Në autostradë, me shpejtësi prej 90 km/h filluan të ndihen dridhje të lehta në timon, ndërsa me 110 km/h dridhjet u bënë të padurueshme.

Kur boshti i rrotës dhe gomat nuk rrotullohen në peshën e tyre ideale, duhet t’i kushtoni vëmendje sinjaleve të ndryshme që makina ju jep për të shmangur probleme.

Në shpejtësi të ulëta nuk do ta ndijeni, por në autostradë simptomat mund të jenë shumë të dukshme.

Natyrisht, nuk ka arsye për panik, thjesht duhet të shkoni sa më shpejt në një servis për vulkanizer.

Nëse problemi është te rrotat e përparme, dridhjet do t’i ndjeni në timon. Nëse problemi është balancimi i rrotave të pasme, dridhjet mund t’i ndjeni në ulëse.

Mos e teproni me vozitjen me goma të pa-balancuara sepse kështu mund t’i dëmtosh, ndërsa dridhjet e forta nuk janë të mira as për pjesët e tjera të veturës.

Ndryshimi i balancës mund të ndodhë për shkak të goditjeve me rrota që mund t’ju ndodhin në trafikun e përditshëm, konsumimit të gomave, funksionimit të pabarabartë të frenave dhe problemeve të ngjashme. /Telegrafi/

The post Çfarë do të thotë të vozisësh një veturë me goma të pa-balancuara? appeared first on Telegrafi.

Batalioni Taktik Rezervë i KFOR-it (KTRBN) dhe Njësia Shumëkombëshe Speciale (MSU), pjesë e KFOR-it, kanë realizuar një stërvitje për kontrollin e turmave dhe menaxhimin e trazirave në Kampin e Novo Sellës.

Në njoftimin e bërë nga KFOR thuhet se trajnimi është organizuar për të ruajtur gatishmërinë e lartë operacionale të njësive të tyre.

Gjatë ushtrimit, pjesë e aktivitetit ishin edhe Njësia e Mbështetjes së Lëvizshmërisë (MSD) dhe Ekipi Psikologjik Taktik (TPT), të cilët ndihmuan në koordinimin e fazave të ndryshme të stërvitjes.

Si pjesë e trajnimit, u përdor edhe një makinë ujëhedhëse.

KFOR thekson se punon në bashkëpunim të ngushtë me Policinë e Kosovës dhe Misionin e Bashkimit Evropian për Sundimin e Ligjit në Kosovë (EULEX), duke respektuar rolet e tyre përkatëse si përgjegjës të sigurisë./Telegrafi/

The post KFOR zhvillon stërvitje për kontrollin e turmave dhe menaxhimin e trazirave appeared first on Telegrafi.

Disa arsye me siguri ju vijnë në mendje, dhe ne do të përpiqemi t’i mbledhim të gjitha në një vend.

Një nga arsyet është ulja e kostove të prodhimit të automjetit. Çdo euro ka rëndësi, dhe duke hequr gomën dhe rrotën rezervë, prodhuesit kursejnë një shumë të konsiderueshme. Për më tepër, shumë prodhues do t’jua shesin me kënaqësi gomën rezervë – në përmasa të plota ose të zvogëluara – si pjesë e pajisjeve shtesë.

Një tjetër arsye është kursimi në konsumimin e karburantit. Veturat pa rrotë rezervë kursejnë pak në karburant, por çdo gram CO2 është i rëndësishëm për prodhuesit gjatë testimeve dhe raportimeve zyrtare për organet e Bashkimit Evropian, për shembull.

Kështu, ulen penalizimet financiare që ata duhet të paguajnë nëse automjetet e tyre tejkalojnë kufijtë e lejuar të emetimit të CO2. Goma, rrota dhe çeliku i ngritjes zakonisht peshojnë rreth 27 kilogramë.

Arsyeja e fundit ka të bëjë me makinat hibride ose elektrike. Në këto automjete, është veçanërisht e rëndësishme të ulet pesha për të reduktuar konsumin e energjisë/karburantit. Në shumë raste, te hibridet, bateria vendoset pikërisht aty ku zakonisht ndodhej goma rezervë.

Nëse një veturë nuk vjen me gomë rezervë, zakonisht është e pajisur me llak për vulosjen e gomës dhe një kompresor ajri.

Megjithatë, në rast se goma çahet, ky është vetëm një zgjidhje e përkohshme, dhe nëse çarja është më e madhe, ky komplet nuk do t’ju ndihmojë. /Telegrafi/

The post Pse shumica e veturave të reja nuk kanë gomë rezervë? appeared first on Telegrafi.

Ky është momenti i tmerrshëm kur një dem i tërbuar gjysmë ton kalon përmes një pengese, në një turmë fëmijësh gjatë një festivali të Pashkëve në Spanjë.

Pamjet tronditëse të incidentit u kapën në kamera në festivalin Toro del Aleluya në Arcos de la Frontera, provincën Cadiz, të shtunën.

Gjatë festimeve, katër dema Hallelujah lëshohen për të ‘pushtuar’ rrugët e qytetit, përpara se të kthehen në fermat e tyre, transmeton Telegrafi.

Por kur i pari prej tyre, i quajtur Infinito, u lirua nga një arkë transporti, kafsha e tërbuar sulmoi turmën.

Pamjet treguan demin duke rrotulluar dhe duke u futur në një pengesë të dobët.

Fëmijët në pjesën e përparme nga prindërit e tyre për një pamje më të mirë, janë të parët që goditen dhe hidhen në tokë.

Ndërsa Infinito tërbohet nëpër turmë, një grua duke filmuar spektaklin e tmerrshëm nga ballkoni i saj bërtiti: ‘fëmijët, fëmijët’. /Telegrafi/

The post Demi i tërbuar godet turmën e fëmijëve në festivalin e Pashkëve në Spanjë appeared first on Telegrafi.

Pas 26 vitesh pritjeje dhe kërkimi të vazhdueshëm, sot u dha një lajm me rëndësi të veçantë për familjet e tre personave të zhdukur gjatë luftës së fundit në Kosovë.

Komisioni Qeveritar për Persona të Zhdukur dhe Instituti i Mjekësisë Ligjore, me praninë edhe të Kryetarit të Shoqatës së Familjeve të Viktimave të Luftës dhe Personave të Zhdukur “Kujtesa”, si dhe përfaqësuesve të Komunës së Malishevës, informuan zyrtarisht familjarët për identifikimin e mbetjeve mortore të tre viktimave të Masakrës së Kralanit.

Tre të identifikuarit, të cilët për më shumë se dy dekada ishin në Listën e Personave të Zhdukur, janë Sabedin (Kadri) Kryeziu, nga fshati Mleqan – Malishevë; Mentor (Maliq) Kryeziu, nga fshati Bubavec – Malishevë; Vehbi (Pajazit) Halilaj, nga fshati Llapqevë – Malishevë, thuhet në komunikatë, transmeton Telegrafi.

Identifikimi i këtyre viktimave erdhi pas një procesi të gjatë hetimor dhe shkencor nga ekspertët e Institutit të Mjekësisë Ligjore, të cilët me përkushtim kanë punuar për të zbardhur fatin e të zhdukurve. Kjo ngjarje vjen si vijim i procesit të nisur më herët, ku gjatë javës së kaluar, u njoftuan familjet e tetë viktimave të tjera të Masakrës së Kralanit, mbetjet mortore të të cilëve u gjetën dhe zhvarrosën nga varri masiv në Bishtazhin.

Masakra e Kralanit është një nga krimet më të rënda të kryera gjatë luftës së fundit në Kosovë, ku dhjetëra civilë të pafajshëm u ekzekutuan dhe trupat e tyre u fshehën në varreza masive, për të mbuluar gjurmët e krimeve të kryera. Identifikimi i çdo viktime përbën një hap të rëndësishëm drejt zbardhjes së plotë të së vërtetës dhe vendosjes së drejtësisë për familjet e viktimave dhe gjithë shoqërinë.

Komisioni Qeveritar për Persona të Zhdukur siguron familjet e të zhdukurve dhe mbarë opinionin publik se do të vazhdojë me angazhimin maksimal për zbardhjen e fatit dhe vendndodhjes së të gjithë personave të zhdukur me forcë gjatë luftës. Përpjekjet për të sjellë drejtësi dhe për të mbajtur gjallë kujtimin e viktimave do të vazhdojnë pa u ndalur, deri në gjetjen e çdo të zhdukuri dhe vendosjen e drejtësisë për ta dhe familjet e tyre. /Telegrafi/

The post Pas 26 vitesh pritje, identifikohen tri viktima të masakrës së Kralanit appeared first on Telegrafi.

Grupet humanitare, organizatat joqeveritare, sipërmarrësit, fermerët dhe qeveritë në të gjithë botën po përcjellin me shqetësim planet e Uashingtonit, pasi presidenti i sapobetuar amerikan, Donald Trump, e pezulloi ndihmën për vendet e huaja, në pritje të një vlerësimi nga administrata e tij.

Në Kosovë, një përpunues i drurëve shpreson se Uashingtoni nuk do t’ia kthejë shpinën vendit të tij.

Në Afganistan, ngrirja e ndihmave amerikane do të ishte “katastrofike” për miliona qytetarë në nevojë të këtij vendi, thotë udhëheqësi i një grupi të madh ndërkombëtar të ndihmës.

Në Ukrainë, një aktiviste kundër korrupsionit thotë se ndërprerja e financave nga SHBA-ja, mund të sinjalizojë pakësimin e mbështetjes nga ky vend për reformat demokratike.

Trump nënshkroi urdhrin ekzekutiv për pezullimin e ndihmave amerikane për zhvillim për 90 ditë, duke thënë se “asnjë ndihmë e mëtejshme e Shteteve të Bashkuara, nuk do të jepet në atë mënyrë që nuk përkon plotësisht” me politikën e tij të jashtme.

Urdhri i Trumpit nuk specifikoi se cilat vende, programe ose pranues të këtyre ndihmave do të preken dhe nuk ishte menjëherë e qartë se si do të ndikojë ai në ndihmat tashmë të përvetësuara nga Kongresi amerikan në buxhetin federal.

Ndikimi në Kosovë

Kreshnik Shehu, një përpunues i drurëve në Kosovë, thotë se ndihma e SHBA-së ka luajtur rol të rëndësishëm në rritjen e eksporteve të kësaj lënde.

Kompania e Shehut, ashtu si edhe sektori i drurit në përgjithësi në Kosovë, kanë përfituar nga financimet e USAID-it (Agjencisë së SHBA-së për Zhvillim Ndërkombëtar).

“Në vitin 2014, eksportet në sektorin tonë ishin 2.5 milionë euro”, thotë Shehu.

“Sot, ato janë më shumë se 150 milionë euro. Kjo tregon se gjatë dhjetë vjetëve të fundit, kontributi i USAID-it ka qenë shumë i madh. Ai ka qenë një faktor vendimtar në rritjen e këtij sektori”, shton Shehu.

USAID-i thotë se ka investuar më shumë se 1 miliard dollarë në zhvillimin e Kosovës që nga viti 1999.

“Nëse ajo ndihmë nuk do të ekzistonte, do të kishim mbetur shumë vite prapa”, thotë Shehu, kompania e të cilit e ka selinë në qytetin e Drenasit.

Shehu thotë se “nuk dua të besoj se USAID-i do të na kthejë shpinën”.

“Ne ende kemi nevojë për të, sepse ende nuk jemi rritur sa duhet për të përballuar konkurrencën e pabesueshme në tregun ndërkombëtar”, thotë ai.

Kryetari i Odës Ekonomike të Kosovës, Lulzim Rafuna, konfirmon se USAID-i ka luajtur një rol të rëndësishëm në zhvillimin e shtetit të Kosovës.

“USAID-i vazhdon të ndihmojë shoqata dhe biznese të shumta, përfshirë ndërmarrje të udhëhequra nga gratë, kompani të teknologjisë informative dhe biznese të orientuara nga eksporti”, thotë Rafuna.

Ai shton se USAID-i ka ndihmuar edhe në uljen e tensioneve ndërmjet Kosovës dhe Serbisë.

“Ka qenë i rëndësishëm në ofrimin e ndihmës për gjetjen e zgjidhjeve për mosmarrëveshjet tregtare, që përfshinin eksportet dhe importet në tregjet serbe dhe rajonale. Pra, përveç nxitjes së zhvillimit ekonomik, USAID-i ka luajtur një rol jetik në uljen e tensioneve mes dy vendeve”, sipas Rafunës.

Trump, prej kohësh, ka qenë kritik ndaj ndihmave të SHBA-së për vendet e huaja, të cilat përbëjnë rreth 1 për qind të buxhetit federal.

“Ne do të japim ndihma vetëm për ata që na respektojnë dhe, sinqerisht, janë miqtë tanë”, ka thënë Trump gjatë mandatit të parë presidencial, derisa ka mbajtur një fjalim në Kombet e Bashkuaranë vitin 2018.

Në një deklaratë të lëshuar më 22 janar, sekretari i ri i Shtetit, Marco Rubio, i zgjedhur nga Trump, ka thënë:

“Çdo dollar që shpenzojmë, çdo program që financojmë dhe çdo politikë që ndjekim, duhet të justifikohet me përgjigje në tri pyetje të thjeshta: A e bën Amerikën më të sigurt? A e bën Amerikën më të fortë? A e bën Amerikën më të begatë?”

Ndikimi në Afganistan

Sekretari i përgjithshëm i Këshillit Norvegjez të Refugjatëve, Jan Egeland, shpreson të mos ketë ngrirje të ndihmave humanitare për Afganistanin.

“Nëse ka, do të ishte katastrofike për më shumë se 22 milionë afganë që kanë nevojë për ndihmë”, thotë Egeland.

Prej se talibanët kanë marrë pushtetin në Afganistan në vitin 2021, Uashingtoni ka ofruar gati 3 miliardë dollarë ndihmë për Afganistanin, sipas Inspektorit të Përgjithshëm Special për Rindërtimin e Afganistanit.

Kërkesa për buxhetin e vitit 2025 nga administrata e paraardhësit të Trumpit, Joe Biden, përfshinte edhe rreth 104 milionë dollarë për shëndetësinë, arsimin dhe forma të tjera të ndihmës për Afganistanin. Një vit më parë, kjo shumë ishte 143 milionë dollarë.

Urdhri ekzekutiv i Trumpit i jep Rubios fuqi për ta shtyrë pauzën tremujore për “programe specifike”.

Egeland shpreson se do të ketë përjashtim për ndihmat humanitare për Afganistanin, nga i cili SHBA-ja tërhoqi forcat e saj në gusht të vitit 2021 – pas një pranie 20-vjeçare.

“Ndihma për zhvillim nuk shkon për regjimin, nuk shkon për udhëheqjen. Ajo u shkon njerëzve shumë të varfër që kanë nevojë për ndihmë”, thotë Egeland.

Agjencia Amerikane për Zhvillim Ndërkombëtar refuzoi të komentojë, kurse Shtëpia e Bardhë nuk u përgjigj.

Ndikimi në Ukrainë

Prej se Rusia ka nisur pushtimin në shkallë të plotë të Ukrainës në shkurt të vitit 2022, USAID-i i ka ofruar Ukrainës miliarda dollarë në ndihma humanitare, ndihma zhvillimore dhe mbështetje të drejtpërdrejtë buxhetore.

Trump e ka kritikuar shumën e këtyre ndihmave – përfshirë edhe miliarda dollarët në armë – që administrata Biden ia ka dhënë Ukrainës.

Svitlana Musiak, studiuese në Komisionin e Pavarur Kundër Korrupsionit (NAKO), me qendër në Kiev, thotë për Radion Evropa e Lirë se pezullimi i fondeve të USAID-it për Ukrainën, mund të ndikojë negativisht në programet e shoqërisë civile dhe “të sinjalizojë reduktimin e mbështetjes së SHBA-së për reforma demokratike dhe stabilitet ekonomik në vend”.

“Situatat e tilla mund ta komplikojnë zbatimin e ndryshimeve, por nuk do t’i ndalojnë ato [organizatat e shoqërisë civile]”, thotë Musiak.

Andriy Kravchuk, përfaqësues i grupit për të drejtat e komunitetit LGBT “Bota jonë”, e cilëson ndihmën e SHBA-së për shoqërinë ukrainase si “shumë domethënëse, por jo vendimtare”.

“Ne shpresojmë se Departamenti i Shtetit [në SHBA] do të vazhdojë t’i mbështesë aktivitetet tona, pasi ai, në fund të fundit, i përdor të dhënat tona për raportet e tij vjetore për Ukrainën”, thotë Kravchuk.

“Ne kemi marrë fonde prej tyre edhe gjatë mandatit të parë të presidentit Trump”, përfundon ai. /REL/

The post Pezullimi i ndihmave amerikane do të ndikojë në gjithë botën, edhe në Kosovë appeared first on Telegrafi.

Nga: Jonila Godole

Në qershor të vitit 1946, një furgon burgu që transportonte të pandehurit e një gjyqi të zëshëm publik, u ndalua me forcë nga një turmë njerëzish të zemëruar.

Mes 37 personave të prangosur ndodhej edhe Musine Kokalari, 29 vjeçe, një intelektuale e arsimuar jashtë vendit dhe politikane opozitare. Asaj i shkulën flokët, e pështynë dhe e poshtëruan, ndërsa rojet bënin sehir. Brenda sallës së gjyqit, turma e nxitur nga makineria e propagandës së regjimit nuk e lejoi të fliste. Përgjigjja e saj – një mbrojtje e përgatitur me shkrim dore – u mbyt nga thirrjet “tradhtare” dhe “armike e popullit”. Socialdemokratja e parë shqiptare u dënua me 20 vjet burg dhe 21 vjet internim në një proces farsë dhe jetoi në izolim deri në vitin 1983, kur ndërroi jetë nga një sëmundje e rëndë, e pakuruar. Faji i saj nuk ishte komploti apo tradhtia, siç u akuzua, por kuraja për të sfiduar regjimin me mendimin e saj të pavarur, ndryshe.

Kjo ngjarje nuk ishte e izoluar. Në shkurt të po atij viti, At Anton Harapi, një klerik dhe intelektual i respektuar, pësoi një fat të ngjashëm. Gjatë gjyqit të tij, salla shpërtheu në thirrje të dhunshme: “Armik! Vareni në litar”! Pavarësisht përpjekjeve të tij dhe të avokatit për ta mbrojtur, procesi përfundoi me një vendim të paracaktuar nga regjimi. Ashtu si Musineja, ai nuk u dënua për prova konkrete, por për t’u bërë simbol i ndëshkimit publik, që forconte pushtetin dhe mbillte frikë në shoqëri.

Sipas Elias Canettit, në librin e tij Masa dhe fuqia, turmat funksionojnë duke humbur identitetin individual dhe duke u udhëhequr nga emocionet kolektive, veçanërisht frika. Në diktaturë, kjo frikë ushqehej qëllimisht përmes propagandës dhe dënimeve publike, të cilat kanalizonin zemërimin e turmave drejt një “koke turku”. Ky mekanizëm krijonte një atmosferë ku vetë individët bëheshin bashkëpunëtorë të heshtur nga frika se mos bëheshin viktimat e ardhshme.

Gjyqet publike dhe propaganda shkatërruan lidhjet shoqërore dhe mbollën një klimë dyshimi, ku vëllai kthehej kundër vëllait, fqinjët spiunonin njëri-tjetrin dhe çdo formë solidariteti u zhduk. Në këtë mënyrë, regjimi konsolidoi pushtetin dhe garantoi që heshtja dhe nënshtrimi të bëheshin norma të përhershme.

Sot, këto modele shtypjeje marrin forma të reja. Nëse në diktaturë histeria kolektive orkestrohej nga pushteti, ajo sot përhapet në mënyrë spontane përmes hapësirave virtuale, ku emocionet e turmave dhe algoritmet amplifikojnë zemërimin dhe uniformitetin. Platformat digjitale, të cilat menduam se do të demokratizonin komunikimin, shpesh shndërrohen në hapësira ku polarizimi shpërblehet dhe mendimi kritik margjinalizohet. Në vend të dialogut dhe reflektimit, hasim linçime publike dhe përndjekje virtuale ndaj atyre që guxojnë të shprehin një mendim ndryshe. Personalisht, jam përfshirë disa herë në këto dinamika.

Rasti më i fundit ishte kur shpreha mendimin tim për një nga këngëtaret më të njohura të viteve ’80 të shekullit XX. Ndonëse pranova talentin e saj, ngrita një pyetje që për mua ishte legjitime: A mund të admirojmë artin e prodhuar gjatë diktaturës pa një reflektim kritik mbi kontekstin dhe rolin që artistët kishin në atë regjim? Ndërhyrja ime ishte më shumë një ftesë për dialog, por reagimi i menjëhershëm që pasoi ishte i ashpër dhe i pamëshirshëm. Mesazhet plot urrejtje dhe kërcënime me vdekje më detyruan të mbyllja funksionin e komenteve në Facebook, duke humbur mundësinë për një debat të shëndetshëm. Këto përvoja më kujtojnë se, edhe pse nuk ka më një regjim që kontrollon histerinë kolektive, presioni i grupit në rrjetet sociale mund të jetë po aq paralizues.

Në teori, sot jemi të lirë të flasim. Por, në praktikë, frika se mund të turpërohesh publikisht apo të përballesh me linçim masiv shpesh mjafton për ta bërë individin të hesht. Heshtja është po aq e rrezikshme sa linçimi. Ajo mban gjallë një kulturë frike që nuk i shërben shoqërisë.

E, megjithatë, sot kemi një mundësi që nuk ekzistonte në diktaturë: të mos i nënshtrohemi kësaj frike. Platformat digjitale, pavarësisht rreziqeve të tyre, mund të shndërrohen në hapësira të dialogut të vërtetë, nëse përdoren me përgjegjësi dhe kurajë. Por, kjo kurajë është jetike: kurajë për të folur kur të tjerët heshtin; kurajë për të menduar ndryshe, edhe kur është më e lehtë të përshtatesh; kurajë për të parë përtej zemërimit të momentit dhe për të kuptuar thelbin e asaj që na bashkon. Nuk është e lehtë – as në diktaturë nuk ishte, as sot nuk është. Por, besoj se nëse gjithnjë e më shumë të rinj, gazetarë, analistë dhe qytetarë aktivë e ndërmarrin këtë hap, gjërat mund të ndryshojnë. Vetëm kështu mund të ndërtojmë një shoqëri që jo vetëm nuk ngec vendnumëro, por ecën përpara. Sepse, tekefundit, heshtja nuk është zgjidhje.

The post Si t’i mbijetosh histerisë kolektive? appeared first on Telegrafi.

Moti i keq që ka përfshirë Shqipërinë gjatë ditës së diel me shi e reshje dëbore ka bërë që të pezullohet mësimi në 77 shkolla në disa zona të Shqipërisë deri në një njoftim të dytë.

Ministria e Arsimit dhe Sportit informon se, për shkak të situatës së rënduar nga moti i keq, rekomandimeve te autoriteteve përgjegjëse për emergjencat civile, si dhe raportimet nga zyrat vendore arsimore, nesër, më datë 13 janar 2025, pezullohet përkohësisht procesi mësimor në 77 shkolla qendër dhe shkollat e tyre vartëse, ku reshjet e dendura të dëborës dhe kushtet e vështira të motit e bëjnë të pamundur zhvillimin e procesit mësimor.

“Problematike paraqitet situata në disa shkolla në zonat e Bulqizës, Matit, Dibrës, Krujës, Hasit, Kukësit, Mirditës, Kurbinit, Pukës, etj. Procesi mësimor në këto shkolla pezullohet deri në një njoftim të dytë dhe do zëvendësohet në javët në vijim.

Ky vendim është marrë për të garantuar sigurinë e nxënësve, mësuesve dhe personelit arsimor në zonat më të prekura nga moti i keq.

Ministria e Arsimit dhe Sportit është në komunikim të vazhdueshëm me autoritetet shqiptare dhe shtabet e emergjencave civile për të monitoruar situatën dhe për të marrë masa të mëtejshme, nëse do të vlerësohet e nevojshme.

Mbetemi maksimalisht të angazhuar për të garantuar sigurinë e nxënësve, mësuesve dhe personelit arsimor dhe për çdo ndryshim të situatës, do informojmë publikun.

Ftojmë të gjithë prindërit dhe nxënësit të ndjekin njoftimet dhe udhëzimet e mëtejshme dhe të mbajnë kontakt të vazhdueshëm me drejtuesit e shkollave për informacion të nevojshëm”, njofton ministria./A2 CNN

The post Moti i keq, pezullohet mësimi në 77 shkolla të Shqipërisë appeared first on Telegrafi.

Prodhuesit e veturave kanë përcaktuar qartë sesa të fryra duhet të jenë gomat në modele të caktuara.

Devijimet e mëdha nuk janë të mira. Vetëm në disa modele prodhuesit tregojnë se sa duhet të rritet presioni në rastin e vozitjes me makinë plot, me të gjitha vendet dhe bagazhet e zëna.

Përsëri, gomat me presion të ulët mbinxehen dhe mund të zvogëlojnë jetën e tyre deri në 20 për qind.

Kjo do të thotë, në vend që të zgjasin rreth 40 mijë kilometra, do t’ju duhet t’i zëvendësoni ato në 32 mijë kilometra. Gjithashtu, rreziku i plasjes së gomave rritet.

Në gomat e fryra tepër, muret anësore dhe shkelja bëhen më të forta se zakonisht, dhe sipërfaqja e kontaktit të gomës me rrugën zvogëlohet, duke bërë që ajo të konsumohet më shpejt.

Ky ndryshim mund të zvogëlojë tërheqjen dhe performancën. /Telegrafi/

The post Sa mund të ulet jetëgjatësia e gomave nëse ato nuk janë të fryra sa duhet? appeared first on Telegrafi.

Rusia ka dëbuar një diplomat britanik pasi u akuzua për spiunazh.

Agjencia e lajmeve TASS citoi zëdhënësen e Ministrisë së Jashtme ruse Maria Zakharova të thoshte se ministria kishte thirrur gjithashtu ambasadorin britanik.

Pamjet tregojnë veturën e ambasadorit britanik duke u futur nw oborrin e Ministrisë së Punëve të Jashtme në Moskë.

Agjencitë shtetërore të lajmeve raportuan se FSB-ja ruse tha se diplomati – fotografia e të cilit u shfaq në buletinet televizive – kishte dhënë informacion të rremë mbi dokumentet e tij dhe kishte kryer aktivitete spiunazhi dhe sabotimi.

Gjithashtu thanë se diplomati ishte një zëvendësues për një nga gjashtë diplomatët e Britanisë së Madhe të dëbuar në gusht, gjithashtu me akuza për spiunazh.

Vendimi vjen në mes të përkeqësimit të marrëdhënieve midis Britanisë së Madhe dhe Rusisë, që nga pushtimi i plotë i Ukrainës nga kjo e fundit në vitin 2022.

Javën e kaluar u zbulua se Britania e Madhe hoqi kufizimet ndaj Ukrainës duke përdorur raketat Storm Shadow të furnizuara nga Britania në objektiva brenda Rusisë për herë të parë. /Telegrafi/

The post Rusia dëbon diplomatin britanik nën akuzat për spiunazh appeared first on Telegrafi.

Dilema 1

Shoku i ngushtë i djalit tim dehet dhe është drejtuesi i makinës. Dëshiroj t’i them diçka, por nuk gjej mënyrën e drejtë për ta bërë këtë.

Koka ju thotë: Ndalojeni shoferin menjëherë – jetët janë në rrezik.
Zemra ju thotë: Mund ta turpëroni ose ta mërzisni djalin tuaj përpara miqve të tij.
Ndiqni kokën tuaj: Kjo situatë është shumë e rrezikshme për të mos bërë asgjë. Gjëja e parë që duhet të bëni është të nxirrni djalin tuaj jashtë makinës. Thoni që nuk ka për të udhëtuar me këtë mik dhe ofroni alternativa të tjera. Sugjerojini të marrë një taksi, propozoji ta përmbajnë atë ose përdorni forcën e bashkuara të djalit tuaj me pjesën tjetër të turmës për të ndryshuar sjelljen e shokut. Pastaj ndërmerrni një veprim të vendosur për të ndaluar drejtuesin e dehur të automjetit – thoni se do të flisni me prindërit e tij, madje se do të njoftoni policinë nëse nuk ndalon.

Dilema 2

Kujdestarja e fqinjit tim fton shpesh të dashurin e saj në shtëpinë e tyre, ndërkohë që kujdeset për fëmijët. Duhet t’ia them fqinjëve këtë gjë?

Koka ju thotë: Shihni nëse ata e dinë, thjesht për të qenë e sigurt.
Zemra ju thotë: Injorojeni situatën – nuk është puna juaj.
Ndiqni kokën tuaj: Pyeteni veten: “A është kjo situatë e rrezikshme? A po i lë ajo pas dore fëmijët ose mos po tymos e po pi me të dashurin e saj?” Nëse është kështu, rasti
është urgjent dhe ju duhet t’i tregoni fqinjëve tuaj. Një kompromis do të ishte po të telefononit ndërkohë që kujdestarja është aty, duke thënë se po i shkoni për të lënë një libër ose për të marrë hua pak sheqer. Bëjeni të qartë se e dini që i dashuri i saj është aty dhe thojini me të qeshur: “Domethënë, tani paskemi dy me çmimin e njërit, apo jo?” Kjo do të mjaftonte për ta shqetësuar dadon, nëse nuk e ka sqaruar këtë gjë me prindërit e fëmijëve.

Dilema 3

E fejuara e vëllait tim po ia zë frymën atij. A është detyra ime t’ia them?

Koka ju thotë: Rrezikoni të armiqësoheni me vëllanë tuaj.
Zemra ju thotë: Po martohet me vajzën e gabuar.
Ndiqni kokën tuaj: Emocionet shkojnë thellë, kur është fjala për familjen. Zemra juaj mund të marrë epërsinë dhe të gjitha logjikimet të fluturojnë jashtë dritareje. Para se të ndërmerrni çdolloj veprimi, flisni me të afërm dhe miq të tjerë, pa e kthyer çështjen në një dramë të vërtetë. Ndoshta mund të zbuloni se e keni keqkuptuar situatën dhe ata që ndodhen pranë teje janë të aftë të të ofrojnë një perspektivë të ndryshme të situatës. Nëse secili duket i pakënaqur nga e fejuara e vëllait tuaj, përpiquni të flisni me të, por kujdes që të mos e kritikoni të fejuarën e tij. Kjo vetëm do ta largonte vëllanë tuaj nga ju dhe do ta afronte më shumë me të. Largojini dhelpëritë e aluzioneve ose pyeteni vëllanë se çfarë e bën të fejuarën e tij të ndryshme nga të tjerat me të cilat ka dalë, për të kuptuar se sa thellë ka rënë ai në dashuri me të. Është e rëndësishme të kuptoni situatën, pastaj përpiquni të bëni diçka. Realisht, ju do ta keni të vështirë t’ia ndryshoni mendjen. Më e shumta që mund të bëni janë vërejtjet hokatare, si për shembull “Epo, të përmblodhi ajo, apo jo? “Mendonim që asnjë grua s’do ta arrinte këtë” ose “Ne dëshirojmë kaq shumë që ti të jesh i lumtur ­ nuk do ta harrosh familjen kur të martohesh, apo jo?

Dilema 4

Kolegia ime ka kohë që po e nxeh shefin. Duhet ta paralajmëroj?

Koka ju thotë: Mos u përfshini ­ mund të hapni “një kuti krimbash”.
Zemra ju thotë: Nëse nuk thoni diçka, kjo mund të vërë në rrezik karrierën e saj.
Ndiqni zemrën: Zbutini lajmet, nëse mundeni. Gjatë drekës, thoni diçka, si për shembull: “Kam dëgjuar se po bënë nam duke dërguar e-maila, duke marrë telefonata personale, duke biseduar në punë”. Ose thoni asaj se ju ka kapur veshi të thonë sesa i urren shefi personat që shajnë në punë dhe që tani ju jeni e shqetësuar ngaqë keni bërë të njëjtën gjë kur kompjuteri juaj prishet. /Telegrafi/

The post Cila e mban ‘shkopin’ në dorë – koka apo zemra juaj? appeared first on Telegrafi.

Marrëveshja e re e nënshkruar në samitin e Procesit të Berlinit parasheh bashkëpunim më të mirë rajonal dhe mobilitet më të madh të studentëve në Ballkanin Perëndimor, por qytetarët e nacionalitetit shqiptar në komunat e Preshevës, Bujanocit dhe Medvegjës në Serbi përballen me probleme të vjetra.

Atyre nuk u njihen ende diplomat e marra në Kosovë, përkundër marrëveshjeve të mëparshme, përfshirë një në vitin 2022, e cila ka të bëjë me njohjen reciproke të diplomave universitare, shkruan Evropa e Lirë.

Kjo paraqet pengesë për punësimin në Serbi, ndaj të rinjtë shpesh largohen nga ky vend.

“I kam humbur të gjitha shpresat se do ta zyrtarizoj në Serbi diplomën universitare që kam marrë në Prishtinë dhe do të punësohem me të në Preshevë ose Bujanoc”, thotë një 30-vjeçare për Radion Evropa e Lirë.

“Unë kam vendosur – do të shkoj te vëllai im në Zvicër, ku derisa të gjej punë, do të kujdesem për fëmijët e tij”, thotë ajo, duke u shprehur e zhgënjyer me të gjithë politikanët në Serbi, Kosovë dhe Evropë, të cilët, siç thotë, “e kanë fajin” për problemin e mosnjohjes së diplomave.

Ajo nuk do që të identifikohet, për të mos krijuar, siç thotë, probleme shtesë për veten dhe familjen e saj.

Kryeministrat e gjashtë vendeve të Ballkanit Perëndimor – Kosovës, Shqipërisë, Serbisë, Maqedonisë së Veriut, Malit të Zi dhe Bosnje e Hercegovinës – nënshkruan Marrëveshjen për qasje në arsimin e lartë dhe pranimin në studime në Ballkanin Perëndimor, në samitin e Procesit të Berlinit më 14 tetor.

Kjo është një marrëveshje e re, qëllimi i së cilës është ta rrisë lëvizshmërinë e studentëve dhe t’u japë atyre të drejtën për të studiuar në institucionet e arsimit të lartë, të akredituara në rajon.

Në komunat e Preshevës, Bujanocit dhe Medvegjës, qytetarët e nacionalitetit shqiptar presin ende që Serbia të nisë me njohjen e diplomave të marra në fakultetet në Kosovë – gjë që është dashur të zgjidhej qysh pas samitit të Berlinit në vitin 2022.

Mes tjerash, atëkohë, është nënshkruar edhe Marrëveshja për njohjen reciproke të diplomave universitare, të cilën autoritetet arsimore në Serbi nuk e zbatojnë kur bëhet fjalë për diplomat e marra në universitetet në Kosovë.

Për Serbinë, i diskutueshëm është termi “Republika e Kosovës” në diploma.

Asnjë nga bashkëbiseduesit e Radios Evropa e Lirë nuk mund të japë as të dhëna të përafërta për numrin e të rinjve nga jugu i Serbisë, të cilët presin që diplomat e tyre të marra në institucionet e arsimit të lartë në Kosovë, të certifikohen në Serbi, por vlerësimet e tyre janë se ky problem prek deri në disa qindra njerëz.

Nga viti 2008 e deri më sot, parti dhe grupe të ndryshme politike shqiptare, organizata nga sektori joqeveritar dhe Këshilli Kombëtar i Shqiptarëve kanë ndërmarrë herë pas here iniciativa dhe aksione për anulimin e vendimit për mosnjohjen e diplomave nga Kosova, por asgjë nuk e ka ndryshuar qëndrimin e Beogradit zyrtar.

Një protestë e tillë, e organizuar nga Këshilli Kombëtar i Shqiptarëve, është mbajtur më 12 gusht të këtij viti në Bujanoc, ku problemi i diplomave të panjohura është cilësuar si një formë e diskriminimit ndaj shqiptarëve në jug të Serbisë.

Barrierat administrative

Në anketën e Qendrës për Hulumtim dhe Monitorim (CZIM) nga Presheva, të realizuar në shtator në Preshevë, Bujanoc dhe Medvegjë, në lidhje me përvojat personale të diskriminimit, të anketuarit nën moshën 30-vjeçare kanë përmendur më së shumti këtë problem – mosnjohjen e diplomave të lëshuara nga institucionet arsimore të Kosovës.

Kujtim Sadriu, drejtor i kësaj qendre, thotë për Radion Evropa e Lirë se pas dy marrëveshjeve që kanë të bëjnë me njohjen e diplomave dhe lëvizshmërinë më të madhe të studentëve, të nënshkruara në kuadër të Procesit të Berlinit, ai nuk sheh asnjë arsye që “Beogradi t’i keqtrajtojë dhe diskriminojë shtetasit e tij shqiptarë, për faktin se diplomat e tyre kanë mbishkrimin Republika e Kosovës”.

“Nëse autoritetet në Serbi nuk i shqetësojnë më dokumentet personale dhe automjetet me tabela të regjistrimit të Republikës së Kosovës, pse i shqetëson një diplomë nga Kosova, për të cilën një person i zakonshëm, një qytetar i Serbisë, është përpjekur për tre, katër apo më shumë vjet? Pa diplomë të njohur, ai detyrohet të shkojë jashtë vendit me biletë njëdrejtimëshe”, thotë Sadriu, duke shtuar se “pa ekspertë, nuk ka përparim në shoqëri”.

“Këtu duhen mjekë, inxhinierë, ekonomistë, juristë… dhe shteti duhet të luftojë për secilin prej tyre, e jo, me masat e veta, t’i detyrojë të dalin jashtë vendit. Pikërisht kjo po ndodh këtu. Pa diploma nuk ka punësim dhe pa punë nuk ka kushte jetese”, thotë Sadriu.

Ai i bën thirrje Agjencisë së Kualifikimeve të Ministrisë së Arsimit të Republikës së Serbisë, e cila zbaton procedurat për nostrifikimin e diplomave, që menjëherë t’i qaset certifikimit të të gjitha diplomave të marra në institucionet e arsimit të lartë në Kosovë.

“Ne si qytetarë të Republikës së Serbisë me kombësi shqiptare nuk kërkojmë mëshirë, por kërkojmë që autoritetet shtetërore të respektojnë Kushtetutën, ligjet dhe obligimet e pranuara ndërkombëtarisht, të cilat na garantojnë barazi në çdo kuptim të jetës”, thotë Sadriu.

Diplomë për punë në Gjermani

Nevzad Lutfiu, kryetar i Këshillit Kombëtar të Shqiptarëve, thotë për Radion Evropa e Lirë se më shumë se dhjetë gjenerata të të rinjve shqiptarë nga Presheva, Bujanoci dhe Medvegja përballen me problemin e mosnjohjes së diplomave të Kosovës dhe numri i saktë i tyre është vështirë të përcaktohet.

“Të rinjtë tanë masivisht studiojnë në Kosovë, sepse është më afër. Atje, studimet janë shumë më lirë se në Shqipëri apo në Maqedoni të Veriut, kështu që mosnjohja e diplomave ndikon shumë keq tek ata, sepse duhet të emigrojnë. Me ato diploma, punësohen shumë lehtë në Gjermani – njërin nga vendet më të pasura – por jo në Serbi”, thotë Lutfiu.

Sipas tij, pa diploma të certifikuara, të rinjtë e arsimuar nuk mund të punësohen në institucionet shtetërore, në institucionet dhe ndërmarrjet publike, e madje as në sektorin publik në nivel lokal.

Ai thotë se ky është një lloj diskriminimi, të cilin komuniteti shqiptar e ka vënë në dukje prej vitesh, dhe kërkon që Beogradi ta zgjidhë këtë problem.

“Mbrojmë interesat e Serbisë”

Ministria e Arsimit e Serbisë nuk iu përgjigj pyetjeve me shkrim të Radios Evropa e Lirë, në lidhje me zgjidhjen e problemit të nostrifikimit të diplomave nga Kosova.

Drejtori i Agjencisë për Kualifikime, Çasllav Mitroviq, thotë se diplomat e Kosovës nuk mund të njihen, sepse Serbia nuk e njeh pavarësinë e Kosovës.

Por, shton se diplomat nga periudha e administratës së Misionit të Kombeve të Bashkuara në Kosovë (UNMIK), me vulën e OKB-së, njihen si të vlefshme në Serbi.

“Dokumentet e tilla trajtohen si vendore”, thotë Mitroviq.

Diplomat nga Shkupi dhe Tirana nuk kontestohen

Trupi Koordinues i Qeverisë së Republikës së Serbisë për komunat e Preshevës, Bujanocit dhe Medvegjës thekson se mosnjohja e diplomave universitare të marra në Kosovë, nuk shënjestron në mënyrë selektive pjesëtarët e pakicës kombëtare shqiptare në jug të Serbisë, sepse, nëse do të ishte kështu, atëherë diplomat nga institucionet e arsimit të lartë në Shqipëri dhe në Maqedoni të Veriut nuk do të njiheshin.

Sipas të dhënave që disponon ky trup, nga viti 2018 e deri më sot janë certifikuar rreth 200 diploma nga Universiteti i Tiranës dhe rreth 550 diploma nga fakultete në Maqedoninë e Veriut.

Nenad Mitroviq, drejtor i Trupit Koordinues, thotë se kontestohen vetëm ato diploma që mbajnë shenjat e Republikës së Kosovës.

“Diplomat që nuk e kanë vulën e UNMIK-ut, janë të dyshimta dhe nuk certifikohen, sepse në to është emri i së ashtuquajturës Republikë e Kosovës. Por, në pyetje është edhe çështja e cilësisë së mësimdhënies në ato institucione të arsimit të lartë”, thotë Mitroviq për Radion Evropa e Lirë.

Mitroviq shton se në vitin 2011, në Bujanoc është hapur dega e Fakultetit Ekonomik nga Subotica, për t’u mundësuar, siç thotë, studentëve të studiojnë në qytetin ku jetojnë, por, vit pas viti, numri i studentëve të regjistruar nga nacionaliteti shqiptar është duke u zvogëluar, sipas tij.

Mitroviq thotë se partitë shqiptare, herë pas here, e ngrenë këtë çështje varësisht nga nevojat politike.

“Mendoj se synim i tyre është që ta përdorin si çështje politike – gjë që sigurisht se nuk është e mirë, sepse çdo ngritje e temave të tilla për qëllime politike, mund t’i rrisë tensionet”, thotë Mitroviq.

Sipas tij, është e nevojshme që të punohet me këmbëngulje dhe durim, për të gjetur një mënyrë për tejkalimin e këtij problemi.

 

The post Pavarësisht marrëveshjeve, shqiptarëve në jug të Serbisë nuk u njihen diplomat e Kosovës appeared first on Telegrafi.

Krahas amilazës, lipaza është një enzimë që është e nevojshme për tretjen e ushqimit. Prodhohet në pankreas dhe funksioni i saj është të zbërthejë yndyrat

Besohet gjithashtu se nivele pak më të larta të lipazës, të cilat arrihen duke marrë suplemente të enzimave të tretjes, mund të ndikojnë në përthithjen e yndyrës dhe kështu të çojnë në shtim në peshë. Nga ana tjetër, ka edhe përthithës të lipazës që ulin nivelet e kësaj enzime.

Lipaza është pjesë e indeve të shumë kafshëve, bimëve, baktereve dhe mykut. Në disa raste, lipaza përdoret edhe si suplement që përmirëson tretjen, zbut simptomat e urthit dhe probleme të tjera gastrointestinale.

Shkencëtarët theksojnë se nuk ka prova të mjaftueshme të mira shkencore, në bazë të të cilave ata mund të rekomandojnë përdorimin e lipazës për problemet e deklaruara të stomakut, transmeton Telegrafi.

Ajo zbërthen yndyrën në acide yndyrore

Lipaza është një enzimë pankreatike, ndërsa suplementet e enzimës pankreatike përmbajnë përbërës të shumtë duke përfshirë edhe lipazën. Disa janë miratuar nga Administrata Amerikane e Ushqimit dhe Barnave (FDA) për problemet e tretjes për shkak të çrregullimeve të pankreasit (pamjaftueshmëria e pankreasit).

Vetë enzima e lipazës i zbërthen yndyrnat në acide yndyrore dhe më pas sheqernat dhe yndyrat absorbohen në zorrën e hollë. Vlerat e referencës së lipazës janë 0-160 U/L, por duhet theksuar se ato varen nga metodat e analizës laboratorike. Përqendrimet e ngritura të amilazës dhe lipazës në gjak zakonisht tregojnë inflamacion akut të pankreasit. Megjithatë, rezultatet nuk duhet t’i interpretojmë vetë, mjeku do ta dijë më së miri se për çfarë saktësisht bëhet fjalë.

Kur lipaza është e rritur?

Pas një sulmi akut të pankreatitit, vlerat e enzimës rriten brenda 4 deri në 8 orë, maksimumin e arrijnë brenda 24 orëve dhe më pas ulen brenda një ose dy javësh. Rritja e aktivitetit në gjak nuk është domosdoshmërisht e barabartë me ashpërsinë e sulmit. Mjekët thonë se te pacientët me veshka, vlerat e lipazës mund të rriten për shkak të uljes së filtrimit të veshkave. Ndonjëherë është shumë e vështirë për mjekët të interpretojnë rezultatet e pacientëve me çrregullime të funksionit të veshkave.

Ekspertët deklarojnë se nuk ka informacion të mjaftueshëm të besueshëm për sigurinë e përdorimit të suplementeve të lipazës. Për shembull, nuk ka asnjë provë se është i sigurt për t’u përdorur gjatë shtatzënisë ose ushqyerjes me gji, ose për foshnjat dhe fëmijët më të rritur. Gjithashtu nuk ka informacion të besueshëm për dozat e rekomanduara.

Kush mund të përfitojë nga suplementet?

Disa studime tregojnë se suplementet e lipazës mund të reduktojnë edhe ndjenjën e ngopjes. Besohet gjithashtu se nivele pak më të larta të lipazës, të cilat arrihen duke marrë suplemente të enzimave tretëse, mund të ndikojnë në përthithjen e yndyrës dhe në këtë mënyrë të rrisin peshën trupore. Nga ana tjetër, ka edhe frenues të lipazës që ulin nivelet e kësaj enzime dhe ndonjëherë përdoren si një ndihmës që mund të lehtësojë humbjen e peshës. /Telegrafi/

The post Çfarë ndodh kur lipaza është e ngritur – kujt rekomandohet përdorimi i suplementeve appeared first on Telegrafi.