kohë kur vala e të nxehtit po çon temperaturat në zonat bregdetare në nivele rekord.

Në Francë, Météo France vendosi katër departamente në nivelin më të lartë të alarmit për zjarre të premten, duke paralajmëruar se kushtet atmosferike e bëjnë rrezikun e shpërthimit dhe përhapjes së zjarreve “shumë të lartë krahasuar me normat e zakonshme të verës”.

Gjatë natës, zjarrfikësit arritën të vinin nën kontroll zjarrin në Aude, pranë Carcassonne, pasi shpëtuan 73 banesa. Ndërkohë, zjarri në Pas-de-Calais, pranë Mont-Frieux, vijonte të ishte aktiv edhe të premten në mëngjes.

Me valën e të nxehtit që vazhdon, autoritetet franceze u kanë kërkuar qytetarëve të ruajnë vigjilencën edhe gjatë fundjavës.

15-vjeçari nën hetim për zjarrin ku humbën jetën dy zjarrfikës

Një 15-vjeçar është vënë zyrtarisht nën hetim dhe është dërguar në paraburgim për të mitur për një zjarr pyjor pranë aeroportit të Bordosë, ku më 21 korrik humbën jetën dy zjarrfikës pasi mbetën të bllokuar në automjetin e tyre.

Vdekja e tyre, së bashku me atë të një zjarrfikësi vullnetar në juglindje të Francës, ka shkaktuar zemërim mes sindikatave të zjarrfikësve. Përfaqësuesit e tyre u takuan këtë javë me ministrin e Brendshëm, Laurent Nunez, por thanë se angazhimet e tij nuk ishin të mjaftueshme dhe paralajmëruan mundësinë e grevave në shtator për shkak të mungesës së burimeve.

Edhe në Mbretërinë e Bashkuar, një zjarr me disa vatra përfshiu banesa pranë Stourbridge, në ditën më të nxehtë të vitit për rajonin, duke dëmtuar të paktën gjashtë prona dhe duke detyruar banorët të evakuohen.

Tre zjarrfikës dhe një fëmijë u shtruan në spital, ndërsa gjashtë persona të tjerë morën trajtim për thithje tymi.

Shefi i Shërbimit Zjarrfikës të West Midlands, Simon Tuhill, e cilësoi atë si “një nga incidentet më të rënda” me të cilat shërbimi ishte përballur ndonjëherë, duke ia atribuar përhapjen e shpejtë të flakëve kushteve jashtëzakonisht të thata.

Gati tre të katërtat e Anglisë janë në kushte thatësire, ndërsa kryeministri Andy Burnham u ka kërkuar shitësve me pakicë të kufizojnë shitjen e skarave njëpërdorimëshe.

Burimi: Euronews

The post “Muri i zjarrit” detyron evakuimin nga deti në Greqi, ndërsa zjarret vazhdojnë në Europë appeared first on Revista Monitor.

Raporti i mjaftueshmërisë së kapitalit të sektorit bankar pësoi rënie në tremujorin e dytë të vitit, për shkak të zgjerimit të mëtejshëm të kreditimit, por edhe uljes së kapitalit të sektorit.

Sipas Bankës së Shqipërisë, në fund të qershorit ky tregues zbriti në 19.73%, nga nga 20.44% që kishte qenë një tremujor më parë. Megjithatë, mjaftueshmëria e kapitalit është në rritje krahasuar me nivelin prej  dhe 19.25% që kishte qenë në të njëjtën periudhë të një viti më parë.

Treguesi i mjaftueshmërisë së kapitalit mat vlerën e kapitalit rregullator të sektorit bankar në raport me vlerën e aktiveve, të ponderuara me koeficientët përkatës të rrezikut.

Vlera e kapitalit rregullator të sektorit bankar në fund të qershorit arriti në 235.6 miliardë lekë, me një rënie të lehtë prej 1.5 miliardë lekësh krahasuar me tremujorin e parë të viti. Duke qenë se fitimi i sektorit ka vijuar të zgjerohet gjatë tremujorit të dytë, rënia e kapitalit të sektorit mund të shpjegohet me shpërndarjen e dividendëve nga banka të veçanta.

Megjithatë, kapitali rregullator i sektorit bankar ngelet në rritje të ndjeshme të bazë vjetore, me 11% më shumë krahasuar me mesin e vitit 2025. Rritja e kapitalit rregullator vazhdon të mbështetet kryesisht te performanca e mirë financiare e sistemit.

Kapitali rregullator i sektorit bankar shqiptar në pjesën dërrmuese është kapital i nivelit të parë, që përfshin instrumentet më cilësore të kapitalit, kryesisht kapitalin e paguar aksionar, primet e aksioneve, rezervat dhe fitimet e pashpërndara.

Në krahun tjetër, vlera e aktiveve të ponderuara me koeficientë rreziku në fund të qershorit arriti në 1194 miliardë lekë, në rritje me afërsisht 34 miliardë lekë krahasuar me tremujorin e parë.

Grupi kryesor i aktiveve me rrezik në bilancet e bankave janë kreditë për sektorin privat dhe zgjerimi i këtij treguesi reflekton kryesisht rritjen e kreditimit për sektorin privat. Vlera e aktiveve të ponderuara me koeficientë rreziku është gjuthashtu në rritje me 8.3% me bazë vjetore.

Raporti minimal bazë i mjaftueshmërisë së kapitalit për sektorin bankar është 12%, por pas vitit 2019 ka nisur aplikimi i shtesave të tjera të lidhura me kuadrin e ri makroprudencial, si edhe atë për rimëkëmbjen dhe ndërhyrjen e jashtëzakonshme. Kjo i ka rritur ndjeshëm kërkesat për kapital, duke ndikuar edhe në një rritje graduale të niveleve mesatare të këtij treguesi për sektorin.

Niveli i mjaftueshmërisë së kapitalit reflekton edhe kërkesa të posaçme që aplikohen ndaj bankave të veçanta të sektorit. Kërkesat e kapitalizimit janë edhe më të larta për një grup të veçantë bankash, të klasifikuara me rëndësi sistemike. Banka Kombëtare Tregtare (BKT), Banka Credins, Banka Raiffeisen dhe Banka Intesa Sanpaolo kanë shtesa të tjera në raportin e mjaftueshmërisë së kapitalit, në masën midis 0.5% dhe 1%.

Gjithashtu, bankat me rëndësi sistemike që nga 1 janari 2024 duhet të plotësojnë edhe shtesën e kërkuar të raportit të mjaftueshmërisë së kapitalit që lidhet me kërkesën minimale për instrumente të kapitalit rregullator dhe detyrime të pranuara (MREL).

Duke shtuar edhe shtesën konservuese të kapitalit, prej 2.5%, raporti total i mjaftueshmërisë së kapitalit arrin në 14.5%. Ndërsa, duke llogaritur edhe shtesat kundërciklike të miratuara deri tani nga Banka e Shqipërisë, aktualisht raporti minimal i mjaftueshmërisë së kapitalit për të gjitha bankat arriti në 15.5%.

Rritja e kërkesave për kapital i bën bankat më të sigurta ndaj humbjeve të mundshme në të ardhmen. Nga ana tjetër, nivelet e larta dhe në rritje të mjaftueshmërisë së kapitalit ndikojnë në uljen e rentabilitetit dhe e bëjnë sektorin më pak tërehqës për investime./ E.Shehu

Burimi: Banka e Shqipërisë

The post Rritja e kreditimit dhe dividendët ulën raportin e mjaftueshmërisë së kapitalit të sektorit bankar appeared first on Revista Monitor.

Shpenzimet e sektorit bankar për fondin rezervë të kredive me probleme janë në rritje këtë vit. Sipas statistikave të Bankës së Shqipërisë, vlera e provigjioneve për kreditë për 6-mujorin 2026 arriti vlerën e 4.05 miliardë lekëve, në rritje me 65% krahasuar me të njëjtën periudhë të një viti më parë. Shpenzimet për provigjione në mesin e vitit kanë arritur gjithashtu vlerën më të lartë në periudhën pas pandemisë.

Rritja e shpenzimeve për provigjione nënkupton pritshmëri për humbje më të mëdha nga kreditë e pakthyera. Kjo rritje është e lidhur direkt me stokun e kredive me probleme dhe me shpërndarjen e këtij stoku sipas klasave.

Sipas kuadrit rregullator të Bankës së Shqipërisë, bankat duhet të llogarisin fonde rezervë për humbjet nga kreditë mbështetur në rrezikun e vlerësuar kryesisht mbi kohën e mosshlyerjes së pagesave të planifikuara nga huamarrësi.

Përqindja e provigjioneve rritet gradualisht në varësi të kohës së mospagesës dhe arrin deri në 100% për kreditë e papaguara prej një viti, të cilat klasifikohen teknikisht si të humbura.

Të dhënat e Bankës së Shqipërisë tregojnë se në mesin e këtij viti raporti i kredive me probleme ishte në nivelin 3.7%. Ky raport ka pësuar një rënie të vogël krahasuar me nivelin prej 3.8% të fillimit të vitit, ndërkohë që është gjithashtu në rënie krahasuar me nivelin prej 4% të mesit të vitit të kaluar.

Huatë me probleme i rikthehen uljes në qershor, nivelet më të ulëta që nga viti 2007

Ndërkohë, stoku i kredive me probleme ka arritur në afërsisht 36.7 miliardë lekë, rreth 1 miliard lekë më shumë krahasuar me një vit më parë.

Përveçse rritjes së stokut të kredive me probleme, rritja e provigjioneve mund të shpjegohet me rritjen e peshës së kredive që kanë kohë më të gjatë vonese në shlyerje dhe rrjedhimisht masë më të madhe provigjionimi, si kreditë e dyshimta dhe ato të humbura.

Rritja e shpejtë e kredisë, sidomos në tre vitet e fundit, ka rritur shqetësimin e bankës së Shqipërisë për cilësinë e portofolit. Që prej mesit të vitit të kaluar, Banka Qendrore vendosi aplikimin e disa masave kufizuese në parametrat e administirmit të rrezikut te kredia për blerjen e banesave nga individët.

Provigjionet janë një nga zërat kryesorë të shpenzimeve për bankat tregtare. Rritje e tyre ndikon direkt në ecurinë e rezultatit financiar të sektorit.

Për 6-mujorin 2026, fitimi neto i sektorit bankar kishte vlerën e 14.4 miliardë lekëve, në rënie me afërsisht 20% krahasuar me një vit më parë. Një nga faktorët që ka sjellë uljen e fitimit të sektorit bankar ka qenë pikërisht rritja e shpenzimeve për provigjione, paralelisht me ngadalësimin e rritjes së të ardhurave nga interesat dhe me rritjen e vazhdueshme të shpenzimeve të personelit dhe të shpenzimeve të tjera të veprimtarisë./ E.Shehu

Burimi: Banka e Shqipërisë

The post Kreditë me probleme bien, por shpenzimet e sektorit bankar për humbjet nga huatë arrijë rekord appeared first on Revista Monitor.

Në qershor të këtij viti në Kosovë u realizuan 2 mijë e 314 fluturime, 5.7 për qind më pak se në të njëjtin muaj të vitit të kaluar. Rënie është shënuar edhe te numri i udhëtarëve, ndërsa transporti hekurudhor dhe telefonia shënuan lëvizje të ndryshme.

Transporti ajror në Kosovë ka shënuar rënie gjatë qershorit 2026, si në numrin e fluturimeve të realizuara, ashtu edhe në numrin e udhëtarëve që kanë përdorur transportin ajror.

Sipas të dhënave të publikuara nga Agjencia e Statistikave të Kosovës gjatë muajit qershor 2026 janë realizuar gjithsej 2 mijë e 314 fluturime, që paraqet një rënie prej 5.7 për qind krahasuar me qershorin e vitit 2025, kur ishin realizuar 2 mijë e 454 fluturime.

Kjo do të thotë se për një vit, numri i fluturimeve të realizuara është ulur për 140 fluturime.

Rënia është reflektuar edhe te numri i udhëtarëve. Në qershor 2026, në total janë regjistruar 372 mijë e 433 udhëtarë, ose 5 për qind më pak sesa në të njëjtën periudhë të vitit të kaluar.

Në qershorin e vitit 2025, numri i përgjithshëm i udhëtarëve kishte arritur në 392 mijë e 165, që nënkupton se këtë vit janë regjistruar rreth 19 mijë e 700 udhëtarë më pak.

Rënia prek si ardhjet, ashtu edhe largimet

Të dhënat e ASK-së tregojnë se rënia nuk është kufizuar vetëm në njërën kategori të udhëtarëve.

Numri i udhëtarëve që kanë hyrë në Kosovë përmes transportit ajror në qershor 2026 ishte 196 mijë e 92, duke shënuar rënie prej 4.8 për qind krahasuar me qershorin e vitit 2025, kur ishin regjistruar 205 mijë e 929 ardhje.

Ndërkohë, numri i udhëtarëve që kanë dalë nga Kosova ishte 176 mijë e 341, ose 5.3 për qind më pak se një vit më parë. Në qershorin e vitit 2025, nga Kosova ishin larguar 186 mijë e 236 udhëtarë.

Në total, diferenca vjetore prej 5 për qind në numrin e udhëtarëve tregon një tkurrje të dukshme të qarkullimit përmes transportit ajror gjatë një muaji që tradicionalisht shoqërohet me lëvizje më të mëdha të qytetarëve për shkak të sezonit veror.

Qershori shënon fillimin e sezonit veror dhe zakonisht karakterizohet nga rritje e lëvizjeve të qytetarëve për pushime, vizita familjare dhe udhëtime jashtë vendit.

Megjithatë, të dhënat e ASK-së për qershorin e këtij viti tregojnë një trend të kundërt në krahasim me të njëjtin muaj të vitit paraprak.

Nga 2 mijë e 454 fluturime në qershor 2025, numri ka rënë në 2 mijë e 314 fluturime në qershor 2026. Paralelisht me këtë, numri i udhëtarëve ka zbritur nga 392 mijë e 165 në 372 mijë e 433.

Në dallim nga transporti ajror, transporti hekurudhor ka shënuar rritje të numrit të udhëtarëve.

Në qershor 2026, përmes transportit hekurudhor janë regjistruar 7 mijë e 238 udhëtarë, që është 7.4 për qind më shumë krahasuar me qershorin e vitit 2025.

Megjithatë, në të njëjtin muaj nuk janë transportuar mallra përmes hekurudhave, sipas të dhënave të ASK-së.

Kjo tregon se në qershor lëvizja e udhëtarëve me tren ka pasur një rritje, ndonëse numri i tyre mbetet shumë më i ulët në raport me trafikun ajror.

Rriten përdoruesit e telefonisë fikse dhe mobile

Të dhënat e ASK-së për qershorin përfshijnë edhe zhvillimet në sektorin e telekomunikacionit.

Në telefoninë fikse janë regjistruar 71 mijë e 893 përdorues, që paraqet rritje prej 5.2 për qind krahasuar me të njëjtin muaj të vitit të kaluar.

Megjithatë, pavarësisht rritjes së numrit të përdoruesve, trafiku i realizuar përmes telefonisë fikse ka rënë. Në qershor janë realizuar 1 milion e 826 mijë e 651 minuta, ose 0.6 për qind më pak se në qershorin e vitit 2025.

Në telefoninë mobile, statistikat tregojnë një tjetër tendencë.

Numri i përdoruesve me parapagim, apo Prepaid, në qershor 2026 ishte 1 milion e 512 mijë e 900, duke shënuar rritje prej 2.19 për qind krahasuar me një vit më parë.

Ndërsa përdoruesit me kontratë, apo Postpaid, arritën në 320 mijë e 944, që paraqet rritje prej 1.76 për qind në raport me qershorin e vitit 2025.

The post Më pak fluturime, më pak udhëtarë: Trafiku ajror në Kosovë bie për 5.7 për qind appeared first on Revista Monitor.

Inteligjenca Artificiale po ndryshon mënyrën se si rezervojmë pushimet. Në vend që të lexojnë qindra komente të vizitorëve, shumë udhëtarë mbështeten te përmbledhjet automatike me AI që platforma si Tripadvisor shfaq në krye të faqeve të hoteleve. Por një hetim i organizatës britanike të konsumatorëve ‘Which?’ ngre pikëpyetje serioze mbi besueshmërinë e tyre.

Sipas hetimit, në disa raste përmbledhjet e krijuara nga AI jepnin një tablo shumë pozitive për hotele ku vizitorët kishin raportuar probleme të rënda, si helmime ushqimore, mungesë higjiene apo edhe ngacmime seksuale nga stafi. Në vend që të theksonte këto shqetësime, AI i përshkruante ambientet si “të pastra”, me “shërbim miqësor” dhe “restorante që marrin vlerësime të shkëlqyera”.

Një nga rastet më të përfolura ishte ai i një hoteli në Cape Verde, ndaj të cilit qindra turistë kanë ngritur padi duke pretenduar se u sëmurën gjatë qëndrimit. Sipas hetimit, në komentet e përdoruesve kishte mbi 100 referenca për helmime ushqimore, por përmbledhja e AI nuk i pasqyronte ato, duke u fokusuar te dhomat e bollshme dhe oferta gastronomike. Hoteli i ka mohuar akuzat.

Raste të ngjashme u identifikuan edhe në resorte në Mexico, Dominican Republic dhe Turkey, ku komentet e vizitorëve flisnin për probleme serioze, ndërsa përmbledhjet e AI i përshkruanin hotelet si të pastra, komode dhe me shërbim cilësor.

Ekspertët shpjegojnë se kjo ndodh sepse modelet e AI kërkojnë të sintetizojnë qindra ose mijëra komente në vetëm pak fjali. Në këtë proces, ato priren të nxjerrin në pah temat që përsëriten më shpesh dhe të “zbusin” kritikat më të forta, sidomos kur ato përfaqësojnë një pjesë më të vogël të komenteve. Si rezultat, një problem i rëndësishëm për sigurinë mund të humbasë mes shumë vlerësimeve pozitive.

Nga ana e saj, Tripadvisor deklaroi se përmbledhjet me AI janë krijuar për t’i ndihmuar përdoruesit të kuptojnë më shpejt përmbajtjen e komenteve dhe jo për t’i zëvendësuar ato. Kompania tha se sistemi përditësohet rregullisht dhe po rafinohet vazhdimisht për të pasqyruar më mirë përvojat e udhëtarëve.

Mesazhi i ekspertëve është i qartë: AI mund të jetë një pikënisje e dobishme, por nuk duhet të jetë baza e vetme për një vendim rezervimi. Përpara se të rezervoni një hotel, ia vlen të lexoni edhe komentet me një dhe dy yje, të kontrolloni datat e tyre dhe të krahasoni vlerësimet në disa platforma. Por, disa minuta lexim mund t’ju kursejnë një pushim të dështuar./ THE GUARDIAN

The post IA po përmbledh komentet e hoteleve në Tripadvisor. Por ka një problem, mund të fshehë ankesat appeared first on Revista Monitor.

Kalimi drejt një vendi pune me pagë mbetet një mision i vështirë në Shqipëri, veçanërisht për personat e papunë ose të angazhuar në vetëpunësim. Të dhënat e Bankës Botërore e vendosin vendin tonë në grupin e ekonomive me norma relativisht të ulëta të gjetjes së punës, dukshëm pas shumicës së vendeve europiane.

Sipas raportit të Bankës Botërore, “Rationalizing Informality: Social Protection, Job Quality, and Growth”, i cili analizon cilësinë e vendeve të punës, rreth 6% e të papunëve në Shqipëri kalojnë në një vend pune me pagë brenda një tremujori. Ky është niveli më i ulët ndër rreth 50 ekonomitë e analizuara.

Shqipëria paraqitet më dobët edhe krahasuar me vendet e tjera të rajonit. Norma e kalimit drejt një vendi pune me pagë brenda tre muajve llogaritet në rreth 13% në Maqedoninë e Veriut, afërsisht 15% në Serbi, 16% në Bosnjë dhe Hercegovinë dhe rreth 17% në Malin e Zi. Në Kroaci, treguesi arrin afërsisht 16%, ndërsa në Slloveni i afrohet nivelit 22%.

Diferenca është edhe më e madhe kundrejt ekonomive ku tregu i punës karakterizohet nga një qarkullim më i shpejtë. Norma llogaritet në afërsisht 39% në Danimarkë, 37% në Shtetet e Bashkuara dhe rreth 30% në Zvicër e Austri.

Banka Botërore analizon se rritja e PBB-së dhe e nivelit të të ardhurave nuk shoqërohet automatikisht me mundësi më të mëdha punësimi. Për Shqipërinë, rezultatet tregojnë se problemi lidhet me funksionimin e tregut të punës. Informaliteti, mospërputhja mes aftësive të punëkërkuesve dhe kërkesave të sipërmarrjeve, mungesa e vendeve të qëndrueshme të punës dhe efektiviteti i kufizuar i shërbimeve të ndërmjetësimit mund ta vështirësojnë punësimin e personave që mbeten pa punë.

Norma e ulët e kalimit nënkupton gjithashtu një rrezik më të madh që papunësia të zgjasë. Sa më gjatë të qëndrojë një individ jashtë tregut të punës, aq më shumë rritet mundësia e humbjes së aftësive profesionale dhe e tërheqjes së tij nga kërkimi aktiv për punë.

Pozicioni i Shqipërisë tregon se edhe vetëpunësimi nuk shërben në të njëjtën masë si një urë drejt punësimit me pagë, krahasuar me shumë vende europiane. Ky rezultat merr rëndësi të veçantë për një ekonomi ku vetëpunësimi zë rreth 30% të punësimit total dhe puna informale ende përbën një pjesë të konsiderueshme të tregut të punës.

Vendet më të pasura priren të kenë tregje pune ku kalimi drejt punësimit është më i lehtë. Megjithatë, shpërndarja e të dhënave tregon se niveli i të ardhurave nuk është faktori i vetëm përcaktues. Shqipëria pozicionohet dobët, së bashku me disa ekonomi me të ardhura të ulëta dhe të mesme. Treguesi i vendit tonë është i përafërt me atë të Gjeorgjisë, Indisë, Filipineve, Egjiptit dhe disa vendeve të Amerikës Latine./ B.Hoxha

 

The post Vetëm 6% e të papunëve punësohen me pagë në 3-muaj, Shqipëria e fundit në Europë appeared first on Revista Monitor.

Punonjësit që vijnë nga shtresa me status më të ulët ekonomik kanë më pak gjasa të negociojnë për pagën, përfitimet apo ngritjen në detyrë. Edhe kur vendosin të negociojnë, ata mund të përballen me reagime më negative nga punëdhënësit.

Përfundimi vjen nga një studim i ri, i publikuar në revistën shkencore “Proceedings of the National Academy of Sciences” dhe i analizuar më 3 gusht nga “Harvard Business Review”.

Studimi përfshiu pesë kërkime me mbi 11 mijë pjesëmarrës. Rezultatet treguan se prejardhja ekonomike ndikon si te gatishmëria për të negociuar, ashtu edhe te mënyra se si kërkesa pritet nga drejtuesit.

Në një eksperiment me 1,133 profesionistë të burimeve njerëzore, kandidatët me prejardhje më modeste u vlerësuan më negativisht se kandidatët e shtresave më të larta, megjithëse kishin paraqitur të njëjtën kërkesë për pagën.

Pasojat financiare mund të bëhen të konsiderueshme. Mes të diplomuarve MBA të përfshirë në studim, personat që nuk negociuan pagën fillestare përfituan mesatarisht 6,450 dollarë më pak në vit. Duke llogaritur një rritje page prej 5% në vit, diferenca mund të arrijë rreth 779 mijë dollarë gjatë një karriere 40-vjeçare.

Autorët rekomandojnë që kompanitë të mos e mbështesin shpërblimin vetëm te aftësia e punonjësve për të kërkuar më shumë. Rregullat për pagat, promovimet dhe negociatat duhet të jenë të qarta, ndërsa vendimet duhet të kontrollohen për paragjykime të mundshme./HBR

The post Studimi: Punonjësit nga shtresat me të ardhura më të ulëta negociojnë më pak për pagën appeared first on Revista Monitor.

Rritja e fundit e çmimeve të energjisë në Rumani ka nxjerrë në pah një nga dobësitë kryesore ekonomike të vendit dhe të Europës: varësinë nga importet e lëndëve djegëse fosile, sipas studiuesve të Romanian Economic Monitor (RoEM), një projekt i Fakultetit të Shkencave Ekonomike dhe Administrimit të Biznesit (FSEGA) të Universitetit Babes-Bolyai (UBB) në Cluj-Napoca.

Ata vërejnë se çmimi mesatar i energjisë elektrike në Rumani është trefishuar krahasuar me periudhën para pandemisë, i ndikuar nga goditjet në tregun e energjisë dhe paqëndrueshmëria gjeopolitike. Në të njëjtën kohë, rënia e kostove të teknologjive të energjisë së rinovueshme po i bën investimet në energjinë e gjelbër më tërheqëse, duke e kthyer tranzicionin energjetik në një mundësi për të forcuar sigurinë dhe konkurrueshmërinë.

Balazs Marko, nga RoEM-UBB FSEGA, shpjegon se rritja e fortë e çmimeve të energjisë, e cila solli uljen e konsumit, u shkaktua nga disa faktorë: rimëkëmbja e fuqishme e kërkesës pas pandemisë, reduktimi i eksporteve ruse të gazit pas luftës në Ukrainë dhe paqëndrueshmëria në Lindjen e Mesme, e cila u intensifikua pas vitit 2023. Këto zhvillime prekën si familjet, ashtu edhe kompanitë. Skemat e kufizimit të çmimeve ushtruan gjithashtu presion mbi buxhetin e shtetit përmes kompensimeve ndaj furnizuesve, duke kontribuar në zgjerimin e deficitit fiskal. Nëse fragmentimi gjeopolitik thellohet, paqëndrueshmëria e tregut të energjisë mund të mbetet e lartë edhe në vitet e ardhshme, paralajmëron Balazs Marko.

Eksperti thekson se luhatshmëria e çmimeve të energjisë elektrike është rritur ndjeshëm në Rumani dhe në tregjet e tjera europiane. Çmimi mesatar i energjisë elektrike në Rumani u trefishua, duke u rritur nga 45 euro/MWh në periudhën 2019-2020 në 136 euro/MWh gjatë viteve 2021-2025. Në të njëjtën periudhë, çmimi i naftës bruto Brent u rrit nga 53 dollarë në 80 dollarë për fuçi.

Në vitin 2025, Rumania importoi rreth 5 miliardë euro më shumë energji nga sa eksportoi, ndërsa importet totale të energjisë të BE-së i tejkaluan eksportet me rreth 300 miliardë euro, afërsisht 1-2% e PBB-së në të dyja rastet.

The post Çmimet e larta të energjisë nxjerrin në pah dobësinë e Rumanisë dhe BE-së appeared first on Revista Monitor.

Platforma X po ndryshon mënyrën se si paguan krijuesit e përmbajtjes. Kompania do të mbyllë programin aktual të ndarjes së të ardhurave dhe do ta zëvendësojë me një skemë të re të quajtur “Original Content Rewards”.

X nuk do të pranojë më pjesëmarrës të rinj në programin ekzistues, ndërsa krijuesit aktualë do të vazhdojnë të fitojnë deri më 7 shtator. Nga 8 shtatori, ata mund të aplikojnë në skemën e re.

Për t’u kualifikuar, krijuesit duhet:

• të jenë abonentë në një nga paketat Premium të X;
• të kenë të paktën 500 ndjekës të verifikuar;
• të kenë siguruar 500 mijë shikime në faqen kryesore nga përdorues të verifikuar gjatë 90 ditëve të fundit.

Programi i ri do të përqendrohet te origjinaliteti. Përmbajtje e pranueshme do të konsiderohen raportimet dhe analizat origjinale, fotografitë dhe videot e realizuara nga vetë përdoruesi, si dhe memet apo materialet grafike të krijuara prej tij. Edhe komentet mbi materiale të të tjerëve mund të kualifikohen, por vetëm nëse shtojnë vlerë të dukshme dhe origjinale.

Postimet e kopjuara, materialet e shkarkuara nga një llogari dhe të publikuara sërish, si dhe ripostimet pa ndryshime domethënëse nuk do të shpërblehen.

X pranoi se programi i mëparshëm kishte krijuar stimuj të gabuar, duke nxitur disa llogari të maksimizonin pagesat përmes materialeve të grumbulluara ose titujve “clickbait”. Sipas kompanisë, skema e re synon t’i motivojë krijuesit të sjellin përmbajtje të re në platformë, në vend që të fokusohen vetëm te rritja e të ardhurave./TECH CRUNCH

The post X ndryshon mënyrën e pagesës së krijuesve, do të shpërblejë përmbajtjen origjinale appeared first on Revista Monitor.

Në fillim të muajit korrik çmimi mesatar i apartamenteve me qira (për të gjitha tipologjitë e pronave për banim) në kryeqytet arriti 721 euro në muaj. Llogaritja e qirasë mesatare u mbështet mbi të dhënat për transaksionet e qirave të agjencisë imobilare CPM të vëna në dispozicion për Monitor.

Me këtë nivel të çmimit të qirasë, e llogaritur me pagën mesatare mujore bruto (sipas nivelit të publikuar nga INSTAT për 3-mujorin e parë 2026), një individ duhet të shpenzojë 77% të të ardhurave të tij mujore bruto ose 97% të të ardhurave neto për përballimin e kostos së strehimit.

https://monitor.al/qiraja-mesatare-arrin-721-euro-ne-muaj-ne-tirane-e-paperballueshme-strehimi-merr-deri-77-te-pages/

Përfshirë shpenzimet e tjera, për produktet e shportës ushqimore, transport, energji etj, përballimi i qirasë për strehim po kthehet në mision të pamundur për shumë familje shqiptare të shtresës së mesme. Mospërballimi i kostos së qirasë po krijon një tendencë të re, sidomos të familjet e reja, që po zgjedhin si alternativë banimi qytetet afër kryeqytetit, teksa vijojnë të punojnë në Tiranë.

 

https://monitor.al/tirana-e-dyta-ne-europe-per-barren-e-qirase-ndaj-pages/

 

Monitor ka kontaktuar disa prej këtyre individëve, kryesisht anëtarë të familjeve të reja, që pohuan se kanë vendosur të largohen nga Tiranë, për shkak të çmimeve të larta të qirave. Tendenca konfirmohet edhe nga ekspertët e tregut të pasurive të paluajtshme.

Stela Dhami menaxhere ekzekutive e agjencisë ndërkombëtare e pasurive të paluajtshme “Colliers International Albania” thotë se shumë familje të reja, po zgjedhin veçanërisht qytetin e Elbasanit, por edhe të Durrësit si alternativë banimi.

Dhami thotë se arsyeja kryesore e këtij zhvendosjeje është pamundësia për të përballuar qiratë gjithnjë e më të larta në Tiranë. Ajo thekson se fenomeni prek kryesisht familjet e shtresës së mesme, të cilat përballen jo vetëm me rritjen e qirasë, por edhe me kostot e shkollave, kopshteve, produkteve të shportës dhe shpenzimeve të tjera të jetesës.

“Tregu i qirave në Elbasan ofron ende apartamente me çmime dukshëm më të ulëta se në Tiranë, duke e bërë qytetin një zgjedhje tërheqëse për ata që punojnë në kryeqytet, por nuk arrijnë të përballojnë kostot e banimit. Çmimet e qirave në Elbasan mund të jenë rreth 30–40% më të ulëta se në Tiranë, ndërsa Durrësi, për shkak të turizmit dhe kërkesës së lartë ka çmime më të larta se Elbasani”, thotë Dhami.

Sipas ekspertes të tregut të pasurive të paluajtshme, kostoja e banimit është faktori kryesor që po ndryshon hartën e zgjedhjeve të banimit për një pjesë të qytetarëve që punojnë në kryeqytet.

“Mendoj se po të kishte transport publik të mjaftueshëm dhe me kosto normale do të kishte edhe më tepër individë që do të zgjidhnin të jetonin në këto qytete, sepse janë shumë afër Tiranës. Ky është një fenomen që ndodh në shumë metropole të botës. Për shkak të çmimeve të larta të qirave dhe mospërballueshmërisë së kostos së jetesës shumë individë jashtë jetojnë në rrethinat e afërta të kryeqytetit”, veçon ndër të tjera Dhami.

Por edhe pse udhëtimi i përditshëm drejt Tiranës dhe trafiku mbeten një tjetër sfidë, sipas ekspertes së tregut të pasurive të paluajtshme, shumë familje po e konsiderojnë këtë një kompromis të pranueshëm përballë kursimit që u sjell qiraja më e ulët./ D.Azo

 

https://monitor.al/te-pakten-600-euro-muaj-shtepite-me-qira-behen-molle-e-ndaluar-per-shqiptaret/

https://monitor.al/indeksi-i-perballueshmerise-rritja-e-qirave-po-rendon-familjet/

The post Qiratë e papërballueshme po “përzënë” familjet e reja nga Tirana appeared first on Revista Monitor.

Industria dhe zhvillimi i saj janë një hap i domosdoshëm për të çuar një vend drejt prosperitetit. Por Shqipëria në vend që të çojë sektorin në një nivel tjetër të zinxhirit të vlerës, po shkon në drejtim të kundërt duke shkatërruar edhe pak industri që ka.

Të dhënat zyrtare të Eurostat tregojnë se prodhimi industrial në Shqipëri ka shënuar një rënie të pandërprerë pas vitit 2021, duke e renditur vendin në fund të Europës për ecurinë e këtij sektori gjatë periudhës 2021-2025.
Indeksi i prodhimit industrial në Shqipëri zbriti në 84.7 pikë në vitin 2025, nga baza prej 100 pikësh në vitin 2021. Prodhimi industrial i Vitit 2025 ishte 15.3% më i ulët në vëllim se katër vjet më parë.
Nga 35 vendet europiane të përfshira në të dhëna, vetëm Ukraina, ekonomia e së cilës vijon të ndikohet drejtpërdrejt nga lufta, kishte një rezultat më të dobët. Në Ukrainë, prodhimi industrial në vitin 2025 ishte 30.4% nën nivelin e vitit 2021.
Në Shqipëri, indeksi u rrit fillimisht në 102.9 pikë më 2022, por më pas nisi një tkurrje të shpejtë, në 94 pikë më 2023, në 87 pikë më 2024 dhe në 84.7 pikë më 2025. Krahasuar vetëm me vitin 2022, kur u arrit niveli më i lartë i periudhës, prodhimi industrial është pakësuar me rreth 17.7%.
Ecuria e Shqipërisë është dukshëm më e dobët edhe në krahasim me vendet e tjera të Ballkanit. Në vitin 2025, prodhimi industrial në Serbi ishte 8.8% mbi nivelin e vitit 2021, ndërsa në Turqi rritja arriti në 9.9%. Maqedonia e Veriut ishte vetëm 1.4% poshtë nivelit bazë, ndërsa Mali i Zi regjistroi një rënie prej 6.5%. Në Bosnjë-Hercegovinë, prodhimi industrial ishte 8.6% më i ulët se në vitin 2021, por edhe kjo tkurrje ishte ndjeshëm më e vogël se rënia prej 15.3% e Shqipërisë.
Edhe Greqia dhe Kroacia, dy ekonomi të rajonit ku turizmi ka një peshë të rëndësishme, arritën të zgjeronin aktivitetin industrial. Greqia shënoi një rritje prej 12.7% kundrejt vitit 2021, ndërsa Kroacia prej 2.3%.
Nga 35 ekonomitë e përfshira, 19 kishin në vitin 2025 një prodhim industrial më të lartë se në vitin 2021, ndërsa 16 regjistruan rënie.
Rritjen më të madhe e shënoi Danimarka, ku prodhimi industrial ishte 28.8% mbi nivelin e vitit 2021. Ajo ndiqej nga Irlanda me 22.4%, Malta me 16.6%, Greqia me 12.7%, Polonia me 12.5% dhe Qipro me 12.1%.
Industria europiane është përballur gjatë këtyre viteve me rritjen e kostove të energjisë, dobësimin e kërkesës së jashtme, konkurrencën më të fortë nga Kina dhe probleme në sektorin e automobilave. Këto goditje kanë prekur veçanërisht ekonomitë me industri të rëndë dhe me përdorim intensiv të energjisë.
Në Shqipëri, dobësimi i industrisë lidhet me ndërthurjen e problemeve në industrinë nxjerrëse, prodhimin e energjisë dhe manifakturën e orientuar drejt eksporteve. Forcimi i lekut ka ulur të ardhurat e kompanive që shesin në euro, ndërsa kostot e pagave dhe të prodhimit janë rritur. Në të njëjtën kohë, kompanitë shqiptare po përballen me konkurrencë më të fortë nga prodhuesit me kosto më të ulët në Azi. Komisioni Europian vlerëson se eksportet përpunuese të Shqipërisë janë goditur nga mbiçmimi i lekut, rritja e kostos së punës dhe konkurrenca e jashtme.
Struktura e industrisë shqiptare mbetet e përqendruar në degë me vlerë të shtuar relativisht të ulët, si tekstilet dhe këpucët, si dhe në produkte të lidhura me lëndët e para, përfshirë naftën, metalet, çimenton dhe energjinë. Kjo e bën prodhimin më të ndjeshëm ndaj luhatjeve të çmimeve ndërkombëtare, kursit të këmbimit dhe kushteve atmosferike që ndikojnë në prodhimin hidroenergjetik.
Në ndryshim nga vendet që kanë zgjeruar farmaceutikën, teknologjinë, makineritë ose sektorë të tjerë me produktivitet të lartë, rritja ekonomike e Shqipërisë gjatë viteve të fundit është mbështetur më shumë te turizmi, ndërtimi dhe pasuritë e paluajtshme. Si rrjedhojë, zgjerimi i ekonomisë nuk është shoqëruar me një rimëkëmbje të prodhimit industrial./B.Hoxha

The post Shqipëria po de-industrializohet, me rënien më të fortë të prodhimit në Europë pas Ukrainës appeared first on Revista Monitor.

Bashkitë shqiptare, historikisht, kanë shfaqur problematika të mëdha në realizimin e fondeve publike, sidomos për investime. Por, gjatë dy muajve të fundit, fluksi i tenderëve dhe prokurimeve është rritur ndjeshëm, në prag të reformës territoriale, e cila pritet të sjellë një riorganizim të ri, dhe të zgjedhjeve vendore që do të mbahen vitin e ardhshëm.

Të dhënat nga Ministria e Financave tregojnë se, në gjashtëmujorin e parë të vitit 2026, shpenzimet e pushtetit vendor arritën në 42.2 miliardë lekë, ose 15.3% më shumë se në të njëjtën periudhë të vitit të kaluar. Vetëm në qershor u shpenzuan 8.7 miliardë lekë, shumë kjo 20% më e lartë se niveli faktik i vitit të kaluar dhe 4% mbi planin e muajit.

Sipas analizës së realizuar nga platforma Open Procurement Albania, gjatë periudhës janar–qershor 2026, bashkitë e vendit kanë shpallur gjithsej 1,877 tenderë, me një fond limit total që arrin në 24.95 miliardë lekë. Krahasuar me të njëjtën periudhë të vitit 2025, shifrat tregojnë një paradoks interesant: ndërkohë që numri i procedurave ka shënuar një rënie të lehtë, me 35 tenderë më pak, nga 1,912 procedura në vitin 2025, fondi limit total është rritur me 11.03 miliardë lekë, ose 79.2%. Në gjashtëmujorin e parë të vitit të kaluar, fondi limit i vënë në dispozicion nga njësitë vendore ishte 13.92 miliardë lekë.

Por, pavarësisht valës së prokurimeve, ecuria e investimeve nuk është aq e shpejtë. Të dhënat nga Ministria e Financave tregojnë se bashkitë realizuan rreth 7.92 miliardë lekë investime gjatë periudhës janar–qershor 2026, nga një buxhet operativ prej 54.86 miliardë lekësh. Kjo nënkupton një normë realizimi prej vetëm 14.4%, dukshëm më të ulët se ritmi teorik prej 50% që do t’i korrespondonte gjysmës së vitit.

Përqendrimi më i madh, si i fondeve të planifikuara, ashtu edhe i investimeve të kryera, është në bashki të tilla si Tirana, Himara, Durrësi dhe Vlora, të cilat zotërojnë së bashku rreth 63.5% të buxhetit të investimeve të të gjitha bashkive. Megjithatë, pesha e lartë në buxhet nuk është shoqëruar në të gjitha rastet me një ritëm të lartë realizimi.

Tirana realizoi rreth 1.98 miliardë lekë investime, ose një të katërtën e totalit kombëtar. Por, kundrejt buxhetit prej 17.82 miliardë lekësh, realizimi ishte vetëm 11.1%. Në vendin e dytë renditet Kamza, me 1.14 miliardë lekë investime. Ndryshe nga Tirana, Kamza ka përdorur rreth 66% të buxhetit të saj prej 1.73 miliardë lekësh, duke shënuar një nga normat më të larta të realizimit.

Himara është e treta, me 703 milionë lekë investime, por ka realizuar vetëm 8.9% të buxhetit prej 7.89 miliardë lekësh. Durrësi, me një buxhet prej 4.85 miliardë lekësh, realizoi 308 milionë lekë, ose 6.3%.

Lezha paraqet normën më të lartë të realizimit ndër bashkitë me buxhet investimesh mbi 10 milionë lekë. Deri në fund të qershorit, ajo kishte përdorur 75.7% të fondeve të planifikuara.

Pas saj renditen Kamza, me 66%, Bulqiza, me 61.3%, Vora, me 53.2%, dhe Këlcyra, me 50.3%. Edhe Malësia e Madhe, Fushë-Arrëzi, Poliçani dhe Kukësi shfaqin norma relativisht të larta.

Në skajin tjetër, Puka realizoi vetëm 127 mijë lekë nga 55 milionë lekë të planifikuara, ose 0.2%. Mirdita përdori 1.7% të buxhetit, Vlora 4.2%, Korça 5.9% dhe Durrësi 6.3%.

Libohova nuk raportoi investime të realizuara, por buxheti i saj në këtë zë ishte vetëm 370 mijë lekë.

Nga 4,586 projekte bashkiake që janë buxhetuar këtë vit, 3,634 prej tyre, ose rreth 79.2%, nuk kishin asnjë shpenzim të regjistruar deri në fund të qershorit. Projektet me realizim zero kanë një vlerë prej rreth 39.6 miliardë lekësh, ose 72.2% të të gjithë buxhetit të investimeve. Kjo tregon se niveli i ulët i realizimit nuk vjen vetëm nga ecuria e ngadaltë e projekteve aktive, por edhe nga një numër shumë i madh projektesh që nuk kanë nisur financiarisht.

Rrjeti rrugor është fusha kryesore e investimeve vendore. Bashkitë shpenzuan rreth 3.56 miliardë lekë për këtë sektor, ose 45% të totalit të investimeve.

Buxheti për rrugët ishte rreth 16.99 miliardë lekë, ndërsa norma e realizimit arriti në 21%. Megjithëse mbetet e ulët, ajo është më e lartë se mesatarja e përgjithshme prej 14.4%.

Pas rrugëve renditen shërbimet publike vendore, me 790 milionë lekë investime, arsimi bazë, me 663 milionë lekë, dhe administrimi e planifikimi, me 537 milionë lekë. Këto katër fusha përqendrojnë së bashku rreth 70% të investimeve të realizuara./B.Hoxha

The post Reforma dhe zgjedhjet, bashkitë lumë tenderësh, por me realizim të dobët appeared first on Revista Monitor.