Artistja vizuale dhe profesoresha universitare Lebibe Topalli ishte pjesĂ« e edicionit tĂ« 6-tĂ« tĂ« âGulĂŹa Urbana â International Mural Festivalâ, i cili u mbajt nĂ« Santa Sofia dâEpiro, Kalabri tĂ« ItalisĂ«, duke sjellĂ« nĂ« kĂ«tĂ« ngjarje ndĂ«rkombĂ«tare pĂ«rvojĂ«n dhe krijimtarinĂ« artistike nga Kosova.
E ftuar si pjesĂ« e programit tĂ« festivalit, Topalli realizoi njĂ« mural tĂ« ri nĂ« hapĂ«sirĂ«n publike tĂ« Santa Sofia dâEpiro, njĂ« prej qendrave historike tĂ« komunitetit arbĂ«resh nĂ« Itali. PĂ«rmes kĂ«saj vepre, artistja vazhdoi hulumtimin e saj krijues mbi figurĂ«n e gruas, identitetin, kujtesĂ«n dhe trashĂ«giminĂ« kulturore, duke ndĂ«rthurur artin bashkĂ«kohor mural me historinĂ« dhe veçantinĂ« e komunitetit arbĂ«resh.
Pjesëmarrja në GulÏa Urbana përbën një prezantim të rëndësishëm të artit nga Kosova në një skenë ndërkombëtare, si dhe një mundësi për shkëmbim artistik me muralistë nga vende të ndryshme. Për Topallin, realizimi i kësaj vepre në një komunitet që për shekuj ka ruajtur gjuhën, traditat dhe kujtesën e origjinës shqiptare kishte një domethënie të veçantë.
âĂshtĂ« njĂ« ndjenjĂ« e veçantĂ« tĂ« lĂ«sh njĂ« pjesĂ« tĂ« artit tĂ«nd nĂ« njĂ« komunitet si ai arbĂ«resh. PĂ«rtej realizimit tĂ« muralit, kjo eksperiencĂ« ishte njĂ« takim me njerĂ«z, histori dhe njĂ« kulturĂ« qĂ« ka ruajtur lidhjen me rrĂ«njĂ«t shqiptare ndĂ«r shekujâ, ka thĂ«nĂ« Topalli.
Ajo ka shprehur mirënjohje për mikpritjen dhe mundësinë që përmes artit të saj të kontribuojë në këtë hapësirë, duke theksuar rëndësinë e krijimit të urave të reja bashkëpunimi mes Kosovës dhe Italisë.
Kjo pjesëmarrje shënon gjithashtu një hap të rëndësishëm në bashkëpunimin ndërmjet GulÏa Urbana dhe Mural Fest Kosova, festivalit të themeluar në Ferizaj nga Lebibe Topalli. Ky bashkëpunim synon të forcojë shkëmbimin kulturor dhe artistik përmes pjesëmarrjes së artistëve, ndarjes së përvojave dhe zhvillimit të iniciativave të përbashkëta në të ardhmen.
Lidhja me komunitetin arbëresh i jep këtij bashkëpunimi një dimension të veçantë kulturor, duke e shndërruar artin publik në një hapësirë takimi mes krijimtarisë bashkëkohore, historisë dhe identitetit.
Edicioni i 6-tĂ« i GulĂŹa Urbana, i kuruar nga organizatorĂ«t e festivalit, u zhvillua nĂ« Santa Sofia dâEpiro dhe solli artistĂ« ndĂ«rkombĂ«tarĂ« tĂ« muralit e artit urban, duke krijuar dialog mes hapĂ«sirĂ«s publike, komunitetit dhe trashĂ«gimisĂ« kulturore tĂ« zonĂ«s.
Pjesëmarrja në këtë festival përforcon rrugëtimin ndërkombëtar të Lebibe Topallit, e cila krahas aktivitetit të saj si artiste vizuale dhe profesoreshë universitare, është themeluese dhe drejtoreshë artistike e Mural Fest Kosova. Që nga viti 2016, ky festival ka kontribuar në zhvillimin e artit mural në Kosovë dhe transformimin e hapësirave publike, duke krijuar lidhje me artistë dhe iniciativa ndërkombëtare./KultPlus.com
Adrienne Rich ishte një nga poetet, eseistet dhe mendimtaret më me ndikim të shekullit XX, e njohur për poezinë e saj të fuqishme dhe angazhimin e palëkundur në mbrojtje të të drejtave të grave, barazisë sociale dhe drejtësisë. Me një karrierë që zgjati më shumë se gjashtë dekada, ajo la një trashëgimi të pasur letrare dhe politike që vazhdon të frymëzojë lexues dhe studiues në mbarë botën.
E lindur më 16 maj 1929 në Baltimore, Maryland, Rich u rrit në një familje ku arsimi dhe letërsia kishin një rol të rëndësishëm. Babai i saj, mjek dhe profesor, e nxiti që në moshë të vogël të lexonte dhe të shkruante poezi, ndërsa nëna e saj kishte studiuar muzikë. Ajo studioi në Radcliffe College, ku u diplomua në vitin 1951, shkruan KultPlus.
Po atĂ« vit botoi librin e saj tĂ« parĂ« me poezi, âA Change of Worldâ, i cili fitoi Yale Younger Poets Prize, njĂ« nga çmimet mĂ« prestigjioze pĂ«r poetĂ«t e rinj nĂ« Shtetet e Bashkuara. Fillimisht, poezia e saj karakterizohej nga njĂ« stil klasik dhe formal, por me kalimin e viteve zĂ«ri i saj u bĂ« gjithnjĂ« e mĂ« politik dhe personal.
NĂ« vitet 1960 dhe 1970, Rich u shndĂ«rrua nĂ« njĂ« figurĂ« qendrore tĂ« lĂ«vizjes feministe. Veprat e saj sfiduan rolet tradicionale gjinore dhe trajtuan tema si identiteti, seksualiteti, amĂ«sia, liria dhe pabarazia. NjĂ« nga librat e saj mĂ« tĂ« njohur Ă«shtĂ« âDiving into the Wreckâ (1973), i cili fitoi National Book Award dhe konsiderohet njĂ« nga veprat mĂ« tĂ« rĂ«ndĂ«sishme tĂ« poezisĂ« amerikane bashkĂ«kohore.
PĂ«rveç poezisĂ«, Rich shkroi ese me ndikim tĂ« madh, ndĂ«r to âOf Woman Born: Motherhood as Experience and Institutionâ (1976), ku analizoi pĂ«rvojĂ«n e amĂ«sisĂ« dhe mĂ«nyrĂ«n se si shoqĂ«ria e kishte institucionalizuar atĂ«. NjĂ« tjetĂ«r tekst i rĂ«ndĂ«sishĂ«m, âCompulsory Heterosexuality and Lesbian Existenceâ (1980), u bĂ« njĂ« nga shkrimet mĂ« tĂ« cituara nĂ« teorinĂ« feministe dhe studimet gjinore.
Rich ishte gjithashtu një aktiviste e zëshme kundër luftës, racizmit dhe diskriminimit. Ajo mbështeti lëvizjet për të drejtat civile dhe luftoi për një shoqëri më të drejtë dhe gjithëpërfshirëse. Në vitin 1997 refuzoi National Medal of Arts, çmimin më të lartë artistik të Shteteve të Bashkuara, duke deklaruar se arti nuk mund të ndahej nga përgjegjësia politike dhe sociale, ndërsa kritikoi politikat e administratës së presidentit Bill Clinton.
Gjatë jetës së saj, Adrienne Rich botoi më shumë se 25 përmbledhje poetike dhe një numër të madh esesh, duke ndikuar jo vetëm në letërsi, por edhe në filozofinë politike, teorinë feministe dhe studimet kulturore. Shkrimet e saj u përkthyen në shumë gjuhë dhe vazhdojnë të studiohen në universitete në të gjithë botën.
Adrienne Rich ndërroi jetë më 27 mars 2012 në Santa Cruz, Kaliforni, në moshën 82-vjeçare. Trashëgimia e saj mbetet e gjallë përmes poezive dhe eseve që sfidojnë padrejtësinë, nxisin reflektimin dhe mbrojnë lirinë individuale. Ajo konsiderohet sot si një nga zërat më të rëndësishëm të letërsisë amerikane moderne dhe një figurë kyçe në historinë e feminizmit bashkëkohor./KultPlus.com
Përplasja mes UEFA-s dhe FIFA-s vazhdon të thellohet, ndërsa presidenti i FIFA-s, Gianni Infantino, mbetet në qendër të polemikave. Pavarësisht deklaratës së fundit të FIFA-s, UEFA ka bërë të qartë se nuk ndryshon qëndrim dhe mbetet e vendosur të bojkotojë kompeticionet e organizuara nga FIFA.
Edhe pse FIFA pranoi gabimin lidhur me projektin pĂ«r privatizimin e KupĂ«s sĂ« BotĂ«s, ajo riafirmoi njĂ«kohĂ«sisht âmbĂ«shtetjen e plotĂ«â pĂ«r Infantinon.
âDeklarata e FIFA-s nuk ndryshon asgjĂ«â, theksoi UEFA. Sipas saj, federatat anĂ«tare kanĂ« qenĂ« tĂ« qarta pĂ«r kushtet qĂ« duhet tĂ« pĂ«rmbusheshin pĂ«r tĂ« shmangur bojkotin. KĂ«to pĂ«rfshinin tĂ«rheqjen e propozimeve pĂ«r privatizimin e garave kryesore dhe garantimin se pĂ«rpjekje tĂ« tilla nuk do tĂ« pĂ«rsĂ«riteshin mĂ«.
âKĂ«to kushte nuk janĂ« pĂ«rmbushurâ, nĂ«nvizoi UEFA.
Organizata evropiane shtoi se vazhdon të mos ketë besim te drejtimi i Gianni Infantinos.
âNĂ« deklaratĂ«n tonĂ« tĂ« sĂ« shtunĂ«s e bĂ«mĂ« tĂ« qartĂ« se kemi humbur besimin te presidenca e Gianni Infantinos. Ky qĂ«ndrim mbetet i pandryshuar. Njoftimi i djeshĂ«m, sipas tĂ« cilit disa persona tĂ« punĂ«suar nga presidenti i FIFA-s janĂ« dakord me tĂ«, nuk ndryshon asgjĂ«â, thuhet nĂ« reagimin e UEFA-s.
Kjo përballje sinjalizon një krizë të thellë mes dy institucioneve më të rëndësishme të futbollit botëror, me mosmarrëveshjet rreth drejtimit dhe menaxhimit të garave ndërkombëtare që vazhdojnë të përshkallëzohen./KultPlus.com
NĂ« kuadĂ«r tĂ« Etno Fest, fotografi dhe artisti Burim Myftiu prezanton ekspozitĂ«n âPoemĂ« vizuale pĂ«r tĂ« pagjeturit e KosovĂ«s dhe njĂ« klithmĂ« zieâ, njĂ« cikĂ«l fotografik qĂ« trajton njĂ« nga plagĂ«t mĂ« tĂ« dhimbshme dhe ende tĂ« pambyllura tĂ« shoqĂ«risĂ« kosovare â fatin e personave tĂ« pagjetur nga lufta e viteve 1998â1999.
Përmes fotografive të portreteve të zbehura të të pagjeturve, Myftiu sjell një reflektim artistik mbi kujtesën, kohën, harresën dhe dhimbjen e familjeve që vazhdojnë të presin përgjigje. Ekspozita nuk është vetëm një dokumentim fotografik, por një dëshmi e heshtur e një historie të pazgjidhur dhe një thirrje për të mos harruar.
Në tekstin shoqërues të ekspozitës, Burim Myftiu shkruan se lufta në Kosovë la pas mijëra viktima dhe plagë të thella që vazhdojnë të rëndojnë shoqërinë edhe sot. Një prej tyre, sipas tij, është çështja e personave të pagjetur, ku më shumë se dy dekada pas përfundimit të luftës rreth 1.600 persona vazhdojnë të mos kenë një varr dhe familjet e tyre ende kërkojnë të vërtetën dhe drejtësinë.
PĂ«r familjet e tyre, koha nuk ka ecur pĂ«rpara. Ato vazhdojnĂ« tĂ« protestojnĂ«, duke ekspozuar fotografitĂ« e mĂ« tĂ« dashurve tĂ« tyre dhe duke kĂ«rkuar tĂ« vĂ«rtetĂ«n, drejtĂ«sinĂ« dhe pĂ«rgjigje. KĂ«to fotografi dĂ«shmi tĂ« heshtura tĂ« njĂ« historie tĂ« pazgjidhur mbeten tĂ« ekspozuara ndaj diellit, shiut, erĂ«s dhe borĂ«s. Me kalimin e kohĂ«s, ato zbehen, pluhurosenâŠ
Ishte pikërisht kjo zbehje që më preku thellë.
Sa herë kaloja pranë tyre, ndieja zemërim dhe pafuqi. Më dukej sikur kujtesa po fshihej para syve tanë, ndërsa dhimbja e familjeve mbetej.
NĂ« vjeshtĂ«n e vitit 2009, Myftiu nisi tĂ« fotografojĂ« kĂ«to portrete tĂ« zbehura dhe pĂ«r vite me radhĂ« u rikthye nĂ« qytete tĂ« ndryshme tĂ« KosovĂ«s pĂ«r tâi dokumentuar ato.
NĂ« vjeshtĂ«n e vitit 2009, nisa tâi fotografoja kĂ«to portrete tĂ« zbehura. U ktheva vazhdimisht, pĂ«r vite me radhĂ«, duke i dokumentuar nĂ« qytete tĂ« ndryshme tĂ« KosovĂ«s. U bĂ«ra dĂ«shmitar i njĂ« zhdukjeje tĂ« dytĂ«; jo tĂ« njerĂ«zve, por tĂ« vetĂ« fotografive qĂ« pĂ«rfaqĂ«sonin mungesĂ«n e tyre.
PjesĂ«t e zbehura tĂ« fotografive mĂ« flasnin pĂ«r kohĂ«n dhe harresĂ«n. Por ato kishin diçka qĂ« nuk mund tĂ« shuhet: kujtesĂ«n. NdĂ«rsa fotografia zbeheshin nga drita, pluhuri dhe moti i keq, tĂ« pagjeturit mbetĂ«n tĂ« pranishĂ«m nĂ« zemrat dhe mĂ«ndjen e tĂ« dashurve tĂ« tyre. Sa mĂ« shumĂ« qĂ« kalonte koha, dhimbja rritejâŠderi kur mĂ«?!shkruan Myftiu.
Përmes kësaj ekspozite, artisti përballet me pasojat e pazgjidhura të luftës dhe ngre pyetje mbi kuptimin e kujtesës në mungesë të së vërtetës, përgjigjeve dhe një vendi ku familjarët mund të vendosin një lule për të dashurit e tyre.
âĂshtĂ« njĂ« poemĂ« vizuale pĂ«r tĂ« pagjeturit. ĂshtĂ« njĂ« akt kujtese dhe njĂ« klithmĂ« e heshtur zieâ, pĂ«rfundon Myftiu.
Ekspozita i kushtohet të gjitha familjeve të personave të pagjetur, të cilat edhe pas kaq shumë vitesh vazhdojnë të presin, të kërkojnë dhe të shpresojnë për zbardhjen e fatit të tyre./KultPlus.com
NĂ«n temĂ«n âKujtesaâ, dita e katĂ«rt e Etno Fest solli njĂ« program tĂ« pasur artistik dhe reflektues, duke ndĂ«rthurur debatin, muzikĂ«n dhe teatrin pĂ«r tĂ« trajtuar rĂ«ndĂ«sinĂ« e kujtesĂ«s kolektive dhe pĂ«rvojave njerĂ«zore.
MbrĂ«mja u hap me debatin âDĂ«shmi, dinjitet dhe shpresĂ«â, tĂ« organizuar nga Qendra Kosovare pĂ«r Rehabilitimin e tĂ« Mbijetuarve tĂ« TorturĂ«s (KRCT/QKRM). NĂ« panel morĂ«n pjesĂ« drejtoresha Feride Rushiti, si dhe tĂ« mbijetuarit Ramadan Nishori dhe Shyhrete Tahiri, tĂ« cilĂ«t ndanĂ« rrĂ«fimet e tyre mbi pĂ«rballjen me dhunĂ«n seksuale gjatĂ« luftĂ«s, procesin e shĂ«rimit dhe rĂ«ndĂ«sinĂ« e thyerjes sĂ« heshtjes. GjatĂ« diskutimit u theksua se pĂ«rgjegjĂ«sia dhe turpi u takojnĂ« vetĂ«m autorĂ«ve tĂ« krimeve, ndĂ«rsa shoqĂ«ria duhet tĂ« mbĂ«shtesĂ« tĂ« mbijetuarit dhe tĂ« ruajĂ« tĂ« vĂ«rtetĂ«n pĂ«r brezat e ardhshĂ«m.
Programi artistik vijoi me interpretimin e sopranos Besarta Murtezani dhe Ansamblit âDardanusâ nga Tetova, tĂ« cilĂ«t sollĂ«n njĂ« mbrĂ«mje muzikore ku u ndĂ«rthurĂ«n eleganca vokale, tradita dhe ndjeshmĂ«ria artistike.
NjĂ« nga momentet kulmore tĂ« natĂ«s ishte shfaqja teatrore âPylliâ e autorit Florian Zeller, e realizuar nga Teatri âBekim Fehmiuâ nĂ«n regjinĂ« e Erson Zymberit. PĂ«rmes njĂ« qasjeje bashkĂ«kohore, shfaqja trajtoi marrĂ«dhĂ«niet njerĂ«zore, kujtesĂ«n dhe pĂ«rballjen e individit me tĂ« kaluarĂ«n, duke ofruar njĂ« pĂ«rjetim tĂ« fuqishĂ«m emocional pĂ«r publikun.
MbrĂ«mja u pĂ«rmbyll me Etno NejĂ«n, ku kĂ«ngĂ«tari Naim Bunjaku â Xuxi krijoi njĂ« atmosferĂ« festive me interpretimin e tij, duke e mbyllur natĂ«n me ritĂ«m dhe energji.
Organizatorët shprehën gjithashtu mirënjohje për vullnetarët e festivalit, të cilët me përkushtimin dhe angazhimin e tyre kanë një rol të rëndësishëm në realizimin e çdo aktiviteti të Etno Fest./KultPlus.com
Dhjetë vjet pas triumfit historik në Rio de Janeiro, medalja e artë olimpike e Majlinda Kelmendit mbetet një nga arritjet më të mëdha të sportit kosovar. Për këtë përvjetor, trajneri Driton Kuka ka rikujtuar momentin që ndryshoi historinë e sportit në Kosovë.
Dhjetë vjet më parë, më 7 gusht 2016, sporti kosovar shkroi historinë me medaljen e parë të artë olimpike. Në debutimin e Kosovës në Lojërat Olimpike, Majlinda Kelmendi triumfoi në kategorinë deri në 52 kilogramë në xhudo, duke u ngjitur në majën e podiumit në Rio de Janeiro dhe duke i sjellë vendit suksesin më të madh në arenën olimpike.
Për përvjetorin e këtij momenti historik, trajneri Driton Kuka rikujtoi rrugëtimin drejt medaljes së artë përmes një postimi në rrjetet sociale.
âKampione Evropiane katĂ«r herĂ«. Kampione BotĂ«rore dy herĂ«. MegjithatĂ«, gjithmonĂ« kishte njĂ« âporâ nga njerĂ«zit kudo qĂ« na takonin. Olimpiada ishte gjithmonĂ« komenti dhe kishin tĂ« drejtĂ«. Olimpiada megjithatĂ« Ă«shtĂ« e veçantĂ«. DhjetĂ« vjet mĂ« parĂ« erdhi e arta olimpike â ajo qĂ« na mungonte. TashmĂ« i kishim tĂ« gjitha medaljet e arta qĂ« mund tĂ« fitohen nĂ« sportâ, ka shkruar Kuka.
Suksesi i Majlinda Kelmendit hapi një epokë të re për xhudon kosovare. Nën drejtimin e Driton Kukës, Kosova ka fituar medalje në të tri edicionet e Lojërave Olimpike ku ka marrë pjesë.
NĂ« LojĂ«rat Olimpike âTokio 2020â, tĂ« zhvilluara nĂ« vitin 2021 pĂ«r shkak tĂ« pandemisĂ« COVID-19, Distria Krasniqi dhe Nora Gjakova fituan medalje tĂ« arta. NdĂ«rkaq, nĂ« âParisi 2024â, Distria Krasniqi fitoi medaljen e argjendtĂ«, ndĂ«rsa Laura Fazliu siguroi medaljen e bronztĂ«, duke vazhduar traditĂ«n e sukseseve tĂ« xhudos kosovare nĂ« skenĂ«n olimpike./rtk
Një gjykatës në New Mexico ka urdhëruar kompaninë Meta Platforms, pronaren e Facebook dhe Instagram, të paguajë mbi 900 milionë dollarë, pasi një juri konstatoi se kompania nuk kishte arritur të mbronte siç duhet përdoruesit e mitur në platformat e saj.
Vendimi, i raportuar nga Wall Street Journal, përfshin një fond prej 567 milionë dollarësh për masa korrigjuese, krahas 375 milionë dollarëve në gjoba civile të vendosura më herët.
GjykatĂ«si e cilĂ«soi MetĂ«n si njĂ« âshqetĂ«sim tĂ« vĂ«rtetĂ« publikâ, duke e krahasuar ndikimin e platformave tĂ« saj me probleme tĂ« tjera tĂ« mĂ«dha shoqĂ«rore, si ndotja e ajrit. Ai urdhĂ«roi gjithashtu krijimin e njĂ« fondi tĂ« veçantĂ« pĂ«r mbrojtjen e tĂ« miturve.
Ndër masat që Meta duhet të zbatojë në New Mexico janë kufizimi i kohës që të rinjtë kalojnë në Facebook dhe Instagram, fshehja si parazgjedhje e numrit të pëlqimeve në postimet e përdoruesve të mitur, si dhe publikimi i materialeve informuese mbi rreziqet e përdorimit të rrjeteve sociale.
Ky vendim përbën një tjetër goditje të rëndësishme ligjore ndaj Metës, e cila është përballur me kritika të shumta në lidhje me ndikimin e platformave të saj në shëndetin dhe sigurinë e përdoruesve të rinj./KultPlus.com
Profesori i Universitetit tĂ« Cambridge, Jason Arday, ka dhĂ«nĂ« dorĂ«heqjen nga posti i tij âme efekt tĂ« menjĂ«hershĂ«mâ, pas njĂ« debati publik lidhur me pretendime pĂ«r plagjiaturĂ« dhe pyetje mbi disa nga kualifikimet e tij akademike.
Universiteti i Cambridge bĂ«ri tĂ« ditur se kishte nisur njĂ« hetim ndaj Arday âpas informacioneve tĂ« rejaâ rreth historikut tĂ« tij akademik.
Arday, i cili nĂ« vitin 2023 u bĂ« profesori mĂ« i ri me ngjyrĂ« nĂ« historinĂ« e universitetit, ka pranuar gabime nĂ« disa prej punimeve tĂ« tij, por ka mohuar se ka mashtruar. Ai deklaroi se ishte pĂ«rballur me ânjĂ« nivel tĂ« pamĂ«shirshĂ«m shqyrtimi publik dhe sulmi personalâ, duke theksuar se nuk ishte âgĂ«njeshtarâ.
Debati nisi pas disa raportimeve mediatike që vunë në pikëpyetje disa nga arritjet e tij akademike dhe ngritën akuza për plagjiaturë në tezën e tij të doktoraturës.
NĂ« njĂ« deklaratĂ« tĂ« publikuar nga Good Law Project, Arday tha se vendimi pĂ«r tâu larguar ishte marrĂ« pasi kishte arritur nĂ« pĂ«rfundimin se kjo ishte âe vetmja mĂ«nyrĂ« pĂ«r ta mbyllur kĂ«tĂ« kapitullâ.
âEmĂ«rimi si profesor ka qenĂ« pa dyshim privilegji mĂ« i madh profesional i jetĂ«s simeâ, u shpreh ai, duke shtuar se âvjen njĂ« moment kur kostoja personale bĂ«het shumĂ« e madheâ.
Ai theksoi gjithashtu se dorëheqja e tij nuk duhet të interpretohet si humbje e besimit në studime apo në vlerat që e kishin sjellë fillimisht në Universitetin e Cambridge./KultPlus.com
KĂ«rkesa pĂ«r qira afatshkurtra nĂ« ShqipĂ«ri po rritet mĂ« shpejt sesa oferta (numri i pronave tĂ« disponueshme pĂ«r tâu dhĂ«nĂ« me qira), gjĂ« qĂ« ka çuar nĂ« rritjen e çmimeve, shkruan Arina Codreanu nĂ« gazetĂ«n javore ekonomike tĂ« pavarur moldave âLogos Pressâ.
Sipas platformĂ«s analitike âAirDNAâ, tregu ka shĂ«nuar disa nga rezultatet mĂ« tĂ« mira tĂ« viteve tĂ« fundit, gjatĂ« kĂ«saj vere.
Sipas tĂ« dhĂ«nave tĂ« âACP Albaniaâ, turistĂ«t rezervuan 284 300 netĂ« qĂ«ndrimi nĂ« apartamente tĂ« listuara nĂ« âAirbnbâ, âBooking.comâ dhe platforma tĂ« tjera gjatĂ« muajit qershor.
Kjo është 23% më shumë krahasuar me të njëjtin muaj të vitit të kaluar.
Në të njëjtën kohë, numri i pronave të disponueshme për qira u rrit vetëm me 9,26%, nga 28 900 në 31 600.
Kjo do të thotë se kërkesa u rrit shumë më shpejt sesa oferta, duke krijuar mungesë të pronave të lira.
Si pasojë, shkalla mesatare e rezervimit (përqindja e kohës që një pronë është e rezervuar) u rrit në 60%, nga 55% që ishte në qershor të vitit të kaluar.
Sipas âAirDNAâ, pronat e reja qĂ« regjistrohen nĂ« âAirbnbâ dhe platforma tĂ« ngjashme gjejnĂ« qiramarrĂ«s pothuajse menjĂ«herĂ«.
Edhe çmimet janë rritur paralelisht me kërkesën.
Ămimi mesatar pĂ«r njĂ« natĂ« arriti nĂ« 65,85 euro nĂ« qershor, ose 5,48% mĂ« shumĂ« se njĂ« vit mĂ« parĂ«, kur ishte 62,43 euro.
Kjo rritje nuk ka qenë një fenomen i përkohshëm.
Gjatë 12 muajve të fundit: numri i netëve të rezervuara u rrit me 18%, duke arritur në 2,5 milionë net; të ardhurat nga tregu i qirave afatshkurtra u rritën me 20%, duke arritur në 144 milionë euro; numri mesatar i pronave aktive të listuara arriti në 28,000, ose 15,3% më shumë se një vit më parë; çmimi mesatar për natë u rrit në 57,5 euro; shkalla mesatare vjetore e rezervimit ishte 54,5%.
Një nga arsyet e kësaj tendence është ndryshimi në mënyrën se si udhëtojnë turistët.
Gjithnjë e më shumë vizitorë po udhëtojnë në mënyrë të pavarur, duke zgjedhur apartamente dhe banesa me qira në vend të hoteleve.
Kjo mban të lartë kërkesën për akomodime private jo vetëm gjatë sezonit veror, por edhe gjatë gjithë vitit.
Përsa i përket rritjes së ofertës, Shqipëria mbetet një vend lider në Ballkan.
Gjatë vitit të fundit, numri i pronave aktive të listuara u rrit me 15,34%, duke lënë pas Malin e Zi (10,04%), Rumaninë (10%), Serbinë (8,5%), Slloveninë (6,6%) dhe Bullgarinë (5%).
Për nga madhësia e tregut të qirave afatshkurtra, Shqipëria renditet e dyta në Ballkan, pas Rumanisë.
Mesatarisht, çdo muaj jepen me qira rreth 28,000 prona në Shqipëri, krahasuar me 34,300 prona në Rumani.
Të dhënat e muajit qershor, tregojnë se interesi i turistëve për Shqipërinë vazhdon të rritet dhe, bashkë me të, po rritet edhe interesi ndaj pasurive të paluajtshme shqiptare, për investitorët që synojnë të sigurojnë të ardhura nga qiratë afatshkurtra./Atsh/KultPlus.com
Mes artit dhe traditĂ«s, ekspozita âFustanellaâ, e hapur nĂ« Muzeun Etnografik tĂ« Beratit, solli pĂ«r publikun njĂ« nga simbolet mĂ« pĂ«rfaqĂ«suese tĂ« identitetit shqiptar.
Përmes kësaj ekspozite, fustanella u prezantua jo vetëm si një veshje tradicionale, por edhe si një pasuri e çmuar e trashëgimisë kulturore shqiptare.
Punimet e realizuara nga artisti Fatos Sojati, tĂ« karakterizuara nga forma, detaje dhe interpretime tĂ« veçanta artistike, zgjuan interesin e vizitorĂ«ve. TĂ« rinj dhe turistĂ« u ndalĂ«n pĂ«r tâi admiruar nga afĂ«r veprat, tĂ« cilat krijuan njĂ« urĂ« mes traditĂ«s dhe artit bashkĂ«kohor.
Ekspozita u shndërrua në një takim të veçantë me trashëgiminë kulturore, duke e afruar fustanellën me publikun dhe duke i dhënë një dimension të ri artistik.
Fustanella është një nga elementët më të njohur të veshjes tradicionale shqiptare, me një histori që shtrihet prej shekujsh. E përdorur kryesisht në Shqipërinë e Jugut, ajo ka qenë simbol i identitetit, krenarisë dhe qëndresës, duke mbetur edhe sot një pjesë e rëndësishme e trashëgimisë kulturore kombëtare./atsh/KultPlus.com
Aktori Leonardo DiCaprio dhe Lauren Sånchez Bezos kanë nisur një partneritet të ri për mbrojtjen e biodiversitetit, me synimin për të rikuperuar speciet më të rrezikuara të faunës dhe florës në botë.
Sipas Unionit Ndërkombëtar për Ruajtjen e Natyrës (IUCN), pothuajse 176 mijë specie janë nën vëzhgim të veçantë, ndërsa mbi 31 mijë prej tyre klasifikohen si në rrezik kritik për zhdukje, të rrezikuara ose tashmë të zhdukura në natyrë.
PĂ«r tâiu pĂ«rgjigjur kĂ«saj krize globale, Ă«shtĂ« krijuar Phoenix Species Project, njĂ« program qĂ« synon tĂ« bĂ«het njĂ« nga iniciativat mĂ« ambicioze pĂ«r mbrojtjen dhe rikuperimin e jetĂ«s sĂ« egĂ«r.
Projekti do të bashkëpunojë me komunitetet indigjene, popullsitë lokale, shkencëtarët, qeveritë dhe më shumë se 100 organizata partnere në mbarë botën për të hartuar dhe zbatuar plane të personalizuara për rikuperimin e çdo specieje të rrezikuar.
Masat e planifikuara përfshijnë programe shumimi në kushte të kontrolluara, restaurimin e habitateve natyrore, largimin e specieve pushtuese që dëmtojnë ekosistemet, si dhe ndërhyrje të tjera të nevojshme për të rritur mundësitë e mbijetesës së specieve.
Të gjitha aktivitetet do të zhvillohen nën mbikëqyrjen shkencore të IUCN-së, me synimin që çdo ndërhyrje të bazohet në standardet dhe praktikat më të mira ndërkombëtare për ruajtjen e natyrës./KultPlus.com
Festivali tradicional i perime-kulturĂ«s âChillifestĂ«â nis sot, mĂ« 7 gusht 2026, nĂ« KrushĂ« tĂ« Madhe tĂ« Rahovecit, duke shĂ«nuar edicionin e tij tĂ« 12-tĂ«.
Hapja e festivalit bĂ«het me njĂ« vizitĂ« nĂ« fermĂ«n Korr e Ha dhe me organizimin e âKarnavalit tĂ« Perimeveâ, ndĂ«rsa aktivitetet do tĂ« zgjasin tri ditĂ«, mĂ« 7, 8 dhe 9 gusht.
Organizatorët bëjnë të ditur se gjatë festivalit do të zhvillohen aktivitete të shumta argëtuese, kulturore dhe promovuese, me fokus në agro-kulturë.
âGjatĂ« kĂ«tyre tri ditĂ«ve do tĂ« mbahen aktivitete tradicionale, autoktone dhe unike, ndĂ«rsa pĂ«r dy net rresht nĂ« mbrĂ«mje do tĂ« ketĂ« koncerte me kĂ«ngĂ«tarĂ« tĂ« estradĂ«s shqiptare si TNT, FisnikĂ«t, Ramadan Krasniqi â Dani, ILO, Bono, Mossi, Rina Balaj dhe shumĂ« artistĂ« tĂ« tjerĂ«â, thuhet nĂ« njoftim.
Sipas programit tĂ« edicionit tĂ« sivjetmĂ«, âChillifestĂ«â do tĂ« sjellĂ« njĂ« sĂ«rĂ« aktivitetesh qĂ« synojnĂ« promovimin e prodhimtarisĂ« vendore, perimeve dhe kulturave bujqĂ«sore.
Po ashtu, gjatë festivalit do të organizohen gara të ndryshme për promovimin e perimeve dhe kulturave bujqësore, si dhe do të ndahen dhurata e shpërblime për vizitorët.
OrganizatorĂ«t u bĂ«jnĂ« thirrje qytetarĂ«ve qĂ« tâi bashkohen festivalit me sloganin: âDitĂ« e gĂ«zueme â mĂ« 7, 8 dhe 9 gusht ejani nĂ« ChillifestĂ«, KrushĂ« e Madhe.â/KultPlus.com
KĂ«ngĂ«tarja shqiptare me famĂ« botĂ«rore, Dua Lipa ka prezantuar librin e radhĂ«s tĂ« Service95 Book Club, duke rekomanduar romanin âLost Lambsâ tĂ« autores Madeline Cash.
Në prezantimin e saj, Dua e cilëson veprën si një nga romanet më të përfolura të vitit 2026, duke theksuar se fama që e ka shoqëruar është plotësisht e merituar.
Romani ndjek historinë e familjes Flynn, e cila përballet me shpërbërjen e marrëdhënieve të saj pasi prindërit vendosin të hapin martesën e tyre. Ndërkohë, tre vajzat e familjes përpiqen të gjejnë identitetin dhe vendin e tyre në një botë gjithnjë e më të trazuar.
Sipas Duas, libri trajton tema të ndryshme, duke përfshirë marrëdhëniet familjare, teoritë e konspiracionit, radikalizimin në internet, kërkimin e identitetit dhe nevojën për lidhje njerëzore.
âĂshtĂ« njĂ« roman qĂ« ka gjithçka: njĂ« familje jofunksionale, njĂ« miliarder tĂ« pamĂ«shirshĂ«m, teori konspirative, radikalizim online dhe, nĂ« thelb, njĂ« kĂ«rkim pĂ«r identitet dhe kuptim,â shkruan Dua.
Ajo vlerëson gjithashtu stilin e autores Madeline Cash, duke thënë se rrëfimi është dinamik dhe intensiv, por se në qendër të historisë mbetet ndjeshmëria dhe lidhja mes anëtarëve të familjes Flynn.
âĂshtĂ« qesharak, i shpejtĂ« dhe tĂ« pĂ«rfshin plotĂ«sisht. Besojini gjithĂ« bujĂ«s qĂ« Ă«shtĂ« krijuar rreth tij,â pĂ«rfundon Dua Lipa nĂ« rekomandimin e saj.
âLost Lambsâ Ă«shtĂ« pĂ«rzgjedhja mĂ« e re e Service95 Book Club, nismĂ«s sĂ« leximit tĂ« themeluar nga Dua Lipa, e cila promovon autorĂ« dhe vepra bashkĂ«kohore nga vende tĂ« ndryshme tĂ« botĂ«s./KultPlus.com
I fshehur në rrëzë të maleve Rodopi, fshati Mandricë, në komunën e Ivajllovgradit, është i vetmi fshat shqiptar në Bullgari.
I ndodhur rreth 20 kilometra në jug të Ivajllovgradit, pranë kufirit me Greqinë, ai shtrihet mes luginave të lumenjve Bjala Reka dhe Luda Reka.
Mandrica është pjesë e një konstelacioni historik vendbanimesh në Thrakinë e Edrenesë, të themeluara shekuj më parë nga kolonë shqiptarë.
Sot, të gjitha fshatrat e tjera të këtij grupi ndodhen brenda kufijve të Greqisë dhe Turqisë.
Sipas librit historik vendas âA Reader on Mandritsaâ, kĂ«to vendbanime pĂ«rfshinin Zalafin (mĂ« vonĂ« tĂ« ndarĂ« nĂ« fshatrat Abalar dhe Karakasim), Sultankojin dhe Ibriktepen.
Agjencia bullgare e lajmeve, BTA bisedoi, në bullgarisht dhe shqip, me banorët vendas Katerina Ilieva, banoren më të moshuar të fshatit, Sulltana Aleksandrova 95 vjeçe, e njohur me përkëdheli si gjyshja Sulltana, si dhe me Kostadin Bejçev.
Historia e Mandricës
Sipas legjendës lokale, Mandrica u themelua në vitin 1636 nga tre vëllezër të krishterë ortodoksë nga fshati Vithkuq, në juglindje të Shqipërisë së sotme.
Ata merreshin me blegtori dhe prodhimin e bulmetit dhe kishin rënë dakord të furnizonin ushtrinë osmane me mish dhe produkte qumështi gjatë rrugës së saj drejt Adrianopojës (Edirnesë së sotme).
Emri i fshatit rrjedh nga fjala mandra, për shkak të profesionit tradicional të themeluesve.
I mahnitur nga puna e tyre, beu vendas osman u urdhĂ«roi tĂ« drejtonin tufat e bagĂ«tive nga lindja deri nĂ« perĂ«ndim tĂ« diellit dhe tĂ« vendoseshin aty ku do tâi zinte nata.
Pikërisht aty ata ngritën fshatin e tyre, të cilin beu më pas e përjashtoi nga taksat.
Disa banorë besojnë se vendbanimi është edhe më i vjetër se shekulli XVII.
Versione të tjera të rrëfimit thonë se kampi i parë ishte ngritur në bregun përballë të lumit Bjala Reka, përpara se fshati të zhvendosej në vendin ku ndodhet sot.
Me kalimin e kohës, themeluesit u martuan me gra nga fshatrat përreth, të cilat mësuan gjuhën shqipe.
Kështu Mandrica u zgjerua gradualisht dhe u shndërrua në një qendër të begatë zejtarie dhe tregtie.
Rreth një shekull më parë, aty jetonin afro 3 500 banorë.
Fshati kishte dy shkolla, një punishte për derdhjen e kambanave, punishte për susam dhe tahini, mullinj, farkëtarë, kasapë, kinema dhe shumë biznese të tjera, disa prej ndërtesave të të cilave ruhen ende sot.
Gjurmët e këtij begatimi shihen ende në shtëpitë e mëdha prej qerpiçi, arkitektura karakteristike e të cilave i dallon menjëherë nga shtëpitë e fshatrave fqinjë.
Një nga ndërtesat më mbresëlënëse është shtëpia me tulla e doktor Atanas Pejkidis, i cili studioi mjekësi në Stamboll, u specializua për gjinekologji në Paris dhe më pas u kthye për të ushtruar profesionin në Mandricë.
Prodhimi i mëndafshit ishte dikur burimi kryesor i jetesës së fshatit.
Katerina Ilieva thotë se vetë shtëpitë e dëshmojnë këtë histori.
Duke u treguar vizitorëve banesën e saj, ajo tregon katin e sipërm të gjerë, të projektuar posaçërisht për rritjen e krimbave të mëndafshit.
Sot, të njëjtat dhoma përdoren për tharjen e bimëve mjekësore dhe varjen e vargjeve të duhanit, një tjetër kulturë tradicionale e zonës.
Kishat dhe âshenjtorja e gjallĂ«â
Mandrica ka dy kisha, kishën e vjetër të Shën Nedelës pranë varrezave dhe kishën e Shën Dhimitrit në qendër të fshatit.
NĂ« kĂ«tĂ« tĂ« fundit ruhet njĂ« ikonĂ« e shĂ«n NedelĂ«s, tĂ« cilĂ«n gjyshja Sulltana e pĂ«rshkruan si njĂ« âshenjtore tĂ« gjallĂ«â.
Ajo kujton se pas procesionit tradicional të Pashkëve rreth fshatit, ritual që synonte të mbronte të mbjellat nga breshëri, ajo dhe shumë gra të tjera shihnin shenjtoren të shfaqej në formën e një gjarpri të mbledhur në rreth përpara kishës së vjetër, aty ku përfundonte procesioni.
Sipas saj, kjo shfaqje e shkurtër ishte një shenjë se shenjtorja ishte e kënaqur, megjithëse askush nuk mund ta shihte për më shumë se disa çaste.
Gjarpri është nderuar prej kohësh si figurë mbrojtëse si në besimet popullore shqiptare, ashtu edhe në ato bullgare.
Banorët theksojnë gjithashtu se kisha e shën Nedelës ngjan shumë me kishën e Vithkuqit, fshatit shqiptar nga ku mendohet se erdhën themeluesit.
Shqipja e ruajtur në Mandricë
Shqipja që flitet në Mandricë ndryshon ndjeshëm nga shqipja standarde e sotme dhe është ruajtur vetëm përmes traditës gojore.
Banorët i thanë BTA-së se gjatë një vizite të fundit në Vithkuq arritën të kuptonin rreth 80 për qind të gjuhës vendase të të folurës.
Ky dialekt Ă«shtĂ« studiuar gjerĂ«sisht nga albanologu Ludmil Stankov (1949â2020) nĂ« librin âThe Albanian Variety Spoken in the Village of Mandritsaâ (2017) dhe Ă«shtĂ« dokumentuar edhe nĂ«Â Fjalorin Bisedor Bullgarisht-Shqip, tĂ« hartuar nga Maria Hristova Georgieva-Peeva nĂ« vitin 2015.
Edhe sot banorët vazhdojnë ta flasin këtë formë arkaike të shqipes krahas bullgarishtes duke ua përcjellë brez pas brezi.
Gjuha jeton edhe nĂ« emrin e kompleksit ekologjik tĂ« fshatit, Bukor Shtepi, qĂ« nĂ« dialektin vendas do tĂ« thotĂ« âshtĂ«pi e bukurâ.
Gjyshja Sulltana i përshëndet vizitorët në shqip dhe më pas kujton një udhëtim të paharrueshëm në Shqipëri me ansamblin e grave këngëtare të fshatit, i cili përbëhej nga 25 anëtare.
Sot ajo është e vetmja e mbijetuar e grupit.
Një fotografi nga ai udhëtim ruhet ende në narteksin e kishës së shën Dhimitrit.
Ajo kujton se ansamblet shqiptare i ftuan këngëtaret nga Mandrica të performonin të parat dhe repertori i tyre autentik folklorik u vlerësua me çmim.
Edhe veshja tradicionale e Mandricës pasqyron trashëgiminë shqiptare.
Veshja më karakteristike është një përparëse-fustan prej leshi të zi, e zbukuruar me shirita të kuq.
âDy hapje tĂ« posaçme nĂ« pjesĂ«n e pĂ«rparmeâ, shpjegon Katerina Ilieva, âu mundĂ«sonin nĂ«nave tĂ« ushqenin foshnjat me gji pa e hequr veshjenâ.
Të gjitha gratë në fotografinë e realizuar në Shqipëri mbajnë këtë kostum tradicional.
Shpopullimi dhe lidhjet që vazhdojnë
Sipas Institutit Kombëtar të Statistikave të Bullgarisë, popullsia e Mandricës ra nga 52 banorë në vitin 2011 në vetëm 34 sipas regjistrimit të vitit 2021.
Fshati nisi të humbte popullsinë gjatë lëvizjeve të refugjatëve në periudhën e Luftërave Ballkanike dhe Luftës së Parë Botërore, ndërsa në dekadat e fundit shumë banorë janë larguar për arsye ekonomike.
Në fillim të shekullit XX, banorë të Mandricës themeluan fshatin Mandres pranë Kilkisit, në Greqinë e sotme, duke ia vënë emrin sipas vendlindjes së tyre.
Familje të tjera u shpërngulën në pjesë të ndryshme të Maqedonisë së Egjeut dhe Thrakisë Perëndimore.
Sot, ish-banorët jetojnë në Ivajllovgrad dhe në qytete të mëdha bullgare si Plovdivi dhe Sofja.
Mes tyre Ă«shtĂ« edhe shkrimtari Nikolaj Tabakov, themelues i shtĂ«pisĂ« botuese âAnubisâ.
Banorët dhe pasardhësit e tyre kthehen rregullisht në fshat për festa dhe takime familjare.
NjĂ« prej tyre, me titull âSĂ«rish bashkĂ«â, organizohet prej disa vitesh nga Shoqata pĂ«r Ringjalljen e MandricĂ«s, e krijuar rreth njĂ« dekadĂ« mĂ« parĂ«.
Shoqata ka ndërmarrë nisma të shumta për ruajtjen e trashëgimisë së fshatit, duke mirëmbajtur faqen mandritsa.com, botuar libra dhe promovuar Mandricën si destinacion kulturor.
Mandrica sot
Megjithëse kanë mbetur vetëm pak banorë të përhershëm, Mandrica nuk është aspak një fshat i braktisur.
Një dyqan lëvizës e viziton dy herë në javë, të hënën dhe të premten, duke furnizuar banorët me produktet bazë.
Teknologjia ka mbërritur edhe te një prej simboleve më të vjetra të fshatit.
Kulla e kambanës është pajisur me një sistem automatik me dy butona, një për raste gëzimi dhe një për raste zie.
Para meshës së së dielës në kishën e shën Dhimitrit, kambana bie me tinguj festivë për të ftuar besimtarët.
Vizitorët shpesh lënë monedha përpara ikonës së Virgjëreshës Mari.
Sipas banorĂ«ve, ikona i âpranonâ nĂ« mĂ«nyrĂ« tĂ« mistershme ofertat dhe, kur vjen koha e duhur, i lĂ« ato tĂ« bien nĂ« enĂ«n e dhurimeve tĂ« vendosur poshtĂ« saj.
Disa familje britanike janë vendosur gjithashtu në Mandricë dhe marrin pjesë në meshën e së dielës.
Aleksandri, me origjinë nga Londra, e quan Mandricën vendin e tij të preferuar në botë.
Ai mbërriti rastësisht në fshat, por sot jeta dhe puna e tij janë të lidhura ngushtë me të.
Me profesion ndërtues, ai organizon seminare për restaurimin e shtëpive tradicionale prej qerpiçi.
Dy vajzat e tij kanë blerë gjithashtu shtëpi në fshat.
Pas meshĂ«s, banorĂ«t mblidhen nĂ« kafenenĂ« e kompleksit ekologjik âBukor Shtepiâ.
Fëmijët, që kalojnë verën në Mandricë, shkojnë në pishinën e hotelit, ndërsa vizitorët mund të qëndrojnë në një nga bujtinat e zonës.
Fshati organizon gjithashtu punëtori artizanale të përqendruara në ndërtimin tradicional me qerpiç.
NjĂ« aktivitet i zhvilluar sĂ« fundmi nĂ« muajin qershor nga shoqata âMjeshtra pĂ«r Dijet dhe Zejet Tradicionaleâ ishte njĂ« kurs praktik mbi teknikat e ndĂ«rtimit me baltĂ«.
Banorët flasin me entuziazëm për këto nisma dhe mbeten optimistë se jeta në Mandricë jo vetëm që nuk do të shuhet, por do të vazhdojë të lulëzojë, duke mirëpritur vizitorë të rinj me mikpritjen legjendare shqiptare dhe duke ruajtur frymën e këtij fshati të jashtëzakonshëm, ku shekuj historie të përbashkët mbeten ende gjallë./Atsh/KultPlus.com
ĂshtĂ« miratuar Ligjin âPĂ«r disa shtesa dhe ndryshime nĂ« ligjin âPĂ«r librin nĂ« RepublikĂ«n e ShqipĂ«risĂ«ââ, i cili riformulon kuadrin rregullator pĂ«r botimin, mbrojtjen, promovimin dhe shpĂ«rndarjen e librit brenda dhe jashtĂ« territorit tĂ« vendit.
Ligji i ri, cili është publikuar të enjten edhe në Fletoren Zyrtare, shpall zyrtarisht si veprimtari me interes publik e kombëtar prodhimin dhe mbrojtjen e librit e të produkteve të përafërta me të, si dhe promovimin e tij jashtë kufijve shtetërorë. Ndryshimet ligjore synojnë mbrojtjen e të drejtave të autorit, nxitjen e leximit, digjitalizimin dhe rritjen e aksesueshmërisë.
Inovacionet kryesore të ligjit të ri
NĂ« konceptin e librit pĂ«rfshihen zyrtarisht librat elektronikĂ« dhe materialet shoqĂ«ruese (pamore, audiovizuale apo zanore). Po ashtu, pĂ«rcaktohet nocioni i âlibrashitĂ«sitâ edhe pĂ«r tregjet elektronike, si dhe roli i shtetit dhe âimportuesitâ tĂ« botimeve.
Ădo ekzemplar libri nĂ« qarkullim do tĂ« pajiset me njĂ« identifikues unik universal nĂ« formĂ« barkodi, i pĂ«rbĂ«rĂ« nga tre komponentĂ« (ISBN/DOI, tĂ« dhĂ«nat kohore dhe njĂ« komponent algoritmik unik). Gjenerimi dhe administrimi i kĂ«tyre barkodeve do tĂ« kryhet nga Agjencia e tĂ« DrejtĂ«s sĂ« Autorit.
Rregullohet me ligj edhe marrëdhënia kontraktuale me shkrim mes autorit dhe shtëpisë botuese. Kontrata tip do të miratohet me akt nënligjor dhe duhet të përcaktojë detyrimisht afatin, territorin, formatet, tirazhin, raportimin e shitjeve dhe shpërblimin. Shpallet e pavlefshme çdo klauzolë që i mohon autorit të drejtën e informimit mbi shitjet.
Qendra Kombëtare e Librit dhe Leximit (QKLL) rikonfirmohet si person juridik publik buxhetor me detyra të zgjeruara për financimin e projekteve, përkthimeve të letërsisë shqipe në gjuhë të huaja dhe promovimit ndërkombëtar. Ligji sqaron se QKLL nuk do të ushtrojë kompetenca licencuese apo klasifikuese mbi shtëpitë botuese.
Institucionalizohet dhĂ«nia e pĂ«rvitshme e Ămimeve KombĂ«tare tĂ« LetĂ«rsisĂ« pĂ«r veprat e botuara gjatĂ« vitit paraardhĂ«s. Juria do tĂ« emĂ«rohet brenda janarit dhe do tĂ« ketĂ« mandat njĂ«vjeçar, ndĂ«rsa fituesit do tĂ« shpallen jo mĂ« vonĂ« se 20 dhjetori.
Parashikohet bashkëfinancimi i titujve të veprave të aksesueshme për personat me aftësi të kufizuara, procedurat e të cilit do të përcaktohen me Vendim të Këshillit të Ministrave.
Njësitë e vetëqeverisjes vendore detyrohen të planifikojnë në buxhet një zë të veçantë e të patjetërsueshëm për blerjen e librave për bibliotekat publike. Ndërkohë, nga 5 kopjet e detyruara që dorëzohen, Biblioteka Kombëtare mban 3 kopje dhe i shpërndan të tjerat te Biblioteka e Kuvendit ose institucione të tjera publike.
Kontrolli mbi zbatimin e ligjit do të ushtrohet sipas legjislacionit për inspektimin, ndërsa masat administrative me gjobë do të jepen nga Inspektorati Shtetëror i Mbikëqyrjes së Tregut.
Ligji është dekretuar nga Presidenti i Republikës, Bajram Begaj, dhe hyn në fuqi 15 ditë pas botimit në Fletoren Zyrtare./rtsh
Ministria e Sportit dhe Rinisë ka hapur thirrjen për pjesëmarrje në aktivitetin që do të organizohet me rastin e Ditës Ndërkombëtare të Rinisë 2026, duke ftuar të rinjtë e moshës 16 deri në 29 vjeç të bëhen pjesë e diskutimeve dhe aktiviteteve interaktive.
Aktiviteti do të mbahet më 12 gusht, nga ora 10:00 deri në 12:00, në hapësirën para ndërtesës së Ministrisë së Sportit dhe Rinisë.
Sipas njoftimit, pjesëmarrësit do të kenë mundësinë të ndajnë idetë, sfidat dhe vizionin e tyre për të ardhmen, si dhe të kontribuojnë me propozime për çështje që lidhen me të rinjtë, shkruan KultPlus.
Ministria ka ftuar tĂ« gjithĂ« tĂ« rinjtĂ« qĂ« tâi bashkohen kĂ«tij aktiviteti, duke e cilĂ«suar atĂ« si njĂ« mundĂ«si pĂ«r dialog, shkĂ«mbim mendimesh dhe pĂ«rfshirje aktive nĂ« ndĂ«rtimin e njĂ« tĂ« ardhmeje mĂ« tĂ« mirĂ«./KultPlus.com
Kalaja e RozafĂ«s po hyn nĂ« njĂ« periudhĂ« tĂ« re ndĂ«rhyrjesh, ku krahas mbrojtjes sĂ« monumentit historik, vĂ«mendje e veçantĂ« do tâi kushtohet edhe mĂ«nyrĂ«s se si vizitorĂ«t e pĂ«rjetojnĂ« njĂ« prej simboleve mĂ« tĂ« njohura tĂ« ShkodrĂ«s.
Projekti i ri synon të përmirësojë infrastrukturën dhe kushtet e pritjes së turistëve, ndërsa ndërhyrjet në kompleksin e kalasë do të orientohen drejt restaurimit dhe ruajtjes së vlerave të saj historike e arkitektonike.
Nisma mbështetet nga Banka Evropiane për Rindërtim dhe Zhvillim (BERZH), ndërsa financimi realizohet përmes Fondit Shqiptar të Zhvillimit, në bashkëpunim me institucionet përgjegjëse për trashëgiminë kulturore dhe Bashkinë Shkodër.
Një pjesë e rëndësishme e projektit lidhet me aksesin dhe organizimin e lëvizjes së vizitorëve. Në plan janë përfshirë masa për menaxhimin e transportit, si dhe krijimi i një stacioni të ri autobusi, me synimin për ta bërë mbërritjen dhe orientimin drejt monumentit më të përshtatshëm për turistët.
Paralelisht, ndërhyrjet do të shtrihen edhe në hapësirat e kompleksit monumental, ku synohet restaurimi dhe valorizimi i elementeve që dëshmojnë historinë e gjatë të Kalasë së Rozafës. Qëllimi është që zhvillimi i saj si destinacion turistik të shkojë paralelisht me ruajtjen e identitetit dhe autenticitetit të monumentit.
Interesi i vizitorëve ndaj kalasë është i konsiderueshëm. Vetëm gjatë korrikut të vitit 2026, monumenti priti 23,678 turistë, sipas të dhënave të Drejtorisë Rajonale të Trashëgimisë Kulturore Shkodër.
E ngritur mbi kodrën që shtrihet mbi qytet, Kalaja e Rozafës është një nga pikat më karakteristike të Shkodrës. Pozicioni i saj i ofron vizitorëve një pamje të gjerë mbi qytetin, liqenin dhe peizazhin përreth, duke e bërë njëkohësisht monument historik dhe një prej destinacioneve kryesore turistike të veriut të Shqipërisë.
Me ndërhyrjet e reja, synohet që kjo trashëgimi të ruhet për brezat e ardhshëm, ndërsa përvoja e vizitorëve dhe infrastruktura rreth saj të përshtaten me numrin gjithnjë në rritje të turistëve./Kultplus.com
NjĂ« fotografi mund tĂ« ruajĂ« njĂ« fytyrĂ«, njĂ« rrugĂ«, njĂ« zakon apo njĂ« moment qĂ« nuk kthehet mĂ«. NĂ« Muzeun KombĂ«tar tĂ« FotografisĂ« âMarubiâ nĂ« ShkodĂ«r, kjo ide merr njĂ« dimension mĂ« tĂ« gjerĂ«, pasi dy kapituj tĂ« rĂ«ndĂ«sishĂ«m tĂ« fotografisĂ« shqiptare prezantohen pranĂ« njĂ«ri-tjetrit: trashĂ«gimia e dinastisĂ« Marubi dhe krijimtaria e Gjon Milit.
PĂ«rmes ekspozitĂ«s sĂ« pĂ«rhershme âDinastia Marubiâ, muzeu hap njĂ« dritare drejt ShqipĂ«risĂ« sĂ« shekullit XIX. Koleksioni i fotografive tĂ« realizuara ndĂ«r vite nga MarubĂ«t dokumenton njĂ« shoqĂ«ri nĂ« ndryshim, duke ruajtur portrete, veshje, tradita dhe momente nga jeta e pĂ«rditshme. Materiali fotografik shĂ«rben kĂ«shtu edhe si njĂ« dĂ«shmi e çmuar pĂ«r mĂ«nyrĂ«n se si Ă«shtĂ« formĂ«suar kujtesa vizuale e vendit.
Në një tjetër drejtim të këtij rrëfimi qëndron Gjon Mili. I lindur në Korçë më 1904, ai u shpërngul në Shtetet e Bashkuara në vitin 1923, ku do të ndërtonte një karrierë që e vendosi në mesin e emrave të rëndësishëm të fotografisë eksperimentale.
âGjon Mili: RetrospektivĂ«â, kuruar nga Howard Greenberg, sjell nĂ« ShkodĂ«r njĂ« pĂ«rzgjedhje fotografish dhe materialesh arkivore nga koleksionet e Howard Greenberg Gallery. PĂ«rmes tyre bĂ«het e dukshme njĂ« qasje krejt tjetĂ«r ndaj aparatit fotografik: jo vetĂ«m tĂ« kapĂ«sh njĂ« çast, por tĂ« luash me mĂ«nyrĂ«n se si ai çast mund tĂ« shihet.
Mili e shndërroi dritën dhe lëvizjen në elemente të vetë fotografisë. Eksperimentet e tij me ekspozimin dhe gjurmët e lëvizjes krijuan imazhe ku koha nuk fshihet, por bëhet e dukshme. Kështu, fotografia merr një karakter më dinamik dhe artistik, duke u larguar nga funksioni i saj tradicional dokumentues.
Nëse Marubët na tregojnë se si fotografia mund të bëhet një arkiv i një shoqërie, Mili dëshmon se ajo mund të jetë edhe një hapësirë eksperimentimi. Njëri e ruan kohën përmes imazhit, tjetri e sfidon mënyrën se si koha regjistrohet në të.
PikĂ«risht ky kontrast i bĂ«n dy ekspozitat tĂ« plotĂ«sojnĂ« njĂ«ra-tjetrĂ«n. Nga negativĂ«t e xhamit dhe fotografitĂ« qĂ« sot kanĂ« vlerĂ«n e dokumenteve historike, te eksperimentet me dritĂ«n dhe lĂ«vizjen, âMarubiâ krijon njĂ« rrĂ«fim qĂ« shtrihet pĂ«rtej njĂ« periudhe tĂ« vetme.
Në Shkodër, fotografia shqiptare shfaqet kështu si një histori që ka ditur të ruajë të kaluarën, por edhe të kërkojë forma të reja shprehjeje. Marubët dhe Gjon Mili, secili në kohën dhe gjuhën e vet, dëshmojnë se një aparat fotografik mund të bëjë më shumë sesa të ndalë një moment: mund të ruajë një epokë dhe, njëkohësisht, të ndryshojë mënyrën se si e shohim atë./Kultplus.com
Nëse do të kishte një mënyrë për të parë se si funksiononte mendja e Umberto Eco-s, ajo ndoshta do të gjendej mes rafteve të bibliotekës së tij. Jo vetëm për shkak të mijëra librave që ajo përmban, por edhe për mënyrën se si shkrimtari, filozofi dhe semiologu italian i shihte ata: si pjesë të një rrjeti të pafund dijesh, zbulimesh dhe lidhjesh të papritura.
Prej 1 korrikut, biblioteka personale e Eco-s është bërë e qasshme për publikun në Palazzo Poggi, në Bolonjë, duke sjellë në një hapësirë të vetme një pjesë të rëndësishme të botës së tij intelektuale.
Koleksioni përmban rreth 32 mijë libra. Nëse do të vendoseshin njëri mbi tjetrin, do të arrinin afërsisht 900 metra lartësi, një shifër që e bën përmasën e kësaj biblioteke po aq mbresëlënëse sa edhe përmbajtjen e saj.
Por numri nuk është ajo që e bën koleksionin e veçantë. Eco kishte një mënyrë të pazakontë për ta menduar bibliotekën. Për të, ajo nuk duhej të ishte vetëm një hapësirë ku gjendej libri që po kërkoje. Përkundrazi, rëndësi kishte edhe ajo që mund të zbuloje rastësisht.
NĂ« kĂ«tĂ« ide qĂ«ndron edhe koncepti i âfqinjit tĂ« mirĂ«â, i lidhur me studiuesin Aby Warburg: njĂ« libĂ«r mund tĂ« bĂ«het i rĂ«ndĂ«sishĂ«m pikĂ«risht sepse ndodhet pranĂ« njĂ« tjetri qĂ« nuk kishe plan ta lexoje. PĂ«r Eco-n, kĂ«rkimi i dijes nuk pĂ«rfundonte gjithmonĂ« aty ku e kishe nisur.
Për ta sjellë koleksionin nga shtëpia e tij në Milano në Bolonjë, Universitetit të Bolonjës iu deshën muaj të tërë pune. Librat u kataloguan dhe u zhvendosën me kujdes, duke u përpjekur të ruhej edhe renditja që Eco kishte krijuar gjatë viteve.
Dhe ajo që gjendet në rafte është po aq e larmishme sa vetë interesat e tij. Krahas filozofisë, semiotikës dhe letërsisë botërore, koleksioni përfshin libra mbi fetë, okultizmin, historinë e artit, kinemanë, televizionin dhe kulturën popullore.
Në mesin e autorëve janë emra si James Joyce, J.R.R. Tolkien, Franz Kafka, Italo Calvino, Jorge Luis Borges dhe Agatha Christie, ndërsa një pjesë e konsiderueshme i kushtohet edhe botës së komikëve. Nga Diabolik dhe Tex Willer te Mafalda, Topolino, Spider-Man dhe Watchmen, raftet tregojnë se kurioziteti i Eco-s nuk kishte kufij të ngurtë mes kulturës së lartë dhe asaj popullore.
Koleksioni pĂ«rmban gjithashtu libra tĂ« rrallĂ« dhe botime tĂ« pazakonta. NjĂ« prej tyre Ă«shtĂ« njĂ« version pirat i romanit âEmri i TrĂ«ndafilitâ, botuar nĂ« Bashkimin Sovjetik me njĂ« kopertinĂ« qĂ«, nĂ« mĂ«nyrĂ« absurde, e paraqiste veprĂ«n si njĂ« roman erotik.
Megjithatë, ndoshta gjurmët më interesante janë ato që Eco ka lënë vetë mbi libra. Shënime në margjina, nënvizime, faqe të palosura, skica dhe shkrime të bëra me dorë e bëjnë koleksionin më shumë sesa një bibliotekë të ruajtur pas vdekjes së autorit. Ato tregojnë se si ai lexonte, çfarë e tërhiqte dhe cilat ide e bënin të ndalej te një faqe.
Rreth 150 persona e kanë vizituar deri tani këtë hapësirë, e cila mund të vizitohet me rezervim. Biblioteka do të jetë e mbyllur gjatë gushtit dhe pritet të rihapet në shtator.
Në këtë mënyrë, biblioteka e Eco-s nuk shfaq vetëm atë që lexonte një prej intelektualëve më të rëndësishëm italianë të shekullit XX. Ajo tregon edhe mënyrën se si ai e konceptonte dijen: si një rrjet ku një libër të çon te tjetri, një ide lind nga një tjetër dhe një zbulim i rastësishëm mund të jetë po aq i vlefshëm sa përgjigjja që ke kërkuar që në fillim./Kultplus.com
ĂfarĂ« e bĂ«n njĂ« qytet vĂ«rtet tĂ« mirĂ« pĂ«r tĂ« jetuar? Jo domosdoshmĂ«risht ndĂ«rtesat e larta, teknologjia apo numri i atraksioneve, por mĂ«nyra se si njĂ« banor e pĂ«rjeton ditĂ«n e zakonshme: sa lehtĂ« shkon nĂ« punĂ«, sa afĂ«r e ka njĂ« dyqan, sa i qasshĂ«m Ă«shtĂ« transporti dhe sa mirĂ« funksionojnĂ« hapĂ«sirat qĂ« ndajnĂ« tĂ« gjithĂ«.
Japonia duket se e ka gjetur një pjesë të kësaj formule. Në Indeksin Global të Jetueshmërisë 2026 të Economist Intelligence Unit, Osaka u rendit e shtata dhe Tokioja e dhjeta në botë. Kjo e bëri Japoninë të vetmin shtet aziatik me dy qytete në dhjetëshen më të mirë.
Pas këtij rezultati qëndrojnë faktorë si stabiliteti, shëndetësia, arsimi dhe infrastruktura, por edhe një mënyrë e veçantë e planifikimit urban. Qytetet japoneze janë ndërtuar rreth nevojave të jetës së përditshme, duke e bërë lëvizjen, blerjet dhe shërbimet më të arritshme.
Një nga shembujt më të qartë janë shotengai, rrugët tradicionale tregtare ku dyqanet e vogla, kafenetë, klinikat dhe shërbimet e tjera gjenden pranë njëra-tjetrës. Në vend që banorët të varen nga makinat për çdo nevojë, shumë prej tyre mund ta kryejnë pjesën më të madhe të ditës në këmbë.
Kjo mënyrë organizimi krijon edhe një tjetër ndjesi: lagjja bëhet pjesë e jetës sociale. Një vizitë për të blerë ushqime mund të shndërrohet në një shëtitje, takim me fqinjët dhe një përvojë të zakonshme të komunitetit.
Transporti publik Ă«shtĂ« njĂ« tjetĂ«r shtyllĂ«. Trenat dhe autobusĂ«t japonezĂ« njihen pĂ«r saktĂ«sinĂ«, pastĂ«rtinĂ« dhe sigurinĂ«, duke u mundĂ«suar njerĂ«zve tĂ« lĂ«vizin pa pasur nevojĂ« pĂ«r makinĂ«. PĂ«r personat me aftĂ«si tĂ« kufizuara, Japonia ka bĂ«rĂ« pĂ«rpjekje tĂ« vazhdueshme pĂ«r ta bĂ«rĂ« transportin mĂ« tĂ« qasshĂ«m. Pas ligjit âBarrier-Freeâ tĂ« vitit 2006, mijĂ«ra stacione janĂ« pĂ«rshtatur me ashensorĂ« dhe zgjidhje tĂ« tjera qĂ« eliminojnĂ« pengesat fizike.
Por qytetet japoneze nuk kanë hequr dorë nga e kaluara në emër të modernizimit. Në mes të qendrave të mëdha urbane mund të gjenden tempuj, faltore, pemë shekullore, dyqane tradicionale dhe ndërtesa historike. Shpesh, infrastruktura e re ndërtohet rreth asaj që tashmë ekziston, në vend që ta fshijë atë.
Kjo marrëdhënie me hapësirën shihet edhe në mënyrën se si qytetet i përshtaten natyrës. Një pemë e vjetër mund të ruhet edhe kur rreth saj ndërtohet një stacion treni, duke treguar një qasje ku zhvillimi dhe trashëgimia nuk shihen domosdoshmërisht si kundërshtare.
Në fund, megjithatë, infrastruktura është vetëm një pjesë e historisë. Jetueshmëria e qyteteve japoneze lidhet edhe me mënyrën se si njerëzit sillen në hapësirat e përbashkëta. Radhët respektohen, trenat mbahen të qetë, hapësirat publike pastrohen dhe njerëzit përpiqen të mos shqetësojnë të tjerët.
Në një vend me qytete kaq të dendura dhe me miliona njerëz që lëvizin çdo ditë, këto zakone të vogla kanë një ndikim të madh.
Kjo është ndoshta ajo që e bën modelin japonez kaq interesant: një qytet i mirë nuk krijohet vetëm me ndërtesa, teknologji dhe transport modern. Ai ndërtohet edhe përmes distancave të shkurtra, shërbimeve të qasshme, respektit për historinë dhe një kulture të përditshme që e bën jetën e përbashkët më të lehtë./Kultplus.com
Login
