Më herët sot, i ashtuquajturi Koalicion i Vullnetit, i përbërë kryesisht nga udhëheqës evropianë, u takua në Paris me të dërguarit e Presidentit të SHBA-së Donald Trump, për të bërë përpjekje për të bërë përparim të mëtejshëm në një marrëveshje paqeje të qëndrueshme për Ukrainën.
Me Presidentin e UkrainĂ«s, Volodymyr Zelensky, qĂ« kĂ«mbĂ«ngul se njĂ« plan pĂ«r tâi dhĂ«nĂ« fund luftĂ«s me RusinĂ« Ă«shtĂ« â90% i arriturâ, askush nĂ« atĂ« dhomĂ« nuk donte tĂ« rrezikonte mbajtjen e amerikanĂ«ve nĂ« bord. Por kishte njĂ« elefant tĂ« madh nĂ« atĂ« takim madhĂ«shtor dhe vezullues nĂ« Paris dhe atmosfera themelore ishte jashtĂ«zakonisht e tensionuar.
Mbani mend ngjarjet e ditĂ«ve tĂ« fundit, ndĂ«rhyrjen kontraverse tĂ« administratĂ«s Trump nĂ« VenezuelĂ« dhe kĂ«mbĂ«nguljen e presidentit amerikan menjĂ«herĂ« pas kĂ«saj, se âne kemi nevojĂ« pĂ«r GroenlandĂ«n nga pikĂ«pamja e sigurisĂ« kombĂ«tareâ.
Groenlanda Ă«shtĂ« ishulli mĂ« i madh nĂ« botĂ« â Ă«shtĂ« gjashtĂ« herĂ« mĂ« i madh se Gjermania. Shtrihet nĂ« Arktik, por Ă«shtĂ« njĂ« territor autonom i DanimarkĂ«s. NĂ« takimin e Parisit, Mette Frederiksen, Kryeministrja e DanimarkĂ«s, ishte ulur pĂ«rballĂ« dy figurave tĂ« fuqishme qĂ« pĂ«rfaqĂ«sonin Trumpin, tĂ« dĂ«rguarin special Steve Witkoff dhe dhĂ«ndrin e Trumpit, Jared Kushner.
Ajo ishte nĂ«n presion nga kolegĂ«t evropianĂ« qĂ« tĂ« mos armiqĂ«sonte SHBA-nĂ« pĂ«r shkak tĂ« GroenlandĂ«s, nĂ« rast se kjo do tĂ« ndikonte nĂ« mbĂ«shtetjen e SHBA-sĂ« pĂ«r UkrainĂ«n. UdhĂ«heqĂ«sit e EvropĂ«s do tĂ« kishin preferuar shumĂ« mĂ« tepĂ«r ta mbanin tĂ« ndarĂ« GroenlandĂ«n dhe debatin mbi UkrainĂ«n. Por, me rritjen e tensioneve politike nga Uashingtoni dhe Kopenhageni, udhĂ«heqĂ«sit e vendeve tĂ« mĂ«dha evropiane nĂ« takimin e Parisit lĂ«shuan njĂ« deklaratĂ« ku thuhej: âGroenlanda Ă«shtĂ« pjesĂ« e NATO-s. Prandaj, siguria nĂ« Arktik duhet tĂ« arrihet kolektivisht, nĂ« bashkĂ«punim me aleatĂ«t e NATO-s, pĂ«rfshirĂ« Shtetet e Bashkuaraâ.
Mette Frederiksen, kryeministrja e DanimarkĂ«s, ishte nĂ«n presion nga kolegĂ«t evropianĂ« qĂ« tĂ« mos armiqĂ«sonte SHBA-nĂ« pĂ«r shkak tĂ« GrenlandĂ«s. âĂshtĂ« detyrĂ« e DanimarkĂ«s dhe GroenlandĂ«s, dhe vetĂ«m atyre, tĂ« vendosin pĂ«r çështjet qĂ« kanĂ« tĂ« bĂ«jnĂ« me DanimarkĂ«n dhe GroenlandĂ«nâ, shtoi deklarata.
Komunikata u mirëprit nga kryeministri i Groenlandës, Jens Frederik Nielsen, por kritikët thonë se hartimi i saj ishte i ngadaltë dhe, për shkak të numrit të kufizuar të nënshkruesve të deklaratës, ajo nuk arriti të tregonte një Evropë të bashkuar në qëllim.
âNĂ«se do tĂ« kishte pasur njĂ« deklaratĂ« tĂ« pĂ«rbashkĂ«t nga tĂ« gjithĂ« 27 partnerĂ«t e BE-sĂ«, plus aleati i NATO-s, MbretĂ«ria e Bashkuar, nĂ« mbĂ«shtetje tĂ« sovranitetit danez, kjo do tâi kishte dĂ«rguar njĂ« mesazh tĂ« fuqishĂ«m Uashingtonitâ, mĂ« tha Camille Grande e grupit tĂ« ekspertĂ«ve tĂ« KĂ«shillit Evropian pĂ«r MarrĂ«dhĂ«niet me JashtĂ« (ECFR). Ai ishte NdihmĂ«s Sekretari i PĂ«rgjithshĂ«m pĂ«r Investimet nĂ« Mbrojtje nĂ« NATO nga viti 2016 deri nĂ« vitin 2022.
Merrni parasysh ironinë në lojë në takimin e Francës. Shumë udhëheqës evropianë dhe të tjerë, përfshirë ata të NATO-s dhe BE-së, po përpiqen ta angazhojnë administratën Trump në mbrojtjen e sovranitetit të ardhshëm të një vendi evropian (Ukrainës) kundër ambicieve territoriale agresive të një force të jashtme (Rusisë), menjëherë pasi SHBA-të kanë hyrë ushtarakisht në Venezuelën sovrane, duke marrë presidentin e saj në paraburgim, ndërsa vazhdojnë të kërcënojnë në mënyrë aktive sovranitetin e një kombi tjetër evropian (Danimarkës).
SHBA-të kanë hyrë ushtarakisht në Venezuelë
PĂ«r ta bĂ«rĂ« situatĂ«n edhe mĂ« tĂ« zymtĂ« â Danimarka dhe SHBA-ja janĂ« tĂ« dyja anĂ«tare tĂ« aleancĂ«s transatlantike NATO. Sipas Kopenhagenit, ato janĂ« aleate jashtĂ«zakonisht tĂ« ngushta. Ose ishin.
Pyetja është, nëse Trump do ta realizonte ambicien e tij për ta vënë Groenlandën nën kontrollin e SHBA-së, a do të shënonte kjo jo vetëm një kërcënim ekzistencial për NATO-n, por edhe një krizë të madhe për BE-në?
Evropa rrezikon të shkelet nën këmbë
Kjo nuk është hera e parë që Trump ka folur për vendosmërinë e tij për të kontrolluar Groenlandën. Ai ka sugjeruar blerjen e saj në të kaluarën. Ai gjithashtu ka refuzuar të përjashtojë marrjen e saj me forcë.
TĂ« dielĂ«n ai kĂ«mbĂ«nguli se ishulli Ă«shtĂ« âkaq strategjik tani, saqĂ« Groenlanda Ă«shtĂ« e mbuluar nga anije ruse dhe kineze kudo. Ne kemi nevojĂ« pĂ«r GroenlandĂ«n nga pikĂ«pamja e sigurisĂ« kombĂ«tare dhe Danimarka nuk do tĂ« jetĂ« nĂ« gjendje ta bĂ«jĂ« kĂ«tĂ«â.
Danimarka e hedh poshtë këtë deklaratë të fundit. Kohët e fundit ajo u zotua të investojë 4 miliardë dollarë në mbrojtjen e Groenlandës, duke përfshirë anije, dronë dhe avionë.
Sipas njĂ« marrĂ«veshjeje dypalĂ«she, SHBA-tĂ« kanĂ« njĂ« bazĂ« ushtarake nĂ« GroenlandĂ« â tĂ« themeluar nĂ« fillim tĂ« LuftĂ«s sĂ« FtohtĂ«. KanĂ« ulur numrin e personelit atje nga rreth 10,000 gjatĂ« operacioneve kulmore tĂ« LuftĂ«s sĂ« FtohtĂ« nĂ« rreth 200 dhe SHBA-tĂ« janĂ« akuzuar prej kohĂ«sh se e kanĂ« hequr vĂ«mendjen nga Siguria e Arktikut, deri mĂ« tani.
Hartë që tregon vendndodhjen e Groenlandës dhe kryeqytetit Nuuk, në krahasim me Danimarkën, Kanadanë dhe Shtetet e Bashkuara. Gjithashtu është etiketuar kryeqyteti i SHBA-së, Uashingtoni.
Danimarka ka treguar se është e hapur për diskutime rreth një pranie më të madhe amerikane në ishull dhe më shumë, por përballë kërcënimit të Presidentit të SHBA-së për veprime të njëanshme, Friederikson tha të hënën se ambicia e Trump për të marrë Groenlandën duhet të merret seriozisht.
Pas veprimeve të administratës amerikane në Venezuelë këtë fundjavë, kolegët e saj në të gjithë Evropën po bëjnë pikërisht këtë.
Duke folur me mua nĂ« kushte anonimiteti, njĂ« zyrtar i BE-sĂ« tha: âE gjithĂ« kjo situatĂ« sapo ka nĂ«nvizuar â edhe njĂ« herĂ« â dobĂ«sinĂ« themelore tĂ« EvropĂ«s pĂ«rballĂ« Trumpit.â
NdĂ«rsa fqinjĂ«t nordikĂ« tĂ« DanimarkĂ«s nxituan menjĂ«herĂ« verbalisht pĂ«r ta mbrojtur atĂ« pas komenteve tĂ« Trump gjatĂ« fundjavĂ«s mbi GroenlandĂ«n, fillimisht pati heshtje shurdhuese nga tĂ« ashtuquajturit Tre tĂ« MĂ«dhenjtĂ« e EvropĂ«s â Londra, Parisi dhe Berlini.
Përfundimisht, kryeministri i Mbretërisë së Bashkuar, Sir Keir Starmer, tha të hënën se vetëm Danimarka dhe Groenlanda mund të vendosnin për të ardhmen e ishullit. Kancelari i Gjermanisë, Friedrich Merz, ka thënë të ngjashme në të kaluarën. Presidenti francez Emmanuel Macron vizitoi Groenlandën në qershor në një gjest solidariteti me Kopenhagenin.
NjĂ« zyrtar i BE-sĂ« tha: âE gjithĂ« kjo situatĂ« sapo ka nĂ«nvizuar â edhe njĂ« herĂ« â dobĂ«sinĂ« themelore tĂ« EvropĂ«s pĂ«rballĂ« Trumpit.â Por kritikat e drejtpĂ«rdrejta ndaj SHBA-sĂ« kanĂ« munguar dukshĂ«m.
Dhe ky është thelbi i çështjes. Sjellja e drejtpërdrejtë e Trumpit, disa e quajnë taktikat e tij të ngacmimit, i ka bërë aleatët evropianë jashtëzakonisht nervozë.
Ata në përgjithësi kanë zgjedhur të përpiqen të menaxhojnë presidentin e SHBA-së, shpesh në një përpjekje për të mbrojtur marrëdhëniet dypalëshe, në vend që të ngrihen individualisht ose së bashku, dhe të rrezikojnë të përballen me presidentin e SHBA-së dhe të përballen me pasoja të mundshme.
Në botën e re të Politikës së Fuqive të Mëdha që jetojmë tani, ku dominojnë SHBA-ja dhe Kina, së bashku me të tjerë si Rusia dhe India, Evropa në rastin më të mirë duket sikur po qëndron në anë të rrugës dhe rrezikon të shkelet nën këmbë.
Si BE-ja iu bind Trumpit
Ădo vit qĂ« kam mbuluar politikĂ«n e BE-sĂ«, blloku premton tĂ« luajĂ« njĂ« rol mĂ« tĂ« madh nĂ« skenĂ«n globale, por kur bĂ«het fjalĂ« pĂ«r Trumpin, Ă«shtĂ« dukur padyshim i dobĂ«t.
Në fund të vitit të kaluar, BE-ja dështoi të përmbushte një premtim për të mbështetur financiarisht Ukrainën duke përdorur asetet shtetërore ruse të ngrira në BE. Ata i gjetën paratë me mjete të tjera, por kritikët thonë se blloku nuk e pa shumë publikisht dërgimin e një mesazhi potencialisht të fortë si për Moskën ashtu edhe për administratën Trump, e cila e ka cilësuar vazhdimisht bllokun si të dobët.
Dhe nĂ« tĂ« vetmen fushĂ« ku BE-ja ka kohĂ« qĂ« ka ecur me krenari nĂ« arenĂ«n ndĂ«rkombĂ«tare â si njĂ« fuqi e madhe tregtare, ajo ka zgjedhur pĂ«rsĂ«ri tâi nĂ«nshtrohet Trumpit.
Kur ai vendosi tarifa prej 15% për mallrat e BE-së vitin e kaluar, blloku e gëlltiti krenarinë e tij dhe premtoi të mos hakmerrej, thonë burime të brendshme, sepse kishte frikë se mos humbiste mbështetjen e SHBA-së, nga e cila mbështetet ky kontinent për sigurinë dhe mbrojtjen e tij. BE-ja dështoi të përmbushë një premtim për të mbështetur financiarisht Ukrainën duke përdorur asetet shtetërore ruse të ngrira në BE.
Dhe tani janĂ« Groenlanda dhe Danimarka â ku vendet e BE-sĂ« janĂ« thellĂ«sisht tĂ« ndara nĂ« qĂ«ndrimet e tyre ndaj administratĂ«s Trump dhe pĂ«r kĂ«tĂ« arsye nĂ« çfarĂ« mase mund tĂ« pĂ«rpiqen tĂ« mbĂ«shtesin Kopenhagenin.
Si rezultat, Juliane Smith, ambasadorja e SHBA-sĂ« nĂ« NATO deri nĂ« rizgjedhjen e Trump si president, mĂ« tha se kjo situatĂ« ârrezikon tĂ« shkatĂ«rrojĂ« BE-nĂ«â, si dhe tĂ« jetĂ« njĂ« dilemĂ« ekzistenciale pĂ«r NATO-n.
Kryeministri i Danimarkës paralajmëroi të hënën se veprimi i njëanshëm i SHBA-së mbi Groenlandën mund ta shkatërrojë tërësisht aleancën e NATO-s.
Disa mund të vënë re se Donald Trump nuk ka qenë kurrë një tifoz i madh i aleancës transatlantike.
âEvropa duhet ta marrĂ« seriozisht Presidentin Trump dhe ekipin e tij kur flasin pĂ«r âmarrjenâ e GrenlandĂ«sâ, mĂ« tha Julianne Smith.
âKjo do tĂ« thotĂ« tĂ« bĂ«sh mĂ« shumĂ« sesa tĂ« kĂ«rkosh pĂ«rmbajtje. FuqitĂ« kryesore nĂ« EvropĂ« mund tĂ« duan tĂ« fillojnĂ« planifikimin e emergjencĂ«s; tĂ« marrin nĂ« konsideratĂ« se si mund tâi shfrytĂ«zojnĂ« mĂ« sĂ« miri [takimet ndĂ«rkombĂ«tare, tĂ« tilla si] Konferenca e ardhshme e SigurisĂ« nĂ« Mynih dhe Davos, ku do tĂ« jenĂ« tĂ« pranishĂ«m zyrtarĂ« tĂ« lartĂ« amerikanĂ«; dhe gjithashtu tĂ« marrin nĂ« konsideratĂ« ide tĂ« guximshme dhe inovative si paktet e reja tĂ« mbrojtjes.â
Traktatet e NATO-s nuk bĂ«jnĂ« dallim midis njĂ« sulmi ndaj njĂ« aleati nga vende tĂ« jashtme ose nga njĂ« tjetĂ«r aleat i NATO-s, por ekziston njĂ« mirĂ«kuptim se Neni 5 i aleancĂ«s â i njohur me nofkĂ«n âtĂ« gjithĂ« pĂ«r njĂ« dhe njĂ« pĂ«r tĂ« gjithĂ«â â nuk Ă«shtĂ« i zbatueshĂ«m pĂ«r njĂ« vend tĂ« NATO-s qĂ« sulmon njĂ« tjetĂ«r vend tĂ« NATO-s.
Merrni, për shembull, konfliktin midis shteteve anëtare, Turqisë dhe Greqisë, për Qipron. Dhuna më e keqe ndodhi në vitin 1974 kur Turqia pushtoi vendin. NATO nuk ndërhyri, por anëtari i saj më i fuqishëm, SHBA-të, ishte në gjendje të ndihmonte në ndërmjetësim.
Për sa i përket Groenlandës dhe Danimarkës, vendet e BE-së duken thellësisht të ndara në qëndrimet e tyre ndaj administratës Trump. Nëse kthehemi te gjeografia, Danimarka është një nga aleatët më të vegjël të NATO-s, megjithëse shumë aktivë. SHBA-të janë anëtari më i madh dhe më i fuqishëm i NATO-s. Deri tani.
Nervozizmi i thellë në Evropë tani është i dukshëm.
Fuqitë e mëdha evropiane mund të kenë lëshuar deklaratën e tyre të përbashkët duke nënvizuar NATO-n si një forum për të diskutuar sigurinë e Arktikut dhe duke këmbëngulur se vetëm Danimarka dhe Groenlanda mund të vendosin për të ardhmen e ishujve, por sa larg do të shkonin në të vërtetë Mbretëria e Bashkuar, Franca, Gjermania dhe të tjerët për të garantuar atë sovranitet?
Login
