Në Bundestag, Tova Friedman, një e mbijetuar e kampit të përqendrimit të Auschwitz-it, u bëri thirrje deputetëve të Bundestagut: “Mos lejoni që antisemitizmi të rritet përsëri.”

Me fjalë prekëse, e mbijetuara e Auschwitz-it, Tova Friedman, përkujtoifundin e Holokaustit 81 vjet më parë në një ceremoni përkujtimore në Bundestag. “Unë jam vajza që Hitleri e kishte frikë”, tha 87-vjeçarja. Motoja e Adolf Hitlerit ishte që të mos mbetej asnjë dëshmitar. Tani ajo flet në emër të gjashtë milionë njerëzve, zërat e të cilëve i heshtën.

“Mos lejoni që antisemitizmi të rritet përsëri”, kërkoi Friedman-i mes duartrokitjeve të deputetëve të Bundestagut. Duhet të bëhen përpjekje përmes politikës, arsimit dhe mbrojtjes së qytetarëve hebrenj. “Le të na shtyjë përgjegjësia drejt veprimit. Dhe le të sigurohemi që thënia ‘Kurrë më’ të mos jetë vetëm një slogan, por një angazhim i përhershëm.”

“Kur urrejtja bëhet normale”

Në të njëjtën kohë, Friedman-i, e cila, së bashku me nipin e saj, e përkujton Holokaustin në video të shkurtra në TikTok, theksoi vlerësimin e saj për angazhimin e vazhdueshëm të Gjermanisë në luftën kundër antisemitizmit. “Gjermania e kupton, ndoshta më shumë se çdo vend tjetër, se çfarë ndodh kur urrejtja normalizohet dhe përgjegjësia braktiset.” Gjermanët kanë një përgjegjësi të veçantë për të luftuar urrejtjen ndaj hebrenjve. Kjo vlen në shkolla dhe universitete, në vendin e punës, në internet, në shoqata dhe midis miqve.

Gruaja hebreje, e lindur pranë Danzigut, kërkoi me forcë që dëshmia e të mbijetuarve të merret seriozisht. Sipas Friedman-it, plagët e vjetra nuk duhen rihapur, por duhet shmangur “humbja e kujtesës”. Sepse historia ka treguar se harresa është e rrezikshme. Falë faktit që dëshmitarët mbijetuan, e vërteta ende ka një zë. Por numri i të mbijetuarve që ende mund të dëshmojnë po zvogëlohet.

Dorë për dorë drejt lirisë

Sado e pamundur të dukej, ajo dhe nëna e saj mbijetuan Auschwitzin, kampin më të madh të përqendrimit nazist, ku u vranë më shumë se një milion njerëz, shumica prej tyre hebrenj. “Kur u larguam nga Auschwitzi, duke mbajtur duart, ajo më pëshpëriti: ‘Mbaje mend’. Që atëherë, e kam kujtuar çdo ditë.”

Nazistët vranë 150 anëtarë të familjes së nënës së saj. Babai i saj u kthye nga kampi i përqendrimit Dachau i thyer fizikisht dhe emocionalisht. “Ai mezi fliste për këtë.” Tani ajo ia kushton kohën informimit të të tjerëve për atë që ndodhi atëherë, veçanërisht brezit të ri, tha Friedman, e cila tani jeton në SHBA. “Do të vazhdoj ta bëj këtë derisa të vdes.”

Çdo vit, në Ditën e Përkujtimit të Holokaustit, më 27 janar, Bundestagu u bën homazh viktimave dhe të mbijetuarve të krimeve naziste. Në këtë ditë dimri të vitit 1945, u çlirua kampi i shfarosjes së Aushvicit në Poloninë e pushtuar nga nazistët. Vitin e kaluar, i mbijetuari i Holokaustit, Roman Schwarzman, nga Ukraina, iu drejtua deputetëve të parlamentit në Berlin dhe ishte gjithashtu i pranishëm në këtë ceremoni përkujtimore./DW

Nga 26 janari deri më 1 shkurt 2026, tre shenja të zodiakut do të përjetojnë një periudhë plot fat dhe mundësi. Arsyeja? Një nga ndryshimet më përcaktuese astrologjike të vitit.

Neptuni hyn në shenjën e Dashit, duke sjellë me vete një energji të re që ndryshon mënyrën se si ëndërroni, planifikoni dhe ndërtoni jetën tuaj.

Për ta shfrytëzuar sa më shumë këtë mundësi, duhet të jesh i gatshëm të ndryshosh mënyrën tënde të të menduarit. Lëre mënjanë idenë se jeta jote më e mirë është një rrugë me një kah. Liro hapësirë ​​për përvoja të reja, fillime të reja dhe perspektiva të ndryshme. Beso se je i destinuar për diçka më të madhe nga sa mund ta imagjinosh.

Para se të veproni, Neptuni në Dash ju bën thirrje që së pari të kuptoni veten. Ai sundon ëndrrat, shpresat dhe qëllimet. Është koha për të fituar qartësi dhe për t’u siguruar që energjia që po investoni është vërtet pjesë e fatit tuaj.

Tre shenjat me fat të zodiakut të javës

Luani

Duke filluar nga e hëna, 26 janar, Neptuni zhvendoset në Dash, duke hapur një valë fati, qëllimi dhe mundësish të reja në jetën tuaj. Dashi sundon fatin e Luanit, kështu që kjo periudhë mund të sjellë ndryshime të rëndësishme që do të ndryshojnë rrugën tuaj.

Tani është koha për të menduar ndryshe. Lërini pas dyshimet dhe mendimet vetëkufizuese. Neptuni në Dash ju kërkon të jeni të qartë për atë që dëshironi dhe ta ndiqni atë me vendosmëri.

Ky është një veprim shumë i fuqishëm dhe i udhëhequr dhe nuk do t’ju duhet të prisni gjatë për të parë rezultatet. Mundësitë janë të shumta, e tëra çfarë duhet të bëni është të ndërmerrni veprime.

Binjakët

Për Binjakët, kjo është një nga periudhat tuaja më me fat në vitin 2026, pasi universi ju shtyn drejt përvojave dhe mundësive të reja. Mund të ndjeni se zgjedhjet që dikur dukeshin të pamundura tani po bëhen realitet, dhe kjo është pikërisht ajo për të cilën bëhet fjalë në energjinë e Ujorit.

Është e rëndësishme ta përqafosh procesin. Mos u shqetëso shumë se si do të shkojnë gjërat. Shiko gjithçka si pjesë të një plani për të mirën tënde më të madhe.

Të martën, më 27 janar, Mërkuri takohet me Venusin në Ujor, një aspekt jashtëzakonisht i favorshëm dhe me fat që sjell mundësi, oferta dhe komunikime të reja që çojnë drejt suksesit dhe bollëkut.

Dashi

Dashi, kjo javë është një ftesë për të sfiduar veten. Të martën, më 27 janar, bashkimi Mars-Pluton në Ujor do të sfidojë planet që keni pasur për jetën tuaj deri më tani. Ky është një moment zgjimi. Do të rishqyrtoni rrugën tuaj, njerëzit përreth jush dhe dëshirat tuaja më të thella.

Ky aspekt mund të sjellë ndryshime të papritura, siç është një ofertë e re, mbyllja e një kapitulli ose një lidhje e re e rëndësishme. Marsi ju jep vrull, ndërsa Plutoni vepron si katalizator.

Mos u lidh me asgjë ose me askënd. Kjo periudhë kërkon një mendje të hapur dhe fleksibilitet. Është koha të lini pas planet e vjetra dhe të përqafoni mundësinë e re që paraqitet.

Analisti i njohur Preç Zogaj, i ftuar në emisionin “Trialog” në RTSH, të moderuar nga Alba Alishani, paralajmëroi se klasa politike shqiptare, pavarësisht ngjyrave partiake, duket se ka gjetur një emërues të përbashkët – strategjinë e vonesës së drejtësisë përmes kohës.

Sipas Zogajt, ajo që po shohim nuk janë thjesht manovra sporadike të avokatëve mbrojtës, por një përpjekje e organizuar dhe gjithëpërfshirëse e elitës politike. Sipas tij, qëllimi është i qartë: të fitohet kohë për ta lodhur dhe zhvlerësuar procesin hetimor.

“Ka zvarritje në Gjykatën Kushtetuese, në GJKKO, në të gjitha shkallët e gjyqësorit. Kjo bëhet që të zhvlerësohen hetimet,” u shpreh Zogaj.

Analisti theksoi se pavarësisht retorikës publike ku palët sulmojnë njëra-tjetrën, kur vjen puna te përballja me drejtësinë, të gjithë bashkohen te teknika e shtyrjes së seancave. Qëllimi final, sipas tij, është “dekurajimi i drejtësisë” dhe krijimi i perceptimit në publik se reforma ka dështuar.

“Drejtësisë po tentohet t’i priten tubat, nuk po e lenë të rrjedhë“, tha ai.

Një nga argumentet që Zogaj solli në studio ishte ai i logjikës së pafajësisë. Ai ngriti pyetjen retorike: Nëse këta zyrtarë dhe ish-zyrtarë janë vërtet të pafajshëm siç pretendojnë në media, pse kanë frikë nga përfundimi i gjyqit?

“Nëse ka vetëdije nga personat në hetim se janë të pafajshëm, ata duhej të ishin të parët që të kërkonin finalizimin në gjykatë,” argumentoi Zogaj.

Sipas tij, fakti që lajmi më i zakonshëm i kronikës së zezë është “u shty seanca” dhe jo “u dha vendimi”, tregon se strategjia e mbrojtjes nuk bazohet te provat shfajësuese, por te procedurat bllokuese.

Një stuhi e fuqishme në përmasat e një uragani goditi Portugalinë dhe Spanjën, duke i marrë jetën të paktën 6 personave në dy vendet. Dëmet më të mëdha janë regjistruar në Portugali, ku mbi 800 mijë banorë kanë mbetur pa energji elektrike.

Këto filmime tregojnë dëmet e mëdha që shkaktoi në gjithë Portugalinë stuhia e fuqishme Kristin, që goditi këtë të mërkurë Portugalinë dhe tashmë ka prekur edhe perëndimin e Spanjës.

Pesë persona humbën jetën në Portugali si pasojë e incidenteve të shkaktuara nga erërat me fuqi uragani që arritën në 150 km/orë. Katër prej viktimave humbën jetën në Leiria, ndërsa një tjetër në një qytezë në periferitë e Lisbonës. Në qytetin bregdetar Figueira da Foz, erërat e fuqishme rrëzuan edhe një karusel të madh në një prej shesheve kryesore të qytetit.

Stuhia shkuli pemët me rrënjë, duke dëmtuar dhjetëra automjete. Shkëputja e linjave elektrike ka lënë pa energji mbi 800 mijë banorë. Në shumë ndërtesa pati thyerje xhamash për shkak të fuqisë së erës, që kanë shkaktuar probleme me qarkullimin rrugor dhe atë hekurudhor.

Stuhia Kristin shënoi viktimën e parë edhe në Spanjë, ku një grua u godit nga këputja e një peme për shkak të erërave të fuqishme. Autoritetet kanë lëshuar alarmin e kuq në jug të vendit, ku erërat pritet të arrijnë fuqi ekstreme.

Nga Veton Surroi

Me siguri ia vlen të shkruaj një analizë më të gjatë për lëvizjen e madhe gjeopolitike nëpër të cilën po kalojmë; tashmë kanë dalë jo vetëm artikuj e analiza, por edhe libra, siç është ai i presidentit finlandez, A.Stubb, që shpjegon këtë fazë të rirreshtimit duke e krahasuar për nga rëndësia me vitet 1919 ose 1945 ose 1989.

Në mungesë të një analize më të thelluar e gjatë, së paku tash për tash, ja një indikator fillestar nga leximi i dokumentit të fundit që doli nga administrata amerikane, NDS (Strategjia Kombëtare e Mbrojtjes) për vitin 2026. Në të në asnjë vend nuk përmendet Kosova e as regjioni i Ballkanit Perëndimor.

Për një vend që ka pasur vëmendje të tre presidentëve amerikanë-G.H.Ë. Bush si parandalues me “kërcënimin e Krishtlindjes”, Clinton për çlirimin e vendit dhe G.Ë. Bush për pavarësinë-e i mësuar me ndjenjën se disi SHBA-ja e ka Kosovën si njërin prej preokupimeve të veta, nëse jo parësore atëherë aty afër, mospërmendja e Kosovës në kontekstin e strategjisë së mbrojtjes duket si një lajm brengosës.

Por, ka edhe formë tjetër kundrimi. Për shembull fakti se Kosova dhe regjioni në të cilin jetojmë nuk përbën ndonjë rrezik sigurie-së paku jo për Amerikën, madje edhe duke pasur ushtarë të vet në patrullim brenda misionit të KFOR-është në vete lajm i mirë.

Kosova dhe Ballkani Perëndimor lëre që nuk përbëjnë rreziqe të sigurisë krahasuar me Ukrainën e Lindjen e Mesme, por as me cilëndo pjesë tjetër të botës ku ka konflikte latente a të papërfunduara.

Ky dallim në kundrim quhet ndryshim paradigme. Për qytetarin e rëndomtë përgjatë një çerek shekulli është ndërtuar bindja se SHBA-ja është forca mbrojtëse e Kosovës, madje se ekziston një lloj përcaktimi e obligimi amerikan për ta mbrojtur vendin më proamerikan në Evropë (ndoshta botë). Një lloj analogjie ka ndodhur me popuj të tjerë evropianë: gjeneratat e italianeve, holandezëve, gjermanëve, francezëve, suedezëve e të tjerëve përgjatë Luftës së Ftohtë ishin mësuar me faktin se paqja e tyre ishte në duart e sigurt të amerikanëve e NATO-s (pjesën dërrmuese të së cilës prapë e përbënte SHBA-ja).

Pas skadimit të këtij çerekshekulli, evropianëve në shekullin XXI po u përsëritet prej SHBA-së në formë krejtësisht eksplicite nevoja që Evropa të marrë përgjegjësinë parësore për sigurinë e saj (me përkrahje dytësore amerikane). “Moska nuk është në pozicion për të bërë një përpjekje për hegjemoni evropiane. NATO evropiane e lë Rusinë në hije në shkallën ekonomike, popullsinë dhe, si rrjedhojë, në fuqinë ushtarake latente”. Dhe, për ta ilustruar këtë, NDS jep konstatimin e thjeshtë e disparitetit ekonomik: GDP e kombinuar e shteteve evropiane të NATO-s është 26 trilionë (gjegjësisht bilionë në përllogaritje evropiane), ndërkohë që ajo e Rusisë është trembëdhjetë herë më e vogël, pra 2 trilionë dollarë(bilionë në përllogaritje evropiane).

“Aleatët tanë në NATO janë, pra, në një pozicion të fortë për të marrë përgjegjësinë kryesore për mbrojtjen konvencionale të Evropës, me mbështetje kritike, por më të kufizuar nga SHBA-ja”.

Dhe, nëse pyetja shtrohet e përsesë së këtij ndryshimi paradigme, ja një arsyetim i cili është bërë në fjalime presidenciale që nga presidenti Obama, por tash është përmbledhur në një paragraf të strategjisë mbrojtëse. “NSS e pranon se Indo-Paqësori së shpejti do të përbëjë më shumë se gjysmën e ekonomisë globale. Siguria, liria dhe prosperiteti i popullit amerikan janë, pra, të lidhura drejtpërdrejt me aftësinë tonë për të tregtuar dhe për t’u angazhuar nga një pozicion force në Indo-Paqësor. Nëse Kina – ose dikush tjetër, për këtë çështje – do të dominonte këtë rajon të gjerë dhe vendimtar, ajo do të ishte në gjendje të vinte veton në mënyrë efektive ndaj aksesit të amerikanëve në qendrën e gravitetit ekonomik të botës, me implikime të qëndrueshme për perspektivat ekonomike të vendit tonë, duke përfshirë aftësinë tonë për t’u riindustrializuar”.

Në një fjali të zgjeruar porosia e politikës amerikane të mbrojtjes thotë se Evropa ka kapacitet ekonomik për të marrë përgjegjësi për mbrojtjen konvencionale (jobërthamore) të kontinentit me përkrahje të kalibruar amerikane, ndërkohë që vëmendja themelore amerikane do të jetë e përqendruar në “qendrën e gravitetit ekonomik botëror), Indo-Paqësorin.

Është edhe një fjali e zgjeruar që përmbledh edhe dy pika të tjera të rëndësishme të NDS: SHBA do të marrin përgjegjësinë për Hemisferën perëndimore-“lagjen e vet”, disi-dhe do të rrisin kapacitetin e vet industrial të mbrojtjes për të arritur qëllimet e përcaktuara strategjike.

Tri përfundime të thjeshta dhe imediate ia vlejnë për qytetarët e Kosovës dhe të Ballkanit Perëndimor. I pari është se hyjnë brenda një fjalie të cituar nga NDS: “Aleatët tanë në NATO janë, pra, në një pozicion të fortë për të marrë përgjegjësinë kryesore për mbrojtjen konvencionale të Evropës, me mbështetje kritike, por më të kufizuar nga SHBA-ja”.

I dyti është të kuptojnë zhvillimin e koncepteve “marrja e përgjegjësisë kryesore për mbrojtjen konvencionale të Evropës” dhe “mbështetjes kritike por të kufizuar amerikane”. Brenda kësaj baraspeshe fshihet edhe roli që do të kenë shtetet e Ballkanit Perëndimor për “mbrojtjen konvencionale të Evropës”. Qartazi brenda kësaj baraspeshe është eliminimi i pranisë e ndikimit rus në Ballkanin Perëndimor.

Dhe, i treti është të kuptuarit të konceptit të ndryshimit të paradigmës. Ja një:  Një ndryshim paradigme është një ndryshim themelor në konceptet, supozimet dhe praktikat themelore eksperimentale të një disipline shkencore ose të çdo fushe të mendimit. Ai përfaqëson një transformim “revolucionar”, ku një mënyrë e vjetër e të menduarit ose e të bërit të diçkaje zëvendësohet plotësisht nga një model i ri.

Tërheqja e përkohshme nga miratimi me procedurë të përshpejtuar i draftit të ri të Kodit Penal është cilësuar si një lajm i mirë dhe një moment reflektimi nga analisti Lorenc Vangjeli.

I ftuar në emisionin “Trialog” në RTSH, Vangjeli argumentoi se nxitimi për të kaluar një kod kaq voluminoz dhe të ngarkuar mund të kishte pasoja të rënda për qytetarët, duke e kthyer ligjin nga një instrument drejtësie në një “kurth”.

Sipas analistit, drafti i propozuar vuante nga një mbingarkesë nenesh, gjë që sipas tij rrezikonte ta delegjitimonte atë që në nisje.

“Kemi shpëtuar nga diçka që mund të ishte shumë herë më e rëndë. Kodi nuk mund të jetë kaq i ngarkuar. Ai duhet të jetë i qartë, gjithëpërfshirës dhe lehtësisht i kuptueshëm,” u shpreh Vangjeli.

Ai ngriti shqetësimin se nëse vetë profesionistët e ligjit e kanë të vështirë ta zbërthejnë, për qytetarin e thjeshtë zbatimi i tij bëhet i pamundur.

“Kodi nuk është kurthi që një shumicë parlamentare e caktuar mund ta ndryshojë, por duhet të jetë një instrument që qytetari ta kuptojë qartë dhe bjerë në të me dashje,” shtoi ai.

Parkimi i dyfishtë, burg apo heqje patente?

Duke u ndalur te ashpërsimi i masave, Vangjeli mori si shembull konkret propozimet për dënimin me burg për shkelje të caktuara rrugore, si parkimi i dyfishtë. Ai e cilësoi këtë qasje si të papajtueshme me standardet evropiane.

“Shikoni çfarë zgjidhjeje jep ligjvënësi ynë: ndëshkimin. Po në Europë çfarë bëjnë? A fusin në burg? Jo,” – tha Vangjeli.

Sipas tij, logjika perëndimore bazohet te parandalimi administrativ dhe jo te privimi i lirisë.

“Në Evropë shoferit i heqin patentën, i heqin mundësinë për të bërë këtë shkelje, por jo burg,” përfundoi analisti, duke kërkuar që Kodi i ri t’u japë prokurorëve standarde të pavarura dhe jo hapësira për abuzime.

Deputeti i Partisë Demokratike, Gjin Gjoni, ka deklaruar se Kodi Penal shqiptar parashikon masa ndëshkuese shumë më të ashpra për veprat penale që lidhen me drogën, krahasuar me shumicën e vendeve të Bashkimit Europian. I ftuar në emisionin “Off the Record” nga Andrea Danglli, Gjoni u shpreh se për të njëjtat vepra penale, dënimet në Shqipëri janë pothuajse dyfish më të rënda se në shtete si Gjermania, Spanja apo Holanda.

Sipas tij, ndryshimet e vazhdueshme në Kodin Penal, të ndërmarra nga ministrat e Drejtësisë ndër vite, janë bërë shpesh me nxitim dhe pa analizë të thelluar juridike. “Çdo ministër që ulet në karrigen e Drejtësisë e sheh si arritje kryesore ndryshimin e Kodit Penal, por këto ndërhyrje të shpejta shpesh çojnë në gabime,” u shpreh Gjoni.

Ai theksoi se megjithëse justifikimi zyrtar është përafrimi me direktivat europiane, në praktikë Shqipëria ka ndëshkime shumë më represive, veçanërisht për veprat që lidhen me trafikimin dhe përdorimin e lëndëve narkotike. Gjoni shtoi se kjo është arsyeja pse shumë shtetas shqiptarë të dënuar jashtë vendit preferojnë të gjykohen në shtetet ku janë arrestuar.

“Rreth 80 për qind e shqiptarëve që vuajnë dënime jashtë Shqipërisë nuk kërkojnë transferim, sepse e dinë që në vendet e BE-së dënimet për drogën janë më të lehta se në Shqipëri,” deklaroi ai.

Në emisionin “Real Story” në ABC News, analisti Frrok Çupi komentoi iniciativën për të dekriminalizuar shpifjen.

Gjatë intervistës, Çupi tha se për herë të parë ligji i drejtohet drejtpërdrejt gazetarit.

“Ky ligj ka bërë një hap përpara, pra për herë të parë i drejtohet drejtpërdrejt gazetarit. Deri tani është thënë media…Por fjala dekriminalizim godet shumë”, u shpreh Çupi.

Më tej gjatë intervistës, theksoi se ligji tenton të bëjë një kthesë të madhe, duke shtuar se detyra e gazetarit është të garantojë të vërtetën.

“Problemi që flasim sot është shumë i rëndësishëm sepse ka të bëjë me një kthesë të madhe dhe ne duhet të jemi me ligjin, Por ky është një diskutim botëror, akademik, ligjor…Çfarë është gazetari dhe çfarë është shteti. Pra detyra e shtetit është të garantojë liri ndërsa detyra e gazetarit është të garantojë të vërtetën”, tha ai.

Burri theu kamerën e një gazetari, duke shkaktuar dëme në pajisjet e regjistrimit, pavarësisht faktit se kameramani e kishte lenten të drejtuar nga autoritetet dhe jo nga ai.

Prefektja nuk reagoi ndaj incidentit dhe vazhdoi ta shoqëronte ambasadorin grek deri në hyrje të spitalit, pa u ndalur ose ndërhyrë në asnjë mënyrë.

Policia e Kosovës ka njoftuar se, si rezultat i bashkëpunimit me qytetarët, ka realizuar një tjetër aksion në Mitrovicë të Veriut, ku janë gjetur dhe sekuestruar armë, municion dhe mjete të tjera ilegale.

Sipas Drejtorisë Rajonale të Policisë, aksioni është zhvilluar më 28 janar në lagjen Bërxhane, pas informatave se në një shtëpi të braktisur mund të kishte materiale të paligjshme.

Gjatë kontrollit, policia ka gjetur, ndër të tjera, “një minë kundër këmbësorisë me detonator”, municion të kalibrave të ndryshëm, barut, pajisje ushtarake, si dhe uniforma dhe këmisha të Policisë së Serbisë.

Për shkak të materialit eksplodues, në vendngjarje ka intervenuar edhe Njësia për Trajtimin e Mjeteve Eksploduese.

Prokurori i Shtetit ka urdhëruar inicimin e rastit për veprën penale “mbajtje në pronësi, kontroll ose posedim të paautorizuar të armëve”. Nuk ka të arrestuar, ndërsa hetimet vazhdojnë.

Gazeta e njohur belgo-holandeze “Provinciale Zeeuwse Courant” (PZC) shkruan se këtë të mërkurë u zhvillua në Belgjikë seanca gjyqësore për dy grupet, njëri shqiptar dhe tjetri belg, të përfshinë në një shkëmbim zjarri më 16 tetor 2024. Ngjarja ndodhi në qytetin e Anversës në mes të ditës ku 3 persona mbetën të plagosur rëndë.

Shkak u bë një marrëveshje e prishur për blerjen e 12 kilogramëve kokainë e ndarë në 12 pako. Prokuroria akuzon shumicën e të dyshuarve për trafik droge dhe tentativë vrasjeje.

Prokurori tha gjithashtu se u qëlluan të paktën 16 plumba, por nuk mund të përcaktonte se kush ka hapur zjarr i pari dhe kush ka qëlluar kë. Gjatë shkëmbimit të zjarrit të dyshuarit ishin shumë afër njëri-tjetrit dhe të gjithëve u janë gjetur shenja baruti. Për 6 personat e përfshirë, prokurori kërkoi dënime nga 4 deri në 7 vjet.

SHKRIMI I PLOTË:

Zakonisht shitblerja e drogës ishte kjo: 12 pako me kokainë me çmim 22 000 euro për çdo pako me peshë 1 kg. Kështu e përshkruan Arsen D. momentin kur më 16 tetor 2024 u takua me disa shqiptarë. Ai parkoi makinën në parkingun “Opera” në orën 15:04 dhe shkoi me një çantë sportive ku kishte drogën në një apartament në Jezusstraat, një rrugicë pranë Meir. Miku i tij nga Brukseli, Salvatore P., e shoqëronte.

Por papritmas lagjja e mbushur me dyqane u trondit nga plumbat. Krismat erdhën nga një apartament mbi një lokal në Jezusstraat. 4 minuta më vonë, në orën 15:08, Arsen D. dhe Salvatore P. dolën jashtë. Një mik i priste në parkingun “Opera” në fund të Jezusstraat dhe që njoftoi shërbimet e urgjencës. Arsen D. kishte plagë plumbi në bark, këmbë dhe krah.

Edhe Salvatore P. ishte qëlluar dhe kishte mbetur i plagosur në krahë dhe këmbë.
Policia gjeti në apartament shqiptarin Eno G. të plagosur rëndë. Një plumb i kishte kaluar përmes faqes dhe kishte dalë nga ana tjetër e gojës së tij. Të dyja mushkëritë i ishin dëmtuar nga plumbat. Në tarracë u gjet i fshehur shqiptari tjetër, Fabio X., i paprekur. Aty u gjet edhe një pako me kokainë.

Policia federale arrestoi 5 të dyshuar. I gjashti, Niko M., u zhduk menjëherë pas të shtënave. Në kamerat e sigurisë ai shihet duke zbritur në stacionin e metrosë në Groenplaats me një çantë sportive, ndoshta me pakot e kokainës. Gjithsej ishin qëlluar 16 plumba. Se kush ka qëlluar i pari dhe kush ka qëlluar kë, kjo nuk mund të dihet.

Sot u zhvillua gjyqi. 5 të dyshuar ishin prezentë. Niko M. mungonte. Prokurori e akuzoi shumicën e të dyshuarve për trafik droge dhe tentativë vrasjeje. Prokurori tha: “Është qëlluar 16 herë. Nuk mund të përcaktoj se kush ka hapur zjarr i pari dhe kush ka qëlluar kë. Të dyshuarit ishin shumë afër njëri-tjetrit dhe të gjithëve u janë gjetur shenja baruti”.

Për 6 të përfshirët, prokurori kërkoi dënime nga 4 deri në 7 vjet. Dënimi më i ulët ishte për Fabio X., që pretendoi se vetëm kishte organizuar vendin e takimit. Edhe Ardak G. rrezikon vetëm 4 vjet burg, sepse mbërriti pas të shtënave për të ndihmuar shokët e tij të plagosur.

Avokatët e grupit shqiptar dhe atij nga Brukseli nuk kontestojnë akuzat për drogën. Të gjithë ishin aty për një arsye: shitjen e 12 pakove të kokainës. Si u bë kaq e dhunshme shitblerja, kjo ishte çështje tjetër. Avokati Koen Vaneecke tha se shqiptarët nuk kishin ndërmend të përplaseshin me grupin nga Brukseli.

“Nëse dëshiron të bësh një përplasje, nuk takohesh në mesditë në një apartament ku je regjistruar vetë” – tha avokati Vaneecke, që mbron Fabio X.

Edhe shqiptari tjetër, Eno G., mohoi kategorikisht se kishte qëlluar. Megjithatë, policia gjeti një pistoletë FN Browning 7.65 nën vithet e tij, por pa gjurmë ADN-je. Eno G., që kishte plumba në mushkëri dhe gojë, ishte i lumtur që jeton akoma: “Falë ndërhyrjes së policisë dhe shërbimeve emergjente, mbijetova. Zjarrfikësit më zbritën me shkallë”.

Shqiptari i tretë, Niko M., nuk u paraqit në gjyq. Grupi nga Brukseli me Salvatore P. dhe Arsen D. tha se shqiptarët nuk kishin ndërmend të paguanin për drogën.

“Duhet të kesh guxim të thuash se nuk ishte përplasje” – tha avokatja Julie Crowet për shqiptarët. Klienti i saj, Salvatore P., nuk pa asnjëherë para nga shqiptarët. Ai është gjallë falë shokut të tij Arsen D., që fatmirësisht kishte marrë një pistoletë me vete.

Avokatët Len Augustijns dhe Axelle Windey, që mbrojtën Arsen D., argumentuan: “Nuk është tentativë vrasjeje, por vetëmbrojtje. Arsen D. qëlloi vetëm pasi shqiptarët kishin hapur zjarr. Gjuajti në panik dhe jo me qëllim. Fakti që plagosi edhe mikun e tij, Salvatore P., e tregon këtë. Ai ndali së qëlluari kur pa mundësinë të ikte jashtë. Vetëm u mbrojt”.

Në fund, Ardak G. tha se nuk kishte lidhje me shitblerjen dhe kishte shkuar në adresën e gabuar. Pothuajse të gjithë të dyshuarit kërkuan dënim me pezullim ose dënim ku pjesa efektive ishte e kufizuar nga paraburgimi. Gjykata do japë vendimin më 2 mars.

Kroacia nuk do të bashkohet me Bordin e Paqes të presidentit amerikan, Donald Trump, njoftoi sot kryeministri kroat, Andrej Plenkoviç, pa dhënë një arsye për vendimin.

“Pas një analize të kujdesshme, qëndrimi i qeverisë (…) është se në këtë fazë Kroacia nuk do të bashkohet me Bordin e Paqes për arsye të shumta”, u tha Plenkoviç gazetarëve.

Ai shtoi se nuk do të specifikonte arsyet.

Qeveria kroate kishte treguar më parë se vendi ishte ftuar të bashkohej me strukturën e kryesuar nga Donald Trump.

Plenkoviç kishte deklaruar se Kroacia, një anëtare e Bashkimit Evropian, po priste që BE të harmonizonte qëndrimin e saj për këtë çështje.

I prezantuar javën e kaluar nga Donald Trump në Forumin Ekonomik Botëror në Davos Bordi i Paqes fillimisht ishte pjesë e planit amerikan për t’i dhënë fund luftës në territorin palestinez të Rripit të Gazës.

Por, ambiciet e tij për zgjidhjen e konflikteve në të gjithë botën janë në fakt shumë më të gjera, gjë që, sipas kritikëve të tij, e bën atë një organizatë rivale të Kombeve të Bashkuara.

Që nga 2 qershori deri në 23 qershor rreth 26 mijë gjimnazistë do të zhvillojnë 4 provimet e detyrueshme të maturës shtetërore.

Ministria e Arsimit ka miratuar disa ndryshime në rregullore me synimin për të forcuar kontrollet gjatë testimit, si dhe për të shmangur rrjedhjen e tezave apo kopjimin.

Zv.ministrja e Arsimit, Oriana Osmani thotë: “Më e rëndësishme në këtë rregullore është rritja e përgjegjësive të atyre që menaxhojnë provimet e maturës, që nga përgjegjësi i administrimit, sekretuesit apo përgjegjësit e katit, të jenë shumë të bindur për detyrën që ata kanë në çdo qendër provimi. Nga ana tjetër, vazhdojnë të njëjtat rregulla për maturantët: pajisjet teknologjike si telefonat apo orët nuk janë të lejuara. Diku 3-4 penalizime kemi patur gjatë vitit të kaluar në përgjegjës administrimi që nuk angazhohen më në 2026”.

Zv.ministrja Oriana Osmani, njëherazi kryetarja e Komitetit për organizimin e maturës, tregon se rishikim do të ketë edhe në përmbajtjen e provimeve, teksa ka nisur puna për hartimin e tezave nga QSHA.

Ndërkohë, nxënësve të klasave të 12 u janë shpërndarë teste model për t’u përgatitur paraprakisht: “Qendra e Shërbimeve Arsimore ka marrë masat për të organizuar grupet e hartuesve të tezave për të përditësuar fondet e pyetjeve. Kjo ka ardhur si rrjedhojë e ndryshimeve të vogla që kanë pësuar programet e maturës dhe sigurisht për një përditësim të njohurive që nxënësi ka marrë në këto 3 vite.”

Lista me emrat e maturantëve parashikohet të publikohet më shpejt se në maturat e të kaluarës.

“Këtë vit do të ketë një komunikim institucional më të hershëm. Flasim për nxënësit që nuk mund të mbyllin në mënyrë të suksesshme maturën; emrat e tyre do të dalin më herët dhe nuk do të jenë në listën përfundimtare të shkollave. Është detyrim i drejtuesve për të parë me vëmendje numrin e mbetësve”, shton Osmani.

Këshilla për maturantët është të jenë sistematikë në përgatitjen për maturën dhe të mos e lënë përsëritjen për ditët e fundit.

Një aksident me pasojë një të vdekur është regjistruar këtë mbrëmje në Tepelenë.

Aksidenti ka ndodhur në aksin rural Tepelenë-Lopës, teksa një furgon është përmbysur në kthesën që të çon në fshatin Salari, Njësia Administrative Kurvelesh, Bashkia Tepelenë.
Mësohet se si pasojë ka humbur jetën drejtuesi i furgonit Arjan Ç., ndërkohë nuk dihet ende nëse brenda furgonit ka pasur pasagjerë.

Policia rrugore ka shkuar në vendngjarje për veprime të mëtejshme.

Gjykata Kushtetuese ka refuzuar sot kërkesën e ish-ministrit të Shëndetësisë, Ilir Beqaj, për shfuqizimin si të papajtueshëm me Kushtetutën të vendimit të Gjykatës së Posaçme për Korrupsionin dhe Krimin e Organizuar, që caktoi ndaj tij masën “arrest me burg”.

Beqaj kërkoi gjithashtu rigjykim në Gjykatën e Posaçme të Shkallës së Parë, si dhe rrëzimin e vendimeve të Gjykatës së Apelit dhe të Gjykatës së Lartë, por kërkesat e tij u lanë në fuqi sipas procedurës ligjore.

Ish-ministri ndodhet në burg që nga 4 korriku 2024, pas arrestimit nga SPAK për abuzime me fondet e Bashkimit Europian në agjencinë SASPAC, ku shërbente si drejtor. Ndërkohë, për çështjen e “Sterilizimit”, Beqaj po ndiqet në gjendje të lirë.

Nga Mero Baze

Ka disa njerëz që identifikohen me historinë e kombit të tyre duke i dhënë atij gjymtyrët kryesore të mbijetesës në shekuj. Ismail Kadare është njeriu që i ka dhënë kombit shqiptar së paku tre gjymtyrë të rëndësishme, mbi të cilat ai ndihet më i sigurt në mbijetesën e tij.

Së pari, Ismail Kadareja i ka dhënë kombit shqiptar fytyrën e një kombi perëndimor. Shqipëria është një vend i cili në historinë e vet ka nxjerrë edhe personalitete të tjera të mëdha që kanë bërë emër dhe histori brenda Perandorisë Osmane, por asnjëri prej tyre nuk arriti të identifikohet me kombin shqiptar. Ismail Kadareja, një nga shqiptarët më të njohur në botë, e ka identifikuar kombin shqiptar me Perëndimin me veprën e tij dhe me dëshminë e tij intelektuale. Pra, ai është njeriu që i ka dhënë kombit shqiptar fytyrën e tij si komb perëndimor.

Së dyti, Ismail Kadareja është njeriu që i ka dhënë gjuhës shqipe certifikimin si një gjuhë e madhe e letërsisë botërore. Përveçse ai ka një kontribut të jashtëzakonshëm në pasurimin dhe unifikimin e gjuhës shqipe, ai mbi të gjitha ka meritën që standardin e gjuhës me të cilën shkroi veprën e tij e imponoi jo vetëm si gjuhë të gjithë shqiptarëve, por edhe si gjuhën me të cilën shqiptarët i kanë dhënë botës veprat më të mira letrare.

Dhe po të kemi parasysh se shqiptarët gjuhën e kanë elementin më të fortë të identitetit kombëtar, që është mbi fetë e tyre të ndryshme dhe dialektet gegë e toskë dhe mbi copëzimin territorial që kanë, mund të themi pa frikë se Ismail Kadareja i ka certifikuar kombit shqiptar pasurinë më të madhe të tij, gjuhën, si pasuri botërore.

Së treti, Ismail Kadareja i ka dhënë kombit shqiptar dinjitet. Dinjiteti i një kombi është i lidhur pashmangshmërisht me mënyrën se si një komb i reziston errësirës së diktaturave. Letërsia e tij ishte një shembull i dinjitetit moral ndaj diktaturës dhe sot është një dokument i rezistencës mendore kundër komunizmit. Ismail Kadareja po ashtu e trajtoi historinë e Shqipërisë si pjesë të historisë evropiane, edhe kur shkroi për periudhën osmane, për pavarësinë apo diktaturën.

Ai i dha dinjitet historik identitetit shqiptar dhe një autoritet moral në debatin ndërkombëtar.

Në momente të kyçe të historisë së Shqipërisë, sa ai ishte gjallë, fjala e tij kishte peshë edhe në vendimet e diplomacisë ndërkombëtare, siç ka qenë çështja e rënies së komunizmit në vitin 1990 apo çështja e Kosovës në vitin 1999.

Pa Ismail Kadarenë, identiteti i kombit shqiptar do të ishte i gjymtuar në tre nga tiparet e tij themelore: në identitetin perëndimor, në elementin themelor të bashkimit kombëtar që është gjuha dhe në cilësinë kryesore që e bën një komb të pranuar, që është dinjiteti kombëtar.

Të gjithë ata që duan t’i bëjnë dëm Shqipërisë dhe të zhbëjnë këto tre gjymtyrë mbi të cilat qëndron i sigurt kombi ynë, Ismail Kadarenë e kanë jo vetëm armikun e tyre më të madh, por edhe pengesën më të madhe të tyre.

Hetimet për vjedhjen e votave në zgjedhjet e fundit në Kosovë çuan në shoqërimin e dhjetëra personave të mërkurën në Malishevë.

“Pas Prizrenit, Malisheva është bërë komuna e dytë në të cilën ka persona të arrestuar si të dyshuar për falsifikim të rezultatit të zgjedhjeve të 28 dhjetorit në Kosovë. Të njëjtit kanë qenë të angazhuar në Qendrën Komunale të Numërimit në Malieshevë në role të ndryshme”.

“Nga 18 kryesues dhe 50 komisionerë janë intervistuar gjithsej 15 kryesues dhe 43 komisionerë. 15 kryesues aktualisht janë të ndaluar për 48 orë dhe brenda afatit ligjor prokuroria do të vendos në lidhje me masën e sigurisë. Po ashtu për 43 komisionerët e tjerë jemi në vlerësim e sipër në lidhje me ndonjë masë eventuale pasi në këtë rast kanë qenë të angazhaur dy prokurorë”, tha Enis Gashi, kryeprokuror i Gjakovës.

Përfitues më të mëdhenj nga manipulimi i votave në Malishevë kanë qenë kandidatët e Partisë Demokratike të Kosovës. Vetëm Gazmend Maliqaj, Fetah Paçarizi dhe Adnan Thaçit së bashku kishin mbi 2,300 vota më shumë sesa kishin marr realisht.

Manipulime me vota ka pasur edhe te Lidhja Demokratike e Kosovës, ku kandidatit Gëzim Hazrollit i janë hequr 340 vota, atij të Nismës Vesel Krasniqit 264 vota, dhe Valon Hotit nga Lëvizja Vetëvendosje 312 vota.

“Në komunën e Malieshëvës gjithsej kanë qenë 75 vendvotime dhe nga këto vendvotime 9,057 vota janë të shtuara dhe 7,996 janë vota të hequra, pra gjithsej në total 17,053 vota”, tha Gashi.

Deri më tani, asnjë nga kandidatët për deputetë të cilëve i janë shtuar votat nuk janë intervsituar nga prokuroria, por pati zotime se askush nuk do të mund t’i shmanget drejtësisë.

“Unë vetëm një gjë e di, nuk do të amnistohet asnjë person pavarësisht funksionit që ka. Vetëm të kemi prova të majftueshme që mos t’ju hyjmë njerëzve në hak, t’i marrim pa nevojë dhe pastaj t’i lëshojmë. Roli i prokurorit është të sigurojë prova relevante, të mbështetura në ligj dhe të pranueshme për gjykatën”, tha Laura Pula, prokurore, koordinatore për zgjedhje.

Avokatët në rastin e Malishevës thanë se të angazhuarit në Qendrën Komunale të Numërimit në Malieshevë kanë pasur detyra të ndara.

“E ka pasur për detyrë që vetëm t’i lexojë fletëvotimet dhe të caktojë se kush për kënd ka votuar. Ndërsa thotë se evidentimin e atyre deklarimeve të mia është bërë përmes kryesueses se komisionit”, tha Ergjyment Barbullushi, avokat në rast.

“Realisht kjo ka qenë përgjegjësi e komisionerëve të Qendra të votimit megjithatë roli i klientit tim ka qenë në cilësi të anëtarit, ne padyshim që kemi një garancion të prezumimit të pafajësisë për të gjithë këta që po hetohen, mirëpo megjithatë është detyrë e prokurorisë t’i argumentojë këto pretenedime për të cilat është inicuar kjo detyrë”, tha Egzon Doli, avokat.

Për manipulimet me vota, tashmë aktualisht në paraburgim janë 23 persona ne Prizren ndërsa hetimet po vazhdojnë në të gjitha komunat ku ka përfunduar rinumërimi.

Nga Thoma Gëllçi

Debati mbi pozicionin politik të Ismail Kadaresë ka shoqëruar veprën e tij pothuajse po aq sa vetë fama letrare. Për disa, ai duhej të kishte qenë disident ; për të tjerë, fakti që nuk ishte i tillë përbën një njollë morale. Por ky debat, sado i zhurmshëm, mbetet thelbësisht anësor. Ismail Kadareja ishte një shkrimtar i angazhuar brenda sistemit komunist shqiptar dhe kjo është një e vërtetë historike, jo një akt akuze. Përpjekjet për ta shndërruar atë në disident pas rënies së komunizmit nuk i shtojnë asgjë veprës së tij, ashtu siç pranimi i këtij angazhimi nuk ia ul vlerën.

Historia e letërsisë botërore njeh plot shembuj shkrimtarësh të mëdhenj që ishin hapur komunistë ose mbështetës të regjimeve socialiste, pa u mohuar për këtë arsye statusi i tyre artistik. Vladimir Majakovski, poeti emblemë i Revolucionit Bolshevik, ishte një shkrimtar thellësisht i angazhuar politikisht, një zë zyrtar i epokës sovjetike. Askush nuk e lexon sot Majakovskin për biografinë e tij partiake, por për energjinë revolucionare të gjuhës, për ritmin, metaforën dhe shpërthimin poetik që ndikuan gjithë poezinë moderne.

Po kështu, Louis Aragon, anëtar i Partisë Komuniste Franceze për dekada, nuk reshti së shkruari poezi dhe romane që sot konsiderohen gurë themeli të letërsisë franceze të shekullit XX. Angazhimi i tij politik nuk e shndërroi veprën në propagandë të thatë; përkundrazi, ajo ruajti kompleksitet estetik dhe thellësi emocionale. Letërsia e Aragonit nuk vlerësohet për bindjet e tij ideologjike, por për mjeshtërinë gjuhësore dhe ndjeshmërinë poetike.

Një tjetër shembull domethënës është Pablo Neruda, poet nobelist dhe komunist i deklaruar, i cili shkroi ode për Stalinin dhe për revolucionin, pa e humbur kurrë fuqinë lirike që e bëri një nga poetët më të dashur të shekullit XX. As apologjia e tij politike, as gabimet ideologjike nuk ia kanë zbehur madhështinë vargjeve të dashurisë, të dhimbjes dhe të fatit njerëzor.

Edhe Bertolt Brecht, marksist i bindur dhe kritik i kapitalizmit, jetoi dhe krijoi për një periudhë në Gjermaninë Lindore socialiste. Teatri i tij nuk gjykohet sot për afërsinë me komunizmin, por për revolucionin estetik që solli në dramaturgji, për distancimin epik dhe për fuqinë analitike të gjuhës skenike. Brechti mbetet Brecht jo sepse ishte komunist, por sepse ishte gjenial.

Në këtë panoramë, Ismail Kadareja nuk përbën përjashtim, por një rast tipik të një shkrimtari të madh që veproi brenda një sistemi ideologjik të caktuar. Ai nuk ishte disident ,nuk e sfidoi hapur regjimin, nuk u përndoq si kundërshtar politik dhe ishte pjesë e establishmentit kulturor. Ta mohosh këtë do të thotë të falsifikosh historinë. Por ta kthesh këtë fakt në kriter vlerësimi letrar do të thotë të mos kuptosh natyrën e letërsisë.

E veçanta që e dallon Kadarenë nga bashkëkohësit e tij nuk ishte pozicioni politik, por talenti i jashtëzakonshëm dhe mjeshtëria në përdorimin e gjuhës shqipe. Ai e trajtoi gjuhën si materie artistike, duke i dhënë asaj densitet poetik, simbolikë moderne dhe një elasticitet të rrallë shprehës. Shqipja e Kadaresë u bë një gjuhë letrare me ambicie universale, pa humbur rrënjët mitike dhe historike.

Si te Majakovski, Neruda apo Brechti, edhe te Kadareja, vepra i mbijetoi ideologjisë që e rrethoi. Regjimet bien, partitë zhduken, por letërsia e madhe mbetet. Prandaj përpjekjet për të gjetur tek Kadareja disidentin janë më shumë nevojë e debatit politik të pasviteve ’90 sesa domosdoshmëri letrare. Ai mbetet një figurë qendrore e letërsisë shqiptare jo për shkak të qëndrimit të tij politik, por sepse ishte një artist i madh i gjuhës, që i dha shqipes nuanca poetike moderne dhe e vendosi atë në dialog të denjë me letërsinë botërore.

Në një intervistë në emisionin Shqip nga Dritan Hila në DritareTV, Fatbardh Kadilli analizoi situatën e Partisë Demokratike pas 13 humbjeve radhazi dhe protestave të saj opozitare. Ai e përshkroi situatën politike si “jo fort të ndezur” dhe kritikoi strategjitë e PD-së, duke theksuar se protesta e fundit nuk arriti të mobilizojë as anëtarët e partisë, as qytetarët që kërkojnë një zgjidhje reale.

Kadilli foli qartë për rolin dhe natyrën e protestave politike:

“Protesta është një gjuhë politike. Unë gjithmonë e kam parë protestën si një mjet për të komunikuar politikisht. Kur protesta lind nga një forcë politike, nuk është e njëjta gjuhë si një protestë qytetare, që lind nga nevoja për të ndryshuar politikën ose qeverinë. Një protestë politike është mënyra që një forcë ka zgjedhur për të komunikuar me të vetët, me pushtetin dhe me ndërkombëtarët.”

Ai kujtoi gjithashtu modelin e kulturës politike të Sali Berishës:

“Kultura politike e Sali Berishës historikisht ka qenë që kundërshtari duhet goditur fort, pavarësisht nëse ka rezultat. Prandaj dëgjoni gjithmonë deklarime si: ‘Heren tjetër do jemi aty dhe nuk shkulemi.’ Kjo lidhet me rrëfimin që Rama nuk mundet me vota sepse i vjedh ato; synimi nuk është përmbysja reale, por dominimi politik dhe dërgimi i mesazheve te të tjerët. Unë jam marrë vetë me organizimin e tyre. Në këtë rast, nuk kishte më shumë se 3–4 mijë pjesëmarrës, ndërkohë që Partia Demokratike numëron mbi 22 mijë anëtarë vetëm në Tiranë. Ky është një tregues që gjuha e komunikimit me të vetët nuk po funksionon. Molotovët bëjnë përshtypje vizuale, por nuk ndikojnë tek institucionet apo populli në mënyrë të qëndrueshme.”

Ai shtoi se protestat shpesh nuk arrijnë të ndikojnë te qytetarët që kërkojnë një zgjidhje reale:

“Historia ka treguar se marrja e godinave nuk është marrje pushteti. Shteti është i strukturuar dhe pushteti nuk rrëzohet me molotovë apo okupim të përkohshëm. Qëllimi i protestës politike është energjizimi i bazës dhe dërgimi i mesazheve ndërkombëtare se opozita po lufton për të drejtat e veta. Protestat e PD-së shpesh janë një dominim i skenës politike dhe një mënyrë për të treguar autoritet ndaj vetë anëtarëve të partisë. Fatkeqësisht, kjo kulturë shumë e vjetër politike vazhdon të ushqejë vetëm ata që janë rreth saj, dhe jo qytetarët që kanë nevojë për alternativa reale.”

Ai përfundoi me mesazhin kryesor për opozitën:

“Sa kohë nuk krijohet një alternativë e re, pushteti nuk rrëzohet. Populli nuk është aty për të mbështetur një opozitë të pashpresë. Ai sheh vetëm një kundërshtar të Ramës, jo një alternativë që mund ta zëvendësojë. Nëse nuk ka vizion dhe alternativë të qartë, protestat mbeten thjesht spektakël, dhe qytetari i lodhur nuk gjen zgjidhje.”

Një diktator me syze dielli, një parlament në kaos dhe një popull i shtypur nga pandëshkueshmëria. Ky është imazhi klishe që na vjen ndërmend sa herë dëgjojmë termin “republikë bananeje”.

Por pas kësaj shprehjeje, e cila sot përdoret rëndom si fyerje politike, fshihet një histori e dhunshme shfrytëzimi kolonial, grushtesh shteti dhe fuqie të pakufizuar korporative.

Nga plantacionet e Amerikës Qendrore te retorika e Uashingtonit, evolucioni i këtij termi tregon se si një e kaluar tragjike mund të zbehet në metaforë.

Origjina letrare, kur O. Henry u arratis në Honduras

Termi nuk lindi në ndonjë raport të CIA-s, por në imagjinatën e shkrimtarit amerikan O. Henry (William Sydney Porter). Në vitin 1896, në arrati nga akuzat për përvetësim fondesh në SHBA, ai u strehua në Honduras.

Në qytetin bregdetar të Trujillos, Henry vëzhgoi se si kompania amerikane “United Fruit Company” (sot Chiquita) kontrollonte gjithçka: hekurudhat, portet dhe qeverinë. Kjo frymëzoi librin e tij “Lakra dhe Mbretër” (1904), ku ai krijoi vendin imagjinar të “Anchuria”-s — një “republikë e vogël bananeje detare”, ku qeveria ishte thjesht një marionetë e interesave të huaja.

Më shumë se fruta, katërshja origjinale

Sipas gazetarit hulumtues nga Salvadori, Carlos Dada, termi nuk ishte thjesht trillim. Ai përshkruante realitetin e katër vendeve specifike: Hondurasit, Guatemalës, Nikaraguas dhe Kosta Rikës.

Në këto shtete, gjigantët si United Fruit Company dhe Standard Fruit (sot Dole) zotëronin pjesën dërrmuese të tokës dhe diktonin jetën politike me bekimin e Uashingtonit.

“Republikat e bananeve janë padyshim më të afërtat që Shtetet e Bashkuara kanë qenë ndonjëherë me një fuqi kolonizuese, pa përgjegjësitë që kolonizatorët kishin ndaj të kolonizuarve gjetkë,” shkruan Dada.

Grushti i shtetit për mbrojtjen e fitimeve

Rasti më famëkeq që ilustron këtë koncept është ai i Guatemalës në vitin 1954. Kur presidenti i zgjedhur në mënyrë demokratike, Jacobo Arbenz, tentoi të rishpërndante tokat e papërdorura (që zotëroheshin nga United Fruit Company) te fermerët e varfër, reagimi ishte brutal.

Për të mbrojtur fitimet e kompanisë, CIA orkestroi një grusht shteti që rrëzoi Arbenz-in, duke e zëvendësuar atë me një regjim ushtarak brutal. Kjo ngjarje u përjetësua në muralin “Fitorja e Lavdishme” të piktorit meksikan Diego Rivera.

Kostoja njerëzore dhe “masakra e bananeve”

Sistemi i “republikës së bananeve” kishte një kosto të lartë gjaku. Një nga episodet më të errëta është Masakra e vitit 1928 në Kolumbi, ku ushtria hapi zjarr ndaj punëtorëve grevistë të United Fruit Company, të cilët kërkonin kushte më të mira pune. Mes viktimave kishte gra dhe fëmijë.

Ky episod tragjik u bë pjesë e kujtesës globale falë nobelistit Gabriel Garcia Marquez, i cili e përfshiu në kryeveprën e tij “Njëqind vjet vetmi”.

A është SHBA një “republikë ananeje”?

Në vitet e fundit, veçanërisht pas trazirave të 6 janarit 2021 në Kapitol, termi është rikthyer në diskursin politik amerikan. Historiania Aviva Chomsky argumenton se përdorimi i termit për SHBA-në është ironik por i saktë, pasi modeli ekonomik “ekstraktivist” (shfrytëzues) është po aq pjesë e historisë së SHBA-së sa edhe e Hondurasit.

Megjithatë, gjuhëtarët dhe historianët bëjnë thirrje për kujdes në përdorimin e termit sot.

Nëse përdoret për të nënçmuar popujt e Amerikës Latine si të paaftë për demokraci, termi është racist dhe pejorativ.

Nëse përdoret për të përshkruar strukturat historike që kanë minuar sovranitetin e këtyre vendeve, ai mbetet një term i dobishëm analitik.

Siç thekson Chomsky, “ne duhet të flasim për marrëdhëniet historike që krijuan këto kushte, dhe jo të pretendojmë se varfëria apo dhuna janë karakteristika të lindura të këtyre kombeve”.