Gazeta Si – Pas shpërthimit të luftës midis Iranit dhe Shteteve të Bashkuara, çmimi i naftës u rrit, por nuk arriti kurrë nivelet që shumë analistë i kishin parashikuar dhe u frikësoheshin.

Ka shumë arsye për këtë, por një faktor luajti një rol më të madh se të tjerët: Kina i uli ndjeshëm dhe papritur importet e saj të naftës.

Mënyra se si ia doli ta bënte këtë – dhe sa gjatë do të vazhdojë kjo situatë – është ajo që Michal Meidan, Drejtuese e Kërkimeve për Energjinë në Kinë pranë Institutit të Oksfordit për Studimet e Energjisë, e ka quajtur “pyetja 1 milion dollarë“. Megjithatë, ka disa përgjigje.

Çmimi i naftës u rrit për shkak të mbylljes së Ngushticës së Hormuzit – përmes së cilës kalonte rreth një e pesta e naftës së tregtuar në nivel global – duke ndalur praktikisht rrjedhën e përafërsisht 13 milionë fuçive në ditë.

Nafta bruto “Brent”, një tregues kyç referimi, qëndronte në nivelin 71,90 dollarë për fuçi më 27 shkurt – një ditë para se Shtetet e Bashkuara dhe Izraeli të sulmonin Iranin. Brenda pak ditësh, çmimi u ngjit mbi 100 dollarë për fuçi, por nuk e kaloi kurrë shifrën 120 dollarë, pavarësisht pritshmërive të ekonomistëve të ndryshëm se ai do të hidhej në 150 ose 200 dollarë për fuçi.

Çmimi nuk u rrit ndjeshëm për disa arsye: Shtetet e Bashkuara e rritën prodhimin e naftës në nivele rekord; një pjesë e naftës nga Gjiri u transportua drejt perëndimit përmes tubacionit për në Yanbu të Arabisë Saudite, duke mundësuar eksportet nga Deti i Kuq dhe duke shmangur plotësisht ngushticën e Hormuzit; si dhe shtetet bënë përdorim të gjerë të rezervave të tyre të naftës.

Megjithatë, faktori më vendimtar ishte ulja e importeve nga ana e Kinës: nga një mesatare prej 11–12 milionë fuçish në ditë gjatë pesë viteve të mëparshme, në rreth 8 milionë midis muajve maj dhe qershor të vitit 2026.

Kjo ulje përbënte 74 për qind të rënies në tregtinë globale të naftës; duke frenuar kërkesën në një kohë kur oferta po ngushtohej, ajo parandaloi një rritje të mëtejshme të çmimeve.

Është interesante të theksohet se, ndonëse ekzistojnë teori të shumta, askush nuk e di saktësisht se si arriti vendi t’i shkurtonte importet e naftës në mënyrë kaq drastike pa shkaktuar një krizë të brendshme energjetike.

Historikisht, çmimi i naftës është ndikuar kryesisht nga vendimet e vendeve eksportuese të naftës, të cilat e rrisnin ose e ulnin çmimin duke shtuar ose pakësuar ofertën.

Në vitin 1973, një embargo ndaj naftës e vendosur nga OPEC-u – organizata kryesore e vendeve eksportuese të naftës – e uli ofertën globale me vetëm 7 për qind, por bëri që çmimet të rriteshin me 130 për qind.

Situata që po zhvillohet me Kinën është mjaft e paprecedentë, pasi nuk ka të bëjë me anën e ofertës: një vend importues ka arritur të ndikojë në çmimin e naftës duke ulur kërkesën e vet.

Për më tepër, kjo u arrit duke përdorur vetëm pjesërisht rezervat, ndërsa u mbështet kryesisht te reduktimi i konsumit.

Është e vështirë të vlerësohet madhësia e rezervave të naftës së Kinës, pasi shteti nuk ofron të dhëna zyrtare dhe transparente lidhur me nivelet e mbushjes së tyre.

Vlerësimet e vetme të disponueshme bazohen në vëzhgimet e impianteve të ruajtjes që shihen nga lart – prej nga vjen edhe termi “rezerva sipërfaqësore” – por askush nuk e di saktësisht se sa të mbushura janë ato depozita, apo nëse ekzistojnë impiante të tjera të padukshme.

Megjithatë, vlerësohet se para luftës, rezervat e Kinës arrinin në rreth 1,4 miliardë fuçi dhe po shtoheshin me një mesatare prej 1,5 milionë fuçish në ditë, ndërsa që nga prilli, ato kanë rënë me më pak se një milion fuçi në ditë.

Teoritë mbizotëruese sugjerojnë se ulja e rezervave ka prekur kryesisht rezervat tregtare të kompanive të naftës – të cilat në Kinë janë të lidhura ngushtë me Partinë dhe qeverinë – ndërsa rezervat strategjike të kontrolluara drejtpërdrejt nga shteti kanë mbetur praktikisht të paprekura.

Pjesa më e madhe e rënies së importeve të naftës kineze – rreth 60 përqind – është në fakt për shkak të aktivitetit të reduktuar të rafinerisë. Nafta e diskutuar deri më tani është “naftë bruto” – domethënë, naftë e papërpunuar.

Rafineritë e transformojnë këtë naftë bruto në karburante, si benzinë, naftë dhe lëndë djegëse avionësh. Në mars, qeveria kineze urdhëroi kompanitë e mëdha shtetërore të energjisë të pezullonin përkohësisht eksportet e produkteve të rafinuara për të siguruar disponueshmërinë vendase.

Në pamundësi për të eksportuar karburant të tepërt, rafineritë nuk kishin nxitjen ekonomike për të blerë naftë të re bruto ose për të rritur prodhimin; si pasojë, përpunimi i naftës bruto ra në nivelet më të ulëta që nga viti 2021 në qershor 2026.

Ndërsa ndalimi u lehtësua pjesërisht në korrik, eksportet e produkteve të naftës nga Kina mbeten shumë të kufizuara.

Disa vende të Azisë Juglindore dhe Paqësorit që importuan karburant nga Kina – si Vietnami, Australia dhe Filipinet – mbajtën peshën kryesore të këtij ndikimi; megjithatë, nëse barra thjesht do të ishte zhvendosur diku tjetër, ne ende do të prisnim të shihnim efektet e plota të reduktimit të furnizimit.

Ulja e prodhimit të naftës së rafinuar për shkak të kufizimeve të vendosura nga Kina është një nga shkaqet – krahas sulmeve ukrainase që kanë goditur 24 nga 34 rafineritë kryesore të Rusisë – të rënies së furnizimeve globale me karburant dhe, rrjedhimisht, të rritjes së kostove të tij; kjo rritje ka qenë edhe më e theksuar se ajo e çmimeve të naftës bruto.

Kjo duket qartë, për shembull, te treguesi “3-2-1 crack spread” – një matës i diferencës së çmimit midis dy fuçive benzinë ​​dhe një fuçie naftë (diezel) kundrejt tre fuçive naftë bruto; kjo diferencë është rritur në nivel global, ndërsa në Shtetet e Bashkuara është dyfishuar, duke u ngjitur nga rreth 25 dollarë për fuçi para luftës në rreth 65 dollarë.

Ndonëse rënia e menjëhershme e importeve kineze të naftës i atribuohet kryesisht këtyre faktorëve, vendi po përjeton prej kohësh edhe një rënie më të gjerë të kërkesës së brendshme për karburant.

Shitjet e automjeteve elektrike në Kinë kanë arritur nivele rekord (ku modelet elektrike përbënin 58,5 për qind të të gjitha makinave të shitura në vend gjatë muajit qershor), ndërsa numri i pasagjerëve në transportin hekurudhor u rrit me 11 për qind krahasuar me vitin e kaluar, gjatë muajit prill të vitit 2026.

Edhe industria kimike e Kinës ka kontribuar në rënien e kërkesës për naftë. Vitet e fundit, ky sektor ndërtoi impiante që aktualisht prodhojnë sasi që tejkalojnë kërkesën e tregut; për pasojë, kompanitë kanë zgjedhur të ulin prodhimin dhe të shfrytëzojnë rezervat ekzistuese në vend që të importojnë naftë me çmime më të larta.

Së fundmi, rol ka luajtur edhe ngadalësimi i përgjithshëm i ekonomisë kineze. Për shembull, për shkak të krizës në sektorin e pasurive të paluajtshme, prodhimi i çimentos ra me 8 për qind në gjysmën e parë të vitit 2026, duke çuar në një konsum më të ulët të naftës (dizel) në kantieret e ndërtimit.

Megjithatë, mbetet e vështirë të parashikohet se sa gjatë do të vazhdojë Kina të importojë sasi kaq të ulëta nafte.

Fakti që vendi nuk duket se po shfrytëzon në masë të madhe rezervat e tij shihet si një shenjë inkurajuese për ekonominë globale, pasi nënkupton se do të duhen muaj të tërë – ekspertët vlerësojnë një periudhë midis gjashtë muajve dhe një viti – para se të lindë nevoja për rimbushjen e tyre.

Kur kjo të ndodhë dhe kërkesa të rritet papritur, ka gjasa që çmimet e naftës të pësojnë rritje si pasojë, veçanërisht nëse Ngushtica e Hormuzit nuk do të jetë rihapur ende plotësisht.

Përshtati: Gazeta “Si”

The post Si e ka mbajtur Kina çmimin e ulët të naftës gjatë luftës së Gjirit appeared first on Gazeta Si.

Gazeta Si – Pak javë para arrestimit në Francë, SPAK ka pasur dijeni për vendndodhjen e Ermal Beqirajt, i cili u arrestua të shtunën e kaluar i pikasur me një avion të vogël civil mbi një central bërthamor.

Në një takim informal me gazetarët, kreu i Prokuorisë së Posaçme, Klodian Braho, deklaroi se autoritetet shqiptare kishin informacion për vendndodhjen e një prej të shumëkërkuarve të dosjes “AKSHI”.

“Prokuroria në çdo rast merr vendimin e gjykatës, ia çon organit që ka për detyrë ekzekutimin. Nuk ka qenë veprim i rastësishëm. Grupi hetimor prej disa javësh ka qenë në kontakt me autoritetet franceze. Ka pasur informacion. Ai ka qenë i lokalizuar prej disa javësh. Nuk ka qenë qëllimi vetëm tek arrestimi, por edhe tek veprime të tjera hetimore. Në ditët në vijim do të keni informacion zyrtar. Kaq mund të ndaj sot”, tha Braho në një bashkëbisedim me gazetarët.

Kryeprokurori shtoi se SPAK do të kërkojë sekuestrimin e avionëve të Beqirajt. “Do keni një njoftim. Ne kemi kërkuar të sekuestrohen jo vetëm ato, por edhe pasuri të tjera”, u shpreh ai.

Ndërkohë, drejtësia shqiptare ka nisur zyrtarisht procedurat për ekstradimin e biznesmenit Ermal Beqiraj, i arrestuar të shtunën në Francë.

44-vjeçari raportohet se është vendosur në paraburgim. Madje, të mërkurën ai ka dalë para Gjykatës Penale të Amiens, ku i është komunikuar zyrtarisht kërkimi ndërkombëtar, në funksion të procedurave për ekstradimin drejt Shqipërisë.

Brenda 40 ditëve, praktika e arrestit duhet t’u përcillet autoriteteve franceze. Nëse jepet pëlqimi, kthimi në atdhe do të realizohet brenda pak ditësh; në të kundërt, procedurat do të jenë më të gjata.

Beqiraj u ndal pasi fluturoi në lartësi të ulët me një avion të lehtë mbi centralin bërthamor të Penly. Pas sinjalizimit, Forcat Ajrore e shoqëruan deri në aeroportin e Albert, ku u ndalua nga policia për t’u marrë në pyetje.

Në dëshminë e tij, ai deklaroi se nuk kishte kryer veprime të qëllimshme dhe se, në atë moment, ishte duke folur në telefon me nënën e tij.

Pas vendosjes së një gjobe prej 7 mijë eurosh, biznesmeni u la i lirë, por u mbajt nën vëzhgim policor.

Pas konstatimit se Shqipëria e kishte shpallur në kërkim, efektivët e ndaluan sërish në banesë, duke njoftuar edhe autoritetet në Tiranë.

Beqiraj u shpall në kërkim nga SPAK më 21 dhjetor 2025, gjatë hetimeve për tenderët e AKSHI-t. Dyshimet lidhen me veprimtarinë e kompanisë që ai zotëron, “Soft & Solution”.

The post Arrestimi i Ermal Beqirajt në Francë, Braho: E dinim ku ndodhej, nuk ishte rastësi appeared first on Gazeta Si.

Gazeta Si – Një edukatore 32-vjeçare është arrestuar në Tiranë, pasi akuzohet se ka dhunuar një fëmijë 2-vjeçar në kopshtin ku ajo punonte.

Sipas burimeve, ngjarja ka ndodhur në një kopsht në rrugën “Rr.Aleksandër Mojsiu”, në zonën e ish-Kinostudios.

Fëmija dyvjeçar kur është marrë nga prindërit nga kopshti në shtëpi kanë vënë re se kishte të nxira në faqe.

Më pas e kanë çuar në spital për ta parë nga se është shkaktuar dhe fillimisht kanë menduar se është ndonjë zënkë mes fëmijësh.

Më pas, policia ka bërë këqyrjen e kamerave të kopshtit dhe ka zbuluar se në një moment kur fëmija 2-vjeç ka qenë duke qarë, edukatorja 32-vjeçare është afruar dhe e ka qëlluar dy herë shuplakë në faqe.

Pas këqyrjes së kamerave policia menjëherë ka bërë arrestimin e edukatores 32-vjeçare, e cila kishte punuar me të njëjtin profesion edhe jashtë vendit.

Madje nga një verifikim në faqet në Instagram dhe Facebook të kopshtit, shihet që i kanë mbyllur të dyja pas ngjarjes.

“Specialistët për Hetimin e Krimeve në Komisariatin e Policisë Nr. 4 arrestuan në flagrancë shtetasen B. H., 32 vjeçe, me detyrë edukatore në një kopsht privat, pasi dyshohet se ka ushtruar dhunë fizike ndaj një të mituri 2-vjeçar, në ambientet e kopshtit ku punonte”, njofton policia.

Materialet procedurale iu referuan Prokurorisë, për veprime të mëtejshme.

The post Dhunoi 2-vjeçarin në kopsht, arrestohet edukatorja në Tiranë appeared first on Gazeta Si.

Gazeta Si – Prokuroria e Posaçme ka prezantuar bilancin e punës për periudhën 1 janar-15 korrik 2026, duke bërë të ditur se hetimet financiare dhe gjurmimi i pasurive të dyshuara si produkte të veprimtarisë kriminale kanë qenë në fokus të punës së saj.

Sipas të dhënave të publikuara nga SPAK, gjatë kësaj periudhe, në pesë procedime penale të rëndësishme, gjykata ka vendosur masa sekuestroje preventive mbi pasuri me vlerë rreth 440 milionë euro.

Gjatë kësaj periudhe janë vënë në hetim 5 kryetarë ose ish-kryetarë bashkie, 3 drejtues institucionesh në hetim, 3 gjyqtarë ose ish-gjyqtarë, 2 ministra ose ish-ministra dhe 1 deputet.

Pasuritë e sekuestruara përfshijnë një gamë të gjerë asetesh, mes të cilave:

-prona të paluajtshme, përfshirë tokë, truall dhe sipërfaqe pyjore me mbi 150 mijë metra katrorë;

-më shumë se 60 vila, apartamente dhe hotele;

-mbi 10 shoqëri tregtare, kuota kapitali dhe asetet e tyre;

-mbi 620 llogari bankare;

-rreth 100 automjete dhe mjete lundruese.

SPAK ka bërë gjithashtu një krahasim me vitet e mëparshme, duke theksuar se gjatë periudhës 2020-2025, vlera totale e pasurive të sekuestruara ka qenë rreth 220 milionë euro.

Sipas institucionit, rritja e ndjeshme e vlerës së pasurive të sekuestruara lidhet me intensifikimin e hetimeve financiare, analizën e burimeve të pasurisë dhe ndjekjen e aseteve që dyshohet se kanë lidhje me veprimtari kriminale.

Gjatë shtatë muajve të parë të 2026, SPAK thotë se janë dënuar me vendim të formës së prerë gjithsej 7 ish-zyrtarë të lartë, mes tyre:

-2 ish-kryetarë bashkish;

-1 ish-ministër;

-2 ish-deputetë;

-2 ish-prokurorë.

SPAK thekson se ndjekja penale ndaj zyrtarëve të lartë dhe ish-funksionarëve publikë ka qenë një ndër prioritetet kryesore të punës së saj, në kuadër të luftës kundër korrupsionit dhe krimit të organizuar.

The post Bilanci i SPAK në 7 muaj punë: Janë sekuestruar 440 milionë euro pasuri appeared first on Gazeta Si.

Gazeta Si – Pas suksesit të Kupës së Botës në Shtetet e Bashkuara të Amerikës dhe strategjive të ardhshme të FIFA-s, nuk qëndrojnë vetëm diplomacia sportive dhe të drejtat e transmetimit, por edhe rrjeti i gjerë i ndikimit të familjes Kushner.

Përmasat e kësaj lidhjeje pasqyrohen në shprehjen me të cilën Jared Kushner – dhëndri i Donald Trumpit dhe bashkëshorti i Ivankës – e përshkruan shpesh marrëdhënien e tij me presidentin Gianni Infantino: “Unë jam një nga bashkëpunëtorët e tij pa pagesë”.

Një koment – ​​i evidentuar nga rubrika “Intelligencer” e “New York Magazine” – lë të kuptohet se ai ka luajtur një rol vendimtar në organizimin e këtij turneu madhështor.

Megjithatë, tani vëmendja po zhvendoset te vëllai i tij më i vogël, 41-vjeçari Joshua Kushner, drejtues i fondit të fuqishëm “Thrive Capital” dhe bashkëshort i modeles, Karlie Kloss.

Raportime të fundit nga SHBA-të, sugjerojnë se Infantino po shqyrton mundësinë e hapjes së shitjes së aksioneve në Kampionatet Botërore të ardhshme për investitorë privatë – një marrëveshje shumëmiliardëshe, ku Joshua mund të siguronte qasje preferenciale, duke i shndërruar kështu marrëdhëniet e krijuara nga vëllai i tij i madh në mundësi fitimprurëse biznesi.

Ndërsa Jaredi motivohej nga pushteti dhe politika, Joshua duket i gatshëm të veprojë për hir të përfitimeve të tij financiare.

Zanafilla e kësaj aleance qëndron te kandidatura e përbashkët e SHBA-ve, Meksikës dhe Kanadasë për turneun e vitit 2026 që përfundoi me 19 korrik me suksesin e Spanjës.

Robert Kraft, miliarderi i ekipit “New England Patriots”, shërbeu si urë lidhëse mes Infantinos dhe Jaredit. Kushneri u përfshi menjëherë në çështje kyçe, duke shfrytëzuar kanalin e tij të privilegjuar të komunikimit me Princin e fuqishëm saudit, Mohammed bin Salman.

Rezultati ishte një ndarje e përkryer e futbollit botëror: turneu i vitit 2026 për Shtetet e Bashkuara, edicioni i vitit 2030 për Marokun dhe aktiviteti i vitit 2034 për Arabinë Saudite.

E gjitha kjo, duke pasur parasysh edhe mundësinë e një rikthimi në SHBA në vitin 2038 – një perspektivë për të cilën vetë Trumpi aludoi përmes një batute të famshme drejtuar Infantinos: “Herën tjetër megjithatë vetëm ne, apo jo?”.

Ndikimi i Jaredit ka përcaktuar hartën e turneut: një drekë që ai organizoi në Miami, bindi FIFA-n të vendoste aty selinë e saj për SHBA-të, ndërsa lidhjet e tij të kahershme me New Jersey-n ndihmuan që stadiumi “MetLife” të siguronte të drejtën për të pritur finalen, duke lënë mënjanë Teksasin.

Bëhet fjalë për një rrjet favoresh dhe diplomacie joformale, i cili tashmë ndodhet në prag të një transformimi.

Në fakt, lidhjet fitimprurëse të krijuara nga Jaredi – i cili shërbente si “ndihmës pa pagesë” – kërcënojnë t’i hapin rrugën investimeve nga vëllai i tij, Joshua, i cili synon të përfitojë maksimalisht nga afërsia e tij me nivelet më të larta të botës së futbollit.

The post Si po e ndihmon Jared Kushner vëllain të blejë një pjesë të aksioneve në FIFA? appeared first on Gazeta Si.

Gazeta Si – Një 65-vjeçar ka humbur jetën aksidentalisht nga peshkimi me dinamit mëngjesin e kësaj të enjteje në zonën e Porto Palermos në Himarë.

Ngjarja ndodhi rreth orës 09:00, kur Pandeli Mërkuri ishte duke peshkuar me dinamit, kur lënda plasëse i ka shpërthyer në dorë, duke i shkaktuar dëmtime të rënda.

65-vjeçari u transportua me urgjencë në Qendrën Shëndetësore të Himarës, por nuk arriti t’u mbijetojë plagëve të marra.

Grupi hetimor, nën drejtimin e Prokurorisë, po vijon veprimet për zbardhjen dhe dokumentimin e plotë të rrethanave të ngjarjes. 

The post Himarë, 65-vjeçari humb jetën nga peshkimi me dinamit appeared first on Gazeta Si.

Nga Gazeta ‘Si’– Zjarret masive që kanë përfshirë Europën Jugore, në një nga sezonet më të rënda të viteve të fundit, nuk po shkaktojnë vetëm dëme materiale, evakuime masive dhe viktima, por po rrisin edhe rreziqet për shëndetin e njerëzve dhe sistemet shëndetësore në rajon.

“Këto nuk janë thjesht episode zjarresh që prekin jetesën e njerëzve dhe krijojnë një rrezik të menjëhershëm; kjo është një emergjencë e vërtetë shëndetësore”, tha Dorota Jarosinska, menaxhere e programit në Qendrën Europiane të Organizatës Botërore të Shëndetësisë për Ndryshimet Klimatike, Mjedisin dhe Shëndetin.

Sipas saj, pasojat për shëndetin mund të vazhdojnë edhe pasi zjarri të jetë shuar dhe mund të ndihen në distanca të mëdha nga vendi ku ka ndodhur zjarri.

“Tymi i zjarreve mund të udhëtojë qindra, madje mijëra kilometra, duke dëmtuar cilësinë e ajrit edhe në zona shumë larg vatrave të zjarrit, përfshirë qytete me dendësi të lartë banimi dhe duke prekur potencialisht shumë njerëz”, tha Jarosinska.

Ajo theksoi se nuk është e nevojshme të shihen flakët apo një re tymi për t’u ekspozuar ndaj rrezikut shëndetësor.

Çfarë përmban tymi i zjarreve dhe pse është i rrezikshëm?

Tymi i zjarreve përmban një përzierje ndotësish toksikë, grimcash të imëta dhe gazrash. Rreziku ndryshon në varësi të materialeve që digjen, pasi zjarret shpesh përfshijnë plastikë, pajisje elektronike, bojëra dhe materiale të tjera që çlirojnë kimikate të dëmshme në ajër.

“Grimcat e vogla mund të depërtojnë nga mushkëritë në gjak dhe të aktivizojnë sistemin imunitar, duke shkaktuar procese inflamatore në organizëm”, shpjegoi Jarosinska.

Tek personat e shëndetshëm, ekspozimi mund të shkaktojë simptoma të lehta si irritim të fytit, kollë ose rrjedhje hundësh. Por për njerëzit me probleme shëndetësore ekzistuese, pasojat mund të jenë shumë më serioze.

Më të rrezikuarit janë:

• personat me astmë ose sëmundje kronike të mushkërive;
• njerëzit me sëmundje të zemrës;
• fëmijët;
• të moshuarit.

Simptomat mund të variojnë nga shqetësime të lehta deri në gjendje shumë të rënda, madje kërcënuese për jetën.

Thirrje për më shumë mbrojtje të grupeve vulnerabël

Sipas Jarosinskës, këshillat për shëndetin publik shpesh janë shumë të përgjithshme dhe nuk marrin mjaftueshëm parasysh personat më të rrezikuar.

Rekomandimet standarde, si qëndrimi brenda ambienteve të mbyllura dhe kufizimi i aktivitetit fizik në ditët me ndotje të lartë të ajrit, janë të dobishme për të gjithë, por ekspertja kërkon udhëzime më të përshtatura për grupet vulnerabël.

Ajo përmendi edhe përdorimin e kondicionerëve dhe filtrave me efikasitet të lartë si masa mbrojtëse, por paralajmëroi se jo të gjithë kanë akses në këto pajisje apo në ambiente me ajër të pastër.

Sipas saj, autoritetet duhet të krijojnë hapësira publike ku njerëzit mund të freskohen dhe të marrin ajër të pastër, duke u siguruar që këto shërbime të jenë të aksesueshme për të gjithë.

“Duhet të kujdesemi veçanërisht për ata që janë më të pafavorizuar, që nuk kanë akses në kujdes shëndetësor, që nuk e njohin gjuhën lokale ose që nuk kanë akses në informacion”, tha ajo.

Zjarret po shtojnë presionin mbi sistemet shëndetësore

Përballimi i emergjencave klimatike kërkon gjithashtu forcimin e kapaciteteve të sistemeve shëndetësore, sipas OBSH-së.

“Kur flasim për ekspozimin ndaj tymit të zjarreve dhe ndikimin në shëndet, mendojmë për vuajtjet individuale, por kjo përbën gjithashtu një barrë të madhe për sektorin shëndetësor”, tha Jarosinska.

Ajo theksoi se profesionistët e shëndetit duhet të trajnohen dhe të pajisen me informacionin e duhur për të kuptuar ndikimin e cilësisë së dobët të ajrit, për të komunikuar rreziqet dhe për të dhënë këshillat e duhura për çdo pacient.

“Prioriteti i menjëhershëm është forcimi i rolit të sektorit shëndetësor: trajnimi i njerëzve, pajisja e tyre me mjetet e nevojshme dhe sigurimi që mesazhi për rrezikun shëndetësor të merret më seriozisht në veprimet lokale”, përfundoi ajo.

The post OBSH: Tymi i zjarreve, një emergjencë shëndetësore përtej flakëve appeared first on Gazeta Si.

Nga Gazeta ‘Si’– Temperaturat e larta dhe ngrohja e ujërave po rrisin rrezikun e infeksioneve si vibrioza, gastroenteriti dhe disa infeksione të lëkurës e të traktit urinar, paralajmërojnë ekspertët.

Në sfondin e verave gjithnjë e më të gjata dhe më të nxehta, Qendra Europiane për Parandalimin dhe Kontrollin e Sëmundjeve (ECDC) thekson se disa baktere po gjejnë kushte gjithnjë e më të favorshme për t’u shumuar, veçanërisht në ujërat bregdetare të ngrohta me kripësi të ulët.

Megjithëse rreziku për t’u infektuar mbetet relativisht i ulët, ekspertët nënvizojnë se disa masa të thjeshta parandaluese mund ta ulin ndjeshëm mundësinë e infeksionit gjatë muajve të verës, kur miliona njerëz frekuentojnë plazhet, pishinat, lumenjtë dhe zonat e tjera për t’u freskuar.

Nxehtësia favorizon shumimin e baktereve

Sipas ECDC-së, rritja e temperaturës së ujërave, e kombinuar me ndryshimet mjedisore dhe shtimin e udhëtimeve gjatë verës, po ndryshon mënyrën se si shpërndahen disa sëmundje infektive në Europë.

Një prej tyre është vibrioza, një infeksion i shkaktuar nga bakteret e gjinisë Vibrio, të cilat gjenden natyrshëm në disa ujëra bregdetare gjatë muajve më të nxehtë të vitit.

Këto baktere shumohen veçanërisht në zona me kripësi të ulët, si grykëderdhjet e lumenjve, por mund të gjenden edhe në molusqet e papërpunuara ose të pagatuara mirë, sidomos te gocat e detit.

Disa lloje, si Vibrio vulnificus, njihen edhe si “bakteret mishngrënëse”, pasi në raste shumë të rralla mund të shkaktojnë infeksione të rënda të indeve të trupit.

Për këtë arsye, ECDC ka përditësuar edhe një hartë interaktive që tregon zonat ku rreziku i infeksionit mund të jetë më i lartë, bazuar në kushtet mjedisore.

Kush është më i rrezikuar?

Sipas ECDC-së, çdokush mund të infektohet, por rreziku për forma të rënda të sëmundjes është më i lartë tek personat me sistem imunitar të dobësuar, sëmundje kronike të mëlçisë ose probleme të tjera shëndetësore.

Për këto grupe, kujdesi gjatë notit dhe konsumit të produkteve të detit është veçanërisht i rëndësishëm.

Si të mbroheni?

Ekspertët rekomandojnë:

• Të shmangni hyrjen në ujë nëse keni plagë, prerje, gërvishtje ose shpime të freskëta në lëkurë, pasi bakteret mund të hyjnë në organizëm përmes tyre.
• Nëse nuk mund ta shmangni notin, mbuloni plagët me fasha plotësisht të papërshkueshme nga uji.
• Pas daljes nga uji, lani plagët ose gërvishtjet me ujë të pastër për të ulur rrezikun e infeksionit.
• Mos konsumoni goca deti ose molusqe të papërpunuara apo të pagatuara mirë dhe sigurohuni që produktet e detit të gatuhen plotësisht.

Edhe pse Deti Baltik dhe disa grykëderdhje lumenjsh në Europë konsiderohen zonat më të favorshme për zhvillimin e baktereve Vibrio, ECDC paralajmëron se ngrohja e ujërave si pasojë e ndryshimeve klimatike po zgjeron gradualisht zonat ku këto baktere mund të mbijetojnë dhe të shumohen.

Për këtë arsye, agjencia u bën thirrje qytetarëve të respektojnë masat bazë të mbrojtjes dhe të ndjekin informacionet për kushtet mjedisore gjatë gjithë sezonit veror.

The post Si të mbroheni nga infeksionet në plazh apo pishinë appeared first on Gazeta Si.

Nga Gazeta ‘Si’- Verat gjithnjë e më të gjata dhe më të nxehta po rrisin rrezikun e sëmundjeve infektive në Europë, ka paralajmëruar Qendra Europiane për Parandalimin dhe Kontrollin e Sëmundjeve (ECDC).

Sipas agjencisë, temperaturat e larta dhe zgjatja e periudhave të vapës krijojnë kushtet ideale për përhapjen e një sërë infeksionesh, duke e bërë të domosdoshëm bashkëpunimin ndërkufitar dhe ndërmjet sektorëve për parashikimin, parandalimin dhe menaxhimin e këtyre kërcënimeve.

“Ndërsa valët e të nxehtit janë në qendër të vëmendjes, janë temperaturat vazhdimisht të larta dhe për periudha gjithnjë e më të gjata që krijojnë kushtet për përhapjen e shumë infeksioneve”, thekson ECDC.

Me ndryshimet klimatike që po zgjerojnë gamën e kërcënimeve për shëndetin publik, agjencia nënvizon nevojën për bashkëpunim afatgjatë mes sektorëve të shëndetit të njeriut, mjedisit dhe shëndetit të kafshëve.

ECDC po monitoron katër kategori kryesore të sëmundjeve që shtohen gjatë verës:

Sëmundjet që transmetohen nga ushqimi

Këto janë ndër sëmundjet më të zakonshme të stinës së verës, pasi temperaturat e larta përshpejtojnë shumimin e baktereve në ushqime.

Sipas Organizatës Botërore të Shëndetësisë (OBSH), moti i nxehtë dhe i lagësht krijon kushte ideale për zhvillimin e mikrobeve, duke e bërë ushqimin të pasigurt edhe kur nuk ka ndryshime të dukshme në pamje, shije apo erë.

Ekspertët këshillojnë larjen e frutave dhe perimeve, ndarjen e ushqimeve të pagatuara nga ato të gatuara, gatimin e plotë të ushqimeve dhe ruajtjen e tyre në temperatura të sigurta.

Sëmundjet që transmetohen nga mushkonjat

Sipas ECDC-së, sëmundjet që përhapen nga mushkonjat po bëhen gjithnjë e më të zakonshme në Europë, pasi stinët më të gjata, të ngrohta dhe të lagështa po favorizojnë përhapjen e specieve invazive në zona ku më parë nuk ishin të pranishme.

Sëmundje si dengue, chikungunya dhe virusi i Nilit Perëndimor po përbëjnë një shqetësim në rritje për shëndetin publik.

Sezoni i transmetimit të virusit të Nilit Perëndimor zgjat zakonisht nga fundi i pranverës deri në vjeshtë, me kulmin gjatë muajve korrik-shtator. Këtë vit raste janë raportuar në Greqi, Itali, Maqedoninë e Veriut, Rumani dhe Spanjë.

Për t’u mbrojtur, ECDC rekomandon përdorimin e repelentëve kundër insekteve, veshje mbrojtëse, rrjeta në dritare, kondicioner ose rrjeta kundër mushkonjave, si edhe eliminimin e ujërave të ndenjura pranë banesave, ku mushkonjat shumohen.

Sëmundjet që transmetohen nga rriqrat

Rriqrat janë një tjetër rrezik tipik i verës. Ato nuk shkaktojnë vetë sëmundje, por mund të transmetojnë viruse ose baktere përmes pickimit, duke shkaktuar sëmundje si encefaliti i transmetuar nga rriqrat dhe sëmundja Lyme, të cilat mund të sjellin pasoja afatgjata për shëndetin.

Vaksinimi mbetet një nga mënyrat më efektive për parandalimin e encefalitit të transmetuar nga rriqrat. Në rajonin europian raportohen mesatarisht rreth 3 mijë raste në vit.

Agjencia rekomandon veshjen e rrobave me mëngë dhe këmbë të gjata gjatë ecjeve në natyrë ose në parqe, si edhe kontrollimin e trupit dhe heqjen e rriqrave pas qëndrimit jashtë.

Vibrioza

Një tjetër rrezik gjatë verës është vibrioza, një infeksion i shkaktuar nga bakteret Vibrio, të cilat zhvillohen në ujëra të ngrohta me kripësi mesatare.

Infeksioni mund të merret gjatë larjes në ujëra të kontaminuara ose nga konsumimi i produkteve të detit të infektuara.

Megjithëse rastet mbeten relativisht të rralla në Europë, disa vende veriore që kufizohen me Detin Baltik kanë raportuar rritje të tyre vitet e fundit, sidomos gjatë verave me valë të gjata të të nxehtit dhe temperatura më të larta të ujit.

Për të ulur rrezikun, ECDC këshillon shmangien e larjes në det nëse keni plagë, prerje ose shpime të freskëta në lëkurë, si edhe gatimin e mirë të produkteve të detit. Agjencia monitoron përhapjen e baktereve Vibrio përmes një harte interaktive që përditësohet çdo ditë me parashikim pesëditor/ Euronews eu

The post Alarmi i ECDC: Vapës në Europë po i shtohet edhe rreziku i sëmundjeve infektive appeared first on Gazeta Si.

Nga Gazeta ‘Si’- Ministrja e Shëndetësisë dhe Mirëqenies Sociale, Evis Sala deklaroi ditën e sotme, se në mbledhjen e Qeverisë u miratua vendimi për ngritjen e Institutit të parë të Tumoreve në Shqipëri, një strukturë e konceptuar sipas modeleve evropiane.

Në daljen publike për gazetarët, pas mbledhjes së Qeverisë, Sala bëri të ditur se vendimi i parë është historik dhe ka të bëjë edhe me një sfidë të sajën personale.

“Shqipëria do të ketë për herë të parë një Institut të Tumoreve, një institut sipas modeleve evropiane. Kemi marrë modelin e Milanos”, u shpreh Sala.

Sipas saj, instituti do të ketë tri fusha kryesore veprimi, atë klinike, atë të mësimdhënies dhe atë të kërkimit shkencor.

“Në fushën klinike do të përfshihen shërbimet e kirurgjisë së tumoreve, kimioterapisë dhe radioterapisë, ndërsa në fushën e mësimdhënies institucioni do të angazhohet në formimin dhe edukimin e specialistëve në fushën e onkologjisë”, tha Sala.

Një tjetër komponent i rëndësishëm do të jetë kërkimi shkencor, i cili, sipas ministres Sala, do të jetë i pari i këtij lloji në Shqipëri.

“Brenda fushës së kërkimit do të ngrihet njësia e studimeve klinike. Kjo ka një rëndësi të veçantë, sepse do t’u mundësojë pacientëve shqiptarë të bëhen pjesë e studimeve klinike ndërkombëtare, duke pasur akses në barna inovative dhe në studime të reja”, tha Sala.

Sala theksoi gjithashtu se përmes përfshirjes së institutit në organizatat evropiane të qendrave shkencore onkologjike, Shqipëria do të ketë mundësi të përfitojë fonde evropiane për inovacionin, si në fushën e barnave, ashtu edhe në atë të teknologjisë.

Instituti i Tumoreve pritet të shërbejë edhe si bërthamë për koordinimin kombëtar të pikave të kimioterapisë.

“Aktualisht në vend funksionojnë tetë pika kimioterapie, ndërsa me ngritjen e pikës së re në Spitalin Rajonal të Fierit, numri do të shkojë në nëntë. Instituti do të shërbejë si bërthamë për koordinimin kombëtar të pikave të kimioterapisë”, u shpreh Sala.

Sala nënvizoi se “vendimi i miratuar nga Qeveria i hap rrugë krijimit ligjor të institutit, ndërsa tashmë nis puna për ndërtimin e strukturës dhe përcaktimin e mënyrës së funksionimit të tij”.

“Ky vendim i marrë sot miraton bazën ligjore të krijimit të institutit, ndërsa tani nis puna për ndërtimin e strukturës dhe funksionimin e këtij instituti”, deklaroi Sala.

The post Sala: Për herë të parë në Shqipëri ngrihet Instituti i Tumoreve appeared first on Gazeta Si.

Gazeta Si – Të enjten, UEFA – konfederata që drejton futbollin evropian – do të mbajë një mbledhje urgjente lidhur me një plan të diskutueshëm të FIFA-s, organizatës që drejton futbollin botëror dhe organizon Kupën e Botës.

Të martën, FIFA njoftoi planet për krijimin e një filiali të ri me vlerë 20 miliardë dollarë, të quajtur “FIFA Forward Enterprise” (FFE), përmes të cilit investitorët e jashtëm mund të blinin deri në 21 për qind të aksioneve.

Sipas UEFA-s (e cila ka lëshuar tashmë dy deklarata me tone të ashpra për këtë çështje) dhe sipas organizatave të tjera të shumta e ekspertëve të fushës, hyrja e investitorëve të jashtëm mund të cenojë pavarësinë e FIFA-s dhe të ndryshojë rrënjësisht identitetin e saj, duke qenë se – të paktën formalisht – ajo është një entitet jofitimprurës.

Kjo shënon një tjetër pikë konflikti mes UEFA-s dhe FIFA-s; në fakt, marrëdhëniet midis dy organizatave janë përkeqësuar ndjeshëm vitet e fundit.

Sipas “The Guardian”, në fakt ka pasur “diskutime” mes UEFA-s dhe federatave evropiane, të cilat thuhet se janë “të vendosura ta ndalojnë projektin duke përdorur çdo mundësi të disponueshme, përfshirë mundësinë e bojkotimit të garave të FIFA-s dhe madje edhe një shkëputje të mundshme”.

Dje, presidenti i ri i Komitetit Olimpik Kombëtar Italian (CONI), Giovanni Malagò, e komentoi me kujdes situatën, duke e cilësuar projektin e FIFA-s si “të pazakontë”.

The post Plani i FIFA-s për privatizimin e Botërorit, UEFA mblidhet urgjentisht appeared first on Gazeta Si.

Nga Gazeta ‘Si’- Shqipëria do të nisë fillimisht katër oficerë shtabi në kuadër të misionit ndërkombëtar në Gaza.

Vendimi u bë i ditur nga ministri i Mbrojtjes, Ermal Nufi, i cili njoftoi se Këshilli i Ministrave ka miratuar vendimin zyrtar për pjesëmarrjen e Shqipërisë në këtë mision.

Sipas ministrit, dërgimi i oficerëve të parë do të shërbejë për vlerësimin e mëtejshëm të rolit dhe nivelit të angazhimit që Shqipëria mund të ketë në këtë operacion ndërkombëtar.

“Shqipëria do të ketë përfaqësi në Gaza. Angazhimi do të nisë me katër oficerë shtabi. Pas mbërritjes së tyre do të bëhet vlerësimi se cili do të jetë niveli i trupave që mund të dërgohen më tej në këtë mision”, tha Nufi.

Shpërblime për FA dhe zjarrfikësit pas operacioneve kundër zjarreve

Pas përfundimit të mbledhjes së Këshillit të Ministrave, ministri Nufi bëri të ditur gjithashtu se qeveria ka miratuar vendimin për shpërblimin e efektivëve të Forcave të Armatosura dhe zjarrfikësve të angazhuar në përballimin e situatës së zjarreve në vend.

Sipas tij, vendimi autorizon njësitë e pushtetit vendor të japin shpërblime për shërbimet zjarrfikëse në varësi të tyre, ndërsa janë miratuar edhe shpërblime për të gjithë efektivët e Forcave të Armatosura që morën pjesë në operacionet për shuarjen e zjarreve.

Ministri deklaroi se situata sipas tij është menaxhuar me sukses, duke bërë të ditur se deri tani janë shuar mbi 27 vatra masive zjarri në të gjithë territorin e Shqipërisë.

“Situata tashmë është menaxhuar në mënyrë shumë të mirë. Kemi mbi 27 vatra masive zjarri që janë shuar në Republikën e Shqipërisë, ku janë angazhuar mbi 1,380 forca në operacionet e ndërhyrjes”, tha Nufi.

Ai bëri të ditur se në operacione janë përdorur mbi 90 mjete aktive zjarrfikëse dhe më shumë se 5 helikopterë, duke vlerësuar se kapacitetet kanë qenë tërësisht operacionale.

Sipas ministrit, aktualisht vatra kryesore aktive mbetet ajo në Dajt, ku po punojnë mbi 120 efektivë, ndërsa dy helikopterë vijojnë ndërhyrjen nga ajri për izolimin dhe shuarjen e flakëve.

Nufi e cilësoi shpërblimin si një vlerësim për punën dhe sakrificën e forcave që kanë qenë në vijën e parë të përballjes me zjarret.

The post Shqipëria dërgon 4 oficerë shtabi në misionin ndërkombëtar në Gaza appeared first on Gazeta Si.

Gazeta Si – E kemi kuptuar prej kohësh se mërkuri është i dëmshëm – që kur hoqëm përfundimisht nga përdorimi ato termometra të cilët, falë atij elementi me ngjyrë të kuqe të ndezur, mund të manipuloheshin lehtësisht sa herë që donim të mungonim në shkollë.

Megjithatë, eliminimi i mërkurit nga jeta jonë e përditshme nuk mjafton që ai të zhduket nga Toka. Në fakt, ne duhet të përballemi me të edhe kur duket se është i fshehur në një vend për të cilin rrallë mendojmë – një vend që shpesh perceptohet si i largët dhe i izoluar: Antarktida.

Këtu, shkalla e grumbullimit të mërkurit është rritur me 160% që nga fillimi i industrializimit. Në thelb, kjo do të thotë se shpejtësia me të cilën po shtohet ky ndotës toksik me rëndësi globale është afërsisht dyfishi i mesatares së vëzhguar në platformat e tjera kontinentale.

Këto gjetje vijnë nga një studim i publikuar në revistën “Proceedings of the National Academy of Sciences” (PNAS), i udhëhequr nga Maodian Liu i Universitetit të Pekinit.

Një rezervuar gati për të shpërthyer: studiuesit kanë vënë në dukje se ndotja industriale tashmë kërcënon edhe një gadishull që dikur dukej i paprekur nga probleme të tilla.

Mos gaboni – Antarktida ka qenë gjithmonë një rezervuar mërkuri, por tani po shndërrohet në një “burim aktiv të vërtetë ndotjeje dytësore”, duke çliruar një element që më parë kishte mbetur i ngrirë në mënyrë të sigurt nën sipërfaqe.

Metodologjia e studimit – Dinamika e këtij metali – një kërcënim për ekosistemet dhe shëndetin e njeriut – u rindërtua në studim përmes analizës së të dhënave gjeokimike dhe izotopike nga 16 mostra cilindrike sedimenti të marra në zona të ndryshme.

“Analiza, – thotë Liu, – tregoi se shelfi kontinental që rrethon Gadishullin Antarktik grumbullon mërkur me një shkallë prej afërsisht 93 mikrogramësh për metër katror në vit, pavarësisht vendndodhjes së tij të largët”.

Këto janë gjetje shqetësuese që ngrenë pyetjen se ku qëndrojnë mekanizmat që shkaktojnë këtë fenomen.

Shkaktarët e këtij fenomeni – Nuk është çudi që fajtori kryesor pas ngjarjeve aktuale është “i dyshuari i zakonshëm” – ndryshimi i klimës.

Për shembull, rritja e niveleve të merkurit në atmosferë dhe zgjerimi i zonave të oqeanit pa akull lidhen drejtpërdrejt me ndryshimin e klimës, i cili njëkohësisht përshpejton ritmin me të cilin merkuri hyn në det.

Nuk është se nuk e dinim drejtimin që po merrnin gjërat; që në vitin 2016, shkencëtarët australianë kishin zbuluar një formë toksike të merkurit në atmosferë dhe në akullin detar të Antarktidës.

Konkretisht, një studim i kryer nga një ekip i Universitetit të Melburnit identifikoi sasi të konsiderueshme të metilmerkurit, një formë veçanërisht e rrezikshme e këtij metali.

Çfarë kemi mësuar nga zogjtë? – Që në vitin 2014, u kryen kërkime specifike mbi rrezikun që paraqet mërkuri për zogjtë shtegtarë në rajonin e Antarktidës, gjë që nxiti menjëherë një krahasim me njerëzit.

Në atë kohë, studiues francezë nga Qendra për Studime Biologjike në Chizé (një laborator i CNRS-it dhe Universitetit të La Rochelle-it) analizuan mënyrën se si ky metal grumbullohej në gjakun e skua-ve – zogj ngjyrë kafe, të ngjashëm me pulëbardhat, që jetojnë në dete të ftohta.

Përfundimi i tyre ishte sa i thjeshtë, aq edhe alarmues: për këto kafshë, sa më e lartë të jetë përqendrimi i metalit, “aq më e vështirë bëhet për to që të riprodhohen me sukses” dhe “të rrisin të vegjlit e tyre”.

Në fakt, mërkuri i pengon këto lloje të prodhojnë hormonet e nevojshme për riprodhim dhe ka shumë gjasa që e njëjta gjë të vlejë edhe për ne pas një ekspozimi të zgjatur.

Nga vjen mërkuri? – Sasi të mëdha mërkuri mbërrijnë gjithashtu “nga jashtë”. Ky metal e ka origjinën nga burime industriale dhe shtëpiake – konkretisht nga djegia e hidrokarbureve dhe e qymyrit – dhe transportohet nga era drejt dy poleve.

Megjithatë, duhet theksuar se pjesa më e madhe e problemit buron nga shkrirja e akullit dhe erozioni, të cilat çlirojnë mërkurin që kishte mbetur prej kohësh i bllokuar në tokë.

Siç u përmend më parë, ndryshimet klimatike po përshpejtojnë shkrirjen e shtresës së ngrirë të përhershme (permafrost), duke nxjerrë në pah përmbajtjen e saj mijëravjeçare.

Kjo përbën një problem serioz: nëse materiali i “ruajtur” për mijëra vjet do të hynte sërish në qarkullim, mund të paraqiste një kërcënim shumë të rëndë për shëndetin e ekosistemit.

Niveli i rrezikut po rritet – Siç ka treguar studimi mbi sjelljen e shpendëve, shkrirja e shtresës së ngrirë të përhershme (permafrost-it) mund të ketë pasoja serioze për zinxhirin ushqimor të kafshëve.

Gjithashtu, duhet të marrim parasysh pasojat tragjike për ato pak komunitete vendase – në atë rajon dhe më gjerë – që varen kryesisht nga peshkimi për të siguruar jetesën.

Megjithatë, për ata që nuk preken nga ngjarjet në gjerësi të tilla gjeografike, ia vlen të përsëritet se si çlirimi i merkurit në atmosferë do të ndikonte te popullatat dhe ekosistemet shumë larg Arktikut.

“Efektet e kombinuara të proceseve të caktuara, – vëren Maodian Liu nga Universiteti i Pekinit, – rrisin me 550% shkallën e çlirimit të merkurit që lidhet me ujin e shkrirë dhe me 350% shkallën e përthithjes së merkurit atmosferik nga uji i detit. Në thelb, kjo zonë është shndërruar në një pikë kyçe për grumbullimin e merkurit detar”.

Ky përbën një rrezik të konsiderueshëm, veçanërisht po të kemi parasysh se heqja e mërkurit nga oqeani është shumë më komplekse sesa heqja e tij nga një termometër.

Përshtati: Gazeta “Si”

The post Antarktida po mbushet me mërkur (dhe ky nuk është një lajm i mirë) appeared first on Gazeta Si.

Nga Gazeta ‘Si’- A po ndiheni të irrituar, të stresuar ose po neglizhoni detyrimet në punë, shkollë apo marrëdhënie? Arsyeja mund të jetë koha e tepërt që kaloni online, sipas një studimi të publikuar në revistën shkencore PLOS One.

Kërkimi, i kryer me rreth 900 të rritur gjermanë, zbuloi se personat që përdorin internetin në mënyrë problematike kanë më shumë stres, humor më të keq dhe kanë më shumë gjasa të lënë pas dore fusha të tjera të jetës së tyre.

Përdorimi problematik i internetit përkufizohet si përdorimi i tepërt i aplikacioneve apo platformave online, deri në pikën që shkakton shqetësim emocional ose ndikon negativisht në jetën e përditshme.

“Stresi dhe humori negativ çojnë në një tundim më të madh për të përdorur internetin”, tha Andreas Oelker, doktorant në Universitetin Duisburg-Essen në Gjermani dhe autori kryesor i studimit. Por përdorimi i tepruar i internetit mund ta përkeqësojë më tej situatën, shtoi ai.

Studiuesit thonë se ky fenomen ende nuk klasifikohet si një çrregullim më vete, por mund të ketë nevojë për një vlerësim të tillë në të ardhmen. Një kufizim i studimit është se ai analizoi vetëm të rriturit dhe nuk tregon nëse të njëjtat efekte ndodhin edhe te fëmijët.

Pse koha e tepërt para ekranit ndikon në humor?

Ekspertët thonë se lidhja mes përdorimit të tepërt të ekraneve dhe humorit të keq është e kuptueshme për disa arsye.

Kur kalojmë orë të gjata duke lëvizur në telefon, zakonisht jemi më pak aktivë fizikisht, gjë që ndikon në shëndetin dhe mirëqenien tonë. Shikimi i vazhdueshëm i ekraneve nga afër është gjithashtu stimulues dhe mund të shkaktojë lodhje.

Për më tepër, gjatë përdorimit të internetit shpesh kalojmë nga një aktivitet te tjetri- mesazhe, email-e, rrjete sociale- duke e mbingarkuar trurin.

Rrjetet sociale mund të ndikojnë edhe në mënyrën si e perceptojmë veten, pasi krahasimi me jetët e kuruara dhe të filtruara që shohim online mund të krijojë ndjenja pakënaqësie.

Ekspertët kujtojnë gjithashtu se marrëdhëniet shoqërore janë thelbësore për shëndetin mendor dhe zakonisht ndërtohen më mirë përmes kontakteve reale, jo vetëm online.

Identifikoni çfarë ju shtyn të përdorni internetin

Sipas psikologëve, përdorimi problematik i internetit ka ngjashmëri me varësitë, çrregullimet e të ngrënit dhe çrregullimin obsesiv-kompulsiv, pasi shpesh ndodh në mënyrë automatike.

Psikologia klinike Parin Kamdar shpjegon se shumë njerëz fillojnë të përdorin telefonin apo internetin përpara se të kuptojnë se po e bëjnë këtë.

Ajo rekomandon identifikimin e situatave që nxisin këtë sjellje:

• A e merrni telefonin pas një konflikti me partnerin apo shefin?
• A i drejtoheni ekranit kur ndiheni të lodhur, të stresuar apo të mbingarkuar?

Sipas saj, sapo një person kupton momentin kur lind dëshira për t’u futur online, bëhet më i aftë për ta kontrolluar atë.

Çfarë të bëni kur tundoheni të hyni online?

Ekspertët sugjerojnë të shtyhet për pak minuta momenti i hyrjes në internet.

Kur ndjeni dëshirën për të përdorur telefonin për t’u larguar nga stresi, provoni të prisni pesë minuta dhe gjatë kësaj kohe bëni diçka tjetër: ushtrime fizike, dëgjoni muzikë ose relaksohuni.

Më pas, mund ta zgjasni gradualisht këtë periudhë pritjeje.

Një tjetër mënyrë është krijimi i intervaleve pa ekran gjatë ditës – për shembull, një pasdite fundjave pa internet, me aktivitete si lojëra familjare, shëtitje apo kohë në natyrë.

Ekspertët thonë se njerëzit që arrijnë të reduktojnë kohën në ekran shpesh raportojnë se ndihen më të lumtur, më të pranishëm dhe kanë më shumë kohë për aktivitetet që lidhen me mirëqenien: lëvizjen, natyrën, familjen dhe miqtë.

“Edhe nëse dëshira për t’u futur online nuk zhduket plotësisht, intensiteti dhe ndikimi i saj zvogëlohen”, tha Kamdar. “Ajo bëhet thjesht një mendim që mund të vërehet dhe të largohet, në vend që të kontrollojë sjelljen tonë.”

Sipas saj, edhe terapia mund të ndihmojë njerëzit që e kanë të vështirë të kontrollojnë përdorimin e internetit.

Përdorimi i internetit si mënyrë për t’u përballur me stresin dhe emocionet negative mund të krijojë një rreth vicioz. Ekspertët sugjerojnë gjetjen e mënyrave më të shëndetshme për t’u përballur me stresin dhe rikthimin e kohës tek aktivitetet që sjellin kënaqësi reale./ CNN

The post Pse koha e tepërt në internet na bën të palumtur appeared first on Gazeta Si.

Gazeta Si – Gjykata e Lartë caktoi datën 15 shtator, ora 09:30, për rishqyrtimin e masës së Erion Veliajt, pas rikthimit nga Gjykata Kushtetuese.

Treshja penale që do të gjykojë kryebashkiakun e Tiranës në Gjykatën e Lartë është Sander Simoni relator dhe Valbon Çekrezi e Genti Shala anëtarë.

Sokol Binaj dhe Albana Boksi dhanë dorëheqjen nga rekursi, pasi kanë shqyrtuar kërkesa të mëparshme të Veliajt. Më herët dha dorëheqjen edhe relatori Ilir Panda.

Gjykata Kushtetuese ia riktheu Gjykatës së Lartë shqyrtimin e kërkesës së masës së Veliajt me argumentin se duhet të arsyetohet përse nuk është e përshtatshme një masë tjetër, përveç arrestit në burg.

Para dy ditësh, dy avokatë të një studioje ligjore angleze, të shoqëruar edhe nga avokati Plarent Ndreca, kanë zhvilluar një takim me Erion Veliajn në ambientet e paraburgimit të Durrësit, ku ai mbahet prej afro një viti e gjysmë, pas hetimeve të nisura ndaj tij nga SPAK.

Avokati Plarent Ndreca shpjegoi se qëllimi i këtij takimi ishte njohja e avokatëve anglezë me çështjen, ndërsa tha se janë në pritje të miratimit të një takimi edhe me avokatët amerikanë, të cilët po ashtu po asistojnë ligjërisht kryebashkiakun Veliaj.

Ndreca deklaroi gjithashtu se, ashtu siç po rifitojnë gradualisht të drejtat që, sipas tij, u janë mohuar për muaj me radhë, do të vijojnë betejën ligjore deri në fund për të provuar se hetimi i nisur ndaj kryebashkiakut të Tiranës është një farsë. 

Veliaj, i cili nodhet në burg prej 10 shkurtit 2025 po gjykohet nga Gjykata e Posaçme për disa akuza, mes të cilave korrupsioni dhe pastrimi i parave. Përmes disa reagimeve publike, ai i ka mohuar akuzat dhe ka deklaruar se është i pafajshëm.

The post Masa e sigurisë për Veliajn, Gjykata e Lartë vendos më 15 shtator appeared first on Gazeta Si.

Gazeta Si – Në Greqi, mijëra njerëz u evakuuan gjatë natës për shkak të zjarreve që kërcënonin një vendpushim turistik në ishullin e Kretës – zjarre që vazhdojnë të shpërthejnë, të nxitura nga erërat e forta, deklaroi një zyrtar lokal.

“Ne evakuuam rreth 8,000 njerëz”, tha Maria Lioni, zëvendësguvernatorja e rajonit Rethymno, për transmetuesin shtetëror ERT.

Evakuimi u krye përmes rrugës tokësore nga vendpushimi i njohur turistik i Agia Galini, i cili ndodhet në bregun jugor të ishullit, me pamje nga Deti Libian.

Një numër i madh turistësh dhe banorësh të evakuuar u dërguan në palestrën sportive të Bashkisë së Phaistos-it në Mires, ndërsa qindra të tjerë u strehuan përkohësisht në një ndërtesë shkolle lokale.

Administrata bashkiake aktivizoi planin e pritjes për emergjenca, duke vënë në dispozicion edhe ndërtesa të tjera shkollore nëse do të lindte nevoja.

Palestra u pajis me krevate marinari, çarçafë të pastër dhe materiale thelbësore, si dhe me ushqim e ujë. Forcat e policisë dhe vullnetarët e Kryqit të Kuq Grek ndodhen në vendngjarje për të ndihmuar personat e zhvendosur.

Në operacione mori pjesë edhe Roja Bregdetare Greke, e cila evakuoi 29 persona nga deti – duke përdorur anijet e saj të patrullimit dhe me mbështetjen e mjeteve lundruese private – nga zona e Agios Pavlos në bregun jugor. Kjo u raportua nga gazeta “Kathimerini”.

Erërat që arrijnë forcën 10–11 në shkallën Beaufort (afërsisht 90–110 km/h) në pjesën jugore të prefekturës i bëjnë të pamundura operacionet nga ajri.

Si pasojë, detyra e shuarjes së zjarrit u ka mbetur ekipeve tokësore, të cilat përfshijnë rreth 190 zjarrfikës dhe të gjitha burimet rajonale në dispozicion.

Këtë e deklaroi nënkryetarja e rajonit, Maria Lioni, në një intervistë për ERT News lidhur me kushtet e vështira në frontet e zjarrit në Rethymno të Kretës, siç raportohet nga gazeta “Kathimerini”.

G.Tsapakos, zëvendësdrejtori rajonal i Mbrojtjes Civile për Kretën, konfirmoi vështirësitë me të cilat po përballet operacioni i shuarjes së zjarrit për shkak të erërave të fuqishme në ishull, duke theksuar: “Fronti i zjarrit mbetet aktiv dhe është shumë i gjerë”.

Ndërkohë, media greke raporton se një zjarr tjetër në Sitia – që ndodhet në një pjesë tjetër të ishullit – është pothuajse nën kontroll; ky zjarr është i kufizuar në një majë mali dhe nuk përbën kërcënim për zonat e banuara.

Gjatë përpjekjeve për shuarjen e zjarrit, një zjarrfikës u plagos dhe u shtrua në spital me djegie, megjithëse gjendja e tij nuk është serioze.

Gjithashtu, dy automjete të shërbimit zjarrfikës u shkatërruan plotësisht nga flakët. Më 29 korrik, tre zjarrfikës grekë humbën jetën ndërsa luftonin me flakët: njëri pranë Ageranos në Peloponez dhe dy të tjerë në Kretë, në jug të qytetit të Rethymnos.

The post Emergjencë nga zjarret në Greqi, 8.000 njerëz të evakuuar appeared first on Gazeta Si.

Nga Gazeta ‘Si’- Është rritur numri i automjeteve që po çregjistrohen përfundimisht nga qarkullimi për shkak të mosplotësimit të standardeve të sigurisë.

Sipas të dhënave të Drejtorisë së Përgjithshme të Shërbimeve të Transportit Rrugor (DPSHTRR), gjatë periudhës janar-qershor 2026 janë çregjistruar 4,880 automjete, me një moshë mesatare prej 22 vitesh. Krahasuar me të njëjtën periudhë të vitit 2025, ky numër është rritur me 28.5%.

DPSHTRR bën të ditur se arsyet kryesore të çregjistrimit lidhen me mosplotësimin e standardeve të sigurisë, gjendjen e papërshtatshme teknike, amortizimin dhe konsumin e lartë të mjeteve.

Paralelisht, kontrollet teknike kanë vijuar në të gjitha qendrat e kontrollit teknik në vend. Tirana kryeson me 73,224 automjete të kontrolluara, duke përfaqësuar 36.4% të totalit të testimeve në rang kombëtar.

Pas kryeqytetit renditen Durrësi me 27,950 kontrolle teknike, Fieri me 17,639 dhe Elbasani me 13,128 automjete të testuara.

Në Shkodër janë kryer 12,446 kontrolle teknike, në Laç 10,099, ndërsa në Berat, Vlorë dhe Korçë janë testuar nga rreth 9,000 deri në 10,000 automjete secila.

Numri më i ulët i kontrolleve është regjistruar në Dibër, Sarandë, Kukës dhe Gjirokastër, ku janë testuar mesatarisht nga 4,000 deri në 5,000 automjete.

Sipas DPSHTRR-së, kontrolli teknik periodik dhe largimi nga qarkullimi i mjeteve të amortizuara mbeten masa kyçe për rritjen e sigurisë rrugore dhe përmirësimin e standardeve të parkut të automjeteve në vend.

The post 4.880 automjete u çregjistruan në gjysmën e parë të vitit appeared first on Gazeta Si.

Nga Gazeta ‘Si’– Shtetet e Bashkuara kanë ndërmarrë sulme të rënda ajrore ndaj Iranit, në atë që ushtria amerikane e cilësoi si një kundërpërgjigje ndaj tentativës së Teheranit për të goditur trupat amerikane në Lindjen e Mesme.

Komanda Qendrore e SHBA-ve(CENTCOM) njoftoi se sulmet u zhvilluan të mërkurën në mbrëmje dhe zgjatën rreth një orë, duke goditur dhjetëra objektiva të Gardës Revolucionare Islamike (IRGC).

Sipas ushtrisë amerikane, objektivat përfshinin qendra komanduese ushtarake, baza raketash dhe dronësh, sisteme bregdetare të mbikëqyrjes dhe mbrojtjes, si edhe kapacitete detare.

Operacioni erdhi një ditë pasi Irani tentoi të sulmonte bazat amerikane në Jordani dhe anije në Ngushticën e Hormuzit. CENTCOM tha se të gjitha raketat iraniane u interceptuan dhe nuk arritën të godisnin objektivat.

Presidenti amerikan Donald Trump deklaroi para sulmeve se SHBA do të kundërpërgjigjej ashpër.

“Do t’i godasim shumë fort, sepse tani është radha jonë. Ata e dinë që po vjen. Madje na kërkuan të mos e bënim”, u tha Trump gazetarëve në Shtëpinë e Bardhë.

Nga ana tjetër, Garda Revolucionare e Iranit deklaroi se kishte shënjestruar një bazë ajrore amerikane dhe një qendër komanduese në Jordani, si përgjigje ndaj asaj që e cilësoi si “agresion i ushtrisë amerikane”. Ajo pretendoi gjithashtu se kishte sulmuar tre cisterna nafte në Ngushticën e Hormuzit.

Përshkallëzimi i fundit vjen pas disa ditësh qetësie relative, gjatë të cilave kishte shenja se mund të rifillonin përpjekjet diplomatike. Megjithatë, konflikti mes SHBA-së dhe Iranit, që nisi në fund të shkurtit, vijon të intensifikohet pa një perspektivë të qartë për zgjidhje.

The post SHBA godet me sulme të rënda Iranin pas tentativës për sulm ndaj trupave amerikane appeared first on Gazeta Si.

Gazeta Si – Një banesë në fshatin Domen, në njësinë administrative Postribë, u përfshi nga flakët mesditën e së mërkurës, 29 korrik, duke u shkrumbuar plotësisht.

Si pasojë kanë humbur jetën një nënë dhe dy fëmijët e saj të mitur, përkatësisht 1 vjeç e gjysmë dhe 3 vjeç.

Sipas burimeve, 24-vjeçarja Bleona Çelaj kishte ardhur nga Gjermania me dy fëmijët e mitur (1 dhe 3 vjeç) për pushime. Banesa ishte në një zonë të thellë malore, ndaj dhe ka qenë e vështirë ndërhyrja e forcave zjarrfikëse.

Në vendngjarje ndodhen forcat zjarrfikëse, Policia e Shtetit dhe grupi hetimor, të cilët po punojnë për zbardhjen e plotë të rrethanave dhe përcaktimin e shkakut të zjarrit.

“Rreth orës 13:10, në fshatin Domen, Shkodër, ka rënë zjarr dhe është djegur banesa në pronësi të shtetasit B. Ç. Shërbimet e Policisë dhe punonjësit e shërbimit zjarrfikës, pas marrjes së njoftimit, kanë shkuar në vendngjarje. Nga veprimet e para dyshohet se, si pasojë e zjarrit, kanë humbur jetën shtetasja B. Ç., 24 vjeçe, dhe dy fëmijë të mitur, përkatësisht 3 vjeç dhe 1 vjeç e gjysmë. Grupi hetimor, nën drejtimin e Prokurorisë, po punon për përcaktimin e shkakut të rënies së zjarrit dhe dokumentimin e plotë të rrethanave të ngjarjes“, njofton policia.

The post Shkrumbohet banesa në Postribë, humb jetën nëna me 2 fëmijët e mitur appeared first on Gazeta Si.

Nga Gazeta ‘Si’- Pamja është bërë e zakonshme, sidomos ditët e fundit. Në sheshe, trotuare dhe kënde të ndryshme të Tiranës janë ngritur tavolina ku qytetarëve u kërkohet të firmosin për nismat referendare të lidhura me kërkesa të artikuluara gjatë protestave të fundit

Organizatorët i ftojnë qytetarët të mbështesin këto kauza si një formë e demokracisë së drejtpërdrejtë, duke mbledhur firmat e nevojshme për t’iu drejtuar referendumit.

Fakti që formularët shpesh plotësohen nga qytetarë të thjeshtë, aktivistë apo persona që nuk përfaqësojnë institucione politike, mund t’u japë shumë njerëzve një ndjesi më të madhe besimi.

Në një shoqëri ku besimi te politika dhe institucionet është i ulët, një qytetar mund të ndihet më i qetë t’ia japë të dhënat e tij një personi që ndodhet në rrugë, përballë tij, sesa një strukture politike apo zyrtare. Por ky besim njerëzor, sado i kuptueshëm, nuk është i njëjtë me një garanci institucionale.

Dhe pikërisht këtu lind pyetja që deri tani ka marrë më pak vëmendje: çfarë ndodh me të dhënat personale të qytetarëve që firmosin?

Në formularët që u jepen qytetarëve nuk kërkohet vetëm emri dhe firma. Kërkohet edhe numri i kartës së identitetit, numri i telefonit dhe të dhëna të tjera personale. Kjo do të thotë se një qytetar, për të mbështetur një kauzë, po dorëzon një paketë të plotë informacioni personal në duart e një organizatori politik apo grupi nismëtar.

Po kush garanton se këto të dhëna nuk do të ruhen më gjatë sesa duhet? Kush garanton se nuk do të kopjohen, fotografohen, shpërndahen apo përdoren më vonë për qëllime të tjera? Kush mban përgjegjësi nëse ato bien në duart e gabuara?

Këto nuk janë pyetje që vënë në dyshim të drejtën për referendum. Përkundrazi, janë pyetje që mbrojnë vetë qytetarin. E drejta për të firmosur nuk duhet të vijë me koston e pasigurisë për privatësinë.

Në një kohë kur qytetarëve u kërkohet të jenë gjithnjë e më të kujdesshëm me të dhënat personale, paradoksalisht u kërkohet t’ia dorëzojnë ato individëve që nuk dihet se çfarë mekanizmash sigurie kanë. A ekziston një politikë për ruajtjen e këtyre të dhënave? Për sa kohë mbahen? Kush ka akses mbi to? Kur asgjë nga këto nuk bëhet e qartë, besimi mbetet vetëm një akt vullneti.

Madje, në shumë raste, formularët nuk shoqërohen as me informacionin minimal që kërkon legjislacioni për mbrojtjen e të dhënave personale. Qytetarit nuk i bëhet e ditur qartë se kush është kontrolluesi i të dhënave, për çfarë qëllimi do të përdoren ato, për sa kohë do të ruhen, kush do të ketë akses dhe kur do të asgjësohen. Këto nuk janë formalitete burokratike, por garanci ligjore që i japin individit kontroll mbi informacionin e tij personal.

Ndoshta ka ardhur koha që procesi të rishikohet.

Nëse shteti, përmes Komisionit Qendror të Zgjedhjeve, është institucioni që administron dhe verifikon vlefshmërinë e një nisme referendare, atëherë pse të mos jetë ai edhe garantuesi i mbledhjes së të dhënave personale?

Një formular i standardizuar nga KQZ-ja, me sqarime të detyrueshme mbi mbrojtjen e të dhënave, mënyrën e përpunimit të tyre dhe afatet e fshirjes, do t’i jepte qytetarit një siguri që sot mungon.

Edhe më mirë do të ishte nëse mbështetja e një nisme do të mund të jepej përmes një platforme zyrtare elektronike, ku identiteti verifikohet nga shteti dhe të dhënat nuk kalojnë nëpër duart e strukturave politike apo individëve.

Demokracia nuk matet vetëm me numrin e firmave që mblidhen. Ajo matet edhe me mënyrën se si mbrohen qytetarët që firmosin.

Një referendum duhet të fitojë mbështetje me argumente, jo me besimin se askush nuk do t’i keqpërdorë të dhënat personale. Sepse privatësia nuk është një detaj administrativ por është një e drejtë kushtetuese.

Dhe kjo e drejtë nuk duhet të mbetet në dorën e kujtdo që mban një dosje me formularë në mes të sheshit…

The post A janë referendumet e rrugës kërcënim për sigurinë e shqiptarëve?! appeared first on Gazeta Si.