Në janar-qershor 2026, të gjithë ata që kanë dhënë shtëpinë me qiranë ditore, kanë arkëtuar në total gati 50 milionë euro. Gjithsesi, rritja e stokut të apartamenteve që hidhen në treg për t’u dhënë me qira ditore është ngadalësuar këtë vit. Në 6 muajt e parë të vitit 2026, rreth 27.7 mijë apartamente e njësi të tjera banimi ishin të disponueshme për t’u dhënë me qira, ose 4.2% më shumë se mesatarja e vitit 2025. Rritja është larg ritmeve dyshifrore të viteve të fundit, duke sinjalizuar për maturim të tregut. Teksa shtimi i konkurrencës vitet e kaluara uli fitimin ditor për apartament dhe çmimet e qirave afatgjata u rritën me ritme të larta, ky i fundit duket se po fiton sërish terren.

 

Ornela Liperi

Kthimi i Shqipërisë në një destinacion turistik hapi një mundësi të re biznesi për shumë qytetarë, të cilët nisën t’i jepnin banesat me qira ditore, sidomos në Tiranë dhe në bregdet.

Për disa vite, tregu u zgjerua me shpejtësi, i nxitur nga rritja e turistëve dhe pritshmëritë për fitime të larta.

Tani po shfaqen shenjat e para të maturimit. Shtimi i ofertës ka rritur konkurrencën dhe ka mbajtur kthimet e ulëta. Në kahun tjetër, pakësimi i banesave për qira afatgjatë i ka shtrenjtuar këto të fundit, duke i bërë sërish më tërheqëse për pronarët. Rënia e Euros është një tjetër faktor që e ka bërë më pak interesante qiradhënien ditore.

Të dhënat e AirDNA, njësia analitike e platformës së qiradhënies Airbnb, të bëra të disponueshme për “Monitor”, bëjnë të ditur se në të gjithë vendin, mesatarisht për 6-mujorin e parë 2026, jepeshin me qira 27.7 mijë apartamente përmes platformës së qiradhënies, kryesisht Airbnb, nga 26.6 mijë për gjithë vitin 2025 dhe rreth 25 mijë për 6- mujorin e parë 2025 dhe 18 mijë për 6-mujorin e parë 2024.

Ndryshe nga vitet e mëparshme, kur apartamentet e listuara me qira ditore u rritën me shpejtësi, me rreth 6-7 mijë njësi që shtoheshin në vit, në muajt e parë të 2026-s po vihen re shenja të qarta ngadalësimi, me vetëm 1.1 mijë njësi më shumë.

Për krahasim, në janar të vitit 2021, kur është dhe e dhëna më e hershme e disponueshme nga AirDNA, jepeshin me qira përmes Airbnb rreth 6.2 mijë apartamente apo njësi të tjera banimi, ose 4 herë më pak sesa sot.

Shifra prej 27.7 mijë njësish që jepen me qira ditore përfaqëson gati 3% të totalit të njësive për banim në vend (rreth 1.08 milionë) sipas INSTAT, apo rreth 6% të apartamenteve në pallate (432 mijë).

 

 

Të ardhurat që gjenerohen nga net-qëndrimet e shtetasve të tretë, pjesa më e madhe e të cilëve janë të huaj, mbeten një burim i mirë për shtetasit shqiptarë, individë, apo biznese që menaxhojnë disa njësi.

Sipas të dhënave nga AirDNA, në 6 muajt e parë të vitit 2026 nga qiradhënia në Shqipëri u gjeneruan gjithsej 48.8 milionë euro, me rritje 14.4% me bazë vjetore.

Ritmet e rritjes janë ngadalësuar në krahasim me të njëjtën periudhë të një viti më parë, kur zgjerimi ishte 33.4%.

Me çmimet ditore të qirave që janë më të lira sesa të hoteleve dhe numrit më të lartë të personave që mund të qëndrojnë në një apartament, kërkesa për këto njësi akomoduese mbetet e lartë.

 

 

Sipas muajve, janari deri në prill rezultojnë se kanë qenë të dobët, të ndikuar dhe nga moti i paqëndrueshëm i ftohtë dhe me reshje.

Rikuperimi ka filluar në prill, ndërsa në qershor, arkëtimet nga qiraja ditore arritën në 18.7 milionë euro, me rritje 29% nga qershori 2025, i ndikuar nga kërkesa e lartë për net-qëndrime në Vlorë.

 

 

Në qershor 2026, në të gjithë vendin u dhanë me qira përmes Airbnb rreth 31.7 mijë njësi banimi, nga 25.7 mijë në janar. Paralelisht me zgjerimin e ofertës, u rrit edhe përdorimi i saj: në janar, njësitë ishin të zëna mesatarisht në 47% të periudhës, ndërsa në qershor, norma e zënies arriti në 59%, sipas AirDNA.

Vitet e fundit është krijuar gradualisht një nëntreg i mirëfilltë “hotelerie” jashtë strukturave klasike, i orientuar kryesisht drejt familjeve dhe të rinjve me buxhet më të kufizuar.

Ky model përputhet edhe me profilin e një pjese të madhe të turistëve që tërheq Shqipëria, të cilët kërkojnë alternativa më ekonomike, fleksibël dhe të përshtatshme për qëndrime në grup, ose për periudha më të gjata.

Ky treg u zgjerua aq shumë sa ndikoi zinxhir dhe në sektorë të tjerë, sidomos në atë të aktiviteteve për rregullimin e apartamenteve, si hidrosanitaret, apo mobiliet, sipas deklarimeve nga operatorët përkatës.

Pronarët investuan në njësitë që jepen me qira, që përgjithësisht janë të mirë modeluara, si për dizajn ashtu dhe për pajisje.

 

Net-qëndrimet arrijnë rekord në qershor

Kërkesa për net-qëndrime në strukturat e Airbnb nisi më dobët në muajt e parë të vitit, e ndikuar edhe nga kushtet e pafavorshme të motit, që frenuan lëvizjet turistike dhe rezervimet. Gjallërimi u bë më i dukshëm në maj dhe u përshpejtua ndjeshëm në qershor.

Në qershor 2026, kërkesa arriti në rreth 284 mijë net-qëndrime, niveli më i lartë për këtë muaj, me një rritje prej 23% krahasuar me qershorin e vitit 2025.

Kjo ecuri konfirmon hyrjen në sezonin e pikut, pasi zakonisht kërkesa për akomodim afatshkurtër rritet fort nga qershori dhe arrin nivelet më të larta gjatë periudhës qershor-shtator, e ndikuar nga zonat bregdetare, ku rolin kryesor e mban Jugu me Vlorën dhe Sarandën.

 

 

Çmimi ditor i qirave bie në janar-mars, rritet në qershor

Të dhënat e AirDNA tregojnë se çmimi mesatar ditor për një njësi banimi me qira afatshkurtër në Shqipëri u luhat nga 39.4 euro në janar në 65.8 euro në qershor.

Në muajt e parë të vitit, tarifat qëndruan në nivele të ulëta, duke zbritur edhe në 38 euro në shkurt, ndërsa në mars u rikthyen lehtë në 40.6 euro. Me nisjen e sezonit turistik, çmimet filluan të rriteshin: në prill arritën në 44.7 euro, në maj në 51.6 euro dhe në qershor, në 65.8 euro.

Ecuria e viteve të mëparshme tregon se çmimet arrijnë zakonisht kulmin në korrik dhe gusht, kur kërkesa turistike është më e lartë, duke kulmuar në 70-74 euro mesatarisht dhe më pas bien gradualisht nga shtatori deri në fund të vitit.

Ndryshe nga tregje të tjera europiane, tarifat ditore në Shqipëri nuk kanë shënuar rritje të fortë gjatë viteve të fundit. Shtimi i shpejtë i apartamenteve të listuara ka rritur konkurrencën mes pronarëve dhe ka kufizuar mundësinë për rritje të mëtejshme të çmimeve.

 

 

Sipas të dhënave nga AirDNA, çmimi mesatar i qirasë për 6-mujorin 2026 ishte 46.7 euro, në të njëjtat nivele si në 2025-n, i ndikuar nga ecuria e dobët në tre muajt e parë të vitit.

 

Të ardhurat reale mujore rriten lehtë në euro, por i zhvlerëson kursi

Vitet e fundit, pronarë banesash dhe individë të tjerë iu bashkuan trendit, duke rritur ndjeshëm numrin e apartamenteve të ofruara për qira afatshkurtër, të nxitur nga bindja se kjo formë qiradhënieje garanton fitime të lehta dhe të shpejta.

Një apartament mund ta japësh me qira ditore nga 40 – 80 euro, por jo i gjithë muaji është i zënë, sidomos në pjesën e parë të vitit. Për 6- mujorin e parë 2026, sipas statistikave të AirDNA, norma e zënies varion nga 47.2% në janar, në 59% në qershor.

Mesatarisht norma e zënies ditore ishte 53.7% në janar – qershor 2026, nga 53.2% në të njëjtën periudhë të një viti më parë. Kjo do të thotë se në një muaj, shtëpia është e zënë për 15 – 16 ditë, përveç muajve të verës, kur mund ta japësh edhe për më shumë se 20 ditë.

Treguesi RevPAR (të ardhura për qiranë e disponueshme), – i cili tregon të ardhurën reale ditore bazuar në arkëtimin e një muaji dhe që jep një ide më të qartë të shëndetit të tregut sesa shifrat e larta të të ardhurave totale, – në janar-qershor 2026 luhatej në 25.3 euro, nga 24.9 euro të njëjtën periudhë të një viti më parë. Treguesi ka shënuar përmirësim të lehtë, që është ndikuar kryesisht nga ecuria e mirë e qershorit.

 

 

Niveli më i ulët është në janar, me 18.6 euro në ditë, për t’u rritur gradualisht, me qershorin që jepte një fitim mesatar ditor prej gati 39 eurosh.

Me një mesatare të thjeshtë, e ardhura mujore nga qiradhënia ditore në Shqipëri për 6-mujorin e parë 2026 ishte 760 euro në muaj.

Kjo është një e ardhur bruto, pasi duhet të hiqen shpenzimet si pastrimi, energjia, amortizimi, kosto të tjera të riparimit e zëvendësimit të pajisjeve, etj., që mund të arrijnë nga 100 deri në 200 euro në muaj. Fitimi mujor luhatej nga 56 euro në janar, në 76 euro në qershor.

Një tjetër faktor që ndikon është euro. Mesatarisht, 1 euro po këmbehet me më pak se 94 lekë, nga rreth 100 lekë një vit më parë, duke zhvlerësuar tërësisht përfitimin nga rritja e lehtë e çmimeve.

 

Kthimi nga qiradhënia ditore

Me një mesatare të thjeshtë, e ardhura mujore nga qiradhënia ditore në Shqipëri për 6–mujorin e parë 2026 ishte 760 euro në muaj. Kjo është një e ardhur bruto, pasi duhet të hiqen shpenzimet si pastrimi, energjia, amortizimi, kosto të tjera të riparimit e zëvendësimit të pajisjeve, etj., që mund të arrijnë nga 100 deri në 200 euro në muaj. Fitimi mujor luhatej nga 56 euro në janar, në 760 euro në qershor.

 

 

Në praktikë, ky model i qiradhënies afatshkurtër funksionon më mirë për ata që e kanë kthyer në një aktivitet të mirëfilltë biznesi, duke menaxhuar disa apartamente njëkohësisht.

Shkalla më e madhe e aktivitetit u mundëson të shpërndajnë kostot e pastrimit, mirëmbajtjes, administrimit dhe marketingut në më shumë njësi, duke rritur eficiencën dhe fitimin për pronë.

Më të favorizuar janë edhe pronarët që i kanë banesat në pronësi dhe nuk paguajnë këste kredie apo qira mujore. Për ta, edhe në muajt me kërkesë më të dobët, kostot fikse mbeten më të ulëta dhe aktiviteti mund të jetë më i leverdishëm.

Në të kundërt, për ata që blejnë një apartament posaçërisht për ta dhënë me qira ditore, kthimi bëhet më i pasigurt. Çmimi i lartë i blerjes, interesat e kredisë, periudhat kur prona mbetet bosh dhe konkurrenca e madhe mund ta zgjasin ndjeshëm kohën e rikuperimit të investimit.

 

A ia vlen si biznes

Model i qiradhënies afatshkurtër funksionon më mirë për ata që e kanë kthyer në një aktivitet të mirëfilltë biznesi, duke menaxhuar disa apartamente njëkohësisht. Shkalla më e madhe e aktivitetit u mundëson të shpërndajnë kostot e pastrimit, mirëmbajtjes, administrimit dhe marketingut në më shumë njësi, duke rritur eficiencën dhe fitimin për pronë.

Më të favorizuar janë edhe pronarët që i kanë banesat në pronësi dhe nuk paguajnë këste kredie apo qira mujore. Për ta, edhe në muajt me kërkesë më të dobët, kostot fikse mbeten më të ulëta dhe aktiviteti mund të jetë më i leverdishëm.

Në të kundërt, për ata që blejnë një apartament posaçërisht për ta dhënë me qira ditore, kthimi bëhet më i pasigurt. Çmimi i lartë i blerjes, interesat e kredisë, periudhat kur prona mbetet bosh dhe konkurrenca e madhe mund ta zgjasin ndjeshëm kohën e rikuperimit të investimit.

 

LEXONI EDHE:

Qytetet ku fitohet më shumë nga qiradhënia ditore, rekord bregdeti, po kryeqyteti?!

Qiraja afatgjatë fiton terren, ndërsa ajo ditore po humbet avantazhin

The post Arrijnë në 50 milionë euro fitimet nga dhënia e shtëpive me qira ditore në janar-qershor 2026 appeared first on Revista Monitor.

Cilat janë qytetet ku biznesi i qirasë afatshkurtër është më i zhvilluar? Sa fitohet nga qiradhënia sipas muajve me ditë dhe afatgjatë? A ia vlen të blesh një apartament për ta dhënë me qira? Pse leverdia më e madhe është në bregdet dhe jo në kryeqytet.

 

Harta e qiradhënies afatshkurtër në Shqipëri po zgjerohet përtej destinacioneve tradicionale.

Tirana mbetet tregu më i qëndrueshëm gjatë gjithë vitit, e mbështetur nga udhëtimet për biznes, eventet, vizitat familjare dhe qëndrimet e shkurtra të turistëve që hyjnë ose largohen nga vendi.

Në bregdet, të ardhurat janë më të përqendruara në sezon, por edhe potenciali për tarifa më të larta është më i madh. Durrësi përfiton nga afërsia me Tiranën dhe nga sezoni relativisht i gjatë, ndërsa Vlora, Saranda dhe Ksamili mbështeten te flukset e forta verore.

Në këto zona, një pjesë e madhe e të ardhurave vjetore mund të realizohet brenda pak muajsh.

Qytetet historike, si Berati dhe Gjirokastra, kanë një profil tjetër. Kërkesa lidhet më shumë me turet kulturore, qëndrimet e shkurtra dhe udhëtarët e huaj që lëvizin në itinerare brenda vendit.

Korça tërheq vizitorë në fundjavë, gjatë festave dhe në sezonin e dimrit, ndërsa Shkodra po përfiton nga rritja e turizmit të natyrës, lidhja me Alpet dhe pozicioni si pikënisje për udhëtime drejt Veriut.

Kjo larmi ka krijuar modele të ndryshme biznesi. Disa pronarë japin me qira banesa që i kanë të lira, të tjerë kanë blerë prona posaçërisht për këtë aktivitet, ndërsa është shtuar edhe numri i operatorëve që marrin apartamente me qira afatgjatë dhe i rihyjnë në treg si akomodim ditor.

Fitimi, megjithatë, nuk varet vetëm nga qyteti. Vendndodhja brenda tij, afërsia me plazhin ose qendrën, cilësia e pronës, vlerësimet në platforma dhe aftësia për të mbajtur zënie të lartë gjatë gjithë sezonit janë bërë po aq të rëndësishme sa vetë destinacioni.

Sipas të dhënave të AirDNA, njësia analitike e platformës së qiradhënies Airbnb, të bëra të disponueshme për “Monitor”, nga 27.7 mijë njësi banuese që ishin të listuara për t’u dhënë me qira për 6- mujorin e parë të vitit, pjesa më e madhe e tyre, rreth 37% ishin në segmentin e Vlorë-Sarandës, me 10.2 mijë njësi.

Në vend të dytë është Tirana, me 20%, ose 5.5 mijë apartamente. Vendin e tretë e zë Durrësi, së bashku me Golemin, me rreth 20% (4.5 mijë njësi në Durrës dhe 1.5 mijë në Golem).

Në vend të katërt është Shkodra, që po bëhet një destinacion gjithnjë e në rritje, me 1.4 mijë apartamente që jepeshin me qira ditore mesatarisht në janar-qershor, ose gati 5% e totalit.

 

 

Kërkesa më e lartë për net–qëndrime është në Tiranë, Vlora shpërthen në qershor

Tirana mbetet tregu me kërkesën më të qëndrueshme për qira afatshkurtra gjatë gjithë vitit. Në 6-mujorin e parë, kryeqyteti regjistroi mesatarisht rreth 63 mijë net-qëndrime në muaj, i mbështetur nga flukset turistike, udhëtimet për biznes dhe qëndrimet e shkurtra gjatë gjithë sezonit.

Por në qershor, Vlora doli në krye me mbi 110 mijë net-qëndrime, duke kaluar ndjeshëm Tiranën. Kërkesa në qytetin bregdetar u rrit me shpejtësi me nisjen e sezonit veror, nga rreth 50 mijë net në maj në më shumë se dyfishin një muaj më vonë.

Edhe Durrësi shënoi rritje të fortë në qershor, duke arritur mbi 43 mijë net-qëndrime, ndërsa Golemi dhe Shëngjini regjistruan gjallërim të dukshëm me afrimin e sezonit të plazhit.

Të dhënat tregojnë dy modele të ndryshme të tregut: Tirana ka kërkesë më të shpërndarë gjatë gjithë vitit, ndërsa qytetet bregdetare e përqendrojnë pjesën më të madhe të aktivitetit në muajt e verës.

 

 

Tirana kryeson për të ardhurat, Vlora shumë pranë

Tirana gjeneroi të ardhurat më të larta nga qiradhënia afatshkurtër në 6-mujorin e parë të vitit 2026, me rreth 16.3 milionë euro. Shumë pranë saj renditet Vlora, me afro 15.5 milionë euro, ndonëse tregu i saj është më sezonal dhe pjesa më e madhe e të ardhurave përqendrohet në muajt e verës.

Durrësi renditet i treti, me rreth 7.7 milionë euro, ndërsa diferenca me qytetet e tjera është e ndjeshme. Shkodra gjeneroi rreth 2 milionë euro, Golemi 1.5 milionë euro, ndërsa Korça dhe Shëngjini mbetën nën 500 mijë euro.

Tirana përfiton nga një aktivitet më i qëndrueshëm gjatë gjithë vitit, ndërsa Vlora arrin të ardhura shumë të larta falë rritjes së fortë të kërkesës dhe tarifave në sezonin veror. Kjo e bën bregdetin më të leverdishëm në muajt e pikut, edhe pse kryeqyteti mbetet tregu më i madh dhe më i balancuar.

 

 

Çmimet e qirasë ditore, Tirana më e lira, bregdeti më i shtrenjti

Kryeqyteti arrin të konkurrojë për numrin e vizitorëve dhe për të ardhurat totale, por jo për tarifat ditore. Të dhënat e AirDNA tregojnë se, në 6-mujorin e parë të vitit 2026, çmimi mesatar për një natë në Tiranë ishte rreth 42.4 euro, ndër nivelet më të ulëta mes destinacioneve kryesore.

Mesatarja më e lartë e 6-mujorit u regjistrua në Golem, me 51.3 euro për natë, i ndjekur nga Durrësi me 49.4 euro, Vlora me 48 euro dhe Shkodra me 47.2 euro. Në fund të renditjes ishin Korça, me 40.7 euro dhe Shëngjini, me 41.7 euro.

Çmimet më të larta u regjistruan në Golem, Durrës dhe Vlorë, ku sezoni veror rrit fort tarifat. Në qershor, një natë kushtoi mesatarisht 76 euro në Durrës, 75 euro në Vlorë dhe 72 euro në Golem.

Në Tiranë, çmimi arriti vetëm në rreth 47 euro, duke mbetur ndjeshëm më poshtë se në bregdet. Sipas të dhënave nga vitet e kaluar, në muajt e verës, në bregdet, çmimi mesatar ditor arrin në 80-90 euro, sidomos në korrik e gusht.

Diferenca lidhet me modelin e kërkesës. Në kryeqytet, aktiviteti është më i shpërndarë gjatë vitit dhe konkurrenca mes apartamenteve është më e lartë, çka mban tarifat nën kontroll.

Në qytetet bregdetare, përkundrazi, kërkesa përqendrohet në pak muaj dhe pronarët arrijnë të vendosin çmime dukshëm më të larta gjatë pikut të sezonit.

Edhe Shkodra përfiton nga gjallërimi i muajve të verës, ndërsa Korça mbetet ndër tregjet me tarifat më të ulëta dhe me luhatje më të kufizuara. Shëngjini shfaq një model të fortë sezonal, me çmime të ulëta në dimër dhe rritje të menjëhershme në qershor.

 

 

Qytetet ku apartamentet nuk rrinë bosh

Tirana ka normën më të lartë të zënies së apartamenteve me qira ditore dhe tregun më të qëndrueshëm gjatë gjithë 6-mujorit. Në prill, zënia arriti në rreth 69%, ndërsa në qershor mbeti në 63.6%, duke treguar se kërkesa në kryeqytet nuk varet vetëm nga sezoni veror.

Edhe Vlora shfaq nivele të larta zënieje, me mbi 60% në disa muaj dhe 62.2% në qershor. Durrësi dhe Golemi përfitojnë më fort nga hyrja në sezon, me normën e zënies që në qershor u rrit përkatësisht në 60.3% dhe 57.9%.

Shkodra gjithashtu shënoi përmirësim të ndjeshëm, duke arritur në 52.5% në qershor. Në të kundërt, Korça dhe Shëngjini mbeten tregjet ku apartamentet kanë më shumë ditë të lira, ndonëse edhe në këto qytete, zënia rritet me afrimin e verës.

 

 

Sa fitohet në muaj nga qiradhënia ditore

E ardhura neto ditore është më e ulët se çmimi i publikuar për një natë, pasi apartamentet nuk janë të zëna gjatë gjithë muajit. Për këtë arsye, fitimi real duhet llogaritur duke kombinuar tarifën ditore me normën e zënies.

P.sh., nëse e jep me qira 50 euro në ditë, por në apartament ka turistë vetëm për 15 ditë, atëhere kthimi neto ditor është 25 euro në ditë, ose 750 euro në muaj.

Në 6-mujorin e parë, e ardhura neto mesatare ditore ishte më e lartë në Vlorë, me 27.7 euro, e ndjekur nga Durrësi, me 26.6 euro, Tirana me 25.5 euro dhe Golemi, me 24.8 euro. Shkodra arriti në 20.7 euro, Shëngjini në 17 euro dhe Korça në 13.6 euro.

 

 

Po të shumëzohet kjo e ardhur me rreth 30 ditë, rezulton se një apartament mund të gjenerojë mesatarisht rreth 830 euro në muaj në Vlorë, 800 euro në Durrës, 765 euro në Tiranë dhe 745 euro në Golem.

Në Shkodër, të ardhurat mujore arrijnë rreth 620 euro, në Shëngjin rreth 510 euro dhe në Korçë, rreth 410 euro.

Në qershor, me rritjen e kërkesës dhe të zënies, të ardhurat u ngjitën ndjeshëm. Vlora arriti në 46.5 euro neto në ditë, ose rreth 1,400 euro në muaj, ndërsa Durrësi në 45.9 euro, ose afërsisht 1,380 euro. Golemi arriti në rreth 1,260 euro, Shkodra në afro 990 euro.

Në Tiranë, e ardhura është më e ulët, por më e qëndrueshme, duke mos i kaluar 900 euro/muaj.

Këto janë të ardhura bruto të përshtatura me zënien, por përpara zbritjes së kostove të pastrimit, mirëmbajtjes, komisioneve të platformave, energjisë, taksave dhe administrimit të pronës.

 

 

 

Lexoni edhe:

Arrijnë në  50 milionë euro fitimet nga dhënia e shtëpive me qira ditore në janar-qershor 2026

Qiraja afatgjatë fiton terren, ndërsa ajo ditore po humbet avantazhin

The post Qytetet ku fitohet më shumë nga qiradhënia ditore, rekord bregdeti, po kryeqyteti?! appeared first on Revista Monitor.

Kalimi masiv i apartamenteve drejt qiradhënies ditore uli ofertën për banim afatgjatë dhe ushtroi presion të fortë mbi çmimet në Tiranë.

Në 6-mujorin e parë të vitit 2026, qiraja mesatare për apartamentet 1+1 arriti në 590 euro në muaj, ndërsa për banesat 2+1 në 954 euro, me rritje përkatësisht 4.4% dhe rreth 26% krahasuar me një vit më parë.

Në disa zona qendrore, rritja ishte shumë më e fortë, ndërsa edhe periferia po ofron gjithnjë e më pak alternativa të përballueshme.

Agjentët imobiliarë e lidhin shtrenjtimin me kombinimin e kërkesës së lartë, ofertës së kufizuar dhe orientimit të shumë pronave drejt Airbnb dhe platformave të ngjashme. Për 6-mujorin 2026, në të gjithë vendin numëroheshin rreth 27.7 mijë njësi të listuara për qira ditore, nga vetëm 3 mijë pak vite më parë.

Rreth 5.5 mijë prej tyre ishin në Tiranë. Kjo zhvendosje ka reduktuar stokun e disponueshëm për familjet, studentët dhe profesionistët që kërkojnë kontrata afatgjata.

Megjithatë, epërsia e qirasë ditore po zbehet. Në Tiranë, e ardhura mesatare nga Airbnb ishte rreth 25.5 euro në ditë në 6-mujorin e parë të vitit 2026, ose afërsisht 765 euro në muaj. Kjo shumë është përpara zbritjes së kostove të energjisë, ujit, pastrimit, mirëmbajtjes, komisioneve të platformave, amortizimit dhe tatimit.

Në praktikë, të ardhurat neto mund të bien ndjeshëm nën këtë nivel.

Në të njëjtën kohë, qiratë afatgjata kanë arritur në shumë zona nivele të afërta ose më të larta. Në Astir, një apartament 1+1 jepet mesatarisht me 550 euro në muaj, në Zogun e Zi me 620 euro, në ish-Bllok me 700 euro dhe pranë stadiumit “Air Albania”, me rreth 800 euro.

Për apartamentet 2+1, qiratë në zonat më të kërkuara arrijnë nga 900 deri në 1,500 euro në muaj.

Kjo po e ndryshon sërish llogarinë e pronarëve. Qiraja afatgjatë siguron të ardhura të qëndrueshme, pa periudha bosh dhe me më pak kosto administrimi. Ndërsa qiraja ditore kërkon angazhim të vazhdueshëm dhe ekspozohet ndaj sezonalitetit, konkurrencës dhe luhatjeve të rezervimeve.

Formalizimi po e përshpejton këtë ndarje. Individët që japin prona me qira përmes Airbnb dhe Booking duhet të deklarojnë të ardhurat në DIVA dhe të paguajnë tatim 15%.

Administrata Tatimore ka bërë të ditur se gjatë vitit 2024 u identifikuan mbi 8,400 individë dhe subjekte me të ardhura nga Airbnb, me rezervime në vlerë rreth 3.8 miliardë lekë.

Për pronarët me vetëm një ose dy apartamente, kostot dhe detyrimet e reja po e bëjnë qiranë afatgjatë më të thjeshtë dhe më të parashikueshme, ndërsa qiraja ditore po përqendrohet gjithnjë e më shumë tek operatorët profesionistë dhe agjencitë që menaxhojnë disa prona njëkohësisht.

 

Lexoni edhe:

Arrijnë në 50 milionë euro fitimet nga dhënia e shtëpive me qira ditore në janar-qershor 2026

Qytetet ku fitohet më shumë nga qiradhënia ditore, rekord bregdeti, po kryeqyteti?!

The post Qiraja afatgjatë fiton terren, ndërsa ajo ditore po humbet avantazhin appeared first on Revista Monitor.

Turizmi nuk pengohet vetëm nga protestat, moti apo çmimet. Pengesa më e madhe është mungesa e një modeli që di ku duhet të ndërtojë, sa duhet të ndërtojë dhe çfarë duhet të ruajë. Përndryshe, hotelet, resortet dhe apartamentet që sot po ngrihen si premtim i një Shqipërie turistike mund të mbeten nesër si skelete bosh përgjatë bregdetit, monumente të një bumi që harroi se turistët vijnë për natyrën, por largohen kur ajo nuk është më aty.

 

EDITORIAL MONITOR / Sa herë vjen vera, debati për turizmin nxehet në Shqipëri po aq shpejt sa asfalti në mesditë. Çadrat janë bosh apo nuk janë?

Hotelet po mbushen apo po presin rezervimet e minutës së fundit? Turistët nga Kosova janë rikthyer, apo po zgjedhin sërish destinacione të tjera?

Çmimet po i largojnë pushuesit, apo thjesht po ndryshon profili i tyre? Këtë vit është shtuar edhe një pyetje tjetër: a po i largojnë turistët protestat?

Prej vitit 2022, turizmi është kthyer në një nga shtyllat kryesore të ekonomisë shqiptare. Aktiviteti i akomodimit dhe i shërbimit ushqimor kontribuon tashmë me gati 5.5% të Prodhimit të Brendshëm Bruto, nga rreth 2% në vitin 2015.

Por ndikimi është edhe më i gjerë. Transporti, tregtia, ndërtimi, ushqimet, shërbimet financiare dhe qiratë ditore janë lidhur gjithnjë e më shumë me fluksin turistik.

Në një ekonomi të goditur nga emigracioni, konsumi i të huajve ka zëvendësuar pjesërisht konsumin që vendi ka humbur nga largimi dhe plakja e popullsisë. Kjo e bën çdo luhatje turistike më të rëndësishme se më parë.

Fillimi i këtij viti ishte i dobët për fluksin e hyrjeve të shtetasve të huaj në vend, i ndikuar edhe nga moti i keq. Marsi dhe maji sollën përmirësim, që kulmoi në maj me rritje rreth 16% të hyrjeve të shtetasve.

Shifrat e qershorit tregojnë ngadalësim të ndjeshëm, me një rritje vjetore prej vetëm 1.3%.

Është e mundur që pasiguria, pamjet e tubimeve dhe lajmet ndërkombëtare të kenë ndikuar në vendimmarrjen e një pjese të turistëve në qershor.

Nëse ato zgjasin, duhet pritur edhe ecuria e muajve të tjerë.

Në Serbi, p.sh. nga fillimi i vitit 2026 deri në fund të majit, Serbia regjistroi 1.7 milionë mbërritje turistësh dhe 4.8 milionë net-qëndrimi, me rritje përkatësisht 7.9% dhe 5.7%, krahasuar me të njëjtën periudhë të vitit 2025, sipas të dhënave të Zyrës së Statistikave të Republikës së Serbisë, të analizuara nga ATIS.

Në fakt, përtej protestave, fokusi duhet të jetë tek ata faktorë afatgjatë që po pengojnë në mënyrë të heshtur turizmin të kthehet nga një histori numrash në një industri të qëndrueshme.

Pengesa e parë është trafiku, i lidhur me infrastrukturën e dobët dhe zvarritjen pa fund të ndërtimit të rrugëve kryesore e atyre dytësore.

Turizmi po rritet më shpejt se rrugët që duhet ta mbështesin. Akset drejt Durrësit, Golemit, Gjirit të Lalëzit, Veriut dhe Juglindjes kthehen në fundjavë në korridore pritjeje.

Veriu dhe rajoni qendror mbajnë rreth 63% të vizitorëve në strukturat akomoduese, por përballen me bllokime të përsëritura në segmente kyçe. Udhëtimi bëhet pjesa më e lodhshme e pushimeve, ndërsa për bizneset, trafiku përkthehet në vonesa, kosto dhe humbje klientësh.

Pengesa e dytë është humbja e imazhit që fillimisht nxiti turistët. Shqipëria u reklamua me sukses si një “hidden gem” (thesar i fshehur): një destinacion ende i pazbuluar, me plazhe të fshehura, natyrë të paprekur dhe çmime më të ulëta se Mesdheu tradicional.

Por turistët që vijnë për të gjetur një perlë të fshehur po përballen gjithnjë e më shumë me vinça, beton, ndërtime të papërfunduara dhe një vijë bregdetare që ndryshon nga një sezon në tjetrin.

Edhe në forumet ndërkombëtare të udhëtimit, krahas vlerësimeve pozitive për natyrën dhe mikpritjen, shfaqen ankesa për rrugët, trafikun, mbetjet dhe kantieret.

Disa vizitorë e përshkruajnë Shqipërinë si një vend ku “gjysma duket si kantier ndërtimi”, ndërsa të tjerë vërejnë kontrastin mes marketingut të natyrës së paprekur dhe projekteve të mëdha pranë zonave turistike.

Këto janë dëshmi individuale dhe jo matje statistikore, por tregojnë se imazhi që shitet dhe përvoja në terren po largohen nga njëra-tjetra. Edhe vetë qeveria u detyrua të merrte vendimin për ndalimin e punimeve gjatë verës!

Problemi nuk është se çmimet janë rritur. Kjo është një fazë pothuajse e pashmangshme për çdo destinacion që njeh bum turistik.

Edhe Spanja dhe Portugalia kanë përjetuar rritje të forta të çmimeve, presion mbi banesat dhe pakënaqësi të banorëve. Problemi është kur shtrenjtimi i çmimeve nuk shoqërohet me rritje të cilësisë, infrastrukturës dhe shërbimit.

Një destinacion mund të humbasë avantazhin e çmimit dhe përsëri të mbetet konkurrues, nëse ofron vlerë. Por nuk mund të kërkojë çmime mesdhetare me trafik kaotik, mbetje, ujëra të ndotura, plazhe të mbingarkuara dhe ndërtime që vazhdojnë në kulmin e sezonit.

Kapacitetet mund të shtohen më shpejt se kërkesa, sidomos kur vetë destinacioni humbet atë që e bëri tërheqës. Dhe këtu qëndron rreziku më i madh: Shqipëria mund të sakrifikojë natyrën për të ndërtuar turizëm dhe, në fund, të humbasë pikërisht arsyen pse turistët erdhën.

Duhet të ruhet ekuilibri mes interesit të investitorëve, mirëqenies së banorëve dhe mbrojtjes së territorit. Turizmi nuk mund të rritet duke i nxjerrë vendasit nga tregu i banesave, duke ua bërë qytetet të pajetueshme dhe duke e kthyer bregdetin në një brez të pandërprerë betoni.

Turizmi nuk pengohet vetëm nga protestat, moti apo çmimet. Pengesa më e madhe është mungesa e një modeli që di ku duhet të ndërtojë, sa duhet të ndërtojë dhe çfarë duhet të ruajë.

Përndryshe, hotelet, resortet dhe apartamentet që sot po ngrihen si premtim i një Shqipërie turistike mund të mbeten nesër si skelete bosh përgjatë bregdetit, monumente të një bumi që harroi se turistët vijnë për natyrën, por largohen kur ajo nuk është më aty.

 

The post Protestat, apo prishja e ekuilibrit të natyrës: Çfarë po e pengon turizmin appeared first on Revista Monitor.

Drafti i ri u jep institucioneve publike të drejtën të zhvillojnë dhe të shesin banesa me çmim tregu, krijon një Garanci Sovrane për kreditë e lehtësuara dhe trefishon pragun ligjor të grantit të menjëhershëm.

 

Blerja e një banese është bërë gjithnjë e më e vështirë për shumë familje shqiptare, ndërsa projektligji i ri për strehimin social synon të ndryshojë mënyrën se si shteti financon dhe zgjeron mbështetjen për strehim.

I nxjerrë së fundmi për konsultim nga Ministria e Ekonomisë dhe Inovacionit, drafti nuk kufizohet vetëm te subvencionet tradicionale.

Ai hap rrugën që institucionet publike të zhvillojnë dhe të shesin banesa me çmim tregu, me synimin që të ardhurat të përdoren për programet sociale, krijon një Garanci Sovrane për një pjesë të principalit të kredive të lehtësuara dhe rrit nga një e gjashta në një të dytën e vlerës mesatare të banesës pragun e parashikuar për grantin e menjëhershëm.

Krahas këtyre tri shtyllave, drafti zgjeron përdorimin e kontributit të sektorit privat, parashikon mbështetje të posaçme për kategori të veçanta dhe lejon ndryshimin e destinacionit të disa banesave sociale.

 

Një model i ri, banesa sociale, banesa me kosto të ulët dhe shitje në treg

Projektligji shton në nenin 11 një program të ri: “programin e banesave në treg të lirë për shitje”. Për ta bërë të zbatueshëm këtë program, në nenin 2 shtohet edhe përkufizimi i “banesave në treg të lirë”.

Sipas draftit, këto janë banesa të destinuara për shitje me vlerën e tregut dhe të ardhurat nga shitja e tyre përdoren për financimin e programeve të strehimit social. Kështu, shitja me çmim tregu futet shprehimisht brenda sistemit ligjor të strehimit social.

Ndryshimi kryesor vjen me nenin e ri 11/1. Ai lejon njësitë e vetëqeverisjes vendore dhe subjektet publike përgjegjëse për strehimin të zhvillojnë projekte banimi me destinacion të kombinuar.

Brenda të njëjtit projekt mund të ketë banesa sociale me qira, banesa me kosto të ulët dhe banesa në treg të lirë. Drafti nuk i ndan këto kategori në projekte të veçanta, por u lejon institucioneve publike t’i përfshijnë së bashku në një zhvillim të vetëm.

Po kështu përcakton edhe destinacionin e të ardhurave të realizuara nga shitja. Ato duhet të përdoren për financimin, zgjerimin dhe mirëmbajtjen e programeve të strehimit social. Pra, të ardhurat e pjesës tregtare lidhen drejtpërdrejt me programet e strehimit social.

Shitja e banesave në treg të lirë duhet të bëhet përmes procedurave transparente dhe konkurruese, në përputhje me legjislacionin në fuqi. Ky është rregulli i vetëm procedural që drafti vendos drejtpërdrejt për shitjen. Mënyra konkrete e zhvillimit të procedurës mbetet për t’u përcaktuar më vonë.

Kriteret, përbërja e projekteve dhe mënyra e administrimit të të ardhurave do të përcaktohen me Vendim të Këshillit të Ministrave. Projektligji krijon bazën ligjore, por nuk përcakton raportin midis banesave sociale, banesave me kosto të ulët dhe banesave për shitje.

Ai nuk cakton as një përqindje minimale për komponentin social, ose një formulë për ndarjen e të ardhurave. Këto elemente i kalojnë aktit nënligjor që pritet të kalojë në një tjetër fazë.

Ky model lidhet edhe me ndryshimin e përkufizimit të fondit publik të banesave sociale. Nga pika 16 e nenit 2 hiqen fjalët “në pronësi të njësive të vetëqeverisjes vendore”. Drafti nuk e mban më përkufizimin të lidhur vetëm me pronësinë e bashkive.

Po kështu, në nenin 19 bëhet e qartë se kontributi i sektorit privat që kalon në fondin publik përdoret për të gjitha programet e strehimit social. Në të njëjtin nen shtohet se rregullat e zbatimit duhet të përfshijnë miratimin e programeve dhe kalimin e fondeve nga bordi vendimmarrës.

Ndryshimet e neneve 2, 11, 11/1 dhe 19 krijojnë kështu një skemë të re ligjore ku institucioni publik mund të zhvillojë një projekt me disa lloje banesash, të shesë pjesën e tregut me procedurë konkurruese dhe t’i përdorë të ardhurat për programet sociale.

Përcaktimet për përbërjen e projektit dhe administrimin e të ardhurave mbeten për t’u miratuar nga Këshilli i Ministrave.

 

Garancia Sovrane, shteti mbulon një pjesë të principalit

Projektligji shton për herë të parë përkufizimin e “Garancisë Sovrane”. Ajo përcaktohet si mekanizëm financiar me të cilin shteti garanton një pjesë të principalit të një kredie të lehtësuar të dhënë për blerjen e banesës.

Masa e garancisë nuk caktohet në projektligj, por me Vendim të Këshillit të Ministrave, pasi drafti të ketë hyrë në fuqi.

Neni i ri 47/2 e lidh garancinë me kreditë e lehtësuara që institucionet financiare u japin përfituesve të programeve të strehimit.

Qëllimi i përcaktuar në tekst është lehtësimi i aksesit në financim për blerjen e banesës.

Pra, garancia, zbatohet ndaj një kredie të dhënë nga një institucion financiar dhe mbulon vetëm një pjesë të principalit.

Drafti nuk vendos një përqindje fikse të principalit që do të garantohet. Ai ia lë masën konkrete një Vendimi të Këshillit të Ministrave.

Po me akt nënligjor do të përcaktohen kriteret e përfitimit, procedurat e dhënies, administrimit, aktivizimit dhe rikuperimit të garancisë, si edhe autoriteti përgjegjës.

Garancia duhet të jepet në përputhje me legjislacionin për huamarrjen shtetërore, borxhin shtetëror dhe garancitë shtetërore.

Projektligji kërkon gjithashtu që ajo të qëndrojë brenda tavanit të përcaktuar në ligjin e buxhetit të vitit përkatës. Kështu, përdorimi i mekanizmit lidhet me kufirin vjetor buxhetor të miratuar me ligj.

Garancia nuk aktivizohet vetëm nga fakti se ekziston një kredi e lehtësuar. Sipas draftit, ajo aktivizohet kur huamarrësi nuk përmbush detyrimet kontraktore dhe kur institucioni kredidhënës ka ndjekur procedurat e përcaktuara për rikuperimin e detyrimit. Kushtet e tjera do të përfshihen në marrëveshjen e garancisë.

Projektligji ruan përgjegjësinë e huamarrësit edhe pas aktivizimit. Garancia Sovrane nuk e përjashton atë nga shlyerja e plotë e detyrimeve që burojnë nga kontrata e kredisë.

Po ashtu, ajo nuk e kufizon të drejtën e shtetit për të kërkuar rikuperimin e shumave të paguara në zbatim të garancisë.

 

 

Pragu i grantit kalon nga një e gjashta në një të dytën

Një nga ndryshimet më të dukshme të draftit lidhet me grantin e menjëhershëm. Projektligji propozon që kufiri i parashikuar në nenin 48 të rritet nga një e gjashta në një të dytën e vlerës mesatare të banesës në treg.

E thënë më thjesht, pragu kalon nga rreth 16.7% në 50% të vlerës mesatare të banesës. Pra, kufiri ligjor bëhet tre herë më i lartë se sot. Ky është një ndryshim i rëndësishëm, edhe pse masa konkrete që do të përfitojë çdo familje do të varet nga kushtet dhe rregullat e zbatimit.

Drafti nuk thotë se çdo individ ose familje do të marrë automatikisht një grant të barabartë me gjysmën e çmimit të banesës.

Ai ndryshon pragun ligjor të nenit 48, por nuk shton në këtë nen një formulë të re për shumën individuale dhe nuk krijon një të drejtë universale për të gjithë aplikantët.

Po ashtu, neni 10 nuk shton kategori të reja përfituesish dhe nuk ndryshon përkufizimin e grantit të menjëhershëm. Ndryshimi i vetëm i shkruar në këtë dispozitë është kalimi nga 1/6 në 1/2 e vlerës mesatare të banesës në treg që përfiton individi ose familja.

Zbatimi i pragut të ri do të bëhet brenda rregullave të ligjit për programet, kriteret dhe përfituesit. Dispozita kalimtare përcakton se procedurat e nisura para hyrjes në fuqi vazhdojnë sipas rregullave që ishin në fuqi në momentin e fillimit.

Përjashtim bëhet kur zbatimi i ligjit të ri është më favorizues për përfituesin. Ky është rregulli i përgjithshëm që drafti vendos për kalimin nga sistemi i vjetër tek ai i ri.

 

Ndryshime të tjera që zgjerojnë sistemin

Kategori të veçanta dhe program i posaçëm qiraje: Projektligji shton përkufizimin “kategori të veçanta” për individë ose grupe që, për shkak të statusit të tyre të veçantë ose një interesi publik të lidhur me ta, përfitojnë mbështetje të posaçme për strehim.

Kriteret do të përcaktohen me Vendim të Këshillit të Ministrave. Për këto kategori krijohet edhe një program i posaçëm për subvencionimin e qirasë, ku qeveria do të përcaktojë kategoritë përfituese, kriteret, masën e subvencionimit, procedurat dhe rregullat e administrimit.

Kontributi privat mund të përdoret më gjerë: Në nenin 19, formulimi ekzistues zgjerohet për të përcaktuar se fondi publik i banesave sociale përdoret për të gjitha programet e strehimit social.

Në të njëjtin nen shtohet edhe referenca për miratimin e programeve dhe kalimin e fondeve nga bordi vendimmarrës.

Banesa me kosto të ulët nga kontributi i sektorit privat: Ndryshimet në nenin 45 shtojnë kontributin e sektorit privat si burim për sigurimin e banesave me kosto të ulët.

Krahas ndërtimit dhe blerjes nga tregu, drafti lejon që këto banesa të sigurohen edhe nga kontributi privat në krijimin e fondit publik.

Ndryshim destinacioni me vendim të këshillit bashkiak: Kur kërkohet kalimi nga banesë sociale me qira në banesë me kosto të ulët, ndryshimi duhet të miratohet me vendim të këshillit bashkiak.

Vendimi duhet të argumentojë arsyet e procesit.

Hiqet një kufizim për banesat e blera pas ankandit të parë: Projektligji shfuqizon fjalinë që kërkonte vendosjen në kontratë të një marrëveshjeje kufizuese që ndalonte tjetërsimin e pasurisë ose ndryshimin e destinacionit të saj si banesë sociale.

Afat gjashtëmujor për aktet nënligjore: Këshilli i Ministrave duhet të nxjerrë aktet nënligjore në zbatim të ligjit brenda gjashtë muajve nga hyrja e tij në fuqi.

Në listën e dispozitave përfshihen programi me destinacion të kombinuar, programi i posaçëm i subvencionimit të qirasë dhe Garancia Sovrane.

 

Çfarë mbetet për t’u bërë në një fazë të dytë

Projektligji përcakton mekanizmat e rinj, por një pjesë e madhe e funksionimit të tyre do të marrë formë përmes vendimeve të Këshillit të Ministrave.

Për projektet me destinacion të kombinuar, qeveria do të përcaktojë kriteret, përbërjen e projekteve dhe mënyrën e administrimit të të ardhurave nga shitja e banesave në treg të lirë.

Këto rregulla do të tregojnë si do të ndërthuren banesat sociale me qira, banesat me kosto të ulët dhe banesat për shitje.

Për Garancinë Sovrane, akti nënligjor do të përcaktojë masën e pjesës së principalit që garanton shteti. Po aty do të vendosen kriteret e përfitimit, procedurat për dhënien dhe administrimin, kushtet e aktivizimit dhe rikuperimit, autoriteti përgjegjës, si dhe të drejtat dhe detyrimet e palëve.

Edhe programi i posaçëm për subvencionimin e qirasë për kategoritë e veçanta kërkon një Vendim të Këshillit të Ministrave.

Ky vendim do të përcaktojë kategoritë përfituese, kriteret, masën e subvencionimit, procedurat e zbatimit dhe rregullat e administrimit të programit. Përkufizimi i kategorive të veçanta në projektligj është i përgjithshëm dhe lidhet me statusin e veçantë, ose me një interes publik.

Në rastin e kontributit të sektorit privat, rregullat e zbatimit do të përfshijnë miratimin e programeve dhe kalimin e fondeve nga bordi vendimmarrës. / N.Maho

 

 

The post Shteti hyn në tregun e banesave për të financuar strehimin social appeared first on Revista Monitor.

Prodhuesi holandez po përpiqet të hedhë poshtë pretendimet amerikane, shkruan The Economist

 

Holandezët kanë ushtruar ndikim shumë më të madh sesa do të pritej nga madhësia e vendit të tyre në transferimin e teknologjive që kanë formësuar botën moderne.

Në shekullin XVII, risitë e tyre në financë dhe bujqësi u përhapën në Britani, duke nxitur Revolucionin Industrial dhe zgjerimin e Perandorisë Britanike.

Pjetri i Madh, Cari i Rusisë, studioi teknikat holandeze të ndërtimit të anijeve për të krijuar flotën që e shndërroi Rusinë në një fuqi detare në shekullin XVIII.

Ndërsa në vitet 1970, shkencëtari pakistanez A.Q. Khan vodhi projektet teknike nga një laborator holandez për të nisur programin bërthamor të vendit të tij dhe për të ndihmuar programe të ngjashme në Korenë e Veriut, Iran dhe Libi.

A mund ta ketë ndryshuar sërish ekuilibrin global të fuqisë teknologjia holandeze? Këtë pretendon administrata Trump. Që nga viti 2019, Shtetet e Bashkuara kanë bllokuar eksportin drejt Kinës të makinerive të litografisë me rreze ultravjollcë ekstreme (EUV), të cilat përdoren për prodhimin e gjysmëpërçuesve më të avancuar në botë.

Këto makineri, çipat e prodhuar nga të cilat fuqizojnë modelet më të avancuara të Inteligjencës Artificiale, prodhohen vetëm nga kompania holandeze ASML. Megjithatë, javët e fundit, sekretari amerikan i Tregtisë, Howard Lutnick, e ka vënë kompaninë në një situatë të vështirë, duke i shprehur shqetësimin se një prej këtyre makinerive mund të ketë përfunduar në Kinë.

“E pamundur”, përgjigjet ASML. Kompania më e vlefshme e Europës u ka bërë të ditur autoriteteve amerikane se e di vendndodhjen e saktë të të gjitha 340 makinerive EUV që ka prodhuar, përfshirë 26 që janë nxjerrë jashtë përdorimit. Sipas kompanisë, asnjëra prej tyre nuk ndodhet në Kinë.

Për më tepër, vetëm ASML mund t’i transportojë këto makineri tepër të ndjeshme, të cilat i monitoron edhe në distancë, ndërsa komponentët që dërgon instalohen në fabrikat e klientëve vetëm nga inxhinierët e saj.

“ASML nuk ka dërguar kurrë një makineri EUV në Kinë dhe as ndonjë komponent, modul apo pajisje të projektuar posaçërisht për përdorim në një makineri EUV”, deklaron kompania. Pavarësisht kërkesave të përsëritura, ASML thotë se ende nuk i është paraqitur asnjë provë që të mbështesë pretendimin e z. Lutnick.

Edhe qeveria holandeze, ndonëse e merr seriozisht pretendimin amerikan, po e kundërshton këtë version. Gjatë një vizite në Uashington në fund të qershorit, ministri holandez i Tregtisë, Sjoerd Sjoerdsma, u përpoq të bindte z. Lutnick, zyrtarë të tjerë dhe anëtarë të Kongresit se Holanda zbaton me rigorozitet kontrollet mbi eksportet, përfshirë ato që lidhen me teknologjinë EUV.

Në një intervistë për The Economist më 2 korrik, Sjoerdsma nuk pranoi të jepte hollësi mbi bisedimet lidhur me pretendimin e Lutnick. Megjithatë, ai tha se, për momentin, qeveria holandeze nuk po zhvillon asnjë hetim mbi akuzën amerikane. “Nëse do të kishte çështje për t’u hetuar apo edhe për t’u ndjekur penalisht, sigurisht që do ta bënim”, u shpreh ai.

Mosmarrëveshja varet nga fakti nëse ekziston apo jo ndonjë bazë për pretendimin e z. Lutnick. Edhe pse nuk është bërë publike asnjë provë që ta mbështesë atë, disa persona të informuar mbi çështjen e përshkruajnë si një pretendim “të paverifikuar”, por “jo të pabazë”.

Shumë ekspertë të industrisë e konsiderojnë jashtëzakonisht të pamundur që një makineri e plotë EUV e prodhuar nga ASML të jetë transportuar në Kinë. Megjithatë, disa besojnë se komponentë të lidhur me këto makineri mund të kenë përfunduar atje, ndoshta përmes furnitorëve të vetë ASML-së ose palëve të treta.

Të tjerë mendojnë se çështja lidhet më shumë me eksportin nga ASML drejt Kinës të makinerive më të vjetra të litografisë me rreze ultravjollcë të thellë (DUV) dhe të pjesëve apo të shërbimeve përkatëse, shumica e të cilave nuk mbulohen nga kontrollet e eksportit. Eksportet e lidhura me teknologjinë DUV drejt Kinës përbënin rreth një të tretën e të ardhurave të ASML-së në vitin 2025.

 

Ndërto ëndrrën tënde

Megjithatë, pas kësaj polemike fshihen mosmarrëveshje shumë më të thella mbi përparimin teknologjik të Kinës dhe mënyrën se si qeveritë perëndimore duhet t’i përgjigjen atij. Çështja nxjerr në pah edhe tensionet e fundit mes administratës Trump dhe shumë prej aleatëve të Shteteve të Bashkuara.

Disa zyrtarë amerikanë e shohin Europën si tepër të butë ndaj Kinës. Nga ana tjetër, shumë qeveri europiane kanë frikë se administrata Trump po dëmton interesat e tyre ekonomike dhe të sigurisë, ndërsa përpiqet të arrijë marrëveshje të favorshme dypalëshe me Kinën.

Disa zyrtarë dhe drejtues kompanish europiane shqetësohen gjithashtu se administrata Trump po ushtron presion mbi ASML dhe kompani të tjera të lidhura me të, për t’i detyruar të zhvendosin një pjesë më të madhe të aktivitetit të tyre në SHBA, me synimin për të forcuar industrinë amerikane të çipave.

Një nga pyetjet kyçe është se sa larg ka arritur Kina në ndërtimin e makinerisë së saj EUV. Reuters raportoi në dhjetor se një ekip ish-inxhinierësh të ASML në Kinë kishte përfunduar një prototip të një makinerie EUV në vitin 2025 dhe po e testonte atë në një laborator të sigurisë së lartë në Shenzhen.

ASML deklaroi se nuk mund të kontrollojë se ku punojnë ish-punonjësit e saj, por theksoi se ata janë të detyruar të respektojnë marrëveshjet e konfidencialitetit dhe se, në disa raste, kompania ka ndërmarrë me sukses veprime ligjore për vjedhje të sekreteve tregtare.

Sipas Reuters, prototipi nuk kishte prodhuar ende çipa funksionalë, por qeveria kineze kishte vendosur si objektiv që ai të ishte në gjendje të prodhonte çipa funksionalë deri në vitin 2028. Shumica e ekspertëve e konsiderojnë këtë afat jorealist dhe mendojnë se Kinës mund t’i duhet edhe një dekadë për të zhvilluar një makineri funksionale EUV. Megjithatë, ata pranojnë se Kina po përparon më shpejt nga sa pritej në zhvillimin e teknologjisë EUV, si edhe të disa teknologjive alternative.

Një tjetër shqetësim i madh për Shtetet e Bashkuara është mënyra inovative se si Kina po përdor teknologjinë DUV. Kompanitë kineze të çipave, si SMIC dhe Huawei, kanë shtyrë në kufijtë maksimalë një teknikë të njohur si “multi-patterning”, e cila u lejon atyre të përdorin teknologjinë DUV për të prodhuar çipa logjikë me dimensione më të vogla se 7 nanometra, shumë pranë nivelit më të avancuar të industrisë. Më parë, çipa të tillë mund të prodhoheshin vetëm me makineritë EUV.

Edhe pse kjo teknikë është më e kushtueshme dhe prodhon më shumë defekte sesa teknologjia EUV, disa ekspertë amerikanë besojnë se ajo mund t’i mundësojë Kinës të prodhojë miliona çipa të avancuar, të nevojshëm për të ngushtuar diferencën me SHBA-në në garën për epërsinë në Inteligjencën Artificiale.

Në Europë, shumë mendojnë se këto rreziqe duhet të balancohen me nevojën për të mbrojtur dhe për të zgjeruar të ardhurat e ASML dhe të gjithë ekosistemit industrial që e rrethon, duke shmangur njëkohësisht masa hakmarrëse nga Kina.

Një nga shtyllat e përgjigjes amerikane është krijimi i një aleance të re të vendeve të përfshira në zinxhirët perëndimorë të furnizimit për Inteligjencën Artificiale. E njohur si Pax Silica, ajo synon të nxisë bashkëpunimin dhe harmonizimin e rregullave në fusha që variojnë nga energjia dhe mineralet kritike deri te prodhimi i avancuar dhe modelet e Inteligjencës Artificiale.

Deri tani, nisma ka marrë mbështetjen e 24 nënshkruesve, përfshirë Bashkimin Europian dhe Holandën, e cila iu bashkua në qershor gjatë vizitës së ministrit të saj të Tregtisë.

Kjo mund ta bëjë më të lehtë ndarjen e teknologjive më të avancuara mes vendeve me të njëjtat qëndrime strategjike dhe harmonizimin e kontrolleve të eksportit që lidhen me sistemet EUV.

 

 

Nisma amerikane që shkakton më shumë ndasi është MATCH Act, një projektligj i paraqitur në prill me mbështetje dypartiake.

Ai nuk do të ndalonte vetëm shitjen e makinerive DUV drejt Kinës, por do të kufizonte edhe ofrimin nga ASML të shërbimeve të mirëmbajtjes, pjesëve të këmbimit dhe mbështetjes softuerike për qindra makineri DUV që ndodhen tashmë atje.

Gjithashtu, projektligji do t’u jepte Holandës dhe vendeve të tjera 150 ditë për të harmonizuar kontrollet e tyre me ato të SHBA-së, përndryshe do të përballeshin me masa sipas Foreign Direct Product Rule.

Ky rregull i shtrin kontrollet amerikane të eksporteve edhe mbi produkte të huaja, prodhimi i të cilave përfshin teknologji me origjinë amerikane. Në rastin e ASML-së, kjo do ta detyronte kompaninë të zbatonte kërkesat amerikane ose të përballej me gjoba të rënda dhe masa të tjera ndëshkuese.

Mbështetësit e nismës thonë se masa të tilla janë të domosdoshme, duke pasur parasysh rëndësinë për sigurinë kombëtare.

“Unë nuk e mbështes idenë që kompanive t’u kërkohet me mirësjellje të mos e bëjnë këtë. Mbështes që kjo të shpallet e paligjshme”, thotë Gregory Allen, ish-drejtor i strategjisë në Joint AI Centre të Pentagonit, i cili tani drejton një kompani këshillimi.

Holanda dhe disa vende të tjera nuk pajtohen me këtë qasje. MATCH Act është “vërtet për të ardhur keq nga këndvështrimi ynë”, thotë z. Sjoerdsma.

Ai shpreh shqetësim të veçantë për kërcënimin që ligji amerikan të zbatohet edhe ndaj kompanive holandeze dhe të vendeve aleate. “Ne besojmë se çdo shtet duhet të vendosë vetë se çfarë teknologjie duhet të zhvillojnë kompanitë e tij dhe çfarë rreziqesh për sigurinë mund të sjellë ose jo ajo”, – thotë ai.

Një arsye tjetër për skepticizmin e qeverisë holandeze është kundërshtia mes kërkesës për të kufizuar eksportet e makinerive më të vjetra DUV dhe vendimit të administratës Trump për të lejuar eksportin drejt Kinës të çipave të Inteligjencës Artificiale H200 të Nvidia. Këta çipa mund të prodhohen vetëm me disa nga makineritë më moderne EUV.

Z. Sjoerdsma u përball me negociata po aq të vështira edhe gjatë vizitës së tij në Kinë këtë javë. Pekini e ka dënuar MATCH Act dhe ka miratuar rregullore që i japin të drejtën të ndëshkojë kompanitë e huaja që respektojnë sanksionet ose kontrollet amerikane të eksportit.

Holanda po përballet tashmë me pasojat e vendimit të saj të shtatorit për të marrë nën kontroll Nexperia, një prodhues holandez çipash në pronësi kineze, për të penguar zhvendosjen e aktivitetit të tij në Kinë.

Si kundërpërgjigje, qeveria kineze bllokoi eksportet e Nexperia nga Kina, duke shkaktuar ndërprerje serioze në zinxhirët e furnizimit të prodhuesve europianë dhe japonezë të automobilave.

Polemika mbi pretendimin e z. Lutnick mund të zbehet, veçanërisht nëse SHBA nuk paraqet prova. Megjithatë, kjo është vetëm një nga përplasjet e para në betejën shumë më të madhe për kontrollin e teknologjive kyçe të Inteligjencës Artificiale. Nuk do të jetë hera e fundit që ASML dhe teknologjia e saj do të gjenden në vijën e zjarrit të rivalitetit mes fuqive të mëdha.

The post A ka përfunduar në Kinë makineria më e rëndësishme në botë? appeared first on Revista Monitor.

Objektivat e gjelbra po përplasen me shqetësimet për konkurrueshmërinë shkruan The Economist

 

Skema e çmimit të karbonit e Bashkimit Europian është ëndrra e çdo ekonomisti. Skema e tregtimit të emetimeve e bllokut (ETS) u shpërndan kompanive të prodhimit të energjisë elektrike, industrisë së rëndë dhe aviacionit të drejta për të emetuar gaze serrë.

Më pas, ia lë tregut pjesën tjetër. Ajo u zbatua gradualisht, me masa të ndryshme lehtësuese, si kuotat falas të emetimeve, jo të gjitha të justifikuara, për t’u dhënë ndotësve kohë të mjaftueshme për t’u përshtatur.

Megjithatë, tani sistemi ka nisur të ndihet realisht, duke u kthyer në një objektiv të përshtatshëm për politikanët që po përpiqen të frenojnë rritjen e fortë të çmimeve të energjisë dhe të mbrojnë industritë në vështirësi nga konkurrenca globale.

Më 17 korrik, Komisioni Europian paraqiti një propozim për zbutjen e ETS-së, mes shqetësimeve se skema, e cila funksionon në thelb si një taksë mbi emetimet, po dëmton konkurrueshmërinë europiane. Propozimi parashikon më shumë kuota falas për industrinë dhe ngadalësimin e ritmit të uljes së emetimeve.

Ankandet e kuotave të karbonit i sollën BE-së dhe vendeve anëtare rreth 40 miliardë euro, ose 46 miliardë dollarë, në vitin 2024.

Në mars, dhjetë vende anëtare të BE-së, përfshirë Italinë, Poloninë dhe Rumaninë, i kërkuan Komisionit të kryente rishikim të plotë të skemës, me synimin për të ndihmuar konsumatorët e energjisë elektrike dhe industrinë.

Friedrich Merz, kancelari i Gjermanisë, i shqetësuar se sektori prodhues i vendit të tij po dobësohej, deklaroi: “Duhet të jemi shumë të hapur për ta rishikuar, ose të paktën për ta shtyrë”.

Që atëherë, Komisioni ka punuar mbi një plan që përpiqet të pajtojë objektivat e tij kontradiktore: uljen e emetimeve të gazeve serrë, duke u lejuar njëkohësisht industrive të bllokut të konkurrojnë, pa shkelur rregullat ndërkombëtare të tregtisë.

Ankesa e industrisë është se aktualisht kushton rreth 80 euro emetimi i një ton karboni dhe ky çmim pritet të rritet. Kjo i shton rreth tre centë çmimit të një kilovati për orë të prodhuar me gaz, ose afërsisht 10% çmimit me pakicë të energjisë elektrike, si dhe 11 euro çmimit të biletës për një fluturim 3-orësh.

Pothuajse të gjitha kuotat për prodhimin e energjisë elektrike dhe kompanitë ajrore duhet të blihen në ankande. Disa industri të ekspozuara ndaj tregjeve ndërkombëtare dhe kostove të larta të emetimeve vazhdojnë të marrin shumë kuota falas, për sa kohë që vijojnë prodhimin.

Kjo i ka mbrojtur nga ndikimi i çmimit të karbonit. Në fakt, disa kompani në industri si metalet dhe letra marrin kuota për më shumë gaze serrë sesa emetojnë, sipas institutit kërkimor Bruegel, me seli në Bruksel, duke siguruar kështu fitime të konsiderueshme.

BE-ja ka vendosur një taksë të quajtur Mekanizmi i Rregullimit të Karbonit në Kufij (CBAM).

Importuesit e mallrave me konsum të lartë energjie, si çeliku ose plehrat kimike, duhet t’i paguajnë BE-së çmimin e emetimeve për karbonin e përfshirë në mallin e importuar, përveç rasteve kur vendi i origjinës ka skemën e vet të çmimit të karbonit.

Por BE-ja nuk mund të vazhdojë t’u japë prodhuesve vendas kuota falas pa shkelur rregullat ndërkombëtare të tregtisë. Ndërsa pagesat e CBAM-it do të hyjnë gradualisht në fuqi deri në vitin 2034, kuotat falas do të hiqen po gradualisht.

Kalimi nga kuotat falas te CBAM-i do të krijojë boshllëk të madh: eksportet. Brenda tregut europian, të gjithë prodhuesit, vendas apo të huaj, do të duhet të paguajnë çmimin e karbonit.

Por kur konkurrojnë në tregjet e eksportit, prodhuesit e BE-së do të jenë të vetmit që e paguajnë atë, duke i vendosur në disavantazh.

Edhe më keq, përjashtimi i eksporteve nga çmimi i karbonit do të konsiderohej subvencion eksporti, në kundërshtim me rregullat e Organizatës Botërore të Tregtisë.

Një zgjidhje alternative mund të ishte ofrimi i kredive për eksportin e mallrave të gjelbra, thotë George Riddell nga Goyder, një kompani konsulence tregtare.

“Këto do të ndihmonin kompanitë europiane konkurruese, por jo ato që aktualisht po ankohen më fort”. Ekziston gjithashtu një plan për të ofruar kuota falas, me kusht që kompanitë të investojnë në teknologji të gjelbra.

Ndikimi më i madh mbi çmimin e karbonit do të vijë nga numri i kuotave që do të emetohen. BE-ja do të duhet ta reduktojë ndjeshëm këtë numër për të përmbushur objektivin e saj klimatik.

Kjo priret ta rrisë çmimin e karbonit. Megjithatë, lejimi i industrisë që të emetojë më shumë do të rriste presionin mbi ngrohjen e banesave, bujqësinë dhe transportin për të ulur emetimet, gjë që është politikisht edhe më e vështirë (shih grafikun).

 

 

Kjo do të dëmtonte gjithashtu kompanitë që kanë investuar në procese më të gjelbra, duke besuar se rregullat nuk do të ndryshoheshin për t’u ardhur në ndihmë ndotësve.

“Ende nuk është e qartë nëse Europa mund të dalë fituese nga megatrendi i qëndrueshmërisë”, thotë Stefan Kvarfordt nga Konfederata e Ndërmarrjeve Suedeze.

 

 

 

The post Europa pritet të zbusë skemën e çmimit të karbonit appeared first on Revista Monitor.

Nga romanet që lexohen me një frymë te historitë që kërkojnë më shumë qetësi, vera mbetet periudha kur shumë lexues i rikthehen librit. Botuesit shqiptarë raportojnë interes për romancën, thriller-in, letërsinë psikologjike dhe titujt për fëmijë, ndërsa në tregjet ndërkombëtare, letërsia artistike dhe audiolibrat po udhëheqin rritjen. Por cili është libri i duhur për këtë verë?

 

Nga Deada Hyka

Ka njerëz që e zgjedhin librin e pushimeve me të njëjtin kujdes me të cilin zgjedhin hotelin: lexojnë përmbledhjen, kërkojnë vlerësime, krahasojnë autorët dhe nuk vendosin pa qenë të bindur se historia do t’i mbajë deri në faqen e fundit.

Të tjerë e blejnë në minutën e fundit, pranë kasës së librarisë ose aeroportit, të joshur nga kopertina dhe nga premtimi i një historie që “lexohet me një frymë”. Në të dyja rastet, libri është bërë pjesë e ritualit të verës.

Futet në çantën e plazhit, hapet gjatë pritjes në aeroport, lexohet në ballkonin e një hoteli ose shoqëron pasditet e gjata kur temperaturat e larta e ngadalësojnë ritmin e ditës.

“Libri i verës” nuk është domosdoshmërisht një zhanër më vete. Ai është më shumë një mënyrë leximi, mbase më pak e ndërprerë nga detyrimet e përditshme, më e lirë dhe, shpesh, më emocionale.

Për disa, vera kërkon një histori të lehtë dashurie; për të tjerë, një thriller që nuk të lejon të flesh. Ka edhe lexues që e shohin pushimin si mundësinë e vetme për t’u përballur me romanin e gjatë që kanë shtyrë gjatë gjithë vitit.

 

Vera, sezoni i arratisjes letrare

Tendencat ndërkombëtare tregojnë se dëshira për t’u larguar përkohësisht nga realiteti nuk është vetëm një metaforë letrare, por edhe një forcë e rëndësishme e tregut të librit.

Të dhënat sugjerojnë se lexuesit po kërkojnë gjithnjë e më shumë histori, emocione dhe forma arratisjeje.

Kjo prirje reflektohet edhe në mënyrën se si botuesit dhe libraritë ndërtojnë listat verore: më pak sipas hierarkisë tradicionale të “librave që duhet të lexohen” dhe më shumë sipas gjendjes që lexuesi kërkon të përjetojë.

Edhe në tregun shqiptar, fushatat e muajve të verës janë ndërtuar rreth romaneve që lexohen shpejt, serive, thriller-ëve dhe historive të dashurisë.

Botime Pegi e lidh drejtpërdrejt stinën me më shumë kohë për lexim: “Stina e verës lidhet fort jo vetëm me detin, por edhe me dëshirën dhe kohën më të lirë për të lexuar libra. Sepse pushimet pa libra nuk mund të mendohen, apo jo?”, shkruan shtëpia botuese në një nga rekomandimet e saj verore.

Në sugjerimet e saj gjenden si letërsia bashkëkohore, ashtu edhe klasikët që mund të rilexohen pa qenë pjesë e ndonjë detyrimi shkollor.

“Krenari dhe paragjykim” i Jane Austen është një prej atyre titujve që mund të funksionojë si romancë verore, por që, përtej historisë së dashurisë, mbetet një vëzhgim i mprehtë mbi klasën, paragjykimin dhe marrëdhëniet shoqërore.

Arlinda Dudaj, në një përzgjedhje të librave të verës, e përshkruan një prej titujve të rekomanduar si “tre romane brenda një libri”, duke shtuar se “gjithkush mund ta gjejë veten” në të.

Në listat e fundit të Botimeve Dudaj janë përfshirë tituj si “Endacaku i yjeve” i Jack London, “Sekreti i fundit” i Dan Brown dhe romane që ndërthurin misterin me historinë personale.

Për lexuesit që duan ritëm dhe enigmë, “Sekreti i fundit” mund të jetë një zgjedhje tipike pushimesh: kapituj të shkurtër, kthesa të shpeshta dhe një histori që kërkon të vazhdohet edhe kur dita e plazhit ka mbaruar.

“Endacaku i yjeve”, në anën tjetër, u përshtatet atyre që duan një libër më filozofik, ku arratisja nuk ndodh përmes udhëtimit fizik, por përmes fuqisë së mendjes dhe imagjinatës.

Botimet Living kanë rikthyer në komunikimin veror edhe titullin “Libri i verës” të Emily Henry, një romancë bashkëkohore që e përdor pikërisht pushimin, bregdetin dhe ritakimin si sfond për të folur për humbjen, kujtesën dhe mundësinë e një fillimi të dytë.

Ndërsa Botimet Toena kanë vendosur mes rekomandimeve të fundit romanin “Ditët në librarinë Morisaki” të Satoshi Yagisawa-s.

Historia e një vajze që, pas një zhgënjimi personal, zhvendoset në një librari të vogël në Tokio, është një zgjedhje e përshtatshme për lexuesit që parapëlqejnë rrëfime të qeta, atmosferë dhe personazhe që ndryshojnë pa zhurmë. Vetë libri sugjeron diçka që listat verore shpesh e harrojnë: jo çdo histori duhet të ketë tension të lartë për të të mbajtur pranë saj.

Botimet Bota Shqiptare, në fushatën e këtij sezoni, i përshkruajnë zgjedhjet e tyre si “tre libra perfektë për verën që do të të prekin zemrën”, duke e orientuar përzgjedhjen drejt romaneve emocionale, historive të dashurisë dhe sagave historike.

Në rekomandimet e tyre shfaqet edhe “Sulltani i madhërishëm”, për lexuesit që duan një roman historik me pushtet, ambicie dhe marrëdhënie të ndërlikuara njerëzore.

Në listën e leximeve të verës, Mediaprint sjell tituj për shije dhe grupmosha të ndryshme.

Për të rriturit veçohen “Ferri i fjetur” i Flutura Açkës, një roman mbi emigracionin, identitetin dhe lidhjen me atdheun; “Biri”, po nga e njëjta autore, një rrëfim i fuqishëm mbi humbjen dhe dashurinë; si dhe “Anatomia e një vrasëseje” e Eva Cacës, për lexuesit e thriller-it psikologjik.

Për ata që interesohen për ekonominë, Mediaprint sugjeron “Sekretet e gjenive të biznesit” të Adrian Civicit, i cili hedh vështrimin përtej fasadës së suksesit, te dështimet, rreziqet dhe vendimet që kanë formuar sipërmarrës të njohur.

Ndërsa për fëmijët dhe të rinjtë, alternativat përfshijnë “Sekreti i fshehur në libra”, serinë fantastiko-shkencore “Kepler62”, “Kikirika Xhons dhe zgjidhja e misterit” dhe “Heronjtë e lashtësisë”.

 

Një libër për çdo lloj pushimi

Nuk ekziston një formulë universale për librin e verës. Zgjedhja varet më pak nga fama e titullit dhe më shumë nga koha, vendi dhe ritmi që lexuesi do të ketë gjatë pushimeve.

 

 

Po fëmijët, çfarë mund të lexojnë?

Vera është edhe periudha kur prindërit përpiqen ta ruajnë marrëdhënien e fëmijëve me librin, pa e shndërruar leximin në vazhdim të shkollës.

Natasha Pepivani, nga Albas, rekomandon që fëmijëve t’u ofrohen gjini të ndryshme – nga miti dhe legjenda, te përralla, romani realist, letërsia fantastiko-shkencore dhe biografia.

Për fëmijët e ciklit fillor, ajo sugjeron serinë “Pushimet magjike”, e cila ndërthur leximin me ushtrime dhe veprimtari zbavitëse.

“Fëmijët, veç kënaqësisë që ndiejnë duke hyrë në botën e fabulës, mësojnë të dallojnë personazhet, të kuptojnë simbolikën dhe të marrin mesazhin si një vlerë morale”, shpjegon znj. Pepivani, ndërsa rekomandon “Fabulat e Ezopit”, variante të përshtatura të “Iliadës” dhe “Odisesë”, si dhe “Legjenda dhe balada shqiptare”.

Për fëmijët më të vegjël, Mediaprint sugjeron edhe “Aventurat e jashtëzakonshme të Sharlotës”, historinë e një vajze dhjetëvjeçare, të ndërtuar rreth aventurës, familjes dhe zbulimit të botës.

Për fëmijët më të rritur, lista mund të zgjerohet me:

“Aventurat e Tom Sojerit”, Mark Twain

“Kopshti sekret”, Frances Hodgson Burnett

“Historia pambarim”, Michael Ende

“Princi i vogël”, Antoine de Saint-Exupéry

“Kronikë në gur”, Ismail Kadare

“Djemtë e rrugës Pal”, Ferenc Molnár

“Hajdutja e librave”, Markus Zusak

Sfida kryesore nuk është numri i faqeve, por gjetja e historisë që i përshtatet fëmijës. Një libër i zgjedhur vetëm nga prindi rrezikon të mbetet i pahapur; një libër i zgjedhur së bashku ka më shumë gjasa të lexohet.

 

Nga BookTok te rafti i librarisë

Rrjetet sociale kanë ndryshuar ndjeshëm mënyrën se si zbulohen librat. Një titull i botuar vite më parë mund të rikthehet në listat e shitjeve pas një videoje virale në TikTok.

Kopertinat po projektohen gjithnjë e më shumë për t’u dalluar në ekran, ndërsa shprehje të tilla si “libër që të thyen zemrën”, “plot twist i paparashikueshëm” ose “lexohet në një natë” janë kthyer në një lloj kodi marketingu.

BookTok ka ndihmuar veçanërisht romancën, fantasy-n (imagjinatën) dhe kombinimin e tyre, të njohur si “romantasy”. Por ndikimi i tij nuk është gjithmonë negativ apo sipërfaqësor.

Ai ka sjellë breza të rinj në librari, ka rikthyer tituj të vjetër dhe e ka bërë rekomandimin e librit pjesë të komunikimit të përditshëm.

Nga ana tjetër, popullariteti në rrjet nuk është domosdoshmërisht garanci cilësie. Për lexuesin, lista e duhur verore mund të ndërtohet duke ndërthurur një titull të njohur, një autor shqiptar, një libër jashtë zonës së zakonshme të interesit dhe një vepër të zgjedhur thjesht për kënaqësi, sugjerojnë botuesit.

 

Librat ekonomikë

Vera mund të jetë edhe momenti i duhur për t’iu afruar ekonomisë pa ritmin e raporteve, tabelave dhe lajmeve të përditshme.

Nga historia e parasë dhe psikologjia e vendimeve financiare tek Inteligjenca Artificiale, pabarazia dhe e ardhmja e punës, këta tituj e shpjegojnë ekonominë përmes historive dhe ideve të kuptueshme edhe për lexuesit që nuk janë specialistë të fushës.

“Psikologjia e parasë” – Morgan Housel

Një libër mbi mënyrën se si emocionet, përvojat personale dhe sjellja ndikojnë te vendimet tona financiare. I përshtatshëm për këdo që kërkon të kuptojë jo vetëm si fitohet paraja, por edhe pse njerëzit e menaxhojnë atë në mënyra kaq të ndryshme.

“Freakonomics” – Steven D. Levitt dhe Stephen J. Dubner

Autorët përdorin instrumentet e ekonomisë për të shpjeguar fenomene të jetës së përditshme, nga arsimi dhe kriminaliteti tek incentivat që drejtojnë sjelljen njerëzore. Një zgjedhje e lehtë dhe provokuese për pushime.

“Ekonomia e së mirës së përbashkët” – Jean Tirole

Laureati i Çmimit Nobel trajton rolin e tregut, shtetit dhe rregullimit, duke treguar se ekonomia nuk është vetëm shkenca e fitimit, por edhe një mënyrë për të menduar mbi interesin publik.

“Kapitali në shekullin XXI” – Thomas Piketty

Një analizë e thelluar e pasurisë, të ardhurave dhe pabarazisë. Nuk është një libër tipik plazhi, por pushimet mund të jenë koha e duhur për një vepër që kërkon lexim më të ngadaltë.

“Ekonomistët e mirë për kohë të vështira” – Abhijit V. Banerjee dhe Esther Duflo

Dy fituesit e Çmimit Nobel analizojnë emigracionin, tregtinë, pabarazinë, ndryshimet klimatike dhe rritjen ekonomike, duke kundërshtuar disa prej bindjeve më të përhapura në debatin publik.

“Pse dështojnë kombet” – Daron Acemoğlu dhe James A. Robinson

Një libër mbi arsyet pse disa vende krijojnë mirëqenie, ndërsa të tjera mbeten të varfra. Përgjigjja e autorëve lidhet me cilësinë e institucioneve, shpërndarjen e pushtetit dhe mundësitë që u krijohen qytetarëve.

“Rruga e skllavërisë” – Friedrich A. Hayek

Një nga veprat klasike të mendimit liberal mbi lirinë individuale, planifikimin ekonomik dhe kufijtë e ndërhyrjes shtetërore. Mund të lexohet edhe si hyrje në debatet që vazhdojnë të ndajnë ekonomistët.

“Kapitalizmi dhe liria” – Milton Friedman

Një mbrojtje e tregut të lirë dhe e lidhjes mes lirisë ekonomike dhe asaj politike. Libri është veçanërisht i vlefshëm kur lexohet krahas autorëve që kritikojnë pabarazitë e kapitalizmit.

“Vala që po vjen” – Mustafa Suleyman dhe Michael Bhaskar

Një analizë mbi Inteligjencën Artificiale, bioteknologjinë dhe vështirësinë e kontrollimit të teknologjive të fuqishme. Libri ngre pyetje të drejtpërdrejta për biznesin, tregun e punës, shtetin dhe shpërndarjen e pushtetit ekonomik.

 

The post Nga rafti i librave, në det, çfarë të lexojmë këtë verë appeared first on Revista Monitor.

Mbi 95% e bashkive të Shqipërisë janë prekur nga fatkeqësitë natyrore në dy dekadat e fundit, ndërsa zjarret kanë shkatërruar më shumë se rreth 35% të sipërfaqes pyjore kombëtare. Ndonëse numri i punonjësve të mbrojtjes nga zjarri u rrit me 86% gjatë dekadës, raporti i automjeteve funksionale ka pësuar rënie në 0.87 për çdo 10 mijë banorë. Përballë 160 vatrave të regjistruara vetëm në javët e para të sezonit veror dhe mungesës së një flote autonome avionësh, strukturat vendore mbeten të pafuqishme për të garantuar ndërhyrje efektive në zonat e thella malore. Një amulli e theksuar kompetencash mes pushtetit vendor dhe atij qendror, lë të pambrojtura komunitetet rurale dhe jetët njerëzore, duke e vënë vendin përballë një pasqyre të dhimbshme të dështimit institucional përpara çdo sezoni zjarresh. Sugjerimet e ekspertëve

 

Blerina Hoxha

Tragjedia në fshatin Domen të Postribës, ku një banesë u përfshi nga flakët me një nënë 24-vjeçare dhe dy fëmijët e saj brenda, qartësoi vështirësitë që hasin strukturat e emergjencave për të ndërhyrë në zonat e thella malore. Shtëpia ndodhej rreth 30 minuta më këmbë nga rruga ku mund të mbërrinin automjetet, çka e bëri thuajse të pamundur ndërhyrjen në kohë të zjarrfikësve.

Kur ekipet e shpëtimit arritën në zonë, banesa e vjetër ishte shkrumbuar bashkë me nënën dhe dy fëmijët. Terreni i vështirë, largësia nga rruga automobilistike dhe njoftimi i vonuar reduktuan ndjeshëm mundësinë për një operacion të shpejtë shpëtimi.

Ngjarja e Postribës nxjerr në pah boshllëqet e një sistemi që, megjithëse ka shtuar personelin, nuk ka mjete të përshtatshme për pyjet dhe zonat malore, nuk zotëron ende një flotë të konsoliduar ajrore dhe nuk ka ngritur një mekanizëm të plotë të paralajmërimit të hershëm.

Shqipëria hyri edhe këtë vit në sezonin e zjarreve me më shumë zjarrfikës, por pa kapacitetet teknike dhe organizative që kërkon përhapja gjithnjë e më e shpejtë e flakëve në kushtet e ndryshimeve klimatike.

Në shumë zona, automjetet mund të afrohen vetëm deri në rrugën më të afërt, ndërsa pjesa tjetër e ndërhyrjes kryhet më këmbë dhe me pajisje të kufizuara.

Bilanci i vitit 2025 tregoi përmasat e problemit. Rreth 16.2 mijë hektarë pyje dhe kullota u dogjën, sipërfaqja më e madhe e prekur që nga viti 2017, ndërsa dëmi i drejtpërdrejtë u përllogarit në rreth 7.2 miliardë lekë, ose 75 milionë euro.

Përllogaritja përfshin kryesisht humbjen e materialit drusor, por jo të gjithë faturën ekonomike, mjedisore dhe sociale të zjarreve dhe kostot e ripyllëzimit.

Sipas ish-drejtuesit të Emergjencave Civile, Shemsi Prençi, dobësia nuk qëndron vetëm te mungesa e mjeteve, porse vendi ende nuk ka një plan të plotë operacional që të marrë parasysh zgjatjen e periudhave të thata, temperaturat më të larta dhe rritjen e ekspozimit të pyjeve, banesave dhe komuniteteve rurale ndaj zjarreve.

Edhe drejtues të shërbimeve zjarrfikëse në nivel vendor pranojnë se kapacitetet mbeten shumë larg nevojave. “Ka përmirësim, por jemi përsëri shumë larg. Një nga problemet më shqetësuese është amortizimi i automjeteve dhe nevoja për blerjen e mjeteve të reja, veçanërisht për ndërhyrjet në pyje dhe në zonat malore”, pohoi ai

Pak ditë para tragjedisë, ministri i Brendshëm, Besfort Lamallari, prezantoi planin për përballimin e sezonit të zjarreve. Sipas tij, katër helikopterëve të flotës aktuale pritet t’u shtohen tre avionë zjarrfikës në pronësi të shtetit shqiptar.

Qeveria ka paralajmëruar gjithashtu financimin e 130 automjeteve të reja dhe ndërtimin e katër stacioneve zjarrfikëse në Përrenjas, Mat, Patos dhe Mirditë. Por ekspertët e akuzuan qeverinë për mungesë të thellë serioziteti, pasi plani kundër zjarreve do të duhet të ishte prezantuar që në fillim të pranverës dhe jo në mes të sezonit të zjarreve.

Premtime të ngjashme për blerjen e avionëve dhe modernizimin e flotës zjarrfikëse janë bërë sistematikisht të paktën që nga viti 2017.

Një pjesë e tyre ka mbetur ende në fazën e planeve dhe procedurave, ndërsa mjetet ekzistuese vijojnë të amortizohen dhe bashkitë përballen me mungesa të theksuara, sidomos në territorin rural dhe malor.

Zjarret janë rrezik në rritje për të gjithë Europën Jugore, por Shqipëria është veçanërisht e ekspozuar për shkak të pozitës gjeografike, kushteve socio-ekonomike dhe dobësive institucionale.

Sipas përllogaritjeve të Organizatës së Kombeve të Bashkuara, vendi ka një nga nivelet më të larta të riskut ndaj fatkeqësive në Europë. Përmbytjet, zjarret në pyje, rrëshqitjet e dheut dhe fatkeqësi të tjera natyrore kanë prekur rreth 95% të bashkive në dy dekadat e fundit.

Skenarët klimatikë parashikojnë periudha më të gjata, më të nxehta dhe më të thata, duke rritur rrezikun për pyjet, bujqësinë, turizmin, shëndetin publik dhe sistemin energjetik.

Vlerësimet tregojnë se, pa masa të forta parandaluese dhe investime në përshtatje, dëmet ekonomike të lidhura me klimën mund të arrijnë deri në 7% të Prodhimit të Brendshëm Bruto në vitin 2050.

 

 

Rritet numri i punonjësve zjarrfikës, bie ai i mjeteve

Numri i punonjësve të mbrojtjes nga zjarri është rritur ndjeshëm gjatë dekadës së fundit. Sipas dokumentit “Sistemi i Matjes së Performancës të Bashkive 2024”, personeli u rrit nga 739 punonjës në vitin 2016 në 1,371 në vitin 2024, ose me rreth 86%.

Numri zyrtar i punonjësve për 1,500 banorë arriti në 0.86 në vitin 2024, nga 0.38 në vitin 2015. Ky nivel është pranë mesatares së Bashkimit Europian, por krahasimi ka kufizime, pasi të dhënat shqiptare përfshijnë të gjithë personelin e stacioneve dhe jo vetëm zjarrfikësit profesionistë.

Rritja e personelit nuk është shoqëruar me të njëjtën ecuri të mjeteve. Numri i automjeteve funksionale ra nga 0.89 për çdo 10 mijë banorë në vitin 2023 në 0.87 në vitin 2024.

Raporti e lidh këtë rënie me daljen jashtë përdorimit të automjeteve të vjetruara. Bashkitë tani kanë më shumë punonjës në organikë, por më pak mundësi për të shkuar pranë zjarrit dhe për ta luftuar atë në mënyrë profesionale.

Z. Prençi e sheh problemin si më të gjerë se mungesa e automjeteve, pasi në shumë zona pyjore mungojnë edhe rrugët që do t’u mundësonin mjeteve të afroheshin te vatrat. “Ne nuk kemi rrugë funksionale në pyje, të cilat t’u mundësojnë mjeteve zjarrfikëse të afrohen pranë vatrave.

Kur zjarri përhapet në terrene malore ose kodrinore, strukturat tona shpesh nuk kanë mundësi të ndërhyjnë nga toka”, thotë ai. Në këto kushte, edhe një automjet i ri mund të mos jetë i mjaftueshëm, nëse nuk ka rrugë, mjete të vogla, pompa portative dhe ekipe që mund të lëvizin në këmbë.

Zjarri lihet të përparojë derisa të arrijë në zona më të aksesueshme ose të shuhet vetë. Kjo nuk mund të konsiderohet një strategji mbrojtjeje, shton z. Prençi. Problemet nuk kufizohen vetëm te pyjet dhe zonat malore.

Edhe pse Tirana ka tri stacione zjarrfikëse, ajo rezulton me numrin më të ulët të zjarrfikësve dhe automjeteve në raport me popullsinë.

Dendësia e lartë, trafiku, pallatet shumëkatëshe, qendrat tregtare, spitalet dhe institucionet e bëjnë ndërhyrjen më të vështirë. Në kryeqytet, vonesa mund të shkaktohet jo nga mungesa e rrugëve pyjore, por nga trafiku dhe vështirësia për të hyrë pranë ndërtesave.

Në bashkitë e vogla, raporti i zjarrfikësve për banor mund të jetë më i lartë, por territoret janë më të mëdha dhe stacionet mund të jenë larg zonave pyjore. Kjo tregon se shpërndarja e mjeteve nuk duhet të bëhet vetëm sipas popullsisë.

Duhet të merren parasysh terreni, largësitë, sipërfaqja pyjore, dendësia urbane dhe lloji i rrezikut.

 

 

Lëmshi i kompetencave e ka ndërlikuar luftën kundër zjarrit

Ndryshimi i legjislacionit dhe riorganizimi i shpeshtë i institucioneve ka sjellë amulli kompetencash edhe në administrimin e luftës ndaj zjarrit duke u bërë më shumë shkak për pengesë se sa për eficiencë.

Shërbimet zjarrfikëse vendore hartojnë planet e tyre sipas karakteristikave të territorit.

“Çdo shërbim zjarrfikës harton planin e tij, i cili miratohet nga kryetari i bashkisë dhe më pas i dërgohet Ministrisë së Brendshme. Hartojmë planin tremujor për sezonin e verës, si dhe planin vjetor”, shpjegon një drejtues vendor i zjarrfikësve që vendosi të mbetet anonim.

Kjo mënyrë organizimi është e nevojshme, pasi një bashki urbane ka rreziqe të ndryshme nga një bashki me pyje, kullota dhe terren malor.

Por problemi, sipas ekspertit Prençi, është se planet vendore nuk lidhen gjithmonë në një sistem të vetëm drejtimi dhe reagimi.

Sipas legjislacionit aktual, Agjencia Kombëtare e Mbrojtjes Civile drejton dhe koordinon strukturat operacionale kombëtare dhe vendore në rastet e zjarreve në shkallë të gjerë që tejkalojnë kapacitetet e një bashkie të vetme.

Kjo përfshin bashkërendimin e punës mes Shërbimit Zjarrfikës (MZSH), Forcave të Armatosura (FA), Policisë së Shtetit, Agjencisë Kombëtare të Pyjeve dhe Zonave të Mbrojtura.

Ministria e Brendshme mbikëqyr standardet e Shërbimit të Mbrojtjes nga Zjarri dhe Shpëtimin (MZSH) në shkallë vendi, pavarësisht se stacionet zjarrfikëse operojnë administrativisht në varësi të bashkive.

Nga ana tjetër, çdo bashki është e detyruar të organizojë, financojë dhe funksionalizojë stacionet dhe trupat e zjarrfikësve brenda territorit të saj administrativ. Trupat e MZSH-së janë në varësi të drejtpërdrejtë të kryetarit të bashkisë.

Drejtori i shërbimit zjarrfikës, në një nga bashkitë e mëdha të vendit, tha se ka amulli kompetencash që më shumë e ndërlikojnë situatën se sa e zgjidhin.0

P.sh. Agjencia Kombëtare e Mbrojtjes Civile, që në legjislacion luan rolin drejtues të operacionit kundër zjarrit dhe koordinon punën, në terrenet ku bie flaka në fakt nuk bën asgjë, thotë drejtuesi vendor i zjarrfikësve.

Zoti Prençi, i cili më parë ka drejtuar Emergjencat Civile, thotë se duhet të jetë e përcaktuar qartë se kush drejton operacionin, kush kërkon mbështetje ajrore, kush koordinon forcat në terren dhe kush komunikon me komunitetin. Nuk mund të ketë disa qendra vendimmarrjeje në të njëjtën kohë, thotë ai.

Sipas tij, Agjencia Kombëtare e Mbrojtjes Civile duhet të ketë rolin drejtues, ndërsa bashkitë, zjarrfikësit, Forcat e Armatosura, policia dhe shërbimi pyjor duhet të veprojnë sipas një plani të përbashkët.

Mungesa e një komande të unifikuar e bën ndërhyrjen më të ngadaltë dhe rrit rrezikun që përgjegjësitë të kalojnë nga një institucion te tjetri.

Bashkitë hartojnë planet, por aftësia e tyre për t’i zbatuar varet nga buxheti, automjetet, pajisjet dhe personeli që kanë në dispozicion.

 

 

Pa avionë zjarrfikës, Shqipëria mbetet e rrezikuar

Një nga dobësitë kryesore të sistemit është mungesa e një flote ajrore të posaçme për zjarret. Shqipëria nuk ka avionë zjarrfikës dhe në rastet më të rënda mbështetet te helikopterët që ka në dispozicion dhe te ndihma nga vendet e tjera përmes Mekanizmit Europian të Mbrojtjes Civile.

“Shqipëria është pjesë e Mekanizmit Europian të Mbrojtjes Civile dhe mund të kërkojë ndihmë nga vendet e tjera. Por nevojitet që vendi të ketë kapacitetet e veta”, thotë drejtuesi vendor i zjarrfikësve.

Z. Prençi kujton se ngritja e një flote ajrore është premtuar prej më shumë se një dekade. “Prej rreth 13 vitesh flitet për ngritjen e një flote ajrore kundër zjarreve.

Ka pasur edhe një projekt të mbështetur nga Komanda Amerikane për një bazë rajonale kundër zjarreve, me një vlerë rreth 50 milionë euro, që parashikohej të ndërtohej në Guri i Zi në kohën kur drejtoja unë, por plani dështoi për shkak të burokracive shqiptare dhe ai investim nuk u realizua”, thotë ai.

Sipas z. Prençi, gjatë viteve janë përsëritur edhe deklaratat për sigurimin e dy avionëve zjarrfikës, por flota nuk është ngritur. Ai vlerëson se Shqipëria ka nevojë për një flotë të përzier, me avionë dhe helikopterë, që t’i përshtatet terrenit malor dhe zonave të Alpeve.

Vendi ka nevojë të paktën për dy avionë të tipit ‘Canadair’ dhe katër helikopterë që të kenë mundësi të furnizohen me ujë nga lumenjtë dhe ujëmbledhësit, thotë eksperti.

Mungesa e kapaciteteve ajrore bëhet më e rëndë kur zjarret përhapen njëkohësisht në disa vende të Mesdheut. Në këto raste, ndihma ndërkombëtare mund të vonojë, pasi avionët dhe helikopterët kërkohen nga disa shtete në të njëjtën kohë.

 

Shqipëria ka plot burime ujore, por mungon harta operative

Eksperti Prençi thotë se Shqipëria ka plot burime ujore që mund të përdoren për furnizimin e helikopterëve, por ato nuk janë përfshirë në një sistem të detajuar operacional.

Sipas tij, në të gjithë vendin numërohen 640 ujëmbledhës, një pjesë e të cilëve nuk përdoren më për vaditje. Gjithashtu kemi shumë lumenj, liqene me distanca të afërta me kodrat dhe malet.

“Këta ujëmbledhës mund të identifikohen dhe të përdoren si pika furnizimi për helikopterët. Mund të shfrytëzohen edhe lumenjtë, por për këtë duhet një plan i detajuar”, thotë ai.

Agjencia Kombëtare e Mbrojtjes Civile, sipas z. Prençi, duhet të hartojë një hartë ku të përcaktohen koordinatat, thellësia, aksesueshmëria dhe kushtet e furnizimit me ujë për çdo pikë. Ky informacion duhet t’u vihet paraprakisht në dispozicion pilotëve dhe reparteve të helikopterëve.

“Plani nuk mund të improvizohet në momentin kur shpërthen zjarri”, thotë z. Prençi. Në mungesë të një harte të tillë, edhe mjetet ajrore që mund të sigurohen përkohësisht humbasin kohë për të identifikuar pikat ku mund të furnizohen me ujë.

 

 

Mungon mirëmbajtja për pajisjet dhe lajmërimi i hershëm

Problemi nuk është vetëm mungesa e investimeve, por edhe administrimi i pajisjeve që janë siguruar më herët. Z. Prençi kujton se në vitin 2017, kompania TAP dhuroi shtatë automjete zjarrfikëse dhe më shumë se 600 pompa shpine.

Në të njëjtën periudhë, sipas tij, janë shpërndarë edhe rreth 40 motobarka për operacionet e emergjencave. Por një pjesë e mjeteve dhe pajisjeve nuk u mirëmbajtën dhe dolën jashtë përdorimit.

“Ne marrim pajisje, por nuk krijojmë sistemin për mirëmbajtjen, administrimin dhe përdorimin e tyre. Pas disa vitesh, mjetet dëmtohen, humbasin ose mbeten jashtë funksionit dhe situata kthehet sërish në pikën e nisjes”, thotë ai.

Ky shqetësim përputhet me të dhënat e bashkive, që tregojnë rënie të numrit të automjeteve funksionale, për shkak të vjetërsisë.

Blerja e 130 automjeteve të reja, e njoftuar nga qeveria, mund të përmirësojë flotën, por pa një fond dhe sistem të qëndrueshëm mirëmbajtjeje, rreziku është që pas disa vitesh, problemi të përsëritet.

Sipas z. Prençi, një nga masat më të rëndësishme është krijimi i një sistemi të lajmërimit të hershëm dhe raportimit në kohë reale. Ai propozon që bashkitë të punësojnë përkohësisht vrojtues sezonalë në zonat me rrezik të lartë në muajt e verës.

“Zjarri duhet të identifikohet dhe të raportohet në minutat e para. Nëse një vatër konstatohet kur ka përfshirë disa hektarë, reagimi bëhet shumë më i vështirë dhe më i kushtueshëm”, thotë ai.

Vrojtuesit sezonalë mund të pajisen me mjete komunikimi dhe të raportojnë menjëherë për çdo vatër.

Një zjarr i vogël mund të shuhet me pak njerëz dhe pak mjete. Pas disa orësh, e njëjta vatër mund të kërkojë ndërhyrje kombëtare, helikopterë dhe ndihmë nga jashtë.

Z. Prençi kërkon që parandalimi të mos kufizohet tekautomjetet dhe pajisjet, por qytetarët, sidomos në zonat rurale, duhet të dinë si të veprojnë kur zjarri shpërthen pranë tokës, bahçes apo banesës së tyre.

“Agjencia duhet të përdorë filma të shkurtër të animuar dhe materiale të thjeshta informuese për t’u shpjeguar qytetarëve si duhet të reagojnë”, thotë ai. Njerëzit duhet të dinë si të njoftojnë, si të largohen dhe çfarë të mos bëjnë, në mënyrë që të mos rrezikojnë jetën dhe të mos pengojnë ndërhyrjen.

Edukimi për reagimin ndaj fatkeqësive natyrore të përfshihet edhe në kurrikulat shkollore. Një pjesë e zjarreve shkaktohen nga pakujdesia, djegia e mbetjeve bujqësore, ose pastrimi i tokave me zjarr. Për këtë arsye, edukimi i komunitetit është edhe masë parandaluese, jo vetëm informuese.

 

“Mashtrimi” me pagat

Buxheti i vitit 2026 shtoi 227.7 milionë lekë si shpërblim për shërbimin e mbrojtjes nga zjarri dhe shpëtimit. Sipas drejtuesit vendor të zjarrfikësve, nuk bëhet fjalë për një shpërblim të ri, por për pagesa që punonjësve u takonin sipas Kodit të Punës.

“Zjarrfikësit nuk paguheshin për orët e natës, për ditët e festave dhe për ditët zyrtare të pushimit. Këto trajtoheshin si ditë të zakonshme pune”, thotë ai.

Por pagesat shtesë kanë krijuar një problem tjetër. Zjarrfikësit që punojnë në turne 24-orëshe mund të marrin të ardhura më të larta se inspektorët, shefat dhe drejtuesit e stacioneve, të cilët nuk përfitojnë shtesa për orët e natës.

“Drejtuesi i stacionit, inspektorët dhe shefat mund të marrin më pak se punonjësit që kanë nën varësi”, thotë përfaqësuesi.

Kjo ul interesin për ngritjen në detyrë dhe dobëson sistemin e karrierës brenda shërbimit. Edhe shpërblimi i paralajmëruar për zjarrfikësit varet nga buxhetet dhe vendimmarrja e bashkive, çka krijon trajtim të ndryshëm nga një njësi vendore në tjetrën.

 

Fatura e padukshme e dëmeve

Të dhënat zyrtare tregojnë se që nga fillimi i sezonit veror 22 qershor e deri në fillim të muajit korrik 2026, në të gjithë territorin e Shqipërisë janë regjistruar gjithsej 160 vatra zjarri. 127 raste kanë qenë vatra zjarri në sipërfaqe me bimësi, shkurre, ferra, pyje dhe mbetje urbane dhe 33 raste kanë qenë zjarre me karakter urban.

Bilanci i vitit 2025 tregon se në të gjithë vendin kishte 346 raste zjarri vetëm në fondin pyjor dhe kullosor.

Flakët përshkuan më shumë se 33.5 mijë hektarë, ndërsa sipërfaqja e djegur arriti në rreth 16.2 mijë hektarë. Ministria e Mjedisit raportoi se viti 2025 ishte i dyti më problematik pas vitit 2017, si për numrin e zjarreve, ashtu edhe për sipërfaqen e prekur.

Dëmi monetar u përllogarit në 7.186 miliardë lekë, ose mesatarisht rreth 444 mijë lekë për çdo hektar të djegur. Nga zjarret u dogjën rreth 128.6 mijë metra kub material drusor dhe vetëm 25.6 mijë metra kub vlerësohen ende të përdorshëm.

Por kjo llogaritje përfshin kryesisht humbjen e lëndës drusore. Jashtë faturës mbeten kostot e pastrimit të sipërfaqeve, ripyllëzimit, mirëmbajtjes së fidanëve dhe mbrojtjes së tokës nga erozioni.

Nuk janë përfshirë as humbjet në kullota, blegtori, bimë mjekësore dhe aromatike, as shpenzimet për automjetet, helikopterët, karburantin dhe personelin.

Kur ndërhyrja vonon për shkak të mungesës së rrugëve, mjeteve dhe zbulimit të hershëm, një vatër e vogël kthehet në një dëm me kosto shumë më të madhe. Të dhënat zyrtare të viteve të fundit tregojnë se në dy dekadat e fundit është djegur 35% e sipërfaqes pyjore të vendit.

Qarku i Vlorës ishte zona më e goditur në vitin 2025. Sipërfaqja e djegur kaloi 10 mijë hektarë, ndërsa dëmi ekonomik u vlerësua në rreth 3.89 miliardë lekë. Vetëm Vlora përqendroi më shumë se gjysmën e dëmit të raportuar në rang kombëtar.

Pas saj, ndër qarqet më të prekura renditen Elbasani, Gjirokastra, Lezha dhe Berati. Qarqet jugore kanë ekspozim më të lartë për shkak të temperaturave, thatësirës, terrenit të thyer dhe sipërfaqeve të mëdha pyjore e kullosore.

Këto zona janë pikërisht ato ku mungesa e rrugëve pyjore dhe e mjeteve që mund të lëvizin në terren e bën më të vështirë ndërhyrjen nga toka.

Z. Prençi kërkon që bashkitë me territore të mëdha pyjore të pajisen me mjete të vogla për terrenet kodrinore dhe malore, si dhe me pompa uji që transportohen në shpinë.

“Zjarrfikësit duhet të kenë pompa shpine me kapacitet rreth 35 kilogramë, të cilat u mundësojnë të afrohen te vatra edhe kur automjeti nuk mund të hyjë”, thotë ai.

Sipas tij, përdorimi i degëve, lopatave dhe mjeteve të improvizuara për shuarjen e zjarrit tregon se sistemi vijon të punojë me metoda primitive. “Nuk mund të pretendojmë se po mbrojmë pyjet dhe banesat kur njerëzit dërgohen në terren pa pajisjet minimale”, thotë z. Prençi.

 

 

 

Lexoni edhe:

Zjarret, ndër rreziqet kryesore klimatike, çfarë lajmërohet deri në vitin 2050

The post Flakët sfidojnë shtetin appeared first on Revista Monitor.

Zjarret në pyje po kthehen në një nga rreziqet klimatike me pasojat më të mëdha për Shqipërinë, të nxitura nga rritja e temperaturave, thatësirat më të gjata dhe pakësimi i reshjeve gjatë verës.

Sipas Planit Kombëtar të Përshtatjes ndaj Ndryshimeve Klimatike 2026–2036, zjarret, së bashku me përmbytjet, thatësirat dhe rrëshqitjet e dherave, përbëjnë mbi 90% të dëmeve të regjistruara nga fatkeqësitë klimatike në vend.

Gjatë dy dekadave të fundit, fatkeqësitë natyrore dhe klimatike kanë prekur 95% të bashkive shqiptare.

Rritja e temperaturave dhe ulja e lagështisë së tokës pritet ta bëjnë bimësinë më të ndezshme, duke zgjatur sezonin e zjarreve dhe duke rritur mundësinë që flakët të përhapen në sipërfaqe më të mëdha.

Parashikimet klimatike tregojnë se deri në vitin 2050, temperatura mesatare mund të rritet me 0.9–2 gradë Celsius, ndërsa reshjet verore mund të bien me 8.1–17.6%.

Zjarret dëmtojnë biodiversitetin, degradojnë dhe ekspozojnë tokën ndaj erozionit, cenojnë burimet ujore dhe kullotat, si dhe ulin aftësinë e pyjeve për të përthithur karbonin.

Dëmet transmetohen edhe në bujqësi, blegtori dhe turizëm, ndërsa komunitetet rurale humbasin burime të ardhurash nga druri, bimët mjekësore dhe produktet e tjera pyjore.

Plani parashikon se dëmet ekonomike nga ndryshimet klimatike në tërësi mund të arrijnë deri në 7% të Prodhimit të Brendshëm Bruto të Shqipërisë në vitin 2050, në mungesë të masave të përshtatjes.

Për të kufizuar rrezikun, Plani Kombëtar ndër të tjera synon krijimin e katër fidanishteve dhe ripyllëzimin e sipërfaqeve pyjore të zhveshura, të dëmtuara nga erozioni, zjarret dhe prerjet.

Parashikohet gjithashtu monitorimi i mbijetesës së fidanëve dhe përdorimi i specieve më të përshtatshme për kushtet e reja klimatike.

Masat e tjera përfshijnë përmirësimin e menaxhimit të pyjeve dhe zonave të mbrojtura, restaurimin e ekosistemeve të dëmtuara, kontrollin e erozionit dhe krijimin e skemave të pagesës për shërbimet e ekosistemit, me synimin që një pjesë e financimit të ruajtjes dhe rehabilitimit të pyjeve të sigurohet nga përfituesit e këtyre shërbimeve.

Në total, Plani Kombëtar përmban 13 masa prioritare për sektorin e pylltarisë. Zbatimi i tyre do të shtrihet gjatë periudhës 2026–2036, ndërsa disa ndërhyrje afatgjata parashikohet të vijojnë deri në vitin 2042.

 

Lexoni edhe:

Flakët sfidojnë shtetin

The post Zjarret, ndër rreziqet kryesore klimatike, çfarë lajmërohet deri në vitin 2050 appeared first on Revista Monitor.

Kinematë shqiptare po përpiqen të mbijetojnë në epokën e Netflix dhe platformave streaming duke u transformuar nga vende shfaqjeje filmash në përvoja sociale dhe argëtuese. Ndërsa abonimet digjitale po krijojnë një treg prej miliona eurosh në vit, operatorët e kinemave po investojnë tek eventet, teknologjia dhe përmbajtjet alternative për të tërhequr publikun. Mes sfidave të piraterisë, mungesës së sallave jashtë Tiranës dhe konkurrencës online, industria po kërkon modele të reja biznesi për të mbetur e qëndrueshme në ekonominë moderne të argëtimit.

 

Nga Deada Hyka

Në një kohë kur filmi shihet gjithnjë e më shpesh nga divani, me telekomandë në dorë dhe abonim mujor në platforma streaming, kinemaja në Shqipëri po përpiqet të rifitojë vendin e saj jo thjesht si ekran i madh, por si përvojë sociale.

Mes Netflix-it që hyn çdo mbrëmje në shtëpi me pak euro në muaj dhe sallave që kërkojnë të dalësh nga shtëpia, biletë, kohë dhe shpenzim shtesë, tregu i argëtimit po ndahet mes komoditetit digjital dhe nevojës për të përjetuar diçka jashtë rutinës.

Në këtë përplasje të heshtur mes divanit dhe sallës së errët, industria e filmit në Shqipëri po hyn në një fazë të re transformimi. Blockbuster-at ndërkombëtarë (njihen ndryshe filmat më të suksesshëm që vendosin rekorde), prodhimet shqiptare, netët tematike, koncertet live në sallë dhe rikthimi i familjeve apo brezit Gen Z po ndryshojnë mënyrën si frekuentohet kinemaja.

Ajo nuk po tenton më të mbijetojë vetëm si vend ku shfaqet një film, por si event social, i lidhur me qendrat tregtare, kohën e lirë dhe shpenzimin spontan.

Ndryshe nga Netflix, që mbetet një abonim individual dhe i heshtur në shtëpi, kinemaja po shitet gjithnjë e më shumë si përvojë. A mund të mbijetojë biznesi i kinemasë në një treg ku ekrani i vogël është bërë më i lirë, më i afërt dhe gjithmonë i disponueshëm?

Ndërsa streaming ka demokratizuar aksesin te përmbajtja dhe ka shtuar ndjeshëm ofertën, ai nuk e ka zhdukur dëshirën për përjetime kolektive. Suksesi i disa filmave shqiptarë, sallat e mbushura në premierat më të mëdha dhe rritja e eventeve alternative tregojnë se publiku vazhdon të kërkojë emocione që nuk mund të riprodhohen në shtëpi.

 

Netflix fiton terren

Që nga janari 2016, kur Netflix u përhap globalisht dhe Shqipëria hyri për herë të parë në hartën e tij të tregjeve, platforma ka kaluar nga një shërbim “premium” i përdorur nga një grup i kufizuar njerëzish, në një shpenzim të konsoliduar të ekonomisë së familjeve shqiptare.

Dhjetë vite më vonë, në shkurt 2026, të dhënat e Start.io e vlerësojnë audiencën aktive të Netflix në Shqipëri në 37,773 përdorues aktivë.

Në aspektin e çmimeve, Shqipëria mbetet një nga tregjet relativisht të përballueshme në Europë. Pas uljes së çmimeve në Ballkan në vitin 2023, planet aktuale lëvizin nga 4.99 euro për paketën bazë, 7.99 euro për standardin dhe 9.99 euro për premium.

Kjo krijon një çmim mesatar teorik prej 7.66 eurosh në muaj për abonent, nëse supozojmë një shpërndarje të barabartë të përdoruesve mes tre paketave.

Nga kjo pikë nis edhe vlera e tregut. Për 37,773 përdoruesit aktivë me çmimin mesatar 7.66 euro, del një treg mujor prej rreth 289,100 eurosh. Në terma vjetorë, kjo përkthehet në afro 3.47 milionë euro qarkullim potencial vetëm për Netflix në Shqipëri.

Ky është një treg më i madh sesa duket në pamje të parë. Në një ekonomi ku shpenzimet mujore të familjeve janë ende të ndjeshme ndaj çmimeve të ushqimeve, qirasë dhe energjisë, fakti që një platformë argëtimi arrin të mbledhë mbi 3 milionë euro në vit tregon se abonimet digjitale janë kthyer në një zë të qëndrueshëm të konsumit urban.

Praktikisht, Netflix po sillet si domosdoshmëri e re e klasës së mesme, në të njëjtin nivel psikologjik me internetin e shtëpisë, telefoninë celulare apo paketat sportive.

Shqipëria ka një nga normat më të larta të aksesit në internet në rajon, me rreth 98% të familjeve të lidhura online sipas Eurostat, çka krijon infrastrukturën e përsosur për zgjerimin e abonimeve OTT dhe video-on-demand.

Kjo do të thotë se kufiri i rritjes nuk është më infrastruktura, por gatishmëria për të paguar dhe konkurrenca me YouTube, IPTV-të lokale, Disney+, Prime Video dhe piraterinë.

 

 

Tregu

Sipas administratorit të Kinemasë Millenium, Altin Elezaj, një nga vështirësitë kryesore është konkurrenca e fortë nga platformat e transmetimit të filmit online dhe pirateria. Shumë njerëz tani zgjedhin të shikojnë filmat në shtëpi, duke iu shmangur kinemave fizike.

“Përveç kësaj, kostot e operimit të një kinemaje janë të larta, duke përfshirë blerjen e biletave të filmave dhe pagesat për licencat e filmave të huaj. Kjo mund të bëjë që biznesi i kinemave të jetë i vështirë për t’u mbajtur.

Ne kemi bërë disa përpjekje për t’u përshtatur me këto sfida. Për të përballuar konkurrencën online, kemi investuar në teknologji të avancuar audio-vizuale dhe përvojë të përmirësuar për klientët tanë. Gjithashtu, kemi krijuar bashkëpunime me distributorët e filmave për të siguruar një repertor të gjerë dhe të përshtatshëm për audiencën tonë.

Kemi përdorur strategji marketingu kreative për të rritur interesin e publikut dhe për të rritur frekuentimin në kinemanë tonë”, – thotë z. Elezaj.

Për drejtuesin e marketingut të Cineplexx Albania, Klemi Sinakoli, ndikimi i platformave streaming është i dukshëm, por jo aq i fortë sa të zëvendësojë përvojën e kinemasë. Sipas tij, Netflix, Disney+ apo Prime Video kanë ndryshuar mënyrën se si publiku konsumon përmbajtje, por nuk kanë arritur të zëvendësojnë përvojën kolektive që ofron salla e kinemasë.

“Platformat streaming kanë ndikim real dhe kanë ndryshuar mënyrën se si publiku konsumon përmbajtje, por nuk e kanë zëvendësuar kinemanë. Ato janë më shumë një alternativë për shikim në shtëpi, ndërsa kinemaja ofron një eksperiencë kolektive, emocionale dhe teknologjikisht superiore”, thotë z. Sinakoli.

Sipas tij, konkurrenca me platformat online i ka detyruar operatorët e kinemave të fokusohen më shumë tek eksperienca dhe jo vetëm te filmi. “Konkurrenca ekziston, por nuk e shoh si shkatërruese; përkundrazi, na ka shtyrë të fokusohemi më shumë tek eksperienca, eventi, emocioni dhe sjellja e teknologjive më të fundit në rajon”, shton ai.

Z. Sinakoli vëren se rikthimi i blockbuster-ëve ndërkombëtarë, rritja e prodhimeve shqiptare dhe organizimi i eventeve speciale kanë ndihmuar në rikthimin gradual të publikut në sallat e kinemasë. Madje, sipas tij, viti 2026 pritet të jetë më i suksesshëm se viti 2019, që konsiderohet si viti rekord për Cineplexx Albania

 

A po reziston kinemaja si biznes?

Një nga operatorët më të vjetër të tregut shqiptar të kinemasë, Kinema Agimi, mbylli dyert në vitin 2021. Sot tregu i kinemave komerciale dominohet nga dy aktorë kryesorë, Cineplexx Albania dhe Kinema Millennium.

Cineplexx operon me disa komplekse kinemaje dhe gjithsej 11 salla, ndërsa Millennium vazhdon aktivitetin me një sallë të vetme në qendër të Tiranës. Përtej këtyre operatorëve dhe disa nismave të izoluara lokale, Shqipëria mbetet një nga vendet me rrjetin më të kufizuar të kinemave në rajon.

Të dhënat financiare tregojnë se rikuperimi pas pandemisë ka vazhduar edhe gjatë viteve të fundit. Sipas bilanceve të depozituara në Qendrën Kombëtare të Biznesit, Cineplexx Albania realizoi të ardhura prej 246.9 milionë lekësh në vitin 2022, 371.4 milionë lekë në vitin 2023 dhe 398.8 milionë lekë në vitin 2024.

Krahasuar me vitin 2022, të ardhurat janë rritur me rreth 61.5% në vetëm dy vite, duke iu afruar nivelit rekord prej 409.7 milionë lekësh të regjistruar në vitin 2019, para pandemisë.

Rritja konfirmon rikthimin gradual të publikut në sallat e kinemasë, një tendencë që sipas operatorëve lidhet jo vetëm me ofertën e filmave blockbuster, por edhe me nevojën për eksperienca sociale dhe argëtim jashtë shtëpisë.

Në vitin 2024, Cineplexx ishte vetëm rreth 2.6% larg rekordit historik të vitit 2019, duke treguar se tregu pothuajse është rimëkëmbur plotësisht goditjen e pandemisë.

Nga ana tjetër, Kinema Millennium mbetet një operator shumë më i vogël. Sipas bilanceve, të ardhurat e saj arritën në 4.36 milionë lekë në vitin 2022, 5.63 milionë lekë në vitin 2023 dhe 5.67 milionë lekë në vitin 2024.

Edhe pse në rritje krahasuar me vitet e pandemisë, aktiviteti mbetet larg niveleve të dikurshme. Viti më i mirë në historinë e kompanisë mbetet 2016, kur të ardhurat arritën në rreth 96.1 milionë lekë.

Kjo tregon se rikuperimi i tregut nuk ka qenë i njëtrajtshëm për të gjithë operatorët dhe se shkalla e aktivitetit vazhdon të varet fort nga madhësia, vendndodhja dhe kapaciteti i investimit të secilës kinema.

 

 

Kostot

Netflix vazhdon të mbetet një nga platformat më të përdorura të transmetimit në botë, por çmimet e abonimit janë rritur gradualisht në vitet e fundit.

Në tregjet europiane, paketa me reklama nis nga rreth 6.99 deri në 8.99 euro në muaj, ndërsa paketa standarde pa reklama kushton mesatarisht 13.99 deri në 19.99 euro në muaj.

Paketa Premium, që ofron cilësi 4K dhe përdorim në disa pajisje njëkohësisht, arrin deri në 21.99 euro në muaj në disa vende europiane.

Disney+ gjithashtu ka rritur tarifat në Europë. Aktualisht, abonimi standard kushton rreth 9.99 euro në muaj, ndërsa paketa Premium, që përfshin cilësi më të lartë video dhe më shumë përdorues njëkohësisht, arrin në rreth 13.99 deri në 15.99 euro në muaj.

Abonimet vjetore variojnë nga rreth 99 deri në 160 euro, në varësi të paketës dhe tregut.

Amazon Prime Video mbetet një nga alternativat relativisht më të lira. Në tregjet europiane, abonimi Prime zakonisht kushton rreth 4.49 deri në 8.99 euro në muaj, ose rreth 45 deri në 90 euro në vit, sipas vendit.

Megjithatë, në disa tregje Amazon ka nisur të tarifojë shtesë për versionin pa reklama, duke e rritur koston totale të shërbimit.

Sa u përket kinemave në Shqipëri, çmimet janë rritur më pak krahasuar me platformat streaming. Në Millennium Cinema, biletat për filmat 2D zakonisht variojnë nga 500 deri në 700 lekë, ndërsa për filmat 3D nga 700 deri në 1.000 lekë, në varësi të ditës dhe premierave.

Në Cineplexx, çmimet standarde për filmat 2D lëvizin zakonisht nga 600 deri në 800 lekë, ndërsa për filmat 3D mund të arrijnë në 750 deri në 1.000 lekë. Tarifat mund të ndryshojnë sipas orarit, eventeve speciale apo formateve premium të sallave.

 

 

Forma të reja

Përtej modelit tradicional të sallës së mbyllur, Tirana ka eksperimentuar vitet e fundit edhe me forma alternative të shfaqjes së filmave, duke ndjekur një trend që është përhapur gjerësisht në qytetet europiane.

Kinematë verore, që dikur konsideroheshin një koncept nostalgjik, janë rikthyer si hapësira sociale ku filmi kombinohet me argëtimin, gastronominë dhe përvojën në natyrë.

Një nga modelet më të njohura është Open Air Tirana, e vendosur pranë Liqenit Artificial. Koncepti është i ngjashëm me kinematë verore që gjenden në shumë kryeqytete europiane: një ekran i madh në ambient të hapur, ulëse të tipit bean bag, muzikë, pije dhe ushqim.

Aktiviteti zhvillohet pothuajse çdo mbrëmje gjatë sezonit veror dhe është kthyer në një destinacion të dashur për të rinjtë, çiftet dhe grupet e miqve. Çmimi i biletës zakonisht varion nga 500 deri në 1.000 lekë, në varësi të filmit apo eventit të organizuar.

Një tjetër shembull është Cinespia 67, një projekt më i vogël dhe me karakter më alternativ.

Ndryshe nga modeli më komercial i Open Air Tirana, ky koncept krijon atmosferën e një oborri artistik ku filmi shoqërohet me aktivitete kulturore dhe sociale. Kapaciteti është më i kufizuar, ndërsa publiku synon më shumë eksperiencën sesa thjesht ndjekjen e filmit. Edhe këtu biletat zakonisht luhaten në intervalin 500 deri në 1.000 lekë.

Ndërkohë, Amfiteatri i Tiranës pranë Liqenit Artificial ka shërbyer herë pas here si një hapësirë për projeksione filmash, festivale apo aktivitete kulturore në natyrë.

Ndonëse nuk është një kinema e posaçme, kapaciteti i tij është shumë më i madh se ai i nismave private dhe e bën të përshtatshëm për aktivitete masive. Në shumë raste, projeksionet e organizuara aty kanë qenë pa pagesë ose me tarifa simbolike.

Këto eksperimente tregojnë se publiku shqiptar është i gatshëm të konsumojë filmin edhe jashtë sallës tradicionale. Megjithatë, tregu mbetet ende në një fazë fillestare.

Ndryshe nga qytete si Athina, Milano apo Barcelona, Tirana nuk ka ende një rooftop cinema të mirëfilltë, ku filmi të kombinohet me darkën, koktejet dhe një eksperiencë premium urbane.

Modelet ekzistuese janë më afër konceptit të parkut veror sesa një destinacioni lifestyle. Kjo sugjeron se, përtej rikthimit të kinemasë klasike, ekziston ende hapësirë për forma të reja investimi që e trajtojnë filmin jo vetëm si produkt kulturor, por edhe si eksperiencë sociale dhe turistike.

 

Protestat ulin frekuentimin në kinema

Një tjetër faktor i përkohshëm që ka ndikuar në uljen e frekuentimit të kinemave janë edhe protestat e mbrëmjes në qendër të Tiranës. Orari i tyre përkon me fashën më të rëndësishme të shfaqjeve, pas punës dhe shkollës, duke ndryshuar planet e daljes për shumë qytetarë.

Përveç trafikut dhe vështirësive në lëvizje, vëmendja publike është zhvendosur drejt zhvillimeve në shesh, duke prekur jo vetëm kinematë, por edhe forma të tjera argëtimi në qytet.

 

Një kinema e re në hartën e Tiranës

Ndërsa tregu i kinemave në Shqipëri dominohet nga Cineplexx dhe Millenium, prej vitit 2026 publiku ka edhe një alternativë tjetër: kinemanë “Drita”, pranë Arkivit Qendror Shtetëror të Filmit (AQSHF), e drejtuar nga Eljan Tanini.

Sipas AQSHF-së, hapësira synon të shërbejë jo vetëm si sallë shfaqjesh, por edhe si pikë e turizmit kulturor, ku vizitorët mund të njihen me historinë e kinematografisë shqiptare.

Tarifat e biletave në Kinema “Drita”:

• 100 lekë – fëmijë deri në 18 vjeç
• 200 lekë – të rritur
• 300 lekë – vizitë me guidë në AQSHF
• 500 lekë – vizitë + shfaqje filmi

Salla mund të merret me qira edhe për aktivitete të ndryshme, me tarifë 20 mijë lekë në orë. Kinemaja organizon gjithashtu shfaqje të filmave shqiptarë, filmave të restauruar dhe aktivitete që lidhen me trashëgiminë filmike shqiptare.

Në një treg me vetëm pak salla aktive kinemaje, sipas drejtuesit të “Drita”, kjo formë kinemaje përfaqëson një model ndryshe: më shumë kulturore sesa komerciale.

 

LEXONI EDHE:

Klemi Sinakoli: Në vitin 2026 presim të kalojmë fitimet e vitit rekord 2019

The post Çfarë shikojnë shqiptarët; Argëtimi me abonim apo me biletë? appeared first on Revista Monitor.

Flet Klemi Sinakoli, Drejtor Marketingu i Cineplexx Albania

 

Pas viteve kur platformat streaming dukeshin se po e zhvendosnin argëtimin brenda shtëpisë, kinematë po rikthejnë publikun në sallë.

Në këtë intervistë për “Monitor”, Klemi Sinakoli, Drejtor Marketingu i Cineplexx Albania, flet për rikthimin e audiencës pas pandemisë, konkurrencën me Netflix dhe Disney+, fuqinë reale të filmave shqiptarë për të mbushur sallat dhe sfidat e një tregu ende të përqendruar kryesisht në Tiranë.

Sipas tij, viti 2026 pritet të tejkalojë edhe rezultatet rekord të vitit 2019, ndërsa kinemaja po përpiqet të fitojë terren duke ofruar atë që streaming nuk mund ta zëvendësojë: eksperiencën kolektive.

 

Si ka ndryshuar frekuentimi i kinemave në Shqipëri gjatë viteve të fundit? A jemi kthyer plotësisht në nivelet para pandemisë?

Frekuentimi i kinemave në Shqipëri ka kaluar një periudhë transformimi të fortë pas pandemisë. COVID-19 ndryshoi ndjeshëm zakonet e publikut dhe për një kohë e shtyu audiencën drejt platformave streaming, të cilat rritën ndjeshëm prodhimet e tyre dhe shtuan numrin e abonentëve.

Por shumica e filmave streaming nuk e kanë magjinë e kinemasë. Megjithatë, vitet e fundit tregojnë rikthimin gradual dhe të qëndrueshëm në kinema, i nxitur nga rikthimi i filmave blockbuster dhe nga rritja e prodhimit të filmave shqiptarë.

Trendi i rritjes është pozitiv dhe, për më tepër, në 2026 presim të kalojmë rezultatet e vitit 2019 (i cili ka qenë viti më i mirë për kinemanë), dhe zakoni i të shkuarit në kinema po riafirmohet si përvojë unike që nuk zëvendësohet nga shikimi në shtëpi.

 

Cilat janë periudhat më të forta të vitit për kinematë dhe cilët faktorë ndikojnë më shumë në rritjen e audiencës?

Periudhat më të forta për kinematë janë zakonisht festat e fundvitit, dimri, por nuk ngelet pas as vera, e cila pas fenomenit Barbenheimer të vitit 2023 e sheh kinemanë gjatë verës si një ndër aktivitetet kryesore.

Faktorët kryesorë që ndikojnë në rritjen e audiencës janë oferta e ndryshme, pushimet shkollore, aktivitetet sociale rreth filmit dhe trendet e ndryshme rreth një filmi në rrjetet sociale.

Sa më shumë kinemaja lidhet me një event apo eksperiencë, aq më e fortë është përgjigjja e publikut.

 

Sa ka ndryshuar profili i publikut? A janë më shumë të rinjtë që frekuentojnë kinemanë apo po rikthehen edhe familjet dhe grupmoshat më të rritura?

Profili i publikut është bërë më i larmishëm. Të rinjtë mbeten një segment shumë aktiv, por vihet re edhe rikthimi i familjeve dhe grupmoshave më të rritura, sidomos për filma familjarë, shqiptarë apo evente speciale.

Kinemaja nuk shihet më vetëm si argëtim për të rinjtë, por si një hapësirë sociale për të gjitha grupmoshat.

Por për t’u theksuar është fakti që Gen Z e sheh kinemanë si një ndër ambientet e tyre më të preferuara; këtë gjë e ndihmon edhe fakti që mundohemi të sjellim çdo prodhim që lidhet me shijet e tyre, që më përpara nuk kanë qenë prodhime për kinema, si p.sh. anime, koncerte live etj.

 

Sa ndikim kanë platformat si Netflix, Disney+ apo Prime Video në vendimin e publikut për të mos ardhur në kinema? A e ndieni këtë konkurrencë realisht në shitje?

Kinemaja dhe arti në përgjithësi nuk konkurrojnë vetëm brenda vetes (filmi me filmin ose shfaqja me shfaqjen), por konkurrojnë me një botë mjaft aktive të udhëhequr nga mediat online.

Platformat streaming kanë ndikim real dhe kanë ndryshuar mënyrën se si publiku konsumon përmbajtje, por nuk e kanë zëvendësuar kinemanë.

Ato janë më shumë një alternativë për shikim në shtëpi, ndërsa kinemaja ofron një përvojë kolektive, emocionale dhe teknologjikisht superiore.

Konkurrenca ekziston, por nuk e shoh si shkatërruese; përkundrazi, na ka shtyrë të fokusohemi më shumë tek eksperienca, eventi, emocioni dhe sjellja e teknologjive më të fundit në rajon.

P.sh., në Kosovë ndodhet salla më moderne në rajon me teknologjinë e fundit në botë IMAX, një investim mbi 3 milionë euro vetëm për një sallë.

 

A kanë filmat shqiptarë fuqi reale për të mbushur sallat? Cilat kanë qenë rastet më të suksesshme dhe çfarë i ka bërë të funksionojnë?

Po, filmat shqiptarë kanë dëshmuar se kanë fuqi reale për të mbushur sallat, sidomos kur trajtojnë tema që publiku i ndjen si të afërta. Rritja e prodhimit vendas, cilësia më e mirë teknike dhe promovimi i duhur kanë luajtur rol kyç.

Filmat që kanë funksionuar më mirë janë ata që kombinojnë humorin me elemente komerciale dhe komunikim sa më të thjeshtë me audiencën.

Publiku është distancuar tanimë nga shumë tema të konsideruara të vjetra dhe të stërtrajtuara në Shqipëri. Shohim një diferencë të madhe midis prodhimeve të kinemasë autor dhe prodhimit të ashtuquajtur komercial.

 

Cilat janë vështirësitë më të mëdha të sektorit?

Duhet përmendur që Shqipëria zë një vend kryesor në rajon për sa i përket prodhimit kinematografik, por edhe shikueshmërisë në salla të këtyre filmave. Në Shqipëri po prodhohen shumë filma privatë dhe po mbushin plot sallat e kinemave.

Një vështirësi e industrisë është centralizimi vetëm në Tiranë i kinemave dhe vështirësia për të shkuar në rrethe. Sallat e mirëfillta që funksionojnë çdo ditë me prodhimet e fundit mungojnë.

Të vetmet kinema në rrethe janë: Kinema Rozafa në Fish City, Elbasan, një nismë private, dhe Kinema Republika në Shkodër, e cila administrohet nga Bashkia e Shkodrës dhe i ka sjellë publikut shkodran premierat e fundit botërore në kohë reale.

Që të rritet sa më shumë tregu, duhet të kemi kinema në shumë qytete, si dhe të rritet bashkëpunimi rajonal, që filmi shqip të ndiqet më shumë edhe në Kosovë dhe trevat shqipfolëse.

 

Sa i rëndësishëm është eventi rreth filmit: premierat, netët tematike, aktivitetet speciale, krahasuar me vetë filmin?

Eventi është bërë pothuajse po aq i rëndësishëm sa vetë filmi. Premierat, netët tematike, aktivitetet speciale dhe përfshirja e audiencës e kthejnë shfaqjen në një eksperiencë.

Sot publiku nuk vjen vetëm për të parë një film, por për të jetuar diçka ndryshe. Sapo kaluam një përvojë fantastike me Michael dhe Devil Wears Prada, ku u munduam të sillnim një “spektakël” përpara filmit.

 

A është bërë çmimi i biletës një faktor frenues për publikun, sidomos për familjet? Si e menaxhoni balancën mes kostos dhe aksesueshmërisë?

Në Shqipëri kemi ende një çmim mesatar të biletës në krahasim me rajonin e Europës Juglindore, por nuk mungojnë ofertat për familje (me çmim të reduktuar ose dita e kinemasë, e hëna me çmim të reduktuar, kartat e besnikërisë etj.).

Për këtë arsye, promocionet, ditët speciale, ofertat familjare dhe paketat e posaçme janë mënyra për ta mbajtur kinemanë të përballueshme pa kompromentuar cilësinë.

 

A ka ndryshuar modeli i konsumit të klientit brenda kinemasë, për shembull shpenzimet për ushqime, pije apo eksperienca premium?

Po, modeli i konsumit ka evoluar. Publiku sot është më i interesuar për produkte cilësore, eksperienca premium dhe komoditet. Ka më shumë vëmendje ndaj përvojës totale, jo vetëm biletës së filmit.

 

A shihni interes në rritje për formate të tjera si evente sportive live, koncerte apo përmbajtje alternative në sallat e kinemasë?

Po, ka një interes në rritje për përmbajtje alternative. Eventet sportive live, koncertet apo shfaqjet speciale krijojnë një dimension të ri për sallat e kinemasë dhe tërheqin audienca që ndoshta nuk do të vinin vetëm për një film.

Kjo është një mundësi shumë e mirë për diversifikim dhe rritje.

Koncertet në kinema janë një eksperiencë që i afrohet deri diku eksperiencës reale të koncertit. Shfaqjet e koncerteve të One Direction, BTS, Metallica, Pink Floyd, Taylor Swift dhe së fundmi Billie Eilish janë ndër organizimet që ne i bëjmë me shumë dëshirë për fansat e muzikës.

 

LEXONI EDHE:

Çfarë shikojnë shqiptarët; Argëtimi me abonim apo me biletë?

 

The post “Në vitin 2026 presim të kalojmë fitimet e vitit rekord 2019” appeared first on Revista Monitor.

Kina nuk mund dhe nuk do t’i shpëtojë aleatët amerikanë të përmasave të mesme nga Donald Trump

 

Për demokracitë liberale të përmasave të mesme, viti 2026 rrezikon të jetë një vit i vetmuar. Udhëheqësit perëndimorë kërcënohen dhe përqeshen nga një Amerikë, mbrojtja e së cilës u duhet ende për momentin, si oborrtarë që durojnë talljet e një mbreti të plakur dhe mizor.

Për ta bërë vetminë e tyre edhe më të plotë, Kina, fuqia tjetër e madhe e ditëve të sotme, as nuk dëshiron dhe as nuk mund të bëhet miku alternativ i Perëndimit, shkruan The Economist.

Mark Carney, kryeministri i Kanadasë, bëri thirrje që fuqitë e mesme të qëndrojnë dhe të bashkëpunojnë në “koalicione të vullnetarëve”, në një fjalim të drejtpërdrejtë në Forumin Ekonomik Botëror në Davos më 20 janar. “Ne jemi në mes të një çarje, jo të një tranzicioni”, deklaroi ai.

Ai akuzoi shtetet më të forta se po përdorin varësitë ekonomike, financiare dhe të zinxhirit të furnizimit si armë.

“Në një botë rivaliteti mes fuqive të mëdha, vendet në mes kanë një zgjedhje: të konkurrojnë me njëra-tjetrën për favore”, ose të formojnë grupime me mendësi të ngjashme për t’u mbrojtur dhe për të menaxhuar rreziqet, tha Carney.

Në rastin e tij, kjo do të thotë të reduktohet varësia ekonomike nga Amerika. Ai përmendi partneritete strategjike që ka nënshkruar me Kinën dhe Katarin.

Megjithatë, Carney nuk pretendoi se Kina është një zgjidhje universale për varësinë nga Amerika. Mënyrat e Kinës, të udhëhequra nga interesat dhe që shpërfillin vlerat, u përshtaten fuqive të mesme transaksionale në rajone si Gjiri Persik.

Por për vendet që synojnë të mbrojnë vlera themelore, të respektojnë të drejtat e njeriut dhe të jenë “parimore dhe pragmatike”, për të përdorur fjalët e Carney-t, Kina ofron vetëm një mbrojtje të pjesshme.

Gjatë vizitës në Kinë nga 14 deri më 17 janar, Carney tha se Kanadaja do të importojë 49 mijë automjete elektrike të prodhuara në Kinë me kushte preferenciale.

Kjo bie ndesh me strategjinë e Amerikës për t’i mbajtur jashtë Amerikës së Veriut automjetet elektrike kineze me tarifa 100%, një politikë të cilën Kanadaja e kishte pranuar në vitin 2024, duke iu nënshtruar ndikimit të Amerikës si blerëse e më shumë se dy të tretave të eksporteve kanadeze.

Në këmbim të këtyre lëshimeve nga ana e Carney-t, Kina sinjalizoi se do të blinte më shumë produkte bujqësore dhe lëndë djegëse fosile nga Kanadaja, ndër të tjera. Ajo tregoi gatishmëri për të ngrohur marrëdhënie që kishin qenë të ftohta për pjesën më të madhe të dekadës së fundit.

Ka pasur diskutime të lehta, përfshirë edhe mes komentatorëve konservatorë në Amerikë, se Carney po merrte anën e Kinës kundër Trump.

Megjithatë, mirëpritja e Kinës për Carney mbeti larg nga një marrëveshje e re madhore. Ndërsa ishte në Pekin, Carney falënderoi Kinën për një partneritet “që na përgatit mirë për rendin e ri botëror”.

Fjalët e tij të ngrohta nuk u kthyen me të njëjtën frymë nga udhëheqësi i Kinës, Xi Jinping, i cili shkurtimisht i këshilloi Kanadasë të ndërtojë lidhje të bazuara në respekt.

Mediat zyrtare kineze sugjeruan se tensionet dypalëshe të së kaluarës kishin zbuluar “realitete” të rëndësishme për Kanadanë.

Një tjetër fuqi e mesme, Britania, pritet të dërgojë kryeministrin e saj në Kinë. Edhe pse asnjë kryeministër britanik nuk e ka vizituar Kinën prej tetë vitesh, ambiciet për misionin e Sir Keir Starmer janë të ulëta.

Në Whitehall flitet se Sir Keir do të promovojë interesat e biznesit britanik (priten njoftime optimiste për uiskin skocez apo salmonin) dhe në përgjithësi do të normalizojë idenë se udhëheqësit britanikë duhet të angazhohen me ekonominë e dytë më të madhe në botë.

Në heshtje, ai mund të kërkojë bashkëpunim më të thellë në shkencat e jetës dhe teknologjinë e gjelbër, edhe pse investimet kineze deri më tani janë kufizuar nga lobimi amerikan dhe nga debatet e brendshme nëse turbinat kineze të erës apo teknologji të tjera rrezikojnë sigurinë kombëtare.

Zyrtarët britanikë janë të përgatitur për tituj në shtyp mbi “Keir-in e përkulur” që u bën lajka “tiranëve kinezë”.

Si paralajmërim, politikanë të opozitës më 20 janar akuzuan qeverinë për “dorëzim” pasi miratoi një projekt të vonuar prej kohësh, që Kina të ndërtojë një ambasadë të madhe pranë Kullës së Londrës.

Politikanë dhe media konservatore kanë folur për Kinën që përdor një “mega-ambasadë” për të përgjuar kabllot e komunikimit që kalojnë pranë zonës, ose për të sulmuar disidentët e vendosur në Britani, madje duke mbyllur disa prej tyre në dhoma bodrumi të dalluara në planet.

Pa dyshim, shërbimet e sigurisë në mbarë botën demokratike i quajnë agjentët dhe hakerat kinezë një kërcënim të pakrahasueshëm, qoftë duke vjedhur sekrete, duke korruptuar politikanë, duke përgjuar infrastrukturën kritike apo duke i nënshtruar qytetarët kinezë jashtë vendit ndaj survejimit dhe ngacmimeve.

Por paniku për një “super-ambasadë” është i keqdrejtuar dhe i dobët. Kina nuk ka nevojë për ambiente diplomatike për të tentuar të përgjojë; këtë mund ta bëjë nga një magazinë me qira.

Shërbimet kibernetike britanike janë të nivelit botëror dhe e konsiderojnë kompleksin e planifikuar kinez si një kërcënim të menaxhueshëm.

Që Kina të mbajë të burgosur në bodrumet e ambasadës do të ishte një rrezik i çmendur. Më thjesht, është shenjë vetëbesimi, jo nënshtrimi, t’i lejohet një vendi të madh të ndërtojë një ambasadë të madhe.

Në fund të viteve 1930, Britania toleroi përdorimin nga Gjermania naziste të një ambasade madhështore që shikonte nga The Mall, edhe pse ambasadori i saj, Joachim von Ribbentrop, urrehej për përpjekjet për të joshur aristokratë të cilët prireshin drejt pajtimit dhe për dhënien e përshëndetjeve hitleriane në evente.

 

Kina nuk pritet ta lehtësojë këtë proces

Edhe pse politika e brendshme ndihmon për të shpjeguar agjendën modeste të Sir Keir në Kinë, ambiciet e ulëta janë edhe strukturore. Nëse Britania shpreson të mbrohet nga presioni i stilit trumpian, Kina është pak ndihmë.

Varësitë më të mëdha të Britanisë nga Amerika lidhen me asete si parandalimi bërthamor, avionët luftarakë dhe shërbimet digjitale, përfshirë kompjuterizimin në “cloud”. Britania, ashtu si fuqitë e tjera perëndimore, nuk është gati të blejë armë kineze apo shërbime kineze të ruajtjes së të dhënave.

Edhe në fusha më të padëmshme, historia e Kinës në përdorimin e zinxhirëve të furnizimit si armë e bën pak ngushëlluese zëvendësimin e varësisë nga Amerika me varësi nga Kina.

Nëse mbrojtja është e vështirë, a mund të fitojnë demokracitë liberale më shumë peshë gjeopolitike duke kërcënuar se do t’i kundërvihen Amerikës dhe do të afrohen më shumë me Kinën?

Një pengesë e madhe është kujdesi i Kinës.

Në Pekin, zyrtarët ankohen me përçmim se kanë besuar mburrjet e udhëheqësve perëndimorë për t’u bërë më autonomë nga Amerika, vetëm për t’i parë ata të rreshtohen kur Uashingtoni ngriti zërin.

Si për Xi, ashtu edhe për Trump, ajo që ka rëndësi është fuqia. Në këto kohë të vetmuara për aleatët e përmasave të mesme të Amerikës, Kina nuk është shpëtimtare.

 

The post Udhëheqësit perëndimorë lundrojnë në një botë të vetmuar appeared first on Revista Monitor.

Një udhërrëfyes për krizën e kredisë private. Pse investitorët e alarmuar po nxitojnë të tërheqin paratë, shkruan The Economist

 

Buttonwood Tree Capital blen Main Road Incorporated, një kompani prodhuese, për 1 miliard dollarë. Kush e paguan faturën?

Gjysma shlyhet me para në dorë nga fondi më i fundit i kapitalit privat të Buttonwood, investitorët e të cilit e kanë bllokuar kapitalin e tyre për një dekadë. Gjysma tjetër, pra “leva” në këtë marrëveshje blerjeje me levë financiare, merret hua nga tregjet amerikane të kredisë.

Historikisht, telefonata e parë e fondit do të ishte për bankierët në Goldman Sachs ose Deutsche Bank, të cilët me kënaqësi do të mbulonin koston e marrëveshjes përpara se t’ua shisnin borxhin investitorëve, qoftë si hua bankare, të cilat kanë norma interesi luhatëse, qoftë si bono me risk të lartë, që zakonisht kanë norma fikse.

Por vitet e fundit, partnerët e Buttonwood kanë zgjedhur, në vend të kësaj, të kalojnë Park Avenue dhe të marrin hua nga një prej konkurrentëve të tyre.

Kjo e fundit është kredia private: firmat e kapitalit privat që marrin hua nga firma të tjera të kapitalit privat për të blerë kompani. Kjo tregti e thjeshtë, që një dekadë më parë ishte relativisht e rrallë, tani po shkakton alarm në zyrat luksoze të Wall Street-it dhe në ato më të zymta brenda bankave qendrore.

Stoku i papaguar i këtyre huave është i vështirë të matet, por është afërsisht sa madhësia e tregjeve të huave me levë financiare, 1.4 trilionë dollarë, dhe e bonove me risk të lartë, 1.5 trilionë dollarë.

Rritja e kredisë private pasqyron pjesërisht rregullimin që uli marrjen e riskut nga bankat pas krizës financiare globale të viteve 2007-09. Ndryshe nga huatë me levë financiare dhe bonot e rrezikshme, huatë private nuk e ekspozojnë kurrë drejtpërdrejt një bankë ndaj huamarrësve.

Firma si Blackstone dhe Apollo janë shndërruar nga shtëpi të kapitalit privat në supermarkete të kredisë, ku veprimtaria kryesore është huadhënia.

Kanë nisur të shfaqen çarje në kompanitë e zhvillimit të biznesit, ose BDC, një lloj fondi që mbledh para nga investitorët individualë për të dhënë hua private. BDC-të u krijuan nga Kongresi në vitin 1980 për të zgjeruar huadhënien për bizneset e vogla, por u rritën jashtëzakonisht shumë duke financuar blerje nga firmat e kapitalit privat.

Në total, aktivet e tyre, dhe ato të fondeve të ngjashme, janë rritur nga 230 miliardë dollarë në fund të vitit 2021 në gati 600 miliardë dollarë tani.

BDC-të vijnë në dy forma. BDC-të e listuara u lejojnë investitorëve të blejnë dhe shesin në bursë aksionet e tyre në fond, siç do të bënin me një kompani të zakonshme. BDC-të private, që përfshijnë struktura më të reja, jo.

Fonde të tilla rriten duke emetuar aksione të reja përmes menaxherëve të pasurisë për investitorë individualë, të cilët mund t’ia shesin ato fondit një herë në tremujor me një vlerë të caktuar nga menaxheri i fondit, vlera neto e aktiveve.

 

Shit pjesëmarrjen, jo iluzionin

Investitorët kanë vendosur se i urrejnë të dyja. Një arsye është se një kombinim i normave më të ulëta të interesit dhe i tepricës së kapitalit që ndjek marrëveshjet ka bërë që kthimet e BDC-ve të bien.

Një arsye tjetër është se gjatë dekadës së fundit, fondet e kapitalit privat kanë shpenzuar një në çdo tre dollarë për të blerë kompani teknologjie, çka do të thotë se portofolat e huave të BDC-ve janë të ekspozuara në mënyrë të ngjashme.

Gjatë valës së parë të blerjeve, në vitet 1980, Main Road do të shtronte rrugë; sot shet programe kompjuterike për menaxhimin e trafikut. Askush nuk e parashikoi sa shpejt Inteligjenca Artificiale do të ndryshonte perceptimet mbi modelet e biznesit të këtyre firmave.

Investitorët në BDC-të publike mund thjesht të shesin aksionet e tyre. Por është hapur një hendek mes asaj që huadhënësit thonë se vlejnë aksionet në fondet e tyre, vlera neto e aktiveve, dhe asaj që investitorët janë të gatshëm të paguajnë për to në bursë, çmimi i aksionit.

Fondet me aktive mbi 3 miliardë dollarë tregtohen me një zbritje mediane prej 25% ndaj vlerës neto të aktiveve, krahasuar me 16% në fillim të vitit dhe pothuajse pa zbritje një vit më parë.

KKR, firma e investimeve, blerja e së cilës e RJR Nabisco, një konglomerat ushqimor dhe duhani, u përjetësua si simbol i teprimeve të viteve 1980, tani administron pjesërisht një fond të quajtur FS KKR Capital Corp.

Ai mund të blihet për më pak se gjysmën e vlerës së tij neto të aktiveve. Një interpretim është se normat e kthimit për BDC-të do të jenë më të ulëta se kostoja e kapitalit të tyre. E thënë ndryshe, investitorët besojnë se vlera e huave të tyre është mbivlerësuar.

Mbajtësit e BDC-ve private duan po ashtu të tërhiqen, por përballen me një problem tjetër gjatë rrugës drejt daljes. Në teori, ata mund të marrin çmimin që duan, pasi aksionet e tyre riblihen gjithmonë me vlerën neto të aktiveve, por mund të mos ketë treg ku t’i shesin.

BDC-të private u lejojnë menaxherëve të tyre të kufizojnë riblerjet në 5% të aksioneve çdo tremujor, për të shmangur shitjen e huave jolikuide në panik. Kërkesat për riblerje tani e kalojnë këtë kufi, duke shkaktuar panik, i cili nga ana e vet po bën që edhe më shumë investitorë të kërkojnë paratë e tyre mbrapsht.

Problemi nuk është, siç kanë sugjeruar disa, aq shumë fakti që investitorët nuk e kuptojnë çfarë kanë blerë. Më shumë është se menaxherët e aktiveve nuk po arrijnë të vendosin çfarë kanë shitur. Disa e shohin kufirin 5% si rregullin e prerë që ai është, në aspekt kontraktual.

Ares, Apollo dhe BlackRock kufizuan secili riblerjet në 5% në BDC-të e tyre private gjatë tremujorit të parë, pavarësisht kërkesave prej 11.6%, 11.2% dhe 9.3% përkatësisht.

Të tjerë janë përpjekur fort t’u bëjnë qejfin investitorëve të tyre. BDC-ja më e madhe e vetme, e hedhur në treg nga Blackstone në vitin 2021 dhe që tani menaxhon një shumë prej 83 miliardë dollarësh investime, ribleu 7.9% të aksioneve të saj në mars, pjesërisht duke injektuar 150 milionë dollarë para nga stafi i vet.

Oaktree lejoi 8.5% të aksionerëve të largoheshin nga një prej fondeve të saj javën e kaluar, duke paguar disa prej tyre me para nga Brookfield, kompania mëmë e saj.

Rasti më i çrregullt është ai i Blue Owl, një huadhënës i përqendruar te kompanitë e teknologjisë, që është rritur nga 50 miliardë dollarë aktive nën menaxhim në vitin 2021 në më shumë se 300 miliardë dollarë sot.

Në janar ai lejoi që më shumë se 15% e aksioneve në një prej fondeve të tij të ribliheshin, me shpresën se investitorët do të bindeshin se fondi kishte likuiditet të mjaftueshëm. Kjo nuk i ka ndalur ata të nxitojnë drejt daljes.

Blue Owl pezulloi riblerjet në një fond tjetër, të cilin duket se po e mbyll gradualisht. Aksionet kanë humbur dy të tretat e vlerës së tyre që nga kulmi në fillim të vitit të kaluar.

Më 2 prill, Blue Owl tha se do t’i kufizonte tërheqjet në 5% për dy prej fondeve të tij, pasi kërkesat për riblerje u rritën në 40.7% dhe 21.9%.

Spiralja e riblerjeve ka të ngjarë të vazhdojë për aq kohë sa investitorët mund të riblejnë aksionet e tyre në BDC-të private dhe të blejnë aksione në fonde të ngjashme me zbritje në bursë. Do të ishte marrëzi të mos e bënin.

Sa më shumë investitorë ta ushtrojnë këtë mundësi, aq më shumë të tjerët do të shqetësohen se huatë më të mira do të shiten për të përballuar riblerjet. Për sa kohë fondet mbajnë varur përpara investitorëve mundësinë për të kaluar kufirin 5% të riblerjeve, ata që e kufizojnë atë do të shkaktojnë panik.

Disa fonde janë veçanërisht të cenueshme. Cliffwater, një menaxher relativisht pak i njohur i aktiveve, thuhet se është përballur me kërkesa riblerjeje prej 14% për fondin e tij të huadhënies korporative këtë tremujor.

Ai është rritur nga më pak se 20 miliardë dollarë aktive në vitin 2023 në 42 miliardë dollarë sot. Në vend që t’u japë hua drejtpërdrejt kompanive si shumica e fondeve, rreth 40% e zotërimeve të tij janë mjete të tjera investimi.

BDC-të private përbëjnë 8% të totalit të investimeve të tij. Kjo jo vetëm që rrit më tej levën financiare të këtyre fondeve, por krijon edhe mundësinë që riblerjet nga investitorët në fondin e Cliffwater të përhapen me efekt zinxhir te fondet e tjera.

Në fund të vitit të kaluar, një prej investimeve të tij më të mëdha ishte në një BDC private të drejtuar nga Barings, ku zotëronte pothuajse një të tretën e të gjitha aksioneve.

 

Kush e paguan faturën e PIK-ut

Trazira ka frymëzuar mosbesim moralizues te huadhënësit, të cilët pretendojnë se kredia private është në gjendje mjaft të mirë. Është e vërtetë që kapitali që po tërhiqet nga disa fonde është kompensuar nga hyrjet nga investitorë të rinj.

Dhe më shumë se një herë tregjet private janë kritikuar për hua që nuk i kanë dhënë. First Brands, një kompani pjesësh këmbimi për makina, dhe Tricolor, një huadhënës, të dy të përmendur vitin e kaluar si “buburreca” nga Jamie Dimon, drejtuesi i JPMorgan Chase, kishin marrë hua kryesisht nga bankat, dhe jo nga fondet e kredisë private, përpara se të akuzoheshin për mashtrim dhe të përfundonin në falimentim.

Një mbrojtje e zakonshme është se huatë në fondet e kredisë private nuk janë aspak aq problematike sa mendon tregu. Numri i huamarrësve që po ruajnë para duke i shtuar pagesat e interesit principalit të huasë në vend që t’i shlyejnë në para, e njohur si payment in kind ose PIK, nuk është shumë më i lartë se një vit më parë.

Lincoln International, një bankë investimi që vlerëson aktive për shumë fonde të kredisë private, thotë se kritikët duhet të bëjnë dallimin mes firmave me “PIK të mirë”, ku firmat po përdorin një mundësi të kahershme për të mos paguar interesin me para, dhe “PIK të keq”, ku kjo mundësi u është shtuar më vonë.

Megjithatë, “PIK-u i mirë” mund të përdoret edhe nga kompani që janë vërtet në gjendje të keqe.

Një analist në Bank of America ishte më i drejtpërdrejtë. “Media ende e fiksuar pas kredisë private”, thuhej në titullin e një analize që hidhte poshtë shqetësimet për industrinë.

Në të njëjtën kohë, tregtarët në të njëjtën bankë po u rekomandonin klientëve të tyre t’u viheshin kundër firmave financiare europiane të ekspozuara ndaj kredisë private. Më pas banka e tërhoqi këtë rekomandim.

Banka të tjera po u ofrojnë fondeve mbrojtëse mundësi të ngjashme. Disa tregtarë thonë se një valë falimentimesh korporative duhej të kishte ndodhur prej kohësh. Mjafton edhe një kujtesë e shkurtër për t’u shqetësuar seriozisht për huatë e mbajtura në fondet e kredisë private.

Përpara se bankat qendrore të rrisnin normat e interesit në vitin 2022, fondet e kapitalit privat po bënin marrëveshje me ritëm të furishëm dhe me çmime të larta. 25 blerjet më të mëdha të firmave të listuara publike të programeve kompjuterike mes viteve 2019 dhe 2022 u kryen me një vlerësim prej nëntë herë të ardhurat e firmës objektiv.

Sot firmat amerikane të listuara të programeve kompjuterike tregtohen mesatarisht me vlerë trefishin e të ardhurave të tyre.

Herët a vonë borxhet e marra në këto marrëveshje duhet të rifinancohen: njësoj si qeveritë, kompanitë që marrin hua shumë varen nga gjykimi i huadhënësve të tyre.

Sipas S&P, një kompani mesatare e programeve kompjuterike e mbajtur nga fondet e kredisë private ka marrë hua sa rreth tetëfishi i fitimeve të saj vjetore. Gjysma e këtyre kompanive kanë flukse monetare negative.

Menaxherët e fondeve të kapitalit privat mund të argumentojnë se thjesht u duhet të investojnë në kompanitë që zotërojnë për t’i bërë ato mjete të vlefshme, dhe jo viktima të pafuqishme, të tronditjes nga IA-ja. Por me shumë gjasë do ta kenë të vështirë t’i bindin huadhënësit për këtë.

Industria nuk ka ndonjë reputacion të fortë për përmirësimin real të mënyrës se si operojnë kompanitë që zotëron. Dhe kur dështojnë kompanitë e programeve kompjuterike, huadhënësit druhen se do të ‘paguhen’ me karrige zyre, MacBook dhe ushqime të paketuara.

Çfarëdo aktivesh jo materiale që këto kompani mund të kenë, ato mbahen gjallë nga punonjësit, të cilët, në një rast të tillë, do ta kishin parë vlerën e aksioneve të tyre në kompani të bëhej zero.

Perspektiva e normave më të ulëta të rikuperimit në huatë e dështuara do t’i shtyjë lart normat e interesit, duke i bërë mospagesat më të mundshme.

Por përpara se huadhënësit të humbasin qoftë edhe një qindarkë, investitorët në fondet e kapitalit privat duhet të humbasin gjithçka.

Këta investitorë janë një grup i pazakontë studiuesish, mësuesish shkolle dhe sheikësh. Universitetet elitare amerikane, të njohura si Ivy League, u joshën nga kapitali privat që në vitet 1980.

Rreth 40% e fondeve të tyre të mëdha të dhurimeve janë të investuara në të tilla fonde. Edhe fondet amerikane të pensioneve publike dhe fondet sovrane të pasurisë nga Lindja e Mesme janë zhytur deri në gju në to.

Humbësit e radhës më të mëdhenj janë vetë firmat e tregjeve private. Nëse struktura të thjeshta si BDC-të mund të shkaktojnë kaq shumë telashe, çfarë të ardhmeje mund të ketë për mjetet më ‘ekzotike’ që ato duan t’u shesin investitorëve individualë, si për shembull fondet e tregtuara në bursë që mbajnë aktive private?

Megjithatë, më 30 mars Departamenti amerikan i Punës shpalli një rregull të propozuar që u lejon llogarive të pensionit 401k të investojnë në aktive private. Pikërisht në kohë, thonë cinikët, që investitorët institucionalë të shkarkojnë pjesëmarrjet e padëshiruara në fondet e kapitalit privat dhe të kredisë.

Aksionet në kompanitë e tregjeve private kanë rënë me më shumë se një të katërtën këtë vit.

Raporti mes vlerës në treg të Goldman Sachs dhe Blackstone është një tregues i mirë i transformimit të financës amerikane nga një sistem i dominuar nga bankat në një sistem që mbështetet te firmat e investimeve.

Pas pesë vitesh gjatë të cilave vlenin afërsisht njësoj, Goldman Sachs tani vlen gati dy herë më shumë se Blackstone, siç ndodhte gjatë pjesës më të madhe të viteve 2010.

Nëse problemet do të ndaleshin aty, mes fondeve të investimit dhe menaxherëve të tyre, rregullatorët do ta përgëzonin veten për një punë të bërë mirë.

Megjithatë, askush nuk po feston. Përkundrazi, lidhjet e ndërlikuara mes kredisë private dhe qosheve të sistemit financiar ku dështimet mund të jenë katastrofike po i bëjnë të pyesin sa më i sigurt është vërtet Wall Street-i i ridizajnuar.

Le të nisim nga bankat. Vitet e fundit bankat kanë qenë të prira t’u japin hua huadhënësve të tjerë sesa të japin hua drejtpërdrejt për kompani të rrezikshme. Gjatë dekadës së fundit, huatë nga bankat për institucionet financiare jo-bankare janë rritur tri herë më shpejt sesa aktivet e tyre totale.

Kjo përfshin edhe BDC-të. Për çdo dollar që një BDC mbledh nga investitorët, një tjetër merret hua ose nga tregu i bonove, ose nga bankat, ngjashëm me marrëveshjet e blerjeve me levë financiare që ato financojnë në fund.

Studiuesit në Rezervën Federale vlerësuan se në fund të vitit 2024 bankat kishin marrë angazhim të jepnin 87 miliardë dollarë hua për BDC-të. JPMorgan Chase dhe Wells Fargo janë ndër huadhënësit më aktivë. Po ashtu edhe bankat më të vogla amerikane dhe bankat e mëdha europiane.

Pavarësisht se mbetet jashtë 50 bankave më të mëdha amerikane, EverBank mban portofolin e 17-të më të madh të huave për institucionet financiare jo-bankare.

Vetë EverBank zotërohet nga investitorë të kapitalit privat. Barclays dhe Deutsche Bank kanë thënë të dyja se pak më shumë se 5% e huave të tyre janë për fondet e kredisë private.

Pastaj vijnë siguruesit. Kredia private dhe sigurimi i jetës e kanë transformuar njëri-tjetrin. Apollo krijoi Athene, krahun e vet të sigurimeve, në vitin 2009.

Një dekadë më vonë rivalët e tij nisën ta kopjonin këtë ide. Sot të gjitha shtëpitë e mëdha të tregjeve private ose zotërojnë sigurues drejtpërdrejt, ose kanë marrëveshje për të menaxhuar pjesë gjigante të aktiveve të tyre.

Logjika është e thjeshtë: siguruesit investojnë në aktive jolikuide me kthime më të larta, ndërsa menaxherët e aktiveve fitojnë shkallë më të madhe për t’i dhënë ato hua në mënyrë më efikase dhe për të mbledhur tarifa.

Vështirësitë në portofolat e kapitalit privat do të shfaqeshin në dy qoshe të bilanceve të siguruesve të jetës. Njëra janë obligacionet e kolateralizuara të huave, të cilat grumbullojnë kryesisht hua bankare dhe, gjithnjë e më shumë, hua private dhe ua shesin riskun siguruesve, por edhe bankave, shpesh në Japoni.

Në fund të vitit 2024, ato përfaqësonin 4% të aktiveve në pronësi të siguruesve të jetës, sipas Moody’s, por deri në 18% te një firmë, Security Benefit.

Në qoshen e dytë ndodhet një palë mekanizmash që siguruesit përdorin për të investuar në fondet e kredisë private: rated-note feeders, ku siguruesit marrin një vlerësim të lartë kreditor ndërsa investojnë në fonde private, dhe collateralised-fund obligations, të cilat grumbullojnë pjesëmarrje në fonde të tregjeve private.

Sipas KBRA, një agjenci vlerësimi që punon për të dyja, emetimet e reja u hodhën në më shumë se 17 miliardë dollarë dhe 26 miliardë dollarë respektivisht vitin e kaluar.

 

T’i mbash bankierët të pakënaqur

Këto shifra nuk duken shqetësuese pasi janë të vogla. Por është e lehtë të imagjinohet një skenar ku ndërlikueshmëria e këtij sistemi të rikonfiguruar të huadhënies pushon së qënuri virtyt. Nëse vrapi drejt daljes nga BDC-të vazhdon, fondet do të thërrasin linjat e patërhequra të huasë nga bankat për të përballuar riblerjet.

Në një rast të tillë ka gjasa që bankat të nisin të kundërshtojnë vlerësimin që fondi u bën huave. Çfarë ndodh më pas varet nga kushtet e huasë së bankës. Ndonjëherë bankat thjesht mund ta ulin vlerën e portofolit dhe të kërkojnë më shumë kolateral.

Më shpesh thirret një firmë e pavarur vlerësimi për të zgjidhur mosmarrëveshjen e ndërlikuar.

Siguruesit e jetës nuk financohen nga depozita që mund të tërhiqen me nxitim si bankat, por falë rregullimit të dobët marrëdhënia e industrisë me kredinë private ka marrë forma të reja të ndërlikuara që e errësojnë rrezikun.

Njëra është përdorimi i vlerësimeve private për aktivet e tyre. Në vitin 2024, Egan-Jones, një agjenci vlerësimi në rritje, thuhet se vlerësoi më shumë se 3 mijë aktive me vetëm 20 analistë.

Një tjetër shtresë ndërlikimi është përdorimi i financave offshore, që është zgjeruar me shpejtësi. Aktivet e risiguruara në Ishujt Kajman, ku mbikëqyrja është e dobët, janë rritur nga 23 miliardë dollarë në vitin 2020 në 101 miliardë dollarë sot.

Pastaj janë derivativët që siguruesit e jetës blejnë për t’u mbrojtur nga lëvizjet e normave të interesit. Në rast tronditjeje, siguruesit mund ta gjejnë veten shpejt duke shitur aktive private jolikuide për të mbuluar kërkesat për garanci shtesë në këto shkëmbime të normave të interesit.

Kur tregjet e kredisë tronditen, tregtarët shpesh kërkojnë një udhërrëfyes historik. Njëri është fundi i bumit të bonove me risk të lartë në fund të viteve 1980, kur sigurues të jetës të ekspozuar ndaj bonove me yield të lartë falimentuan.

Pikërisht pas kolapsit të Executive Life, një sigurues, Apollo e nisi aktivitetin e vet duke blerë borxh problematik. Tjetri është fundi i bumit të naftës shale në Amerikë në mesin e viteve 2010. Atëherë huamarrësit më të mëdhenj ishin kompanitë e naftës me levë të lartë, dhe jo firmat e programeve kompjuterike.

Pasojat bënë që yield-et e bonove të rrezikshme të arrinin në shifra dyshifrore në vitin 2016. Kjo duhet t’i shqetësojë investitorët në programe kompjuterike.

Gjëja më e çuditshme për tregjet e kredisë sot është se, ndërsa një segment po vihet nën presion, një tjetër po lulëzon. Gjendjet e kundërta pasqyrojnë të njëjtën goditje teknologjike nga IA-ja.

Mes tyre, Alphabet, Amazon, Meta dhe Oracle kanë shitur rreth 220 miliardë dollarë bono që nga fillimi i vitit të kaluar për të financuar investimet e tyre. CoreWeave dhe Nebius kanë emetuar bono të rrezikshme për të ndërtuar qendra të dhënash. Shitja në treg i borxhit të lidhur me këto “fabrika” ka arritur nivele rekord.

Këto dy histori paralele në tregjet e kredisë mbështeten në fund te të njëjtët investitorë, çka do të thotë se vëllimi i madh i borxhit të ri do ta rrisë koston për të gjithë.

Ato përfshijnë edhe të njëjtët huadhënës. Blue Owl është një huadhënës i madh për projektet e qendrave të të dhënave. Po ashtu edhe Blackstone.

Një këndvështrim është se këto firma kanë kaluar me sukses te mundësia e radhës e madhe në treg. Megjithatë, sa më gjatë do të vazhdojë ky bum, është e vështirë të dihet.

Kostoja e sigurimit kundër mospagesave për bonot e Oracle është rritur shumë kohët e fundit. Nuk është ende shenjë e një problemi të madh, por mund të jetë sinjali i parë i rrezikut.

The post Firmat e kapitalit privat appeared first on Revista Monitor.

Ditët e nxehta të këtij sezoni veror po shoqërohen me një fluks rekord të konsumit të energjisë elektrike, sipas një njoftimi në rrjetet sociale të Ministrisë të Infrastrukturës dhe Energjisë, Enea Karakaçi. Ai shtoi se ndërkohë ekipet e Operatorit të Sistemit të Transmetimit dhe Operatorit të Sistemit të Shpërndarjes po përballen njëkohësisht me situata të vështira të krijuara nga zjarret pranë nënstacioneve dhe linjave të transmetimit.

Më 12 gusht 2026 u regjistrua *rekordi i ri i konsumit ditor, me rreth 27,809 MWh*, ose 5% më shumë se rekordi i mëparshëm i 13 gushtit 2025.

Edhe *mesatarja ditore e konsumit për periudhën 1–12 gusht 2026 ka arritur në 25,787 MWh, rreth 22% më shumë se mesatarja e gushtit 2025*.

Korriku dhe gushti 2026 kanë shënuar nivelet më të larta të konsumit përkatësisht me 26,488 MWh dhe 27,809 MWh.

“Përballë kësaj kërkese rekord dhe kushteve të vështira në terren, ekipet e energjisë vijojnë punën pa ndërprerje për të garantuar sigurinë dhe vijimësinë e furnizimit”, tha ministri.

The post 12 gushti shënoi rekordin e konsumit të energjisë në vend appeared first on Revista Monitor.

Qeveria ka rikthyer sërish draftin për anëtarësimin e detyrueshëm të bizneseve në një Dho,ë Kombëtare, projekt që është kundërshtuar vazhdimisht nga bizneset.

Të gjitha subjektet tregtare aktive do të bëhen automatikisht anëtare të Dhomës Ekonomike Kombëtare, sipas projektligjit të ri “Për Dhomën Ekonomike Kombëtare”, të hedhur për konsultim.

Projektligji përcakton se çdo subjekt tregtar me status aktiv në Regjistrin Tregtar, në momentin e hyrjes në fuqi të ligjit, bëhet anëtar i Dhomës “ipso lege”, pra automatikisht. E njëjta gjë do të vlejë edhe për subjektet e reja që regjistrohen apo aktivizohen në Regjistrin Tregtar pas hyrjes në fuqi të ligjit.

Anëtarësim me detyrim i bizneseve në Dhomën Ekonomike Kombëtare, tarifat deri 70 mijë lekë/vit

 

Nga anëtarësimi i detyrueshëm përjashtohen subjektet që kanë detyrim të regjistrohen ose anëtarësohen në dhoma, urdhra profesionalë apo organizime të tjera të krijuara me ligj të posaçëm. “Anëtarësimi në Dhomën Ekonomike Kombëtare “ipso lege”, nuk zbatohet për subjektet tregtare që janë të detyruara të regjistrohen ose të anëtarësohen në dhoma, urdhra profesionalë, organizata profesionistesh, shoqata biznesit, dhoma bilaterale ose multilaterale biznesi të krijuar me ligj të posaçëm”, thuhet në projekligj.

Anëtarësimi do të shoqërohet me një tarifë vjetore regjistrimi, e cila do të bëhet e detyrueshme pas përfundimit të periudhës tranzitore të parashikuar në ligj.

Për subjektet që nuk janë tatimpaguese të tatimit mbi fitimin, tarifa do të jetë 1,000 lekë në vit. Për bizneset e tjera, tarifa do të miratohet nga Asambleja e Përgjithshme e Dhomës Ekonomike Kombëtare, në varësi të formës ligjore, madhësisë së ndërmarrjes, numrit të punonjësve dhe xhiros vjetore, por në çdo rast nuk do të mund të kalojë 70 mijë lekë në vit.

Për subjektet që regjistrohen për herë të parë në Regjistrin Tregtar, tarifa e vitit të parë do të jetë 1,000 lekë. Pas vitit të parë, ato do t’i nënshtrohen regjimit të përgjithshëm të tarifave.

“Periudha tranzitore” përkufizohet tashmë si periudha nga hyrja në fuqi e ligjit deri në përfundimin e mandateve të organeve ekzistuese të zgjedhura sipas ligjit aktual për Dhomat e Tregtisë dhe Industrisë. Gjatë kësaj periudhe, subjektet tregtare do të kenë statusin e anëtarit dhe do të gëzojnë të drejtat dhe detyrimet që rrjedhin nga anëtarësia, por nuk do të jenë të detyruara të paguajnë tarifën vjetore të regjistrimit.

Tarifa do të paguhet nëpërmjet sistemit bankar, jo më vonë se 30 prill i vitit pasardhës, ndërsa procedurat e mbledhjes dhe derdhjes së saj do të përcaktohen me akt nënligjor të Këshillit të Ministrave.

Mosshlyerja e tarifës do të përbëjë kundërvajtje administrative dhe do të dënohet me gjobë, masa e së cilës do të përcaktohet me akt nënligjor.

Dhoma Ekonomike Kombëtare parashikohet të funksionojë si person juridik i së drejtës publike dhe të ketë një rol më të gjerë sesa dhomat aktuale të tregtisë. Ajo do të përfaqësojë interesat e sipërmarrjes, do të koordinojë dhomat sektoriale dhe do të ushtrojë edhe funksione publike të deleguara. Ndër të tjera, Dhoma do të ketë rol në identifikimin, verifikimin dhe përditësimin e kodeve NVE të bizneseve, do të ofrojë mbështetje për procedurat e regjistrimit në QKB, do të lëshojë certifikata origjine, “Carnet ATA” dhe “Carnet TIR”, si dhe do të kryejë analiza dhe studime ekonomike. Projektligji parashikon gjithashtu që Dhoma Ekonomike Kombëtare të ketë akses në Regjistrin Tregtar, Regjistrin e Lejeve, Licencave dhe Autorizimeve, për ushtrimin e funksioneve të saj publike dhe shkëmbimin e të dhënave me Qendrën Kombëtare të Biznesit.

 

Biznesi kundër

Projektligji është kundërshtuar prej kohësh nga dhomat dhe shoqatat kryesore të biznesit. Në vitin 2024, 19 shoqata biznesi dhe dhoma tregtie iu drejtuan qeverisë me një letër të përbashkët kundër anëtarësimit të detyrueshëm në Dhomën Ekonomike Kombëtare, duke argumentuar se ai cenon lirinë e organizimit të sipërmarrjes.

Kundërshtimet u përsëritën edhe gjatë konsultimit publik nga Dhoma Amerikane e Tregtisë, Dhoma Italiane e Tregtisë, FIAA dhe organizata të tjera. Dhoma Amerikane argumentonte se anëtarësimi i detyrueshëm binte ndesh me parimin kushtetues të lirisë së organizimit dhe se tarifa e regjistrimit mund të kthehej në një barrë të re financiare për biznesin.

FIAA ngrinte shqetësime edhe për ndikimin e qeverisë mbi strukturën e re, ndërsa 19 organizatat që firmosën letrën e përbashkët kërkonin që çdo biznes të kishte të drejtën të zgjidhte vetë nëse dhe në cilën organizatë dëshironte të anëtarësohej.

Kundërshtimi ndaj këtij modeli nuk është i ri. Edhe në vitin 2016, qeveria tentoi të vendoste anëtarësimin e detyrueshëm të bizneseve në një dhomë tregtie, por u tërhoq pas kundërshtimit të fortë të shoqatave të biznesit.

Në atë kohë, përfaqësuesit e sipërmarrjes e cilësuan skemën si një “taksë të fshehtë” dhe shprehën shqetësimin se një model i tillë do të rriste kontrollin e qeverisë mbi përfaqësimin e biznesit.

Në variantin e fundit të projektligjit, megjithatë, thelbësisht nuk ka ndryshuar pika që ka shkaktuar kundërshtimin kryesor: anëtarësimi mbetet “ipso lege”, pra automatik për shumicën e subjekteve tregtare, ndërsa tarifa vjetore arrin deri në 70 mijë lekë për bizneset që paguajnë tatim mbi fitimin.

 

Dhomat: Biznesi kundër qeverisë

 

 

Regjistrimi në Dhomën Ekonomike Kombëtare dhe tarifat

 

1. Për qëllime të ofrimit dhe administrimit të shërbimeve publike të deleguara, të parashikuara në nenin 9 të këtij ligji, subjektet tregtare i nënshtrohen regjistrimit pranë Dhomës Ekonomike Kombëtare dhe duhet të paguajnë tarifën vjetore të regjistrimit.
2. Tarifa vjetore e regjistrimit paguhet kundrejt përfitimit të shërbimeve dhe funksioneve publike të deleguara të ofruara nga Dhoma Ekonomike Kombëtare, sipas këtij ligji.
3. Tarifa vjetore e regjistrimit bëhet e detyrueshme pas përfundimit të periudhës tranzitore të përcaktuar në nenin 2 pika 17. Pagesa e tarifës për këtë vit kryhet nëpërmjet sistemit bankar jo më vonë se data 30 prill e vitit pasardhës. Për vitet në vijim, tarifa vjetore e regjistrimit paguhet nëpërmjet sistemit bankar jo më vonë se data 30 prill e vitit pasardhës. Proçedurat dhe modalitetet për derdhjen dhe mbledhjen e tarifës vjetore të regjistrimit përcaktohen me akt nënligjor të Këshillit të Ministrave.
4. Gjatë periudhës tranzitore e përcaktuar në nenin 2 pika 17 , subjektet tregtare gëzojnë statusin e anëtarit të Dhomës Ekonomike Kombëtare dhe të drejtat e detyrimet që rrjedhin nga anëtarësia, pa qenë të detyruara për pagesën e tarifës vjetore të regjistrimit.
5. Pas periudhës tranzitore e përcaktuar në nenin 2 pika 17 , subjektet tregtare që nuk janë subjekt i tatimit mbi fitimin sipas legjislacionit në fuqi do të paguajnë një tarifë vjetore regjistrimi në masën 1,000 (një mijë) lekë, në bazë vjetore.
6. Pas periudhës tranzitore e përcaktuar në nenin 2 pika 17, tarifa vjetore për subjektet e tjera tregtare të ndryshme nga ato që referohen në pikën 5, do të miratohet nga Asambleja e Përgjithshme e Dhomës Ekonomike Kombëtare, mbi bazën e kritereve të përcaktuara në statut, përfshirë formën ligjore, madhësinë e ndërmarrjes, numrin e punonjësve dhe xhiron vjetore, por në çdo rast nuk mund të tejkalojë shumën 70, 000 (shtatëdhjetë mijë) lekë në vit.
7. Pas periudhës tranzitore e përcaktuar në nenin 2 pika 17, tarifa vjetore e regjistrimit për subjektet që regjistrohen për herë të parë në Regjistrin Tregtar të këtij neni, është 1,000 (një mijë) lekë. Pas vitit të parë të regjistrimit, subjektet tregtare i nënshtrohen regjimit të tarifave vjetore sipas pikave 5 dhe 6 të këtij neni.
8. Tarifat vjetore të miratuara nga Asambleja Kombëtare e Dhomës Ekonomike Kombëtare publikohen në faqen zyrtare të Dhomës Ekonomike Kombëtare.
9. Mosshlyerja e tarifës vjetore të regjistrimit përbën kundërvajtje administrative dhe dënohet me gjobë sipas përcaktimeve me akt nënligjor në përputhje me ligjin nr. 10 279, datë 20.5.2010, “Për kundërvajtjet administrative”.

 

 

Neni 2- pika 17

“Periudha tranzitore” është periudha kohore që fillon nga data e hyrjes në fuqi të këtij ligji deri në përfundimin e mandateve të organeve ekzistuese të zgjedhura sipas ligjit nr. 9640, datë 9.11.2006, “Për Dhomat e Tregtisë dhe Industrisë”, të ndryshuar, gjatë së cilës kryhen masat organizative, administrative dhe zgjedhore për funksionimin e sistemit të ri të dhomave.

RENJK_1034_Projektligji_Final

 

The post Rikthehet drafti: Anëtarësim me detyrim në Dhomën Kombëtare, tarifa deri në 70 mijë lekë/vit appeared first on Revista Monitor.

Pavarësisht se numri i punonjësve në sektorin shtetëror është rritur me ritme te shpejta duke arritur në më shumë në rreth 186 mijë persona në fund të vitit të kaluar, Administrata publike e mbylli vitin 2025 me 79,110 punonjës faktikë, nga 84,897 vende pune të planifikuara, duke lënë të paplotësuara 5,787 pozicione, sipas të dhënave zyrtare nga Ministria e Financave.
Organika e administratës ishte realizuar në masën 93.2%, ndërsa rreth 6.8% e vendeve të miratuara rezultonin vakante në fund të vitit të kaluar.
Të dhënat tregojnë se mungesat më të mëdha të e vendeve të paplotësuara ishin përqendruar në sistemin arsimor, në strukturat e rendit dhe të mbrojtjes, si dhe në administratën tatimore.

Arsimi me 1,382 punonjës më pak se plani

Hendekun më të madh në numër absolut e kishte Ministria e Arsimit, Sportit dhe Rinisë, me 29,501 punonjës faktikë, kundrejt 30,883 të planifikuar. Në këtë sektor mungonin gjithsej 1,382 punonjës, ose rreth 4.5% e organikës vitin e kaluar.
Megjithatë, arsimi mbetet edhe sektori me numrin më të madh të të punësuarve në administratën publike, duke përbërë më shumë se një të tretën e totalit.
Pas arsimit renditet Ministria e Brendshme, e cila kishte 14,770 punonjës nga 15,589 vende të planifikuara, ose mungesë 819 punonjës.
Ministria e Mbrojtjes rezultonte me 8,232 punonjës faktikë, nga 8,954 të planifikuar, duke lënë bosh 722 vende pune.
Hendek i konsiderueshëm konstatohet edhe në strukturat e Ministrisë së Financave dhe Ekonomisë, ku mungonin 455 punonjës, si dhe në sistemin e Ministrisë së Drejtësisë, me 385 vende të paplotësuara.
Në grupin e institucioneve të tjera qeveritare mungonin 319 punonjës, ndërsa në strukturat e Këshillit të Lartë Gjyqësor hendeku arrinte në 258 vende.

Tatimet, AKSHI dhe ushtria me mungesat më të mëdha

Në nivel institucionesh individuale, hendekun më të madh e kishte Reparti Ushtarak nr. 3001 në Tiranë, ku nga 714 vende të planifikuara ishin plotësuar vetëm 503. Struktura funksiononte me 211 punonjës më pak se organika.
Pas tij renditet aparati i Drejtorisë së Përgjithshme të Tatimeve, me vetëm 168 punonjës faktikë nga 327 të planifikuar. Administrata qendrore e Tatimeve kishte kështu 159 punonjës mangët, ose pothuajse gjysmën e organikës të paplotësuar.
Agjencia Kombëtare e Shoqërisë së Informacionit, AKSHI, kishte 265 punonjës nga 398 të planifikuar, me një hendek prej 133 vendesh pune.
Mungesa të mëdha kishte edhe në Drejtorinë Vendore të Policisë Tiranë, me 105 punonjës mangët dhe Repartin Ushtarak nr. 4300, me 99 punonjës mangët, në Gardën e Republikës, me 96 vende të paplotësuara, përfaqësitë diplomatike, me 92 punonjës më pak se plani, Zyrën Vendore Arsimore Shkodër, me 74 vende të paplotësuara, administratën qendrore të Policisë së Shtetit, me 67 punonjës mangët.
Edhe aparati i Kryeministrisë rezultonte nën organikën e miratuar, me 157 punonjës faktikë nga 215 të planifikuar, ose 58 vende bosh./ B.Hoxha

Institucionet	Punonjesit ne organik	Punonjesit faktik	Mungesat
Reparti Ushtarak Nr.3001 Tirane (3535)	714	503	-211
Aparati Drejt.Pergj.Tatimeve (3535)	327	168	-159
Agjencia Kombetare e Shoqerise se Informacionit (3535)	398	265	-133
Drejtoria Vendore e Policise Tirane (3535)	2071	1966	-105
Reparti Ushtarak Nr.4300 Tirane (3535)	1243	1144	-99
Garda e Republike Tirane (3535)	1505	1409	-96
Perfaqsite Diplomatike (3535)	390	298	-92
Zyra Vendore Arsimore, Shkodër  (3333)	1340	1266	-74
Zyra Vendore Arsimore, Tiranë  (3535)	5373	5306	-67
Aparati i Drejtorise se Pergjithshme te Policise se Shtetit (3535)	622	555	-67
Aparati i Ministrise se Mbrojtjes (3535)	398	332	-66
Zyra Vendore Arsimore, Tepelene- Memaliaj (1134)	300	236	-64
Zyra Vendore Arsimore, Dibër (0606)	819	758	-61
Aparati i Keshillit te Ministrave (3535)	215	157	-58
Zyra Vendore Arsimore, Lushnje (0922)	852	794	-58
Byroja Kombëtare e Hetimit (3535)	138	80	-58
Reparti Ushtarak Nr.1001 Tirane (3535)	2809	2752	-57
Drejtoria Vendore e Policise Lezhe (2020)	511	456	-55
Autoriteti Rrugor Shqiptar (3535)	212	158	-54
Keshilli i Larte Gjyqesor (3535)	162	109	-53
Gjykata e Apelit Tirane (3535)	245	192	-53
Zyra Vendore Arsimore, Rrogozhinë (3513)	267	215	-52
Zyra Vendore Arsimore, Selenicë (3737)	211	159	-52
Aparati i Ministrise se Ekonomise dhe Inovacionit (3535)	231	181	-50
Zyra Vendore Arsimore, Pogradec (1529)	719	669	-50
Zyra Vendore Arsimore, Kurbin (2019)	541	491	-50
Zyra Vendore Arsimore, Berat (0202)	654	605	-49
Shkolla Profes “Kolin Gjoka” Lezhe (2020)	55	8	-47
Aparati Ministrise se Financave dhe Ekonomise (3535)	324	277	-47
Reparti Ushtarak Nr.6640 Tirane (3535)	250	204	-46
Kuvendi Popullor (3535)	465	421	-44
Reparti Ushtarak Nr.6620 Tirane (3535)	443	399	-44
Burgu Peqin (0827)	395	354	-41
Drejtoria Rajonale Tatimore Tirane (3535)	189	149	-40
Zyra Vendore Arsimore, Vlore_Himare (3737)	1069	1030	-39
Zyra Vendore Arsimore, Lezhë (2020)	718	681	-37
Zyra Vendore Arsimore Gramsh (0810)	386	349	-37
Zyra Vendore Arsimore, Maliq (1515)	464	429	-35
Aparati i Ministrise se Infrastruktures dhe Energjise (3535)	248	214	-34
Zyra Vendore Arsimore, Gjirokastër_Lobohove-Dropull  (1111)	371	337	-34
Zyra Vendore Arsimore, Pukë- Fushë Arrës (3330)	255	221	-34
Zyra Vendore Arsimore, Kavajë (3513)	445	411	-34
Zyra Vendore Arsimore, Divjakë (0922)	416	382	-34
Drejtoria e Pergjithshme e burgjeve (3535)	387	353	-34
Zyra Vendore Arsimore, Mallakatër (0924)	261	228	-33
Drejtoria Vendore e Policise Elbasan (0808)	526	493	-33
Zyra Vendore Arsimore, Peqin  (0827)	285	253	-32
Arkivi Shteteror i Sistemit Gjyqesor (3535)	44	12	-32
Agjencia e Inivacionit dhe Ekselences (3535)	75	44	-31
Burgu Rrogozhine (3513)	175	144	-31
Reparti Ushtarak Nr.6001 Tirane (3535)	232	201	-31
Agjencia Kombëtare e Rinisë (3535)	30	0	-30
Zyra Vendore Arsimore, Kamëz (3535)	1045	1016	-29
Aparati Ministrise se Drejtesise (3535)	174	145	-29
Drejtoria Vendore e Policise Diber (0606)	338	309	-29
Drejtoria Vendore e Policise Korce (1515)	501	472	-29
Kontrolli i Larte i Shtetit (3535)	243	214	-29
Zyra Vendore Arsimore, Vau i Dejës (3333)	311	284	-27
Agjencia e Menaxhimit te Burimeve Ujore(3535)	82	55	-27
Zyra Vendore Arsimore, Ura Vajgurore (0202)	367	341	-26
Drejtoria Vendore e Kufirit dhe Migracionit Kukes (1818)	211	185	-26
Reparti Ushtarak Nr.5001 Tirane (3535)	375	349	-26
Zyra Vendore Arsimore Skrapar -Polican (0232)	156	131	-25
Drejtoria Vendore e Policise Durres (0707)	611	586	-25
Zyra Vendore Arsimore, Cërrik (0808)	299	275	-24
Agjencia Kombëtare e Kontrollit të Cannabis-it (3535)	43	19	-24
Drejtoria Vendore e Kufirit dhe Migracionit Durres (0707)	288	264	-24
Agjencia Kombëtare e Mbrojtjes Civile (3535)	106	83	-23
Agjencia Kombëtare e Zonave të Mbrojtura(3535))	308	285	-23
Zyra Vendore Arsimore , Belsh  (0808)	211	189	-22
Reparti Ushtarak Nr.6660 Tirane (3535)	148	126	-22
Aparati prokurorise se pergjitheshme (3535)	137	115	-22
Zyra Vendore Arsimore, Elbasan (0808)	1551	1530	-21
Aparati i Ministrise se Brendshme (3535)	197	176	-21
Agjensia Telegrafike Shqiptare (3535)	40	19	-21
Prokuroria e Posaçme Kundër Korrupsionit dhe Krimit të Organizuar (3535)	144	123	-21
Shërbimi Shoqëror për Akomodimin e Fëmijëve (0707)	20	0	-20
Burimi: Ministria e Financave

The post Arsimi dhe shëndetësia nuk po gjejnë punonjës appeared first on Revista Monitor.

Kursi i këmbimit të Euros me Lekun e mbylli javën në rënie, duke prekur një minimum të ri historik. Sipas kursit zyrtar tëkëmbimit të Bankës së Shqipërisë, Euro u këmbye me 92.85 lekë. Që nga fillimi i vitit, Euro është zhvlerësuar me 4.1%, ndërsa krahasuar me të njëjtën periudhë të vitit të kaluar rënia e kursit të monedhës europiane ka arritur në 4.4%.

Agjentët e tregut besojnë se rënia e Euros në muajt e fundit ështëe lidhur kryesisht me efektin e sezonit turistik, që sjell prurje tështuara valutore, me efekt në rënien e kursit të Euros kundrejt monedhës vendase. Sipas të dhënave të INSTAT, hyrjet e shtetasve të huaj u rritën me 6.2% në 6-mujorin e parë të këtij viti.

Statistikat e Bankës së Shqipërisë treguan se për tremujorin e parë të vitit deficiti i llogarisë korrente ra në 228 milionë euro, në rënie me 28% krahasuar me të njëjtën periudhë të një viti më parë. Ndërkohë, investimet e huaja direkte arritën vlerën e 404 milionë eurove, duke shënuar një rekord të ri historik për këtë periudhë të vitit. Ato u rritën me 11.6% krahasuar me të njëjtën periudhë të vitit të kaluar.

Në raportin e politikës monetare për tremujorin e tretë të vitit, Banka e Shqipërisë vlerëson se ky përmirësim u përkthye në një ofertë të rritur të valutës në tregun vendas, duke favorizuar shfaqjen më të hershme të presioneve mbiçmuese mbi kursin e Lekut.

Gjithmonë sipas Bankës së Shqipërisë, analiza e kombinuar e të dhënave të tregut valutor dhe atyre të bilancit të pagesave deri në tremujorin e parë rikonfirmoi lidhjen e ngushtë ndërmjet vëllimeve të tregtimit në tregun valutor dhe flukseve të shkëmbimeve të mallrave e shërbimeve me jashtë.

Sidoqoftë, në publik ngelet i fortë perceptimi se kursi i Euros ndikohet ndjeshëm edhe nga prurjet valutore që burojnë prej aktiviteteve informale ose kriminale dhe që investohen sidomosnë zhvillimin dhe blerjen e pasurive të paluajtshme.

Nga ana tjetër, forcimi i Lekut pjesërisht po mbështetet edhe nga politika fiskale e

ndjekur nga qeveria shqiptare, me suficite të mëdha fiskale në pjesën më të madhe të vitit,

praktikë që e ul ofertën e monedhës vendase në treg. Për 6-mujorin 2026, suficiti buxhetor arriti

vlerën rekord të 52.8 miliardë lekëve, në rritje me 60% krahasuar me të njëjtën periudhë të një viti më parë.

Banka e Shqipërisë po ndërhyn vazhdimisht në tregun valutor për të blerë valutë, por ndërhyrjet

e Bankës së Shqipërisë vetëm sa po e kontrollojnë pjesërisht rënien e Euros, pa mundur ta

frenojnë plotësisht atë. Burime nga tregu bëjnë të ditur se Banka Qendrore po vazhdon ndërhyrjet, por pa e frenuar dot plotësisht rënien e Euros.

Pjesërisht, vendimi për të mos rritur normën bazë të interesit nëmuajt e fundit i detyrohet edhe përshpejtimit të forcimit të Lekut në kursin e këmbimit.

Që prej vitit 2024, Banka e Shqipërisë po përpiqet nga zbusë ritmin e forcimit të Lekut, nëpërmjet blerjeve të mëdha të valutës në tregun e brendshëm. Që prej fillimit të vitit 2024 deri në fund të 3-mujorit 2026, Banka e Shqipërisë ka tërhequr nga tregu gati 2.2 miliardë euro. Vetëm për tremujorin e parë të këtij viti, blerjen kishin vlerën e 140 milionë eurove, një rekord për këtë periudhë të vitit.

The post Euro “stacionohet” poshtë 93 lekëve, prek minimum të ri historik appeared first on Revista Monitor.

Ndërsa zjarret po vënë nën presion shërbimet zjarrfikëse nga Mesdheu deri në Midlands, në Mbretërinë e Bashkuar, po shtohen pikëpyetjet mbi aftësinë e Europës për t’u përballur me valë të zgjatura të të nxehtit, shkruan Euronews.

Një mur flakësh rreth tre kilometra i gjatë dhe deri në 30 metra i lartë detyroi qindra turistë të largoheshin nga deti në veri të Greqisë, ndërsa zjarre të mëdha përfshinë edhe Kroacinë, Francën dhe Mbretërinë e Bashkuar, në kushtet e një vere përvëluese.

Më shumë se 200 zjarrfikës, së bashku me avionë dhe helikopterë për shuarjen e zjarreve, luftuan për orë të tëra për të ndalur përhapjen e flakëve në gadishullin e Halkidikit, në jug të Selanikut, teksa zjarri po u afrohej zonave turistike të Sivirit dhe Fourkës, të mbushura me pushues.

Duke e konsideruar tepër të rrezikshëm evakuimin nëpërmjet rrugëve tokësore, autoritetet organizuan largimin e rreth 500 turistëve me varka të vogla, mjete të rojes bregdetare dhe mjete të zjarrfikësve. Rreth 200 prej tyre u dërguan drejt një anijeje që priste në det të hapur, ndërsa automjetet që përpiqeshin të largoheshin nga zona krijuan bllokime të mëdha në rrugë.

“Jemi në plazh dhe po kërkojmë një mënyrë për t’u larguar”, tha për AFP Sophia, një banore e zonës, sipas së cilës flakët kishin arritur tashmë te shtëpitë e qytetit.

Dy zjarrfikës u shtruan në spital, ndërsa autoritetet ndaluan hyrjen e publikut në pyjet me pisha të rajonit, pasi meteorologët paralajmëruan për erëra me shpejtësi deri në 100 kilometra në orë.

Zjarri u vu më pas nën kontroll, por ekipet zjarrfikëse mbetën në gatishmëri për riaktivizimin e mundshëm të vatrave.

Greqia mbetet në nivelin më të lartë të alarmit për zjarret në të gjithë vendin. Vendi ende po përballet me pasojat e një zjarri pranë Athinës këtë muaj, ku humbën jetën dy anëtarë të ekuipazhit të një helikopteri dhe u dogjën rreth 110 kilometra katrorë pyje.

Evakuohet një qytet bregdetar në Kroaci

Më shumë se 150 zjarrfikës u angazhuan për të përballuar një zjarr që u përhap me shpejtësi nga një pyll me pisha drejt qytetit turistik Lokva Rogoznica, në Kroaci, duke shkatërruar banesa dhe automjete.

Të paktën 1,000 banorë të zhvendosur u strehuan në një palestër sportive në Omis, ndërsa një rrugë bregdetare u mbyll, duke shkaktuar radhë të gjata automjetesh.

Kreu i shërbimit zjarrfikës të Kroacisë, Slavko Tucakovic, paralajmëroi për një “natë të vështirë”, ndërsa u kërkuan përforcime të tjera. Katër avionë Canadair për shuarjen e zjarreve mbetën në tokë deri në agim.

Autoritetet thanë se erërat e forta kishin nxitur përhapjen e flakëve dhe se disa banorë kishin pësuar djegie. Zjarri shpërtheu një ditë pasi një tjetër vatër në ishullin Brac ishte vënë nën kontroll, në një kohë kur vala e të nxehtit po çon temperaturat në zonat bregdetare në nivele rekord.

Në Francë, Météo France vendosi katër departamente në nivelin më të lartë të alarmit për zjarre të premten, duke paralajmëruar se kushtet atmosferike e bëjnë rrezikun e shpërthimit dhe përhapjes së zjarreve “shumë të lartë krahasuar me normat e zakonshme të verës”.

Gjatë natës, zjarrfikësit arritën të vinin nën kontroll zjarrin në Aude, pranë Carcassonne, pasi shpëtuan 73 banesa. Ndërkohë, zjarri në Pas-de-Calais, pranë Mont-Frieux, vijonte të ishte aktiv edhe të premten në mëngjes.

Me valën e të nxehtit që vazhdon, autoritetet franceze u kanë kërkuar qytetarëve të ruajnë vigjilencën edhe gjatë fundjavës.

15-vjeçari nën hetim për zjarrin ku humbën jetën dy zjarrfikës

Një 15-vjeçar është vënë zyrtarisht nën hetim dhe është dërguar në paraburgim për të mitur për një zjarr pyjor pranë aeroportit të Bordosë, ku më 21 korrik humbën jetën dy zjarrfikës pasi mbetën të bllokuar në automjetin e tyre.

Vdekja e tyre, së bashku me atë të një zjarrfikësi vullnetar në juglindje të Francës, ka shkaktuar zemërim mes sindikatave të zjarrfikësve. Përfaqësuesit e tyre u takuan këtë javë me ministrin e Brendshëm, Laurent Nunez, por thanë se angazhimet e tij nuk ishin të mjaftueshme dhe paralajmëruan mundësinë e grevave në shtator për shkak të mungesës së burimeve.

Edhe në Mbretërinë e Bashkuar, një zjarr me disa vatra përfshiu banesa pranë Stourbridge, në ditën më të nxehtë të vitit për rajonin, duke dëmtuar të paktën gjashtë prona dhe duke detyruar banorët të evakuohen.

Tre zjarrfikës dhe një fëmijë u shtruan në spital, ndërsa gjashtë persona të tjerë morën trajtim për thithje tymi.

Shefi i Shërbimit Zjarrfikës të West Midlands, Simon Tuhill, e cilësoi atë si “një nga incidentet më të rënda” me të cilat shërbimi ishte përballur ndonjëherë, duke ia atribuar përhapjen e shpejtë të flakëve kushteve jashtëzakonisht të thata.

Gati tre të katërtat e Anglisë janë në kushte thatësire, ndërsa kryeministri Andy Burnham u ka kërkuar shitësve me pakicë të kufizojnë shitjen e skarave njëpërdorimëshe.

Burimi: Euronews

The post “Muri i zjarrit” detyron evakuimin nga deti në Greqi, ndërsa zjarret vazhdojnë në Europë appeared first on Revista Monitor.

Raporti i mjaftueshmërisë së kapitalit të sektorit bankar pësoi rënie në tremujorin e dytë të vitit, për shkak të zgjerimit të mëtejshëm të kreditimit, por edhe uljes së kapitalit të sektorit.

Sipas Bankës së Shqipërisë, në fund të qershorit ky tregues zbriti në 19.73%, nga nga 20.44% që kishte qenë një tremujor më parë. Megjithatë, mjaftueshmëria e kapitalit është në rritje krahasuar me nivelin prej  dhe 19.25% që kishte qenë në të njëjtën periudhë të një viti më parë.

Treguesi i mjaftueshmërisë së kapitalit mat vlerën e kapitalit rregullator të sektorit bankar në raport me vlerën e aktiveve, të ponderuara me koeficientët përkatës të rrezikut.

Vlera e kapitalit rregullator të sektorit bankar në fund të qershorit arriti në 235.6 miliardë lekë, me një rënie të lehtë prej 1.5 miliardë lekësh krahasuar me tremujorin e parë të viti. Duke qenë se fitimi i sektorit ka vijuar të zgjerohet gjatë tremujorit të dytë, rënia e kapitalit të sektorit mund të shpjegohet me shpërndarjen e dividendëve nga banka të veçanta.

Megjithatë, kapitali rregullator i sektorit bankar ngelet në rritje të ndjeshme të bazë vjetore, me 11% më shumë krahasuar me mesin e vitit 2025. Rritja e kapitalit rregullator vazhdon të mbështetet kryesisht te performanca e mirë financiare e sistemit.

Kapitali rregullator i sektorit bankar shqiptar në pjesën dërrmuese është kapital i nivelit të parë, që përfshin instrumentet më cilësore të kapitalit, kryesisht kapitalin e paguar aksionar, primet e aksioneve, rezervat dhe fitimet e pashpërndara.

Në krahun tjetër, vlera e aktiveve të ponderuara me koeficientë rreziku në fund të qershorit arriti në 1194 miliardë lekë, në rritje me afërsisht 34 miliardë lekë krahasuar me tremujorin e parë.

Grupi kryesor i aktiveve me rrezik në bilancet e bankave janë kreditë për sektorin privat dhe zgjerimi i këtij treguesi reflekton kryesisht rritjen e kreditimit për sektorin privat. Vlera e aktiveve të ponderuara me koeficientë rreziku është gjuthashtu në rritje me 8.3% me bazë vjetore.

Raporti minimal bazë i mjaftueshmërisë së kapitalit për sektorin bankar është 12%, por pas vitit 2019 ka nisur aplikimi i shtesave të tjera të lidhura me kuadrin e ri makroprudencial, si edhe atë për rimëkëmbjen dhe ndërhyrjen e jashtëzakonshme. Kjo i ka rritur ndjeshëm kërkesat për kapital, duke ndikuar edhe në një rritje graduale të niveleve mesatare të këtij treguesi për sektorin.

Niveli i mjaftueshmërisë së kapitalit reflekton edhe kërkesa të posaçme që aplikohen ndaj bankave të veçanta të sektorit. Kërkesat e kapitalizimit janë edhe më të larta për një grup të veçantë bankash, të klasifikuara me rëndësi sistemike. Banka Kombëtare Tregtare (BKT), Banka Credins, Banka Raiffeisen dhe Banka Intesa Sanpaolo kanë shtesa të tjera në raportin e mjaftueshmërisë së kapitalit, në masën midis 0.5% dhe 1%.

Gjithashtu, bankat me rëndësi sistemike që nga 1 janari 2024 duhet të plotësojnë edhe shtesën e kërkuar të raportit të mjaftueshmërisë së kapitalit që lidhet me kërkesën minimale për instrumente të kapitalit rregullator dhe detyrime të pranuara (MREL).

Duke shtuar edhe shtesën konservuese të kapitalit, prej 2.5%, raporti total i mjaftueshmërisë së kapitalit arrin në 14.5%. Ndërsa, duke llogaritur edhe shtesat kundërciklike të miratuara deri tani nga Banka e Shqipërisë, aktualisht raporti minimal i mjaftueshmërisë së kapitalit për të gjitha bankat arriti në 15.5%.

Rritja e kërkesave për kapital i bën bankat më të sigurta ndaj humbjeve të mundshme në të ardhmen. Nga ana tjetër, nivelet e larta dhe në rritje të mjaftueshmërisë së kapitalit ndikojnë në uljen e rentabilitetit dhe e bëjnë sektorin më pak tërehqës për investime./ E.Shehu

Burimi: Banka e Shqipërisë

The post Rritja e kreditimit dhe dividendët ulën raportin e mjaftueshmërisë së kapitalit të sektorit bankar appeared first on Revista Monitor.