Festivali Ndërkombëtar i Filmit Dokumentar dhe të Shkurtër, DokuFest, vijon sot programin e edicionit të 25-të në Prizren, me një tjetër ditë të mbushur me filma dhe aktivitete kinematografike. Edicioni jubilar i festivalit zhvillohet nga 7 deri më 15 gusht 2026.

Në fokusin e rubrikës së sotme “CINE BREAK” janë dy rekomandime filmike të regjisorit Eneos Çarka, i cili këtë vit është pjesë e jurisë së programit Balkan Dox. Çarka është regjisor dhe studiues, ndërsa veprat e tij janë prezantuar në festivale dhe institucione të ndryshme ndërkombëtare.

DokuFest i fton të pranishmit që, krahas këtyre dy sugjerimeve, të eksplorojnë edhe programin e gjerë të edicionit të sivjetmë, i cili përfshin 104 filma në tetë kategori konkurruese, së bashku me programe të tjera filmike dhe aktivitete të festivalit.
Programi i plotë dhe oraret e shfaqjeve mund të ndiqen përmes kalendarit interaktiv të festivalit./KultPlus.com

Tradita, kulinaria dhe mikpritja u bashkuan sërish në Polenë të Korçës, ku u zhvillua Festa e Lakrorit, një aktivitet që prej vitesh mbledh banorë, miq dhe vizitorë të shumtë.

Amvisat e Korçës u mblodhën edhe këtë vit për të ruajtur dhe promovuar një prej gatimeve më të njohura të zonës, lakrorin me saç ose lakrorin me dy petë, i cili ishte në qendër të tryezave të festës.

Gratë e Polenës dhe të gjithë zonës së Korçës vijojnë ta ruajnë me përkushtim recetën tradicionale të lakrorit, një gatim i kërkuar nga vizitorët gjatë gjithë vitit.

Mënyra e veçantë e pjekjes, veçanërisht përdorimi i saçit, është një nga elementët që i jep këtij gatimi shijen karakteristike dhe unike.

Festa ka tërhequr edhe turistë nga vende të ndryshme të rajonit, të cilët kanë shijuar gatimet tradicionale dhe mikpritjen e zonës.

E organizuar çdo gusht, Festa e Lakrorit synon të promovojë kulinarinë dhe traditat e Polenës, duke u kthyer gjithnjë e më shumë në një pikë tërheqëse për vizitorët që zgjedhin Korçën si destinacion për fundjavën./ Ora News/ KultPlus.com

Mbrëmjen e djeshme, edicioni i 25-të jubilar i DokuFest hapi zyrtarisht dyert në Prizren, duke bërë bashkë publikun vendor e ndërkombëtar, kinastët dhe aktivistët kulturorë nën temën qendrore të këtij viti, Mosbindje e vazhdueshme (Persistent Defiance)

Në orën 20:30, e gjithë vëmendja u kthye nga kinemaja mbi lumë, Kino Lumi, për Ceremoninë Zyrtare të Hapjes së DokuFest XXV.

Në fjalën e tij hapëse, themeluesi i DokuFest-it, Veton Nurkollari, rikujtoi rrugëtimin 25-vjeçar të festivalit, nga një ide e guximshme në një qytet pa kinema, deri te një ngjarje kulturore që sot ka tejkaluar kufijtë e Prizrenit. Nurkollari theksoi se DokuFest-i është ndërtuar pikërisht duke sfiduar kufizimet dhe duke refuzuar idenë se “nuk bëhet”

Duke folur për betejën e vazhdueshme për kulturën e pavarur, ai kritikoi tendencën që arti të kushtëzohet nga pushteti institucional dhe interesat politike. “Kultura nuk vjen në pjatë. Për kulturën duhet luftuar gjithmonë, për hapësira, për kinema, për muzikë, për financim dhe për lirinë që arti të mos trajtohet si luks, dekor apo si diçka që kujtohet vetëm kur duhet bërë një fotografi e bukur e qytetit,” tha Nurkollari.

Duke iu referuar raportit me Komunën e Prizrenit, ai deklaroi se asnjë institucion nuk mund ta përcaktojë fatin e një kulture që buron nga komuniteti. “Komuna e Prizrenit mund të na mbyllë dyert, mund të na presë fondet, por DokuFest-in nuk mund ta ndalë. Ky festival nuk u përket atyre që kontrollojnë buxhetet dhe mbajnë çelësat. U përket këtij qyteti, njerëzve të tij dhe të gjithë atyre që e kanë mbajtur gjallë për njëzet e pesë vjet,” u shpreh ai.

Nurkollari theksoi se historia e DokuFest-it është dëshmi se kulturën nuk e ndërtojnë vetëm institucionet, por njerëzit që refuzojnë të heshtin, që vazhdojnë të krijojnë dhe që besojnë se arti është një hapësirë lirie.

Pjesë e Ceremonisë ishte edhe shfaqja e filmit hapës, Phenomena (86′), i cilësuar nga revista Variety si “Një homazh plot dritë e ngjyra për mrekullitë e jetës së përditshme”. Përtej ekranit të filmit, energjia e natës hapëse u shtri në disa nga hapësirat e festivalit në Prizren, ndërsa në ditët në vijim vazhdon programi në DokuKino Plato, Kino Abi Çarshia, Kino Art Theatre, Teatrin

Bekim Fehmiu dhe Shkollën e Muzikës Lorenc Antoni. Pas mesnate, atmosfera vazhdoi në Kolektiv me programin ku performuan MAL PRE MAL + RAKETA (SLO), duke e kthyer këtë hapësirë të pavarur kulturore në një pikëtakim vibrant muzike e bisedash.

Mbrëmja hapëse e festivalit vendosi një ton të fuqishëm qëndrueshmërie. Shfaqjet nisën në DokuKino me filmin The Voice of Hind Rajab (89′), pjesë e programit Fiction/Non-Fiction. inspiruar nga ngjarje të vërteta, filmi solli një reflektim të thellë mbi dhunën dhe njerëzoren, duke hapur rrugën për ditët në vijim.“‘The Voice of Hind Rajab’ nuk ekziston vetëm si një thirrje për të thënë kurrë më, por po ashtu ju kërkon të qëndroni me këtë dhunë. Jo me gjakderdhjen, jo me abstraksionin e një numri në një artikull lajmesh. Por me këtë dhunë. Dhunën fizike, mendore dhe administrative që iu bë kësaj vajze të re, e cila, si shumë nga bashkëmoshatarët e saj, do të duhej të ishte sot këtu./ KultPlus.com

”

Shqiptarët e të drejtat e tyne

At Gjergj Fishta O.F.M./ Paris 20 qershor 1919

Por asht edhe gabim me thanë se të marrunit e gjakut shënon barbarinë e nji Kombit, në kjoftë se ne, nën fjalën barbari, kuptojmë egërsinë ose breshtninë e Shpirtit të tij, ashtu si duen me e kuptue kundërshtarët tonë, kur e kanë fjalën për Kombin Shqiptar. Të marrunit e gjakut buron prej mndorjeve të jashtme e prej të metave të organizimit shoqnor të nji Kombi, dhe jo gjithmonë prej gjendjes shpirtnore të tij. E vërteta e këtyne fjalëve përcaktohet edhe prej historisë së popujve, për të cilët nuk mund të thohet se kanë kenë të egjër e breshtnorë.

Në Biblën Shenjte këndohen këto fjalë:“Propinquus occisi homicidam interficiet: statim ut apprehenderit eum, interficiet…Cognatus occisi, statim ut invenerit eum (homicidam) jugulabit.” Në se dikush godet një tjetër me gur dhe mund t’i shkaktojë vdekjen, ai asht një vrasës dhe asht i dënuem me vdekje. Njeriu i ngarkuem me hakmarrë viktimën, e vret vrasësin me rastin e parë. (Num. XXXV, 19, 21)

Po kështu edhe në “Iliadë”, në librin e IX, gjejmë këto vargje që unë po i la simbas përkthimit të Montit:”… Il prezzo/ Qualcuno accetta dell’ucciso figlio/ O del fratello; e l’uccisor, pagata/ Del suo fallo la pena, in una stessa/ Citta dimora col placido offeso.”

(Ndëshkimin, sejcili e pret si të drejtë për vrasjen e të birit ose të vllait; dhe ai që e ban këtë vrasje për shpagim, mund të jetojë mandej i qetë në të njejtin qytet, me atë familje së cilës i bani vrasjen – fyemjen e parë.)

Duket, pra, mirfilli, se prej të marrunit të gjakut – vendetta – nuk mund të thohet se Kombi Shqiptar asht barbar e nuk asht i zoti me u qeverisë në vedi dhe i pamvarun.

Por “Jo!” thonë kundërshtarët tanë. Të metat e organizimit shoqnor, si dhe të marrunit e gjakut në Shqipni, nuk janë të shkaktueme prej mndorjeve të jashtëme, por rrjedhin prej gjendjes shpirtnore të egër të Kombit Shqiptar. Me fjalë të tjera, shqiptari vret njeriun për instikt dhe jo për nji arsye, e cila, edhe mbas mentalitetit e bindjes së tij, të jetë e pështetun mbi nevojë të të ruejtunit të jetës, të gjasë ose të nderës së vet. E për në kjoftëse asht e vërtetë, – sikurse njimend asht e vërtetë! – se poezia popullore asht pasqyra e Shpirtit të nji Kombi, kjo duket çiltas, – thonë ata, – prej kangëve popullore shqipe, sepse të tana, ose gati të tana, tregojnë punë të veçanta vrasjesh ose gjakut.

Por edhe këtu danë mirfilli se, kundershtarët tonë ua kanë zejen shpifjeve e rrenave e se ksodore, ata flasin, jo sepse kanë dëshiren, që të vehet paqa ndermjet kombeve, por sepse…e lakmojnë këte tokë Shqiptare.

E vertetë se poezia popullore shqipe tregon punë të veçanta vrasjesh e gjakut; por kjo nuk do me thanë se Kombi Shqiptar vret njeriun per instikt. Shqiptari nuk i këndon çdo lloj vrasjesh e gjakut. Ai këndon vetem per ato vrasje e gjaqe të cilat janë ba vetem me i dalë zot jetës, gjasë e nderës, dhe per me u krye nji veprim i këtillë, lypet nji forcë e nji trimni e jashtzakonshme, ashtu si mundet me u vertetue nder kangët heroike Shqiptare, të mbledhuna në vllimet “Visaret e Kombit”. E se këto vrasje e gjaqe nuk janë të bame gjithmonë per nji interes të pergjithshëm dhe se çmimi i nderës së njeriut në Shqipni, nuk asht i matun gjithmonë simbas kriterit të kombeve të qytetnueme, kjo nuk don me thanë se Kombi Shqiptar asht i eger e barbar, por don me thanë se organizimi shoqnor i tij ka nevojë me u përmirsue e se do parime morale, ende s’ janë zhdrivillue plotsisht ndër Shqiptarë. Na këtu nuk po flasim per moralitet të këtyne akteve: Flasim mbi movent të këtyne akteve e thomi se, vrasja në Shqipni nuk bahet per instinkt, por per nji “shkak”, i cili, simbas mentalitetit të Kombit, asht i mirë e i arsyeshëm. Prandej per këte, populli Shqiptar nuk mund të thirret i eger e barbar. E mos të harrojmë se paladinët e Ariostit dhe kreshnikët e Tasit, nuk kanë luftue gjithmonë per interes të pergjithshëm e as që kanë qindrue gjithmonë per nji nderë të kuptuem simbas parimeve t’Etikës së popujve të qytetnuem.

Por, per me e diftue egërsinë e Kombit Shqiptar dhe pazotsinë e tij per me u qeverisë në vedi e i pamvarun, kundershtarët tonë kapen edhe në nji punë tjeter. Ata thonë: “Nuk mbahet mend në histori se Kombi Shqiptar asht gjetë kurr i bashkuem e i unjishem m’nji si shtet, por gjithmonë, – si edhe sot, – ai shfaqet i ndamë në fise e Bajraqe, gja kjo që ndodh vetem nder kombe t’ egra.”

Këte fjalë ka muejtë me e thanë e me e shkrue, edhe ndonji dijetar, i cili, drejtperdrejt, nuk hyn në numrin e frotës s’ armiqve tonë. Ata thonë se Kombi Shqiptar nuk shfaqet në histori i unjishem në nji bashkim që të ketë pasë formen e shtetit. Ne na duket se këta dijetarë janë si të ngutun në dhanjen e këtij gjykimi. Asht e vertetë se mundet me kenë që ky Komb të shfaqet në histori, si gjithmarë, i unjishem në nji shtet nën emnin “shqiptar” e “albanensis”, nen të cilët emna, historia tashma e quen Kombin Shqiptar. Por duhet dijtë se fjala “shqiptar” e “albanensis” nuk shenon individualitetin etnologjik të familjes së këtij Kombi. Fjala “shqiptar” vjen prej verbit “me shqiptue”, që don me thanë “enuntiare”, “exprimere”, e shenon njeriun që mundet me folë dhe me kenë kuptue në këte gjuhë, prej tjerëve. E prandej, “shqiptar” asht edhe francezi per francez, kinezi per kinez, hindjani per hindjan, etj. Pra, mjaft që ta kenë gjuhen amtare, së bashkut. Per antonomazi pra, e vetem perpara Kombit Shqiptar, fjala “shqiptar” shenjon kombsi; sepse, në vetvedi, si e thame ma siper, nuk e ka këte kuptim. Po kështu, edhe fjala “albanensis” nuk percakton individualitetin etnologjik të nji familjes kombtare, por shenjon popullin që banon n’ Albanie ose Shqipni.

Tash, përpara se ndokush mund ta thonte me arsye se Kombi Shqiptar nuk shfaqet kurr i bashkuem në nji shtet, kishte me u dashtë ma parë që historia të caktonte se prej kah e ka rrajën ky Komb, ké ka fis e vlla mbi botë, – sepse ky nuk ka bijtë vetvedit mbi botë, – e se deri ku përfshihej vendi i tij. Por këto, historia ende s’i ka përcaktue, e kushedi se kur ka me muejtë me i përcaktue, sepse historia e Kombit tonë gjindet e shtjellueme mbrenda hijeve të mugta të kohve ma të vjetra. Masandej do të ishte dashtë që historiografët e hershëm, mbi të cilët pështeten historianët e sotshëm, t’i kishin nda me nji emen të vetëm të tanë elementet prej të cilit përbahet ky Komb. Kush mundet me e thanë me siguri se shqiptarët, ilirët, maqedonasit, thrakejt, epirotët janë pra të gjithë të nji fisi apo jo? Prandej kurrkush nuk mund ta thotë me siguri se shqiptarët s’kanë kenë kurrë të bashkuem më nji e s’kanë kenë shtet më vete. Por, po e xamë, edhe, se shqiptarët s’kanë kenë kurrë të bashkuem në nji shtet të vetëm. Megjithkëtë, armiqt tonë nuk kanë arsye kur thonë se për këtë shkak, Kombi Shqiptar nuk duhet qitë shtet më vedi, por ky vend duhet nda ndërmjet tyne, si gja e pazot. Kush i mba mend grekët të bashkuem nën nji skeptër dhe kunorë mbretnore përpara së XIX qindvjetë? Sa jetë ka flamuri i Greqisë? Jo vetëm që grekët, edhe në kohën ma të lumnueshme të historisë së tyne s’kanë kenë të bashkuem nën nji shtet, por këta kanë thirrë ushtritë e hueja për me shtypë shoqi-shoqin, shi mbrenda kufijve të vet. Pse pra, Shqiptarët, të cilët gjithmonë ia kanë vu pushkën të huejve, dhe që kjenë faktori ma i parë i pamvarësisë greke, nuk duhet të kenë liri dhe pamvarësi, për arsye se s’na paskan kenë kurrë të bashkuem në nji shtet?!

Si e dishmojnë vetë diplomatët e saj, Franca ka hy në Luftë Botnore vetëm për me i dalë zot integritetit e pamvarësisë së Serbisë. E po, aso kohe, serbët nuk kanë kenë të bashkuem me Kroaci e Mal të Zi e Sloveni, me të cilët sot po thohet se na kenkan të tanë prej nji fisi! Mirpo, nuk po kuptohet kjartë arsyeja përse sot shqiptarët do të bahen rob të serbëve e të grekve! A për arsye se deri dje, edhe Kombi i tyne nuk ka kenë i bashkuem në nji shtet të pamvarun?!

Mandej, sa për atë fjalën tjetër që thonë kundershtarët tonë, se Kombi Shqiptar duhet mbajtun për barbar, për arsye se asht i ndamë nder krahina dhe fise, nuk duket se asht ma me themel se ato të shpifunat tjera mbi të cilat u fol ma sipër. Tue kenë e themelueme jeta shoqnore mbi bashkësi të interesave, prej vedit vjen si rrjedhojë se shteti, i cili ngallitet prej asaj bashkësie, nuk mund të përshtrihet ma përtej se sa i mërrinë forca që do t’i mbrojë ato interresa. Tash, tue kenë se populli Shqiptar, për shkak të pushtimeve të hueja të vazhdueshme, nuk mujt me i organizue forcat e veta në mënyrë që me mbrojtë e me drejtue interesat e përbashkëta të Kombit, këtij iu desht doemosdo me u nda në disa grupe ma të vogla, e aty, përmbrenda qarkut të mundësisë që natyra dhe pozicioni gjeografik u jepte do familjeve, me u vllaznue dhe me i mbrojtë interesat e veta, me modelue “shtetin” dhe me organizue jetën e vet shoqnore. E ky ishte i vetmi sistem jete shoqnore që mund të realizohej deri më sot në Shqipni. Në njenën anë, shqiptari nuk donte t’i shtrohej pushtuesit të huej, në anën tjetër, pushtuesi i huej nuk e lente shqiptarin me i organizue forcat e veta në mënyrë që ky ta shtrinte pushtetin e vet mbi të gjithë Kombin. Shqiptarit iu desht me e lokalizue pushtetin e vet në krahina të veçanta, tue i mbajtë së bashku parimet e Kanunit Kombtar si rregull jetet. Prandej, fakti që Kombi Shqiptar gjindet i ndamë ndër fise, nuk rrjedh prej shpirtit të tij ekcentrik dhe barbar, por prej faktorve të përjashtme të cilat ai nuk kishte mënyrë sesi me i shndërrue.

E, me e vertetue se Kombi i ndamë në shumë fise asht gjithmonë barbar, mundet me u vërtetue edhe prej historisë. Në kohen kur Filipi i Maqedonisë kercnonte Republiken e Athinës, kjo Republikë xuni me u forcue per t’i ba ballë anmikut e kështu, mëkambi nji ushtri prej 500 vetësh kamsorë e 50 kalorës t’ armatosun, kjo gja mundet me u lexue në Filipikët e I të Demostenit. Prej këtyne shifrave duket e kjartë se Republika e Athinës, në kohen e Demostenit, nuk dij a mund të kishte kenë shumë gja ma e madhe se ndonji fis i Shqipnisë. Por megjithkëte, s’e besoj se kundershtarët tonë mund të thonë se Atdheu i Demostenit ka kenë barbar, per arsye se kjo Republikë ka kenë ma e vogel se Serbia.

Së mbrami, kundershtarët tonë thonë se Shqiptarët janë jo veç barbarë, po, per mateper, Shpirti i tyne asht i ngathtë e i plogësht, aqsa mos me mujtë kurr me u qytetnue e me perparue.

Fjala fjalën s’ e mund, por shtanga shtangen, ka pasë thanë nji gjakovas i motshem: “Shtanga e thyen njiherë shtangën, por fjala s’ e mund kurr fjalën!” Prandej, unë këtu nuk po due me u hallakatë fort nder fjalë, veçse me arsye të forta, – të cilat janë shtanga në nji kuvend burrash të mendshëm, – due me diftue se Shpirti ose psika e Kombit Shqiptar, nuk asht aspak ma e ngathtë se ajo e sllavëve. Psika e nji populli ndanë ma së miri, në poezinë popullore të tij. Le ta perballojmë pra, poezinë popullore shqipe, me ate të sllavëve.

Tue gjykue simbas poezisë popullore të sllavëve të Jugut, rodi i poezisë që zotnon ma shumë nder ta, asht legjenda. Legjenda, si dihet prej natyrës së vet, kerkon me lurtue veshët e të mëdhajve e prandej, këte rod poezie e gjejmë të perhapun sidomos nder epoka të despotizmit e autokracijet, si dhe nder popuj të cilët, ndjenjat e lirisë nuk i kanë fort të shqueme, gjithashtu që nuk kanë shpirt iniciative në vetvedi. E të këtillë janë sllavët, perposë malazezëve, të cilët janë të shartuem ma fort se me tjerë, me shqiptarë. Sado që sllavët janë nji familje e madhe fort në Europë, megjithkëte, të thuesh, deri dje i kena pa tue u vue pa za nen zgjedhë të nji Cari ose të nji Habsburgu, kush nen tirani të nji Kalifi ose të nji Despoti autokrat e që, per me i pshtue robnisë së huej, u asht dashtë gjithmonë, ose nji kombinacion politik, ose ndihma e nji të tretit, i cili i ka pshtue per me i pasë ma vonë si mashë per vedi.

Por, prej poezisë popullore, del në shesh edhe nji tjeter njollë e psikës sllave. Fatosat e Kombit sllav, ashtu si i paraqet poezia e tyne popullore, nuk janë njerzë të nji force të jashtzakonshme, si asht Akili, Dhiomedi ose Ajaksi në “Iliadë”. Nuk janë as vetje gadi të hyjnueshme, si Luçiferri i Miltonit në “Parrizin e djerrun”, po janë disa perbindsha të përçudnuem , qê s’di njeriu a janê kulshedra apo katallaj e maluketen tê trishtueshêm.

Kështu, bjen fjala, Kraleviç Marku, tash kërcen me sharcin e vet prej nji malit në tjetrin, tash han 50 okë groshë në hae, tash pin venë me lagena 12 okësh, tash e hjedh topuzin tri ditë udhë larg, etj. Kishe me thanë se madhnia e këtyne fatosave, perngjanë ma fort me madhninë e nji sfinksi që nuk asht, as shtazë, as njeri e që s’ ka asgja me natyren e mendjen e njeriut. Ai asht nji peshë shtjelli të çuditshëm, që nuk thotë asgja e as që duhet gja. Tue i ndi ato kangë, shpeshherë të duket vedi se je n’ ato kohë kur flitshin zogjtë e hardhucat, e kur ujku e dhelpna ishin ndrikull e kumbar; pra, në nji kulturë hindjane, kur poezia i perziu dhe i bani përshesh sendet e mbinatyrshme me ato të natyrshmet, tue perftue kështu sfinkset, piramidat dhe poemat e pafundshme.

Mbasi pra, vjerrshtori sllav, per me mujtë me ba pershtypje në mendje e në zemer të popullit, me poezitë e veta, duhet me e thanë se asht ngushtue me perftue do forma krejt shpellanike, si dhe fatosa matrahula e maluketën, me kenë se mentaliteti i atij populli nuk asht i zhdrivilluem, aqsa me i kuptue plotsisht përmasat e numrit, të peshës e të masës, prandej ka mbet ende në nji shkallë mjaft t’ ulët të qytetnisë.

Asht e vertetë se poezia popullore sllave ka nji trajtë të përjashtme fort të bukur; por kjo nuk rrjedhë prej njomsisë së ndjesive të shpirtit të tij, po prej servilizmit që e dallon. Tue i pasë sherbye gjithmonë tiranit të huej ose tiranit të vet, ai, per me e lurtue e per me ia këndellë veshët atij, ka kenë i ngushtuem me zgjedhë fjalë e thanje sa ma të hijshme nder poezitë e veta. Kurrkush nuk ka mënyra ma të bukura në të folun, se ata që sherbejnë nder pallate të mbretënve. E nuk ka pse të thonë kush ndryshej, sepse edhe kombet e qytetnueme i kanë këtoforma shpellanike e të përbindshme nder poezitë e veta, si bjen fjala, ipogrifi i Ariostit. Poetët e kombeve të qytetnueme i bijnë këto forma, jo si nji ideal të vetin, por si nji çudë, nji shtriganeri ose si nji shprehje të mentaliteteve të kalueme, perderisa shkohet deri aty sa sllavi Kraleviç Marku, nuk do të kishte kenë Kraleviç Mark po nuk i hangri 50 okë groshë në hae e kali i tij të mos hidhet mal më mal.

Derisa poezia popullore shqipe asht krejt ndryshej. Shqiptari, nder poezitë e veta, nuk këndon per tjerë, ai këndon vetem per vedi. Nder lufta e nder punë trimnije, ai nuk i ven shenj’ fakteve; ai shqyrton vetem rrezet e namit e të lumnisë që shkrepin prej atyne fakteve. E kështu, kah nami e lumnia asht prij ideali i tij dhe prej këtij ideali i mbushet Shpirti me entuzjazem, i gufon vetvetiut zemra nder kangë, të cilat i këndon si ai zogu i verës, i cili këndon jo per me e ndigjue të tjerët, por sepse nuk i rrihet pa këndue nder blerime e hije të rita të lugjeve, mbi ato stome gurrash të argjendta. E kah ai nuk i ka sherbye kurrkujt, fjala, thanja, si dhe krejt forma e mbrendshme dhe e jashtme e poezisë, i ec, tash e ambel si pranvera e Arbrit, tash e rrembyeshme si ato prrojet e Bjeshkëve të Namuna ku era ulurinë andej kah vjeshta. Ai nuk i dron nipat e fatosave të cilët i këndon nder kangët e veta e as që ua ka nevojen atyne. Ai këndon lirshëm, si t’ ishte i vetem mbi botë, botë e cila, per te, përmblidhet krejt mbi ato maje malesh ku vedin e mban mbret. Asht pra poezia, nji ode e rendit të parë, saqë s’ ka shumë vjet, filologu i permendun i Universitetit të Gracit, profesor Meyer, thonte se poezia popullore shqipe, prej pikpamjes estetike, asht ma e bukra ndaj të gjitha poezive tjera t’ Europës.

Per në daçim, pra, me e gjykue punen simbas kritereve të njoftuna të psikologjisë, njeni nder të cilët asht shi poezia popullore, do të thomi se psika Shqiptare, persa i perket lakmimit per qytetni, i rrin perballë psikës sllave, ashtu si i rrin përballë legjenda, odes. Kjo na ban të kuptojmë se psika sllave asht ma pak e zhvillueme se ajo e Kombit Shqiptar. E per me e perforcue edhe ma shumë këte mendim t’emin, këtu due me ju prue edhe disa fakte prej të cilëve, Zotnija juej ka me e pa edhe ma kjarisht se, kundershtarët tonë, gjykimin e vet mbi Shqiptarët e japin, jo simbas së vërtetës, po simbas interesit të tyne.

Sllavët e Malit të Zi, ku prej forcës së pozicionit gjeografik të vendit, ku edhe se vetë e kanë zanat pushkën, gjithmonë kanë kenë të lirë e më vedi. E për ma tepër, për ma se 50 vjet rrjesht, sa mbretnoi mbi ta Nikolla i I -rë, kanë pasë nji formë qeverie të thuesh kryekput si nder kombe të tjera të qytetnueme. E mirë pra atëherë: Në të tanë Malin e Zi, kur ka nisë lufta Turko-Ballkanike, ka kenë vetëm nji shtypshkrojë e vetme qeveritare si dhe kanë pasë nji të vetme fletore politike, e edhe kjo qeveritare. Por nuk ka pasë asnji shkollë të mbajtun me paret e popullit. Ndërsa në Shqipni, që prej viti 1908, kur kje shpallë Konstitucioni i Turkisë, e deri në fillim të Luftës Ballkanike, pra në ma pak se katër vjet, u ngrefën shtatë shtypshkronja, u themeluen ma se njizet fletore politike e të përkohshme, u çel nji shkollë Normale e nja tridhjetë të tjera fillestare, e të tana të veçanta e të mbajtuna vetëm me pare të Kombit Shqiptar. U përpiluen të tana tekstet për shkollat fillestare e disa edhe për shkolla të mesme. E kështu, sot më sot, mësimi jepet shqip ndër të gjitha shkollat e Shqipnisë. Janë botue edhe shumë vepra letrare me randsi, të cilat e kanë çue nalt ndjesinë kombtare, tue i dhanë në pak kohë, shumë zhdrivillim gjuhës shqipe, fakt ky që në kohë të pushtimit austro-hungarez, kjo gjuhë kje përdorue për gjuhë zyrtare ndër të gjitha zyret administrative.

Mbrenda kësaj kohe kjen mbajtë tre Kongrese Gjuhësie(1), si dhe kjenë disa shoqni letrare, etj. etj…E gjithë kjo veprimtari asht zhvillue pa kurrnji ndihmë prej anës së qeverisë.

E po pse, tash, inteligjenca sllave, që në Mal të Zi, gjatë 50 vjetve jetë kostitucionale nuk përfton kurrgja të re në lamë të qytetnisë, na duhet sot të mbahet si ma e naltë dhe ma e hollë se inteligjenca shqiptare e cila në pak vjet krijoi nji gjuhë letrare (2) dhe asht e ngjizun me nji mentalitet të ri për Kombin?! Zotnij! Le të lehet njiherë në paqë shqiptari dhe le t’i jepet kohë me nxanë, dhe atëherë, ju keni me pa se ai ka me shkue gjurmë më gjurmë me kombe të tjera të Ballkanit, gjatë rrugës së qytetnimit dhe të përparimit.

Kombi Shqiptar i ka dhanë burra në za për urti Perandorisë së Bizancit. Diplomatët ma të mirë dhe gjeneralët ma të vlefshëm të mbretnisë së Turkisë, Shqiptarë kanë kenë.

Shqiptar ka kenë edhe statisti italian Françesk Krispi, kështu Shqiptar ka kenë edhe Papa Klementi i XI-të si edhe Kardinal Albani. E në kjoftse bazohena në memorandumin e shkruem nga Venizellosi, të cilin ia ka paraqitë Konferencës së Paqes, Shqiptar asht sot edhe gjeneralisimi i ushtrisë greke.

Por, për me ua mbushë mendjen edhe ma mirë se Kombi Shqiptar nuk e ka namin ma të vogël se kombet e tjera të Ballkanit, këtu due me ju pru fjalët që shkrimtarë me vlerë kanë lanë të shkrueme mbi Shqiptarët. Shkrimtari francez Hecquard, në librin e vet “Histoir e descriptions de la Haute Albanie”, ka shkrue se në histori të shqiptarëve “ndeshen prova të lumnueshme energjie, inteligjence dhe aktiviteti.” Ma poshtë thotë: “Ata kanë ruejtë doket e burrninë ashtu si vetëm mund ta ruejshin burrat e hershëm që u këndohet kanga, se githmonë këta i kanë dhanë burra në namë e në za Greqisë së hershme, Perandorisë së Bizancit, Turkisë e Greqisë së kësokohshme”, si u tha përsiper. Mandej Lordi Bajron, prej anës së vet gërthet: “Përmbi karpa të Sulit e gjatë bregut të Pargës, ka burra si veç motit i bajshin nanat dorike: atje ka ende do familje për të cilat kishe me thanë se janë të fisit e të gjakut të Heraklidëve.”

Dëshmi janë këto, Zotnij të mij, të cilat kishin me i shtue namin edhe nji Kombit ma të madh e të qytetnuem.

III

Tash, Zotnij, mbasi Ju diftova se kush janë dhe shka janë Shqiptarët, më duhet t’ Ju flas për të drejtat e tyne. E po Ju thom se Shqiptarët kanë të drejtë:

a) për nji pamvarsi politike e ekonomike;

b) gjithnji mbrenda kufijve gjeografikë e etnografikë të Shqipnisë.

Mbi pamvarsi të Kombit Shqiptar, nuk kam shumë fjalë me ju thanë.

Dihet se kjo e drejtë ka kenë njoftë, sigurue dhe dorëzanue me nji traktat të Pushteteve të Mëdha të Antantës, – prandej, me fjalë të tjera edhe prej Francës, – që prej Nandorit të vitit 1912, në Konferencën e Ambasadorve në Londër. Këto Pushtete, mandej, ia kanë ba me dijtë botës mbarë se traktatet ndërkombtare ata nuk i mbajnë për shtupa letrash me i tretë, por i respektojnë si akte, që prekin nderen e kombeve që i kanë nënshkrue. E njimend, po e xamë se anglezi thotë se ja ka nisë nji lufte të përgjakshme e të shëmtueme, por këte e ka ba vetëm për erz të firmës që ai e ka pasë vu për pamvarësi dhe neutralitet të Belgjit. Pamvarsia e Kombit Shqiptar pra, në se do marrë si nji punë e kryeme dhe e dorëzanueme mbi erz të Kombeve të mëdha të Europës, prandej tash ne nuk na mbetet tjetër, veçse me folë për kufij të natyrshëm të Shtetit Shqiptar, e kjo asht nji çashtje po aq me randësi, sa ajo e pamvarësisë.

Pushtimet e hueja dhe intrigat e paemen të nji diplomacie bakalle, të pashpirt e të pazemër, kaq fort ia kanë shndërrue dhe perçudnue fizionominë gjeografike dhe etnologjike Shqipnisë sa që sot, nji i huej, sado i drejtë dhe i papajambajtas, mezi mundet me e njoftë me nji të këqyrun. – Edhe nji nanë, shpesh e ka të vështirë me e njohë fytyrën e të birit, kur këtë t’ia ketë përçudnue me varrë e me dermishime arma e anmikut. – Prandej, lypet të caktojmë ma përpara disa kritere të sigurta, mbas të cilave mandej, me përskajue kufijt e natyrshem të Shqipnisë.

Mbas parimit të autodeçizionit, sejcili popull që mund të thotë se ka nji homogjenitet të pakëputun e të pandamë në vetvedi, ashtu si ky përcaktohet prej ndermyllzave të teorive uilsonjane, ka të drejtë, ose në mos tjetër do të kishte të drejtë, që ai vetë me e nda kuvendin mbi sharte të veta politike e ekonomike dhe me u nderue si shtet i lirë dhe i pamvarshem. Ky shtet, masandej, gjeografikisht do të përshtrihej deri ku kapet kombsija e pandame e vijueshme e atij populli. E në rast se në ndonji skundiill toke të këtij shteti gjinden të shartuem elemente të huej, aty vullneti i popullit do të vertetohej nëpërmjet të nji plebishiti, mandej liria e tij do të jetë e dorzanueme dhe e sigurueme si duhet e sa duhet.

Mbas këtyne parimeve, asht punë e arsyeshme që shteti Shqiptar të përshtrihet gjeografikisht deri ku mërrin Kombësia e Popullit Shqiptar, e vijueshme dhe e pandame prej centrit të vet. Sepse tagri i autodeçizionit nuk asht i lidhun me individë ose me grupe të caktuem njerëzish, por me avrom të gjithëmbarshëm prej të cilit përbahet Kombi. Prandaj çdo zvoglim që i bahet tokës së Shqipnisë, i papështetun mbi këto parime, do me thanë se ai i bahet dhunshëm e me të padrejtë.

Por në bazë të cilit kriter ka për të mujtë me u caktue të përshtrimit e Kombsisë Shqiptare? – Mbas gjuhës, i vetëm ky në këtë rast, asht kriteri ma i patundshëm dhe që nuk mund të lehet kurrsesi mbasdore.

Populli Shqiptar flet nji gjuhë krejt të veten që, – tue lanë mënjanë transformimet e natyrshme të elementave të cilëve nuk i ka pshtue asnji gjuhë tjetër deri më sot, – kurrfare nuk mund të unjisohet me gjuhë të tjera keltike, latine, gjermanike, sllave ose helenike, me përjashtim ku puqet me to, me rrajë të bashkueme indo-gjermane. Prej këtej pra, rrjedh që të gjithë ata që e flasin këtë gjuhë, kanë një Kombsi krejt më vedi e krejt të ndame prej asaj të kombeve të tjera t’ Europës. Sepse, nuk ma merr mendja që nji tjetër popull i gjallë i Europës t’ia ketë tatue Shqiptarit nji gjuhë që, dhe as nji tjetër popull europian, mos ta ketë folë. Për ma tepër, nji gjuhë e dekun, nuk i tatohet nji populli marë. Por as populli Shqiptar nuk ka mujtë me ua tatue popujve të tjerë gjuhën e vet. Gjuha tatohet, ose me forcë t’ armëve, ose me forcën e kulturës e të qytetnimit. Por, si prej njenës, si prej tjetrës pikpamje, Shqiptari nuk ka kenë ma i fortë se popujt që ka përbrij. Prandej nuk ka si të mohohet se, të gjithë ata që flasin shqip, janë të Kombsisë Shqiptare. E për këtë arsye, Shteti Shqiptar, duhet të përshtrihet gjeografikisht deri ku përfshinë gjuha Shqipe.

Tue pasë caktue këto parime ose kritere, të shofim tash se cilët do të jenë kufijt gjeografikë të Shtetit Shqiptar. Por, per me u diftue krejt të papajamajtshëm në këtë çeshtje plot me gënjeshtra si dhe aq pahijshëm shoshitë prej anmiqve, këtu unë due me ia lanë fjalën, Zotni, shkrimtarit tuej të sipërpërmendun, z. Rene Pinon, i cili ka kenë në Shqipni dhe e ka pa vetë me sy, tue e prekë vetë me dorë, se kush mundet me pasë arsye mbi këtë çeshtje?

Zotni Pinon pra, në artikullin që prumë prej “Revue des deux Mondes”, tue folë mbi kufijt e Shqipnisë, thotë: “Prej fushave të Vardarit e deri në Adriatik, prej Thesalisë e deri në Mal të Zi, zot toket asht Shqiptari, në daç sepse ky hyni këtu mbrendë ma i pari, në daç sepse ky ndolli ma i forti”. E të tanë krahina e Kosovës, e cila, prej Konferencës së Londonit (1913) i kje lëshue Serbisë, dhe mbarë Çamëria, “Epiri i Nordit”, të cilin e lakmon aq shumë Greqia, janë të banueme kryekëput prej Shqiptarësh e prandej, e drejta e lypë që të njehen me Shtetin Shqiptar.“ E mos të mendohet se zotni Pinon asht shty tepër me këto fjalë, sepse e vërteta e këtyne fjalëve duket çiltas edhe prej statistikave të cilat, qysh prej vitit 1909 e tektej, janë ba përmbi proporcione etnologjike të popullsisë së Shqipnisë. Prej këtyne statistikave zyrtare del në shesh se, në krahinat e lëshueme prej Konferencës së Londonit serbëve dhe grekëve, të paktën, 80 përqind të popullsisë janë thjesht Shqiptare. Serbët na thonë se banorët e Kosovës, me rod janë të gjithë sllavë, por, gjithnji si thonë ata, përdhuni dhe me kohë janë çoroditë, tue u kthye në Shqiptarë. Këtë fjalë e thonë edhe grekët për banorët e Epirit të Nordit. Por ata nuk thonë të vërtetën, sepse, po të ishte e njimendët se banorët e Kosovës janë sllavë dhe ata të Epirit të Nordit, grekë, atëherë Serbia nuk do të kishte mbytë e gri deri më sot afro dyqindmijë vetë në Kosovë, e Greqia, nuk do të kishte djegë ma shumë se treqind e gjashtëdhetë katunde në Epir të Nordit, tue e kryqëzue gjinden përsëgjalli, posë atyne pesëdhetmijë vetave që i kanë vra dhe i kanë lanë me dekë prej urije e sikletit. Popujt e qytetnuem munden, po, në furinë e nji kryengritjes, me vra në trathti mbretënt e mbretneshat e veta e me i dhunue trupat e tyne mbas vdekjes, por nuk mërrijnë kurrë me gri – e në ç’mënyrë mandej! – me qinda e mija vllazën “bashkëqytetarë” të vet! Qyshë se serbët kanë vra me qinda mija njerzë në Kosovë, dhe grekët kanë djegë qinda e qinda katunde në Epir të Nordit, dëshmon kjartë se, as banorët e Kosovës nuk duhet të kenë kenë serbë, as ata të Epirit të Nordit nuk kanë kenë grekë. Jo, po, Zotni të nderuem! Janë vra gjindja me qinda mija në Kosovë dhe janë djegë me qinda e qinda katunde të Epirit të Nordit, për të vetmen arsye se grekët e serbët duen me e shue farën Shqiptare n’ ato krahina, për me mujtë me i thanë mandej Konferencës së Paqes se atje nuk ka Shqiptarë! Oh, sa arsye ka pasë ai i moçmi kur ka thanë: “Ubi solitdinem faciant, pacem appellant.” Por, sa të kenë shkretnue vendet, thonë se vunë paqen!

Por për me i forcue ma tepër fjalët e z.Renè Pinon mbi kufijt’ e Shqipnisë, këtu due me ju përmendë se çka shkruente mbi këtë çeshtje Lordi Fritz Maurice, Mis i Komisjonit të Rumelisë Lindore, mbi “Foreign Office” e që masandej, kje botue në nji Libër Bleu të vjetës 1880. Ai shkruen: “Për me folë se shka asht Kombi Shqiptar, i bjen me u përshtri edhe mbrenda kufijve të Serbisë e të Malit të Zi, e krahina e Kosovës, shka merr prej Mitrovicet e teposhtë, asht krejt Shqiptare dhe ka vetëm nji skundill fort të vogël serb. Statistika bullgare e greke, mbi të cilat qeveritë e Sofjes e të Athinës themelojnë pretendimet e veta mbi Manastir, Ohër e Korçë, janë pështetë në rrena e dashtas janè ba me rrena, le ma ato pretendime të Greqisë që janë ba pa kurrfarë turpit !.” Qé pra, Zotni, se deri ku duhet të përshtrihet Shqipnia e ç’kufij duhet të ketë Shteti Shqiptar. Mbas dishmisë së këtij diplomati ingliz në za, Konferenca e Paqes kishte me ba nji paudhni të përgjakshme, po nuk e nxuer e nuk ua ktheu Shqipnisë ato tokë që, Konferenca e Londonit, kundra çdo gjyqi e drejtsije, në vitin 1913 ia shkëputi Shqipnisë, për me ua lëshue grekve dhe serbve.

Veç shka se,tue bisedue për këte çeshtje me një delegat të Konferencës së Paqës, ky zotni na tha troç: Hiqeni mendsh se na po marrim tokë tuejat, të pushtueme prej Aleatëve tanë, e po ia kthejmë rishtas Shqipnisë. Mbi këto fjalë që per ne kanë një randsi të madhe fort, unë kishe me dashtë me folë pak ma gjatë; por, pse s’po due me vu ma teper në provë durimin tuej, po marr lejen me ju ba vetëm një oroë mbi to. Po kje se puna asht, ashtu si e mendojmë, që Konferenca e Paqës e ka në mendje me ia peshue gjyqin Botës në qetele të arsyes e jo në mollëz të shpatës, Zotnia juej e kupton vetë, se fjalët e tij s’mund zanë vend; përndryshe asht kot që të tjerrë fjalë ma gjatë, se sot shpata e Shqipnisë s’ka teh endè.

Qe, Zotnij, se shka kam pasë me ju thanë per Shqiptarët e mbi të drejtat e tyne. Tue ju falë nderës, me gjithë zemër për mirësi që keni dashtë me më diftue në këtë rasë, do ta mbyll këtë ligjeratë të përvujtun, me ato fjalë që me 24 Nandor 1880 thonte në Parlamentin italian, Madero Savini, kur Europa pat çue donamet e veta para Ulqinit, për me e ngushtue Turkinë që me ia lëshue Malit të Zi tokët e Shqipnisë. E qé shka foli në atë rasë, deputeti italian: “E po pse francezëve nuk u mbushet mendja me hjekë dorë nga Alsazë-Lorena? Pse nuk do të guxojshit Ju, (deputetë italianë), me hjekë dorë prej viseve italiane që gjinden nën Austri? Pse i keni dalë zot Greqisë kundra Turqisë, në Kongresin e Berlinit? Vetëm per parimin e Kombsisë! E pra, kujtoj unë, se, për me kenë burra fjalet, na duhet me thanë edhe për Shqipninë ato shka thomi për të tjerë në Paris, Romë, Athinë, Varshavë…

Në mos paça harrue, si kam ndij prej Profesorave të mij, Grotius ka pasë thanë se, tashma asht ba si zanat me ua shndrrue zotin popujve. Por përkundrazi, Jean-Jacques Rousseau vërret: “Ani, por të paktën pyetni ma parë, mostjeter, këto bagëti njerzore!”.

(“Shqiptarët e të drejtat e tyne” Shkoder, 1920) KultPlus.com

Vijojnë punimet për ndërtimin e Muzeut Hebraik në Vlorë, një projekt që po realizohet në bashkëpunim me Fondin Shqiptaro-Amerikan për Zhvillim (AADF), në kuadër të rehabilitimit të Qendrës Historike të qytetit.

Ministri i Turizmit, Kulturës dhe Sportit, Blendi Gonxhja, ka publikuar pamje nga punimet, teksa thekson rëndësinë e projektit për ruajtjen dhe promovimin e kujtesës historike të komunitetit hebre në Shqipëri.

Muzeu i ri do t’i kushtohet historisë dhe trashëgimisë së komunitetit hebre në vend, me synim dokumentimin dhe promovimin e historisë së bashkëjetesës mes popullit hebre dhe atij shqiptar.

Sipas ministrit Gonxhja, muzeu pritet të pasurojë hartën muzeore të Shqipërisë, duke sjellë një destinacion të ri kulturor dhe edukativ, që do t’u shërbejë jo vetëm vizitorëve, por edhe brezave të rinj në njohjen dhe ruajtjen e kësaj pjese të rëndësishme të historisë.

“Vijojnë punimet për ndërtimin e Muzeut Hebraik Vlorë, një projekt që po realizohet në bashkëpunim me Fondin Shqiptaro–Amerikan për Zhvillim (AADF), si pjesë e rehabilitimit të Qendrës Historike të qytetit të Vlorës.

Ky muze do t’i kushtohet historisë së komunitetit hebre në Shqipëri dhe do të ruajë e promovojë kujtesën e bashkëjetesës së popullit hebre me popullin shqiptar, duke pasuruar hartën muzeore të vendit me një destinacion të ri kulturor dhe edukativ për brezat e sotëm dhe të ardhshëm”, shkruan Ministri.

Në të njëjtën kohë, ai bën me dije se po planifikohet edhe një ndërhyrje e integruar në Muzeun Etnografik të Vlorës.

“Paralelisht, po planifikohet një ndërhyrje e integruar që do të përfshijë edhe Muzeun Etnografik të Vlorës, një monument me vlera të veçanta historike, gjendja e të cilit kërkon ndërhyrje të menjëhershme restauruese dhe një koncept të ri muzeal, në përputhje me standardet bashkëkohore”, shkruan Gonxhja.

Poezi nga Edmond Tupja

Ah, ti linde si drita më e paqtë,
Fëmijë krejt, krejt i mbarë,
Vetëm për botën s’pate kureshtje,
Dikush ta kishte vrarë,
Në heshtje.

Asnjëherë nuk pyete
Pse, kur bie shi,
Retë me tokën bëjnë dashuri,
Pse, kur shfryn furtuna me furi,
Zemërim’ i saj jehon i zi,
Pse, kur bie dëborë për mrekulli,
Aq gëzim rrezatojmë ne dhe ti.

Asnjëherë nuk pyete
Pse, në çdo pranverë,
Lulet këndojnë me ngjyrat plot erë,
Pse, në çdo vjeshtë,
Gjethet e trishtimit trokasin në derë,
Pse, përherë,
Plaku i Vitit të Ri dhurata do të të bjerë.

Asnjëherë nuk pyete
Pse, kur gëzim ndien,
Njeriut shpirti ëmbël i shkëlqen,
Pse, kur brenga thellë e bren,
Në zemër limonti i nden,
Pse, kur dëshpërimi e mbërthen,
Vetë jeta befas e zhgënjen.

Ah, ti linde si drita më e paqtë,
Fëmijë krejt, krejt i mbarë,
Vetëm për botën s’pate kureshtje,
Dikush ta kishte vrarë,
Në heshtje./ KultPlus.com

Një librari në Kaliforni ka përjetuar një surprizë të pazakontë, pasi ka marrë me postë një libër të vjedhur rreth 40 vjet më parë, të shoqëruar me një letër kërkimfaljeje dhe 100 dollarë.

Libraria Booklegger, në zonën Old Town Eureka, njoftoi se punonjësit gjetën në pako një kopje të librit The Unstrung Harp të autorit Edward Gorey.

Në letrën e bashkangjitur, dërguesi pranonte se e kishte vjedhur librin gjatë kohës kur ishte student.

Sipas tij, në atë periudhë përballej me varësi nga droga dhe alkooli dhe kishte vështirësi të mëdha financiare. Ai shkruante se më vonë kishte ndryshuar jetën, ndërsa së fundmi e kishte gjetur librin në një kuti të vjetër në garazhin e shtëpisë.

Për të shlyer gabimin e bërë dekada më parë, ai vendosi ta kthente librin dhe të dërgonte edhe 100 dollarë si shenjë pendese.

Rasti është bërë viral në rrjetet sociale, ku shumë përdorues e kanë cilësuar gjestin si një dëshmi se, edhe pas shumë vitesh, ndërgjegjja mund ta shtyjë një njeri të pranojë gabimet dhe të kërkojë falje. / KultPlus.com

Data 8 gusht është Dita Ndërkombëtare e një prej kafshëve shtëpiake më të dashura nga njerëzit, e maceve. Kjo ditë për herë të parë u shënua në vitin 2002 nga Fondi Ndërkombëtar për Mirëqenien e Kafshëve si dhe grupet e tjera për të drejtat e kafshëve, si një ditë e veçantë për të llastuar edhe më tepër një nga kafshët më të preferuara në botë.

Sipas studimeve, mbajtja e një mace përmirëson shëndetin mendor dhe lehtëson stresin, ankthin dhe depresionin.  Macja, në fakt, autonome dhe “me edukatë”, është kafsha perfekte për t’u mbajtur në ambiente banimi, edhe në qytet.

Nëse dëshironi ta pasuroni shtëpinë me një prej tyre, ja disa kuriozitete që ndoshta nuk i dinit ende:

*Puthja e maces: Është ajo shprehi që macja bën, me sytë e mbyllur ose gjysmë të mbyllur vazhdimisht, drejtuar padronit të saj. Do të thotë që ndjehet mirë dhe është e qetë.

*Orientimi: Macet janë të pajisura me një lloj GPS, që, ndryshe nga kafshët e tjera, i lejon ato të gjejnë përherë rrugën për në shtëpi.

*Të flenë: Në qoftë se mendoni se mërziten vetëm në shtëpi, mos u shqetësoni. Macet mund të flenë edhe 2/3 e ditës.

*Gërr gërret: Macja bën gërr gërr për të komunikuar një gjendje mirëqenieje, ndjehet mirë. E bëjnë që kur janë të sapolindur, për t’i komunikuar nënës që janë mirë. Ajo ia kthen me të njëjtën monedhë “ron ron”. Dhe nuk mbaron këtu: kjo mirëqenie mund t’u tregohet edhe humanëve, sipas veterinerit francez Jean-Yves Gauchet që mbështet ‘ron ron terapinë’ në Francë. Sipas tij, gërr gërret e maceve ndihmojnë për të ulur stresin dhe pagjumësinë, të ngjashme me një muzikë të caktuar.

*Tualeti: Dihet që macet janë kafshë shumë të pavarura. Sipas një eksperti të intervistuar nga Mother Nature Network, njeriu mund të arrijë akoma më shumë: mund të instruktojë macen e vetë për të përdorur wc-në dhe të tërheqë shkarkuesin. Provojeni për ta besuar!

*Hedhja për së larti: Macet hidhen lart 5 herë më shumë se gjatësia e tyre, në këtë mënyrë arrijnë 2,5 metra lartësi.

*Macja e zezë ndjellë fatkeqësi? Jo, përkundrazi!

*Të shohë në errësirë: Mund ta bëjë falë zinkut dhe proteinave që mbulon retinën dhe reflekton dritën si një pasqyrë.

*Klonimi: Nicky i vogël u lind në 2004 dhe ishte macja e parë që u klonua nga AND e e një Maine Coon-i të vdekur. Çdo gjë ka një çmim dhe padroni i maces të racës Maine Coon, për të qetësuar dhimbjen e braktisjes, pagoi 50 mijë dollarë./ KultPlus.com

ROMANI SI NDËRGJEGJE E SHTETIT: SFIDA KRIJUESE E AHMET PRENÇIT

Nga Luan Rama

Të njohësh një njeri përmes përgjegjësive që ka mbajtur në jetë dhe ta zbulosh më pas si shkrimtar, është një përvojë që të vendos përballë një prove të dyfishtë: të ndash figurën publike nga zëri krijues dhe të gjykosh letërsinë pa u ndikuar nga biografia.

Kjo ishte sfida ime në përballjen me veprën letrare të Ahmet Prençit.

E kisha njohur në një tjetër dimension: në kohën kur unë isha Ministër i Rendit Publik (kështu quhej atëherë Ministri i Brendshëm), ndërsa ai ishte oficer i ri i Policisë së Shtetit; një kohë kur fjala, vendimi dhe përgjegjësia kishin një peshë krejt tjetër nga ajo e letërsisë.

Prandaj, shfaqja e tij si shkrimtar dhe, për më tepër, në botën e romanit, nuk mund të mos ngjallte kureshtje, por edhe një rezervë të natyrshme.Rezerva ime nuk vinte nga mungesa e vlerësimit për rrugëtimin e tij profesional. Përkundrazi, pikërisht pasuria e atij rrugëtimi e bënte skepticizmin tim edhe më të madh.

Sepse midis jetës së jetuar dhe letërsisë së vërtetë ekziston një hapësirë që nuk mbushet nga kujtimet, funksionet apo njohja e drejtpërdrejtë e realitetit.

Ajo mbushet vetëm atëherë kur përvoja arrin të shndërrohet në art.

Duke qenë një lexues i vëmendshëm dhe selektiv i letërsisë, por edhe dëshmitar i një kohe kur shpesh dëshira për t’u quajtur shkrimtar i paraprin përpjekjes së vërtetë krijuese, nuk mund të mos e them se e prita me skepticizëm shfaqjen e Ahmet Prençit si romancier.

Dilema nuk ishte nëse ai kishte çfarë të tregonte.

Një jetë pranë mekanizmave të shtetit dhe të rendit prodhon padyshim shumë histori./ KultPlus.com

Emrin e mori “Anija e Ëmbël”, sepse, kjo anije solli sheqer në portin e Durrësit, ku më pas u mbulua nga mijëra shqiptarë që synonin kalimin e detit për në Bari të Italisë, në kërkim të një jete më të mirë, shkruan KultPlus. 

Thuhet se kapiten Halimi e ka drejtuar këtë anije drejt Barit të Italisë, pamje këto që patën vërshuar mediet e botës se si shqiptarët po e ‘hapnin’ portën pas rënies së komunizimit në Shqipëri. 

Shumë prej figurave të njohura shqiptare, që sot kanë ndërtuar karrierë në Itali kanë qenë pjesë e këtij udhëtimi, që me raste kanë ndarë përvojat e tyre për këtë udhëtim masiv.Ky udhëtim ndodhi 35 vjet më parë, dhe këto pamje mbeten si pamje që nuk harrohen, e për të cilën janë realizuar filma dhe instalacione të ndryshme. / KultPlus.com 

Historia e themeluesit të kompanisë tashmë shumëkombëshe Dyson Limited, një nga kompanitë kryesore të prodhimit të fshesave me korrent në botë, është një shembull i gjallë se si kur të vjen në mendje një ide e mirë, nuk duhet të heqësh dorë kurrë prej saj, pavarësisht vështirësive që lindin.

Një ide që kërkoi më shumë se pesë vjet eksperimentimi, mijëra dështime dhe një sërë refuzimesh përpara se të bëhej baza për një kompani me prani globale, e cila i fitoi atij një pasuri prej mbi 13 miliardë dollarësh. James Dyson lindi në vitin 1947 në Cromer të Anglisë, dhe u rrit në një familje që nuk merrej me industri.

Dysonit i janë dashur pesë vjet testimesh në laboratorin e tij në shtëpi. Ai krijoi 5,127 prototipa të ndryshëm përpara se të arrinte në një version funksional të fshesës së parë me korrent pa qese. Shumica e modeleve dështuan sepse nuk mund të ruanin fuqi thithëse konstante ose kishin probleme teknike.

Dyson përfundimisht themeloi kompaninë e tij dhe prezantoi modelin e parë, G-Force, në Japoni në vitin 1983. Zgjedhja e Japonisë nuk ishte e rastësishme. Ndryshimi i madh erdhi kur Dyson vendosi të mos priste më që kompanitë tradicionale të përvetësonin teknologjinë e tij. Në vitin 1993, ai themeloi Dyson Ltd në Mbretërinë e Bashkuar dhe lançoi Dyson DC01. Fshesa e re me korrent u bë shpejt një sukses, pasi konsumatorët panë ndryshimin në performancë./ KultPlus.com

Biopic-u “Michael”, tashmë i disponueshëm në disa platforma, përfshirë Prime Video, pati një sukses të jashtëzakonshëm në kinema, duke arkëtuar mbi një miliard dollarë në mbarë botën.

Prandaj nuk është aspak surprizë që, siç paralajmëruan edhe titrat përfundimtarë të filmit të parë, po përgatitet një kapitull i dytë mbi jetën e Michael Jackson-it, i interpretuar në ekran nga nipi i tij i vërtetë, Jaafar Jackson.

Produksioni i vazhdimit pritet të nisë në fund të këtij viti ose, më së voni, në fillim të vitit 2027. Filmi më pas mund të mbërrijë në kinematë e gjithë botës gjatë gjysmës së parë të vitit 2028.

Për çfarë do të flasë “Michael 2”?
Me shumë gjasa, filmi do ta rifillojë rrëfimin aty ku u ndërpre pjesa e parë, pra rreth periudhës së albumit “Bad” të vitit 1987.

Filmi i parë përshkroi rrugëtimin e ikonës së muzikës që nga fillimet me Jackson 5, deri te karriera solo dhe suksesi i jashtëzakonshëm ndërkombëtar.

Mendohet se vazhdimi mund të mbërrijë deri te albumi “Dangerous”, por ende nuk dihet nëse do të trajtohen apo jo akuzat për abuzim seksual që janë ngritur ndaj këngëtarit ndër vite.

Sipas disa raportimeve, kjo pjesë ishte hequr nga filmi i parë për shkak të disa klauzolave të përfshira në marrëveshjet e konfidencialitetit, veçanërisht në lidhje me Jordan Chandler, personi i parë që ngriti akuza ndaj Jackson-it dhe që, sipas marrëveshjeve, nuk duhej të përmendej në një projekt fiksional.

Shumë material i xhiruar do të përdoret në vazhdim
Një gjë është e sigurt: një pjesë e konsiderueshme e materialit të xhiruar për filmin e parë, rreth 25 deri në 30 për qind, nuk u përfshi në montazhin përfundimtar.

Për këtë arsye, ka shumë të ngjarë që ai të përdoret në pjesën e dytë.

Këtë e konfirmoi edhe Adam Fogelson, drejtues i Lionsgate.

“Ne kemi një numër të caktuar sekuencash, veçanërisht disa numra të mëdhenj muzikorë që i kishim xhiruar më herët dhe jam i bindur se do të përfshihen në filmin e dytë”, deklaroi ai.

“Por mbi të gjitha duhet të përqendrohemi te realizimi i vazhdimit më të madh të mundshëm me koston e duhur. Kjo është ajo që publiku dëshiron dhe meriton pas eksperiencës që i dhamë me filmin e parë.”

Për momentin, pra, produksioni nuk ka hyrë ende në detaje konkrete mbi buxhetin, por po përcakton drejtimin dhe ambicien e projektit.

Jaafar Jackson drejt Hollywood-it
Ndërkohë, suksesi i “Michael” i ka hapur dyert e Hollywood-it Jaafar Jackson-it.

Në projektin e tij të ardhshëm, “Supermax”, që do të publikohet në Prime Video, aktori dhe këngëtari do të luajë përkrah Will Smith.

Filmi është një thriller aksion me në qendër dy agjentë të FBI-së, të cilët përballen me një hetim të ndërlikuar mbi një vrasje të ndodhur në një burg të sigurisë së lartë.

Kështu, ndërsa “Michael 2” përgatitet të rikthejë historinë e Mbretit të Pop-it në ekran, Jaafar Jackson duket se po ndërton paralelisht edhe një karrierë të tijën në Hollywood./ KultPlus.com

Partia e ekstremit të djathtë në Gjermani, Alternativa për Gjermaninë (AfD), ka paraqitur një program të ri kulturor që ka nxitur reagime të forta nga artistë dhe institucione kulturore në landin Saksonia-Anhalt.

Sipas propozimeve të partisë, artistët dhe institucionet që kërkojnë financim publik do të duhet të nënshkruajnë një deklaratë ku zotohen se nuk do të “përçmojnë Gjermaninë dhe kulturën e saj”. Kritikët paralajmërojnë se një politikë e tillë mund të cenojë lirinë artistike dhe të ndikojë në mënyrën se si krijohet dhe financohet arti.

Në qendër të debatit është edhe Bauhaus, shkolla ikonike gjermane e artit dhe arkitekturës e themeluar në vitin 1919. AfD e ka kritikuar këtë trashëgimi kulturore duke e cilësuar si tepër “moderniste” dhe “globale”, ndërsa kërkon një qasje më të orientuar drejt elementeve tradicionale kombëtare.

Barbara Steiner, drejtoreshë e Fondacionit Bauhaus në Dessau, ka thënë se kritikat ndaj kësaj shkolle ngjajnë me ato të periudhës së viteve 1930, kur idetë avangarde të Bauhaus u cilësuan nga nazistët si “jo gjermane”.

Edhe drejtues të muzeve, teatrove dhe institucioneve të tjera kulturore kanë shprehur shqetësim për pasojat që mund të sjellë një përkufizim politik i kulturës. Sipas tyre, arti nuk duhet të kufizohet nga kritere kombëtare apo ideologjike.

Debati është zgjeruar edhe te mënyra se si Gjermania trajton kujtesën historike, veçanërisht përballjen me krimet naziste. Kritikët e AfD-së thonë se qëndrimet e partisë mund të dobësojnë kulturën e kujtesës dhe reflektimin mbi të kaluarën.

Ndërkohë, institucionet kulturore kanë bërë thirrje për mbrojtjen e pavarësisë artistike, duke paralajmëruar se ndërhyrja politike në kulturë mund të ketë pasoja afatgjata për skenën artistike gjermane./KultPlus.com

Galeria e Arteve në Shkodër ka çelur ekspozitën e përvitshme me vepra nga fondi i saj artistik, duke sjellë për publikun rreth 50 krijime të autorëve të njohur të artit pamor shqiptar.

Ekspozita, e cila do të qëndrojë e hapur deri në muajin shtator, përfshin edhe vepra që prezantohen për herë të parë para vizitorëve. Përzgjedhja këtë herë fokusohet te lirika kreative, me punime që i përkasin periudhës nga vitet ’60 deri në vitet ’80 dhe përfaqësojnë zhvillimet e artit pamor shqiptar ndër vite.

Hapja e kësaj ekspozite synon të sjellë më pranë publikut pasurinë e fondit të Galerisë së Arteve në Shkodër dhe të promovojë trashëgiminë artistike të qytetit, veçanërisht gjatë sezonit turistik kur numri i vizitorëve vendas dhe të huaj rritet.

Ekspozita është pjesë e kalendarit artistik të galerisë, e cila gjatë këtij viti ka organizuar një sërë aktivitetesh dhe ekspozitash kushtuar artit pamor./KultPlus.com

Ministrja e Kulturës dhe Turizmit, Saranda Bogujevci, ka ndarë disa fotografi nga pjesëmarrja e saj në DokuFest, teksa ka uruar edicionin jubilar të festivalit ndërkombëtar të filmit dokumentar.

Përmes një postimi në rrjetet sociale, Bogujevci ka vlerësuar rolin e DokuFestit në zhvillimin e kulturës dhe kinemasë dokumentare.

“Për 25 vjet me radhë, DokuFest e ka kthyer Prizrenin në kryeqendrën e filmit dokumentar. Një festival që është rritur bashkë me qytetin dhe që sot është ndër ngjarjet kulturore më të rëndësishme në vend e më gjerë. Edicioni jubilar nis me 104 filma në garë dhe një program që për nëntë ditë do ta mbushë Prizrenin me publik, autorë e mysafirë nga vende të ndryshme të botës. Urime ekipit të DokuFest për këtë përvjetor të rëndësishëm dhe suksese për një tjetër edicion që do t’i japë edhe më shumë jetë qytetit,” u shpreh ajo në postimin e saj.

Ministrja ka shoqëruar postimin e saj edhe me disa fotografi nga qëndrimi i saj në Prizren gjatë ditëve të festivalit, duke sjellë momente nga atmosfera e DokuFestit dhe aktivitetet e organizuara në kuadër të edicionit jubilar./KultPlus.com

Në një cep të heshtur të një muzeu, dy vajza të vogla vazhdojnë të buzëqeshin siç kanë bërë për më shumë se një shekull. Fustanet e tyre elegante, ngjyrat e buta dhe drita karakteristike e Renoirit nuk tregojnë vetëm bukurinë e një momenti, ato ruajnë kujtesën e një bote të tërë.

Me penelin e tij, Pierre-Auguste Renoir kapi shpirtin e Parisit të Belle Époque-s: një epokë ku arti, moda dhe kultura u shndërruan në simbol të një qyteti që kërkonte të modernizohej dhe të shkëlqente.

Por pas këtyre kanavacave fshihet edhe një histori më e thellë, ajo e njerëzve që u bënë pjesë e artit, por edhe e ndryshimeve të mëdha që tronditën Evropën. Një prej tyre është Alice dhe Elisabeth Cahen d’Anvers (Rozë dhe Blu), piktura e vitit 1881 që paraqet dy vajza të vogla nga një familje e njohur parisiene. Përtej bukurisë së saj vizuale, vepra ruan brenda saj një histori për artin, shoqërinë dhe mënyrën se si një pikturë mund të bëhet kujtesë e një kohe të kaluar.

Renoiri ishte një nga figurat kryesore të impresionizmit, një lëvizje artistike që kërkonte të kapte momentin, dritën dhe emocionin përmes ngjyrave të gjalla dhe brushave më të lira. Ndryshe nga portretet tradicionale që synonin vetëm të tregonin statusin e një personi, Renoiri përpiqej të sillte në kanavacë atmosferën, karakterin dhe ndjesinë e një çasti. Në portretet e familjes Cahen d’Anvers, ai nuk paraqiti vetëm fëmijë të veshur me rrobat elegante të kohës, por krijoi një pamje të plotë të botës së Belle Époque. Fustanet, teksturat e pëlhurave, qëndrimet e personazheve dhe përdorimi i dritës tregojnë një shoqëri ku moda dhe arti ishin pjesë e rëndësishme e identitetit kulturor.

Familjet që shfaqen në këto portrete kishin gjithashtu një rol të rëndësishëm në zhvillimin e artit impresionist. Koleksionistë dhe patronë të artit mbështetën artistët në një periudhë kur shumë prej tyre ende nuk ishin pranuar plotësisht nga institucionet tradicionale. Përmes porosive dhe koleksioneve të tyre, ata ndihmuan që emra si Renoiri të fitonin hapësirë në skenën ndërkombëtare. Një tjetër portret i famshëm i Renoirit është Irène Cahen d’Anvers, ku vajza e vogël shfaqet me një fjongo blu në flokë, përballë një sfondi të gjelbër të dendur. Vepra është bërë një nga imazhet më të njohura të impresionizmit dhe tregon aftësinë e Renoirit për të kombinuar elegancën me një ndjesi delikate njerëzore.

Por këto piktura mbartin edhe një shtresë tjetër kujtese. Me kalimin e kohës, historia e familjeve të paraqitura në to u prek nga ngjarjet tragjike të shekullit XX. Përndjekja ndaj hebrenjve gjatë Luftës së Dytë Botërore ndryshoi fatin e shumë prej këtyre familjeve dhe e ktheu artin e mbetur pas tyre në dëshmi të një bote që u zhduk. Sot, këto vepra nuk shihen vetëm si shembuj të mjeshtërisë së Renoirit, por edhe si dritare drejt një epoke të kaluar. Ato na tregojnë mënyrën se si njerëzit jetonin, si visheshin, si ndërtohej kultura artistike dhe si një moment i vetëm i kapur në kanavacë mund të ruajë historinë e një brezi të tërë.

Në fund, fuqia e këtyre portreteve qëndron pikërisht aty: ato nuk janë thjesht imazhe të bukurisë, por kujtime të gjalla të një bote ku arti u bë mënyra më e fortë për të ruajtur atë që koha rrezikonte ta fshinte./KultPlus.com

Radio Televizioni Shqiptar ka hapur zyrtarisht aplikimet për edicionin e 65-të të Festivalit të Këngës, një prej ngjarjeve më të rëndësishme të muzikës së lehtë shqiptare, i cili do të zhvillohet në dhjetor.

Përmes një njoftimi zyrtar, RTSH u ka bërë thirrje kompozitorëve, autorëve dhe interpretuesve shqiptarë nga Shqipëria, Kosova dhe diaspora që të paraqesin krijimet e tyre për të qenë pjesë e këtij edicioni.

Sipas rregullores së festivalit, këngët konkurruese duhet të jenë vepra origjinale dhe të papublikuara më parë në asnjë platformë. Organizatorët kanë vendosur gjithashtu kufizime të qarta për përdorimin e Inteligjencës Artificiale në krijimin dhe prodhimin e këngëve pjesëmarrëse, me qëllim ruajtjen e autorësisë dhe krijimtarisë artistike njerëzore.

Aplikimet do të jenë të hapura për një periudhë pesëditore, nga 22 deri më 27 shtator. Artistët e interesuar mund të dorëzojnë materialet e tyre online përmes formularit të publikuar në platformën zyrtare të Festivalit të Këngës.

RTSH ka ftuar të gjithë krijuesit që të njihen me kriteret e plota të konkurrimit përpara aplikimit, ndërsa u ka uruar sukses artistëve që do të marrin pjesë në këtë edicion të ri të festivalit./KultPlus.com

Në Ulqin është hapur studioja e re e përbashkët e tre transmetuesve publikë, duke shënuar një hap të ri në bashkëpunimin mediatik mes Kosovës, Shqipërisë dhe Malit të Zi.

Studioja do të funksionojë në bashkëpunim mes Radio Televizionit të Kosovës (RTK), Radio Televizionit Shqiptar (RTSH) dhe Radio Televizionit të Malit të Zi (RTCG), me synim krijimin e më shumë mundësive për raportim të përbashkët dhe shkëmbim të përmbajtjeve mediatike. Gjatë hapjes së kësaj hapësire, drejtoresha e Përgjithshme e RTK-së, Zana Spahiu, tha se kjo studio përfaqëson më shumë se një vend të ri pune.

“Kjo zyrë është shumë më tepër sesa një hapësirë e re, simbol i përkushtimit të përbashkët për të përforcuar bashkëpunimin ndërmjet nesh”, deklaroi Spahiu.

Sipas saj, ky bashkëpunim synon të forcojë lidhjet ndërmjet transmetuesve publikë dhe të krijojë një platformë të përbashkët për pasqyrimin e ngjarjeve dhe historive nga rajoni.

Hapja e studios në Ulqin vlerësohet si një mundësi e re për të afruar institucionet publike të medias dhe për të zgjeruar bashkëpunimin profesional ndërmjet gazetarëve dhe ekipeve mediatike të tre vendeve./KultPlus.com

Abdullah Ibrahim mbetet një nga figurat më të rëndësishme të xhazit afrikan, një pianist që përmes tingujve të tij tregoi historinë e një vendi të ndarë nga aparteidi dhe e shndërroi muzikën në një formë kujtese, identiteti dhe rezistence.

I lindur si Johannes Brand në Cape Town në vitin 1934, ai u rrit në një shoqëri ku regjimi i aparteidit kufizonte mundësitë e njerëzve me ngjyrë. Edhe pse tregoi talent të jashtëzakonshëm që në fëmijëri, rruga e tij drejt arsimit muzikor u pengua nga politikat diskriminuese të kohës. Për të mbijetuar, ai nisi të luante në grupe muzikore lokale, ndërsa në vitet ’50 zbuloi pasionin e tij për xhazin amerikan, veçanërisht për stilin bebop.

Së bashku me trumpetistin Hugh Masekela, ai themeloi grupin Jazz Epistles, një prej formacioneve të para që ndërthuri ritmet e xhazit me tingujt e komuniteteve urbane të Afrikës së Jugut. Muzika e tyre pasqyronte realitetin e një brezi që jetonte nën presionin e segregacionit dhe padrejtësisë.

Në vitin 1961, për shkak të përkeqësimit të situatës politike në Afrikën e Jugut, Ibrahim u largua nga vendi. U vendos fillimisht në Evropë, ku ndërtoi një karrierë ndërkombëtare dhe u afrua me figura të mëdha të xhazit. Takimi me Duke Ellington në Paris ishte një moment vendimtar për karrierën e tij, ndërsa albumi Duke Ellington Presents the Dollar Brand Trio i vitit 1963 e prezantoi atë para një audience më të gjerë.

Në vitin 1968, ai u konvertua në Islam dhe më vonë mori emrin Abdullah Ibrahim. Megjithatë, rrënjët e tij muzikore mbetën gjithmonë të lidhura me Afrikën e Jugut dhe me ndikimet shpirtërore të fëmijërisë së tij.

Një nga veprat më të njohura të tij është Mannenberg, një kompozim i vitit 1974 i frymëzuar nga zhvendosjet e detyruara të komuniteteve gjatë aparteidit. Me kalimin e viteve, kjo pjesë u kthye në një simbol të lëvizjes kundër aparteidit dhe një himn të shpresës për shumë afrikano-jugorë.

Stili i Abdullah Ibrahim karakterizohej nga një elegancë e rrallë dhe një minimalizëm poetik. I ndikuar nga Thelonious Monk, ai krijoi një mënyrë të veçantë interpretimi ku thjeshtësia e notave shoqërohej me thellësi emocionale dhe me elemente të muzikës tradicionale afrikane.

Gjatë viteve ’70 dhe ’80, ai jetoi për një periudhë në Mynih, një nga qendrat më të rëndësishme të xhazit në Evropë, ku regjistroi disa prej albumeve të tij më të vlerësuara. Pas përfundimit të aparteidit, në vitin 1990, ai u kthye në Afrikën e Jugut për të performuar në një periudhë historike të ndryshimeve politike.

Abdullah Ibrahim ndërroi jetë në moshën 91-vjeçare, duke lënë pas një trashëgimi të jashtëzakonshme në muzikën botërore. Ai nuk ishte vetëm një pianist i madh, por edhe një artist që tregoi përmes muzikës se kultura mund të jetë një mjet për të ruajtur kujtesën dhe për të luftuar padrejtësinë.

Trashëgimia e tij vazhdon të jetojë përmes tingujve që bashkojnë xhazin, historinë dhe shpirtin e Afrikës së Jugut./Kultplus.com

Më shumë se katër dekada pas publikimit të romanit debutues të Bret Easton Ellis, Less Than Zero vazhdon të mbetet një nga portretizimet më të fuqishme të një epoke të ndërtuar mbi luksin, konsumizmin dhe kërkimin e vazhdueshëm për dukje perfekte.

Historia e të rinjve Clay, Blair dhe Julian, e cila fillimisht u shfaq në faqet e romanit të vitit 1985, u përshtat për ekranin e madh në vitin 1987. Edhe pse filmi pati reagime të përziera në kohën e publikimit, sot ai shihet si një dokument vizual i stilit dhe kulturës së viteve ’80, një periudhë ku moda, fama dhe pasuria ishin pjesë e identitetit të një brezi të tërë.

Bota e krijuar nga Ellis është e mbushur me simbole të asaj kohe: xhaketa me shpatulla të mëdha, kravata të holla, syze të markave të njohura dhe emra luksozë që shfaqen pothuajse natyrshëm në jetën e personazheve. Nga Polo Ralph Lauren te Armani, Calvin Klein, Gucci dhe Ray-Ban Wayfarers, markat nuk janë thjesht elemente mode, por tregues të një shoqërie ku pamja dhe statusi kishin një rëndësi të jashtëzakonshme.

Ellis, i rritur në Los Anxhelos, ka eksploruar vazhdimisht marrëdhënien mes njerëzve, konsumizmit dhe obsesionit amerikan për imazhin. Përmes një mënyre të ftohtë dhe të distancuar rrëfimi, ai paraqet një brez që mat vlerën e vetes përmes asaj që posedon dhe mënyrës se si shihet nga të tjerët.

Në Less Than Zero, për personazhin Clay, këto etiketa ishin një mënyrë e thjeshtë për të dalluar se çfarë ishte “në modë” dhe çfarë jo. Por për Ellis, përshkrimi i detajuar i veshjeve dhe zakoneve të luksit u kthye më vonë në një mjet artistik që do ta çonte më tej në veprën e tij më të njohur, American Psycho.

Përmes personazheve të tij, Ellis nuk tregon vetëm një histori për pasurinë dhe privilegjin, por edhe boshllëkun që shpesh fshihet pas një jete të ndërtuar mbi dukjen. Less Than Zero mbetet një kujtesë e një dekade ku moda ishte deklaratë identiteti, ndërsa konsumizmi u kthye në një mënyrë për të përcaktuar vendin e njeriut në shoqëri.

Sot, filmi vazhdon të rikthehet si një kapsulë kohore e viteve ’80, një periudhë me shkëlqim të jashtëm, por edhe me një ndjenjë të thellë zbrazëtie që Ellis e ka kapur më mirë se shumë autorë të tjerë./Kultplus.com