❌

Normal view

There are new articles available, click to refresh the page.
Yesterday — 20 June 2026Ekonomi

Google po i merr OpenAI fronin e IA-së për konsumatorët

✇Revista Monitor
By: Mira Leka
20 June 2026 at 22:16

Por suksesi po bëhet gjithnjë e më i shtrenjtë

 

Kompleksi i amfiteatrit ku Google organizon konferencën e saj vjetore për zhvilluesit e software të ngjan më shumë me një panair sesa me një event teknologjik elegant. Në zonë janë parkuar automjete kampingu.

Punonjësit lëvizin vrullshëm me biçikletat shumëngjyrëshe të kompanisë teknologjike. Kudo ka stenda dhe shfaqje anësore.

NĂ« skenĂ«, Sundar Pichai, drejtuesi i kompanisĂ«, bĂ«n njĂ« shaka tĂ« lehtĂ« pĂ«r çipat e mbingarkuar tĂ« Google, tĂ« njohur si TPU, duke thĂ«nĂ« se po “bien pĂ«r tĂ« fjetur nga teraflops-at” (shakaja lidhet me faktin qĂ« çipat e Google po punojnĂ« aq shumĂ« sa “bien nĂ« shtrat” tĂ« lodhur nga llogaritjet).

Kur bĂ«het fjalĂ« pĂ«r InteligjencĂ«n Artificiale, Google e ka lĂ«nĂ« prej kohĂ«sh nĂ« hije krijuesin e iPhone, modelet e saj do tĂ« fuqizojnĂ« shumĂ« prej funksioneve tĂ« ardhshme tĂ« IA-sĂ« sĂ« Apple. Dhe tani duket se mund t’i rrĂ«mbejĂ« edhe OpenAI, krijueses sĂ« ChatGPT, fronin e IA-sĂ« pĂ«r konsumatorĂ«t.

Më 19 maj, Google prezantoi një linjë të re agjentësh të IA-së, të fuqizuar nga modeli i saj më i fundit Gemini 3.5 Flash. Kjo përfshinte mjete për programim që rivalizojnë ato të OpenAI dhe Anthropic, por edhe agjentë të projektuar për të kryer detyra të ndryshme për përdoruesit e zakonshëm në jetën e përditshme.

Disa prej tyre do të shfaqen në aplikacionin Gemini, që përdoret nga 900 milionë njerëz çdo muaj. Të tjerë do të integrohen drejtpërdrejt në Google Search, që përdoret nga më shumë se 3 miliardë persona. Me pak fjalë, kompania po sjell agjentët e IA-së drejt masave.

Siç ndodh shpesh nĂ« Silicon Valley, shembujt qĂ« drejtuesit pĂ«rdorĂ«n nĂ« skenĂ« ngritĂ«n jo pak pikĂ«pyetje. Sa shpesh do t’i duhej dikujt njĂ« agjent IA-je pĂ«r tĂ« krijuar njĂ« prezantim pĂ«r njĂ« festĂ« fĂ«mijĂ«sh me kĂ«shtjella me ajĂ«r? MegjithatĂ«, mjetet e prezantuara tregojnĂ« potencial.

NjĂ« agjent i quajtur Gemini Spark do tĂ« mund tĂ« kontrollojĂ« email-et ose tĂ« organizojĂ« udhĂ«time nĂ« grup edhe pasi pĂ«rdoruesi tĂ« ketĂ« mbyllur laptopin apo tĂ« ketĂ« lĂ«nĂ« telefonin. NdĂ«rkohĂ«, “agjentĂ«t e informacionit” nĂ« Google Search do tĂ« jenĂ« nĂ« gjendje tĂ« ndjekin turne sportive, ulje çmimesh nĂ« dyqane apo lĂ«vizjet e bursĂ«s.

E gjithĂ« kjo duket veçanĂ«risht shqetĂ«suese pĂ«r OpenAI, qĂ« deri tani ka qenĂ« lider nĂ« IA-nĂ« pĂ«r konsumatorĂ«t. Pak pasi Google prezantoi familjen Gemini 3 tĂ« modeleve nĂ« nĂ«ntor, Sam Altman, drejtuesi i OpenAI, shpalli njĂ« “Code Red” pĂ«r tĂ« nxitur punonjĂ«sit tĂ« pĂ«rshpejtonin pĂ«rmirĂ«simet e ChatGPT.

Që atëherë, fokusi i laboratorit është zhvendosur drejt agjentit të tij për programim.

Por publikimi i Gemini 3.5 Flash, që Google thotë se është katër herë më i shpejtë se modelet e tjera më të avancuara, si dhe paketa e re e agjentëve, ka të ngjarë të ngrejë pyetje të reja mbi drejtimin që po merr chatbot-i kryesor i OpenAI.

 

 

Investitorët janë qartazi optimistë për perspektivën e Google. Vlera në treg e Alphabet, kompania mëmë e saj, ndodhet tashmë shumë pranë 5 trilionë dollarëve, pasi kaloi 4 trilionë dollarë vetëm në janar (shih grafikun).

MegjithatĂ«, suksesi i Google nĂ« IA po krijon edhe probleme. Sipas Pichai, numri i “tokens” (njĂ«sitĂ« bazĂ« qĂ« pĂ«rdorin modelet e InteligjencĂ«s Artificiale pĂ«r tĂ« lexuar dhe prodhuar tekst), matĂ«si i preferuar i Silicon Valley pĂ«r pĂ«rdorimin e IA-sĂ«, i konsumuar nga shĂ«rbimet e saj Ă«shtĂ« rritur nĂ« 3.2 kuadrilionĂ« nĂ« muaj, nga 480 trilionĂ« njĂ« vit mĂ« parĂ«.

Çdo “token” kĂ«rkon fuqi kompjuterike dhe pĂ«r rrjedhojĂ« para pĂ«r t’u gjeneruar, ndaj shpenzimet kapitale tĂ« Google kĂ«tĂ« vit do tĂ« arrijnĂ« deri nĂ« 190 miliardĂ« dollarĂ«, gjashtĂ« herĂ« mĂ« shumĂ« se katĂ«r vite mĂ« parĂ«.

Për më tepër, këto para nuk vlejnë më sa dikur, sepse gjithçka, nga çipat tek energjia, është bërë më e shtrenjtë. Edhe për Google, ka kufij se sa mund të shpenzojë.

Ka disa zgjidhje tĂ« mundshme. NjĂ«ra Ă«shtĂ« ulja e kostos pĂ«r “token” duke e bĂ«rĂ« teknologjinĂ« mĂ« efikase, gjĂ« qĂ« Google me siguri do ta bĂ«jĂ«. NjĂ« tjetĂ«r Ă«shtĂ« vendosja e kufizimeve pĂ«r pĂ«rdorimin e IA-sĂ«.

Kufizime të tilla nuk u njoftuan gjatë eventit, por abonentët e Gemini u njoftuan më pas se ato do të zbatoheshin, megjithëse me kufij më të lartë se për përdoruesit joabonentë, sipas Richard Windsor nga Radio Free Mobile, një kompani kërkimore. Kufizimet e përdorimit mund të nxisin gjithashtu më shumë njerëz të paguajnë për abonim.

Një zgjidhje e tretë është mbështetja më e madhe te reklamat. Google beson se detajet më të shumta në pyetjet e IA-së do të jenë tërheqëse për reklamuesit.

Edhe pse kompania nuk ka integruar ende reklama nĂ« aplikacionin Gemini, ajo ka filluar t’i ndĂ«rthurĂ« ato nĂ« pĂ«rgjigjet me IA qĂ« jep shĂ«rbimi i kĂ«rkimit dhe sĂ« shpejti do tĂ« shtojĂ« edhe shpjegime produktesh tĂ« gjeneruara nga IA pranĂ« reklamave.

Pichai vuri nĂ« dukje gjatĂ« konferencĂ«s se disa kompani “po konsumojnĂ« tashmĂ« tĂ« gjithĂ« buxhetin vjetor tĂ« ‘tokens’ dhe jemi vetĂ«m nĂ« maj”.

Konsumatorët nuk po e shtyjnë përdorimin në të njëjtën masë. Por sa më shumë të përdorin agjentët, aq më shumë kompanitë e IA-së do të duhet të gjejnë mënyra të reja për të fituar para prej tyre./ The Economist

 

The post Google po i merr OpenAI fronin e IA-së për konsumatorët appeared first on Revista Monitor.

Maratona 10-vjeçare e betonit; Kronika e një pastrimi të paralajmëruar  

✇Revista Monitor
By: Mira Leka
20 June 2026 at 22:12

Si u bĂ« vendi njĂ« parajsĂ« pĂ«r pastrimin e parave, kryesisht nĂ« sektorin e ndĂ«rtimit. “Monitor” sjell njĂ« kronologji tĂ« ngjarjeve qĂ« i ka analizuar nĂ« vite dhe e kanĂ« pikĂ«nisjen nĂ« kultivimin masiv tĂ« kanabisit nĂ« vitin 2016. MĂ« poshtĂ«, njĂ« retrospektivĂ« e njĂ« “sekreti publik” 10-vjeçar, qĂ« nĂ« fakt e ka ditur çdokush gjithĂ« kohĂ«s, por shumĂ«kush zgjodhi tĂ« mos e shohĂ«. 
 Deri tani, kur nuk mund tĂ« fshihet mĂ«!

 

Ornela Liperi

Kur nĂ« vitin 2016, e gjithĂ« vĂ«mendja ishte nĂ« faktin qĂ« vendi u kthye nĂ« njĂ« pikĂ« tĂ« nxehtĂ« tĂ« kultivimit tĂ« kanabisit, qĂ« tĂ«rhoqi dhe vĂ«mendjen e institucioneve ndĂ«rkombĂ«tare, “Monitor” filloi tĂ« ndiqte dy tregues: i pari ishte kursi i kĂ«mbimit, i dyti – ecuria e lejeve tĂ« ndĂ«rtimit.

Të dy këto elemente ishin të lidhur ngushtë me pritshmëritë për mënyrën se si do të përdoreshin paratë që po gjeneroheshin fillimisht nga kanabisi dhe më pas, nga përfshirja e grupeve shqipfolëse në tregun global të dogave më të forta.

Ky ishte sprinti i maratonës së betonit. Në dekadën në vijim, Shqipëria, sidomos kryeqyteti dhe bregdeti u tjetërsuan tërësisht, duke u kthyer në një kantier ndërtimesh, që përveçse në pjesën më të madhe nuk justifikoheshin nga ekonomia reale dhe fuqia blerëse, nuk ishin as në harmoni me infrastrukturën dhe mjedisin.

Sot po sjellim një retrospektivë të një sekreti, që në fakt ka qenë gjithnjë publik, por shumëkush nuk ka dashur ta shohë, derisa ishte shumë vonë. Dëmi tashmë është bërë dhe nuk dimë se cilat mund jenë rrugët e zhbërjes!

 

Kursi i këmbimit dhe lejet e ndërtimit

Nga viti 2010 deri në 2015-n, monedha e përbashkët ishte e qëndrueshme, duke u luhatur në kufijtë mes 138-140 lekëve.

Në vitin 2016, Euro dha sinjalet e para të rënies, që në atë kohë ekspertët e lidhën me dy faktorë. Së pari, kultivimin masiv të kanabisit në vend dhe së dyti, orientimin e investimeve dhe një pjesë të këtij fluksi të parave nga tregtimet e paligjshme drejt ndërtimit.

Euro nisi të zbriste gradualisht, për të arritur në gati 119 lekë në vitin 2022, duke u nënçmuar me 15% në raport me vitin 2015.

Nga viti 2023, rënia ishte dhe më e fortë, me monedhën e përbashkët që u nënçmua me 10 lekë brenda vitit, rënia më e madhe vjetore historike, duke zbritur në 108.75 lekë. Me ritme të larta ishte nënçmimi dhe në 2024-n, me -8.1 lekë. Në vitin 2025 dhe në pjesën e parë të 2026-s, nënçmimi i Euros ka vijuar, ndonëse me ritme më të ngadalta (shiko grafikun).

Në krahasim me vitin 2015, përpara se të niste rënia e fortë, monedha e përbashkët është zhvlerësuar me gati 44 lekë, ose 31%.

 

Burimi: Banka e Shqipërisë

 

Aktorët e tregut pohojnë se përshpejtimi i nënçmimit të Euros nga viti 2023 lidhet me dy zhvillime kryesore:

SĂ« pari, ndĂ«rtimi mori pĂ«rmasa mĂ« tĂ« mĂ«dha gjatĂ« viteve tĂ« fundit, e konstatuar kjo dhe nga niveli i lartĂ« i sipĂ«rfaqes sĂ« lejeve qĂ« u dhanĂ« pĂ«r ndĂ«rtim nĂ« total, qĂ« arritĂ«n rekordin 2.1 – 2.7 milionĂ« metra katror nĂ« 2021 – 2024. Grafiku mĂ« poshtĂ« tregon lidhjen e zhdrejtĂ« mes rritjes sĂ« sipĂ«rfaqes sĂ« lejeve pĂ«r ndĂ«rtim dhe zhvlerĂ«simit tĂ« monedhĂ«s sĂ« pĂ«rbashkĂ«t pĂ«r periudhĂ«n 2015 – 2024.

Për vitin 2025, një krahasim i tillë është i pamundur teksa INSTAT nuk arrin të llogarisë të plotë sipërfaqen e lejeve të ndërtimit, pasi për ndërtesat mbi 7 kate, ato nuk jepen më nga Bashkitë, por nga Këshilli i Rregullimit të Territorit, që nuk i raporton fare të dhënat.

 

Burimi: Banka e Shqipërisë, INSTAT

 

Ndryshimi kumulativ i sipërfaqes së lejeve të ndërtimit dhe kursit Lek për 1 euro

Së dyti, një tjetër faktor i rëndësishëm janë turistët, të cilët po sjellin gjithnjë e më shumë valutë, teksa vendi është kthyer në një destinacion turistik. Banka e Shqipërisë raportoi në bilancin e pagesave se vetëm në tre muajt e parë të vitit 2026, shpenzimet e të huajve që udhëtuan në Shqipëri arritën në total 1 miliardë e 4 milionë euro, ndërsa gjatë 2025-s, shpenzimet totale i kaluan 5 miliardë euro.

Aktorët e tregut pohojnë se pikërisht kombinimi i këtyre dy faktorëve vitet e fundit ka ndikuar në rënien e Euros në nivelin më të ulët historik.

MegjithatĂ«, edhe tĂ« ashtuquajturat fondamente, qĂ« Banka i ShqipĂ«risĂ« i pĂ«rmend shpesh si faktorĂ« qĂ« kanĂ« ndikuar nĂ« forcimin e Lekut, pra si rrjedhojĂ« e pĂ«rmirĂ«simit tĂ« ekonomisĂ« reale, nuk arrijnĂ« tĂ« shpjegojnĂ« tĂ«rĂ«sisht kĂ«tĂ« dukuri, sidomos pĂ«r periudhĂ«n 2016 – 2022, pĂ«rpara se ShqipĂ«ria tĂ« fillonte bumin turistik.

Vendi ka qenë gjithmonë me deficit negativ të llogarisë korente, që nënkupton që më shumë valutë del nga Shqipëria, sesa hyn, në pjesën kryesore e lidhur me nivelin e lartë të importeve dhe eksportet e ulëta.

Përmirësimi i këtij deficiti, teorikisht, duhet të çojë në forcimin e monedhës vendase. Por, nga 2016-a deri në vitin 2022 ndodhi e kundërta. Ndonëse deficiti i llogarisë korente u përkeqësua (në vitin 2022 dolën neto 1.1 miliardë euro nga vendi, ose 37% më shumë se në 2016-n), Euro u nënçmua me 13% për të njëjtën periudhë.

Nga viti 2023, deficiti i llogarisë korente filloi të përmirësohej, sidomos në tremujorin e tretë, për shkak të prurjeve të turistëve, duke u bërë faktor shtesë në rënien e Euros.

 

Burimi: Banka e Shqipërisë

 

NdĂ«rtimi, si nĂ« 2018-n dolĂ«n nĂ« skenĂ« firmat me “bilanc zero” dhe si u rritĂ«n çmimet mĂ« pas

NĂ« vitin 2018, “Monitor” konstatoi daljen nĂ« skenĂ« tĂ« kompanive tĂ« vogla, tĂ« panjohura, nĂ« sektorin e ndĂ«rtimit, tĂ« cilat sipas bilanceve zyrtare sĂ« paku tre vitet e fundit kanĂ« deklaruar tĂ« ardhura minimale ose zero.

Vala e re e ndërtimeve, pas çlirimit të lejeve, risolli dhe fenomenin e kleringut, teksa shumë firma, që kishin kohë pa aktivitet dhe pa likuiditetin e nevojshëm për të ndërtuar, u riaktivizuan. Nga ana tjetër, ka firma pa përvojë në ndërtim, por që kanë likuiditete dhe filluan të hynin në këtë sektor.

Në atë kohë, ndërtuesit shprehën shqetësimin e pastrimit të parave në këtë sektor, që mund të çojë në rritje artificiale të çmimeve, çka në fakt ndodhi.

Të dhënat e Bankës së Shqipërisë, që mat Indeksin Fischer të çmimit të banesave, tregojnë se që nga viti 2019, çmimet e apartamenteve janë rritur me shpejtësi në vend, me ritme të përshpejtuara nga 2023-shi (shiko grafikun).

Sot, sipas informacionit nga KeyData, njĂ« njĂ«si statistikore e ÇelĂ«si Group, njĂ« metĂ«r katror nĂ« TiranĂ« kushton rreth 2000-2100 euro, me trefishim nga rreth 700 euro nĂ« vitin 2013, pra rreth 3 herĂ« mĂ« shumĂ«.

 

Skema: Sa lehtĂ« tĂ« bĂ«hesh i “pasur”, kur ke njĂ« kompani me tĂ« ardhura vetĂ«m 54 mijĂ« euro

Nga lista e kompanive që kanë marrë leje ndërtimi vitet e fundit rezultojnë subjekte që kanë pasur të ardhura minimale, apo kanë qenë të fjetura prej shumë vitesh.

“Monitor” analizoi nĂ« vitin 2021 bilancet e njĂ«rĂ«s prej tyre pĂ«r tĂ« kuptuar se si arrijnĂ« tĂ« ndĂ«rtojnĂ« firmat qĂ« nuk kanĂ« burime financiare (tĂ« dhĂ«nat janĂ« reale dhe janĂ« konvertuar nĂ« Euro) dhe qĂ« nuk po financohen nga bankat.

Kompania X ka marrë një leje ndërtimi në vitin 2017. Nga bilanci zyrtar i vitit 2016 rezulton se të ardhurat e saj ishin vetëm 54 mijë euro, të pamjaftueshme për të blerë një apartament dhe jo më për të filluar ndërtimin e një pallati. Kompania kishte një humbje minimale prej rreth 3 mijë eurosh.

Po në vitin 2016, kompania kishte asete gjithsej prej 58 mijë eurosh, nga të cilat 35 mijë euro ishin para në bankë ose arkë. Në kahun tjetër, subjekti kishte detyrime prej 50 mijë eurosh ndaj të tretëve, ndërsa nuk kishte kredi në banka.

Në vitin 2017, kompania nis ndërtimin. Nga bilanci i 2017-s rezulton se dy janë format kryesore se si ajo i ka justifikuar punimet, edhe pse fillimisht nuk zotëronte asnjë burim financiar:

– SĂ« pari, pĂ«rmes detyrimeve qĂ« ajo u ka furnitorĂ«ve, qĂ« merr mallrat, qĂ« nĂ«nkupton se kompania ka marrĂ« materiale ndĂ«rtimi dhe nuk i ka paguar tĂ« tretĂ«t.

– SĂ« dyti, pĂ«rmes parapagimeve nga klientĂ«t pĂ«r shitjen e apartamenteve.

Në vitin e parë të ndërtimit, kompania ka raportuar të ardhura prej 354 mijë eurosh, ose gati 7 herë më të larta se në vitin 2016.

Të njëjtën skemë, kompania ka përdorur edhe në 2018-n. Furnitorët pothuajse janë dyfishuar në 650 mijë euro, ndërsa ka vijuar marrja e parapagimeve nga klientët. Subjekti ka vijuar që të mos ketë asnjë mbështetje financiare nga bankat.

Si rrjedhojë, nga një kompani me të ardhura minimale në vitin 2016, në fund të vitit 2018 subjekti X raportoi dhjetëfishim të të ardhurave në krahasim me 2016-n (nga 54 mijë euro në 573 mijë euro), ndërsa filloi të rezultojë me fitime para taksave prej rreth 51.5 mijë eurosh.

NjĂ« tjetĂ«r kompani Y kishte tĂ« ardhura pĂ«rkatĂ«sisht 30 – 36 mijĂ« euro nĂ« 2016 – 2017, ndĂ«rsa kishte asete minimale. NĂ« 2018-n, kompania fillon ndĂ«rtimin e njĂ« pallati nĂ« kryeqytet. Po atĂ« vit, tĂ« ardhurat rriten me shpejtĂ«si, me 21 herĂ«, nĂ« gati 800 mijĂ« euro. Ashtu si nĂ« rastin e kompanisĂ« X, edhe subjekti Y raporton rritje tĂ« zĂ«rit tĂ« “ArkĂ«time nĂ« avance pĂ«r porosi” dhe “TĂ« pagueshme pĂ«r aktivitetin e shfrytĂ«zimit”.

 

 

Shoqata e Bankave ka kĂ«rkuar vazhdimisht qĂ« firmave tĂ« cilat marrin leje ndĂ«rtimi t’u kĂ«rkohet me ligj origjina e kapitalit.

Sekretari i Përgjithshëm i Shoqatës Shqiptare të Bankave, Spiro Brumbulli, propozoi në maj 2022, për sa kohë që sektori i ndërtimit është i rrezikuar nga riciklimi i parave joligjore, kërkesave për leje u duhet shtuar edhe një kërkesë financiare: një madhësi e caktuar e burimeve financiare duhet të jetë gjendje në llogari të ndërtuesit që në fazën e aplikimit.

Kërkesa nuk u mor asnjëherë parasysh nga institucionet ligjvënëse, ndaj sot po shohim nga hetimet e SPAK se sa lehtë ka hyrë paraja informale në ndërtim, edhe me skemat më elementare, siç është transporti i cash-it me kamion.

 

“DurrĂ«s Marina”, skema e investimeve strategjike 2 miliardĂ« euro
 me parapagim

Analiza e bilanceve tĂ« 2023 – 2024 tĂ« “DurrĂ«s Marina sh.a.”, kompania qĂ« po menaxhon projektin strategjik tĂ« MarinĂ«s sĂ« jahteve nĂ« DurrĂ«s, zbuloi se i ashtuquajturi investim, qĂ« parashikohet tĂ« ketĂ« vlerĂ« prej rreth 2 miliardĂ« eurosh, tĂ« paktĂ«n deri nĂ« fund tĂ« 2024-s tani ka funksionuar si njĂ« kompani normale ndĂ«rtimi, qĂ« mbledh paratĂ« me parapagim.

 

DurrĂ«s Marina, “projekti strategjik” mbledh 42 mln euro nga shitja e apartamenteve nĂ« ajĂ«r

 

Kompania ka arkĂ«tuar nga klientĂ«t rreth 4.17 miliardĂ« lekĂ« (rreth 42 milionĂ« euro) nĂ« periudhĂ«n 2023 – 2024, kryesisht nga shitja e apartamenteve “nĂ« ajĂ«r”, sipas zĂ«rit “Detyrime nga kontratat me klientĂ«â€, pothuajse e njĂ«jta skemĂ« qĂ« u shpjegua mĂ« lart me kompanitĂ« e ndĂ«rtimit pa kapital qĂ« u shtuan nĂ« TiranĂ« nga 2018-a.

NdonĂ«se ky Ă«shtĂ« njĂ« investim qĂ« ka pĂ«rfituar pĂ«rjashtime nga taksat, madje dhe atĂ« tĂ« infrastrukturĂ«s, si dhe ka marrĂ« njĂ« sipĂ«rfaqe tĂ« madhe prone falas pĂ«r zhvillim, investitori, nĂ« dy vitet e para tĂ« aktivitetit, vetĂ«m sa ka mbledhur para nga shitja e apartamenteve nĂ« “ajĂ«r”.

Kompania u paraqit si investitore, por ajo rezulton se po i arkĂ«ton paratĂ« nga parapagimet e klientĂ«ve, tĂ« cilat janĂ« njĂ« “komponent i rĂ«ndĂ«sishĂ«m i financimit”, siç thuhet nĂ« raportin e aktivitetit.

Të ardhurat e mbledhura deri tani duket se janë të mjaftueshme për të financuar shpenzimet e ndërtimit në vitin 2024. Shoqëria raporton në bilanc se kostot e ndërtimit për vitin 2024 ishin rreth 3.4 miliardë lekë, ose rreth 35 milionë euro.

Vetë Kompania Eagle Hills Real Estate Development, që përfaqëson në investim biznesmenin nga Emiratet e Bashkuara Arabe, Mohamed Alabbar, ka bërë rritje kapitali prej 7 milionë eurosh në korrik 2023, që mbeti i pandryshuar dhe në 2024.

DurrĂ«s Marina Sh.a. u krijua nё TiranĂ« si njё shoqёri aksionare mё datё 30 Janar 2023 dhe ka marrĂ« statusin e “Investim/Investitor Strategjik” pĂ«r projektin e investimit “DurrĂ«s Yachts & Marina”, pĂ«r njĂ« periudhĂ« 20-vjeçare.

 

 

Eagle Hills Real Estate Development zotëron 67% të aksioneve në Durrës Marina, ndërsa kompania që përfaqëson palën shqiptare, Albanian Seaports Development Company, mban 33% të aksioneve. Pala shqiptare ka kontribuar me tokën ku do të ndërtohet kompleksi rezidencial Durrës Marina, si dhe ka çliruar nga detyrimi për pagesën e taksës së ndikimit të infrastrukturë dhe fondit të strehimit social, që vlerësohen në rreth 7% të vlerës së parashikuar të shitjeve.

Gjithsej, parashikohet ndërtimi i gati 13 mijë apartamenteve (4 mijë në fazën e parë dhe rreth 8,600 në fazën e dytë), ndërsa do të këtë vetëm pak hotele me më shumë se 850 dhoma. Parashikohen vetëm 280 vende për jahte. 93% e sipërfaqes së ndërtimit të parashikuar do të jetë rezidenciale dhe nga 3.5% përkatësisht do të jenë hotele dhe sipërfaqe tregtare.

Projekti parashikohet të ketë vlerë prej rreth 2 miliardë eurosh, por vetëm një pjesë e vogël e tij do të financohet me kapitalet e investitorit kryesor, Mohamed Alabbar. Pjesa më e madhe e kompleksit rezidencial do të financohet nga shitja e pronave që para ndërtimit të tyre dhe eventualisht nga burime të tjera, si financimet bankare.

 

 

Në ndjekje të parasë, kush po e financon bumin e ndërtimit

Pse po ndĂ«rtohet dhe a do tĂ« vazhdojĂ« tĂ« ndĂ«rtohet kaq shumĂ«? Kush po ndĂ«rton dhe kush po blen? Nga po vijnĂ« paratĂ«? ÇfarĂ« vlere tĂ« shtuar po i sjell ekonomisĂ« kjo rendje drejt ndĂ«rtimeve?

Ku po shkon Tirana dhe qytetet e tjera, pĂ«rfshi zonat turistike nga pikĂ«pamja e arkitekturĂ«s dhe e harmonisĂ« me mjedisin? Cila do tĂ« jetĂ« trajektorja e çmimeve? A rrezikohet njĂ« flluskĂ« e pasurive tĂ« paluajtshme nĂ« tĂ« ardhmen? KĂ«to ishin pikĂ«pyetje qĂ« “Monitor” ngriti nĂ« njĂ« artikull nĂ« maj 2022.

 

Ku po shkon Tirana?! PĂ«rmasat e “marrĂ«zisĂ«â€ sĂ« ndĂ«rtimeve

 

Nën zë, të gjithë e pranuan se volumi i madh i ndërtimeve në Shqipëri, që i kaloi 1.6 miliardë euro në vit për vitin 2020, sipas statistikave zyrtare të atëhershme për Formimin Bruto të Kapitalit Fiks për banesat, nuk arrin të justifikohet me burimet formale.

Në vitin 2024, sipas të dhënave të fundit të disponueshme nga INSTAT, treguesi ka arritur në rreth 2.5 miliardë euro, 56% më shumë se në vitin 2022, duke zënë 41.4% të totalit të investimeve në vend (sipas Strukturës sipas Komponentëve të Vlerës së Shtuar Bruto, që mat vlerën e pastër që çdo sektor prodhon dhe tregon peshën reale që zë ndërtimi në totalin e investimeve të brendshme).

 

Burimi: INSTAT

 

Nisur nga vlera zyrtare vjetore e investimeve nĂ« ndĂ«rtesa tĂ« INSTAT, prej rreth 1.6 miliardĂ« eurosh nĂ« 2020 – 2021, 80% e tĂ« cilave janĂ« nĂ« TiranĂ«, “Monitor”, bazuar edhe nĂ« tĂ« dhĂ«nat e “NismĂ«s globale kundĂ«r krimit tĂ« organizuar ndĂ«rkufitar”, vlerĂ«soi nĂ« atĂ« kohĂ« se rreth 40% e volumit tĂ« ndĂ«rtimit nĂ« kryeqytet Ă«shtĂ« para informale.

Të dhënat e tjera të Anketës Strukturore të Ndërmarrjeve bëjnë të ditur se të ardhurat e të gjithë ndërtimit, pjesa më e madhe e të cilit vjen nga punët publike, ishin 4.1 miliardë euro në vitin 2024 dhe fitimet, rreth 500 milionë euro.

Deri në vitin 2020, rritja e sektorit nuk u mbështet as nga kreditë bankare. Vetëm në 2021, bankat iu rikthyen këtij sektori, duke ngritur dhe shqetësimin e Bankës së Shqipërisë dhe Fondit Monetar Ndërkombëtar, dhe solli në vendosjen e kufizimeve për kredinë e bankave për pasurinë e paluajtshme.

EkspertĂ«t e kontaktuar nga “Monitor” pohuan mĂ« herĂ«t se ka investitorĂ« tĂ« padukshĂ«m, tĂ« cilĂ«t hedhin fonde pĂ«r projekte tĂ« mĂ«dha rezidenciale, qĂ« ngrihen me shpejtĂ«si. Kjo hyrje fondesh kamuflohet nĂ«pĂ«rmjet kleringut, shitjeve fiktive tĂ« aseteve, financimeve nga ortakĂ«t apo kontratave me persona tĂ« tretĂ«.

Ndërtimi vlerësohet si një sektor me normë të lartë fitimi, pasi kostoja reale e ndërtimit mbetet shumë më e ulët sesa çmimi i shitjes, duke e bërë ideal atë për pastrimin e parave. Forma e financimit të këtij sektori, përmes parapagimeve, është një tjetër element ndihmës.

Aktorët e tregut pohojnë se ka ndërtues që nuk nxitojnë të shesin, por e shohin thjesht si një mjet për të vendosur paratë e tyre, çka ishte dhe një faktor se pse çmimet nuk u ulën dy vitet e fundit, ndonëse oferta po rritej ndjeshëm. Në kahun tjetër, edhe blerësit informalë e shohin si një investim ku vendosin paratë e tyre, për të mos i mbajtur cash.

Prof. Dr. Hysen Çela, nga Fakulteti i EkonomisĂ« nĂ« Universitetin e TiranĂ«s, ngriti nĂ« atĂ« kohĂ« dyshime mbi burimet financiare qĂ« mbĂ«shtesin bumin e ndĂ«rtimit nĂ« vend.

Ai pyet se si mund të përballohen çmimet e larta të apartamenteve nga publiku, kur pagat nuk i justifikojnë ato, dhe si kompanitë e ndërtimit arrijnë të realizojnë projekte të mëdha apo kontrata PPP, kur bilancet e tyre financiare nuk tregojnë burime të mjaftueshme financimi dhe sektori bankar është i kujdesshëm në kreditim.

Sipas tij, ndërtimi mbetet një nga sektorët më tërheqës për pastrimin e parave, pasi investimi në pasuri të paluajtshme ofron mundësi për legalizimin e fondeve me origjinë të paligjshme.

Ai theksoi se grupet kriminale mund të hyjnë në këtë sektor jo vetëm duke krijuar kompani të reja, por edhe duke investuar ose duke marrë kontroll indirekt në kompani ekzistuese, përmes ortakëve, drejtuesve apo strukturave të lidhura me juridiksione offshore. Në këtë mënyrë, fondet e paligjshme mund të hyjnë në ekonomi përmes transaksioneve dhe pagesave që në dukje janë plotësisht të ligjshme.

 

Si pastrimi i parasë zhvlerësoi të ardhurat dhe pasurinë e shqiptarëve

Çmimet e apartamenteve vitet e fundit janĂ« rritur me ritme shumĂ« mĂ« tĂ« shpejta se tĂ« ardhurat, duke i bĂ«rĂ« ato tĂ« papĂ«rballueshme pĂ«r vendasit, qĂ« i sigurojnĂ« tĂ« ardhurat pĂ«rmes pagave apo punĂ«s sĂ« ndershme. Vitet e fundit, Tirana Ă«shtĂ« renditur ndĂ«r kryeqytetet mĂ« tĂ« shtrenjta tĂ« EuropĂ«s nĂ« raport me fuqinĂ« blerĂ«se.

NĂ« prill tĂ« kĂ«tij viti, “Monitor” publikoi tĂ« dhĂ«na se si Tirana ka arritur Milanon pĂ«r çmimet e shtĂ«pive tĂ« matura sipas fuqisĂ« blerĂ«se, ndĂ«rsa Ă«shtĂ« bĂ«rĂ« ndĂ«r kryeqytetet mĂ« tĂ« shtrenjta tĂ« EuropĂ«s.

Sipas të dhënave më të fundit nga Numbeo, një njësi globale e të dhënave, që mat indeksin e përballueshmërisë së blerjes së pasurive të paluajtshme, raporti çmim ndaj të ardhura në vitin 2026 ka arritur në 17.6 vjet. Ky tregues llogaritet si raport mes çmimit mesatar të apartamentit dhe të ardhurave të disponueshme të një familjeje, i shprehur në vite të ardhurash.

Raporti çmim/tĂ« ardhura mat sa vite tĂ« ardhura familjare duhen pĂ«r tĂ« blerĂ« njĂ« apartament mesatar. Sa mĂ« i ulĂ«t raporti, aq mĂ« e pĂ«rballueshme Ă«shtĂ« blerja e banesĂ«s. Llogaritja bazohet nĂ« tĂ« ardhurat neto familjare, madhĂ«sinĂ« mesatare tĂ« apartamentit prej 90 mÂČ dhe çmimin mesatar pĂ«r metĂ«r katror nĂ« qendĂ«r dhe jashtĂ« qendrĂ«s sĂ« qytetit.

Tirana renditet kryeqyteti i katĂ«rt mĂ« i shtrenjtĂ« nĂ« EuropĂ«, pas MoskĂ«s nĂ« Rusi, qĂ« kryeson me 22 vite, LisbonĂ«s nĂ« Portugali me 19.2 vite dhe PragĂ«s nĂ« RepublikĂ«n Çeke me 18.6 vite.

Në Romë, kryeqyteti i Italisë, duhen mesatarisht 14.5 vite punë, po kaq dhe në Vjenë, në Paris 15.4 vite. Tirana ia ka kaluar dhe Beogradit, që deri tani mbante fronin si kryeqyteti më i shtrenjtë në rajon, sipas fuqisë blerëse, i cili ka zbritur pas kryeqytetit të Shqipërisë, me 16.4 vite.

MĂ« herĂ«t “Monitor” pĂ«rllogariti dhe treguesin e pĂ«rballueshmĂ«risĂ« sĂ« strehimit, apo aftĂ«sisĂ« blerĂ«se pĂ«r banesĂ«, qĂ« mat se sa paga vjetore reale bruto duhen pĂ«r tĂ« blerĂ« njĂ« apartament tĂ« ri, me njĂ« madhĂ«si standarde prej 70 metra katror.

 

Për të blerë një hyrje duhen 19 paga vjetore, 6 vjet më shumë se një dekadë më parë rekord në Europë

 

Për të blerë këtë apartament tashmë duhen gati 19 paga vjetore reale bruto (18.6), ose gati 6 vite më shumë sesa një dekadë më parë. Në vendet e Europës, ky tregues arrin maksimumi në 15 vjet, sipas kërkimeve që janë bërë nga Deloitte.

Në vende ku këta tregues janë të lartë, strehimi shihet si i papërballueshëm, çka lidhet me rritje të kostove të jetesës, vështirësi për të rinjtë që të blejnë një shtëpi dhe shpesh me shtim të emigracionit.

Ky indikator përdoret gjerësisht për të vlerësuar krizën e strehimit dhe presionin që kanë qeveritë për të ndërhyrë me politika mbështetëse, si subvencione, kredi të buta apo rritje të ofertës së banesave të reja.

NĂ« ShqipĂ«ri, politika tĂ« tilla jo vetĂ«m kanĂ« munguar, por zyrtarĂ« tĂ« lartĂ« shpesh janĂ« “mburrur” se u kanĂ« rritur shqiptarĂ«ve vlerĂ«n e shtĂ«pive!

Krahas çmimeve të shtrenjta, mbingarkesa me ndërtime po ndikon, ndër të tjera, edhe në cilësinë e jetës në kryeqytet. Dorina Musai, urbaniste dhe kërkuese shkencore, ka pohuar më herët se, që një qytet të konsiderohet i banueshëm dhe të përmbushen kriteret kushtore të së drejtës për strehim, do të duhet që paralelisht me banesën, të sigurohet për banor edhe hapësira boshe, ajo e gjelbër dhe publike, flukset e lira të lëvizjes dhe zonat e pushimit si parqet apo hapësirat social-kulturore.

Parkimi Ă«shtĂ« njĂ« tjetĂ«r dhembje koke pĂ«r banorĂ«t, qĂ« detyrohet tĂ« shpenzojnĂ« 10-20 mijĂ« lekĂ« nĂ« muaj, apo 6-8 mijĂ« lekĂ« nĂ« ditĂ« nĂ« zonat ku kanĂ« punĂ«t. NdĂ«rkohĂ«, çmimi i njĂ« garazhi ka arritur nĂ« 25 – 60 mijĂ« euro, aq sa dikur ishin tĂ« mjaftueshme pĂ«r tĂ« blerĂ« njĂ« shtĂ«pi!

 

ÇfarĂ« vjen mĂ« pas

Të paktën në letra, vrulli i ndërtimit pritet të vazhdojë, ndonëse transparenca sa vjen e po bëhet më e pakët.

Të dhënat e sakta mbi sipërfaqen që po jepet për leje ndërtimi po bëhen të pakapshme pasi INSTAT, që nga viti 2025 nuk përfshin në raportim lejet e dhëna nga Këshilli Kombëtar Territorit, i cili vitet e fundit mori atributet për lejet e kullave të larta dhe fshatrave turistike. Ky i fundit, vitet e fundit, ka dhënë leje pa fund për projekte ndërtesash të larta, komplekse vilash në bregdet e resorte, por përmasat reale mbeten të pamatshme.

Në mungesë të përditësimit të të dhënave nga INSTAT për sipërfaqen e lejeve të ndërtimit, që raporton prej 2025-s vetëm pushtetin vendor dhe jo lejet e Këshillit Kombëtar të Territorit dhe Ujit (KKTU), të ardhurat nga taksa e ndikimit në infrastrukturë janë treguesi më i saktë për përmasat që pritet të marrë ndërtimi në vend.

NjĂ« tregues indirekt qĂ« mat vrullin e lejeve tĂ« ndĂ«rtimit qĂ« po vijojnĂ« tĂ« jepen nĂ« vend, janĂ« arkĂ«timet e ndjeshme nga zĂ«ri i “Pushtetit vendor”, pjesa mĂ« e madhe e sĂ« cilĂ«s pĂ«rbĂ«het nga taksa e ndikimit nĂ« infrastrukturĂ«. Ky zĂ« po shĂ«non rritje tĂ« fortĂ« nĂ« muajt e parĂ« tĂ« kĂ«tij viti.

Të ardhurat nga pushteti vendor ishin 26.3 miliardë lekë për janar-prill 2026, me një rritje prej 118%, ose 14.2 miliardë lekë më shumë (rreth 150 milionë euro).

Duke pasur parasysh, që taksa e ndërtimit në infrastrukturë është 4-8% e vlerës së shitjeve, duke e llogaritur me të paktën 4%, shifra e arkëtuar prej 150 milionë eurosh i korrespondon leje të ndërtimit me vlerë totale 3.7 miliardë euro!

 

Shtrembërimi i treguesve ekonomikë dhe pasoja e padëshirueshme e një flluske

Hyrja e parasë informale në ekonomi ka shtrembëruar treguesit ekonomikë vitet e fundit, teksa ndërtimi dhe pasuritë e paluajtshme në disa vite kanë kontribuar deri në 40% të ekonomisë në vitin 2022 dhe 25% në 2025-n, sipas INSTAT, duke krijuar iluzionin se Shqipëria po ecën mirë.

Shqetësimi tjetër i ekspertëve lidhet me faktin që tashmë paraja informale është përzier me atë formale, duke e bërë të vështirë gjurmimin e tij.

Prej vitesh deklarohet se nĂ« momentin qĂ« do tĂ« bllokohen burimet informale qĂ« kanĂ« furnizuar tregun e ndĂ«rtimit, flluska e krijuar nĂ« sektor do tĂ« nisĂ« tĂ« shfryhet. Kjo do tĂ« kishte pasoja tĂ« pallogaritshme nĂ« ekonomi, si pĂ«r individĂ«t qĂ« mund tĂ« shohin t’u zhvlerĂ«sohen pasuritĂ« e tyre qĂ« i kanĂ« blerĂ« shtrenjtĂ« dhe pĂ«r tĂ« cilat paguajnĂ« kredi, ashtu dhe pĂ«r bankat qĂ« do tĂ« dĂ«mtohen nĂ«se rritet numri i personave qĂ« nuk shlyejnĂ« huatĂ«, ndĂ«rkohĂ« qĂ« dhe vlera e pasurive qĂ« ata kanĂ« lĂ«nĂ« si kolateral zhvlrĂ«sohet.

Pikëpyetje ngrihen dhe në trajtimin e individëve që mund të kenë prenotuar shtëpi në kompanitë që tashmë janë në hetim nga SPAK dhe mund të kenë paguar një pjesë të parave.

Duket se e gjithë ekonomia do të vuajë pasojat e papërgjegjshmërisë së qeverisë, që me vetëdije lejoi masivizimin e parasë informale, pa menduar për pasojat e dëmshme afatgjata që do ti sillte vendit.

 

 

 

The post Maratona 10-vjeçare e betonit; Kronika e një pastrimi të paralajmëruar   appeared first on Revista Monitor.

Sekreti që e dinim të gjithë, dëmet e futjes së parasë kriminale në ekonomi

✇Revista Monitor
By: Mira Leka
20 June 2026 at 22:10

DĂ«mi mĂ« i madh Ă«shtĂ« ai qĂ« nuk mund tĂ« rikuperohet. ËshtĂ« zhvillimi pa plan. ËshtĂ« betonizimi i qyteteve. JanĂ« kullat qĂ« kanĂ« zĂ«vendĂ«suar hapĂ«sirat publike. JanĂ« kodrat e mbushura me beton. ËshtĂ« bregdeti qĂ« po humbet karakterin e tij natyror.

 

Editorial  / QĂ« nĂ« fillim tĂ« viteve ’90, ndĂ«rtimi u kthye nĂ« njĂ« sektor tĂ« rĂ«ndĂ«sishĂ«m pĂ«r ShqipĂ«rinĂ«.

Zhvendosja e popullsisë nga zonat rurale drejt atyre urbane dhe nevoja për përmirësimin e kushteve dhe hapësirave të banimit, nxiti kërkesën për banesa dhe tregu i pasurive të paluajtshme u shndërrua në një nga motorët e rritjes ekonomike.

Në vitin 2008, ndërtimi arriti kulmin, duke zënë gati 23% të vlerës së shtuar bruto në vend.

Më pas, si çdo sektor ciklik, ishte e pritshme që të hynte në një fazë maturimi. Popullsia po plakej, emigracioni po zbrazte vendin dhe kërkesa natyrore për strehim nuk mund të rritej pafundësisht. Por pas vitit 2016 ndodhi e kundërta.

Fillimisht nĂ« TiranĂ« e mĂ« pas nĂ« tĂ« gjithĂ« vendin, nisi njĂ« valĂ« e re ndĂ«rtimesh, me ritme qĂ« ekonomia reale e kishte tĂ« vĂ«shtirĂ« t’i justifikonte dhe me çmim tĂ« shumĂ«fishuar shitjeje nĂ« treg.

Pagat nuk po rriteshin aq shpejt. Popullsia nuk po shtohej, përkundrazi po tkurrej. Kreditimi bankar për ndërtimin ishte ende i kufizuar. Megjithatë, kullat shumëfishoheshin, çmimet rriteshin dhe sipërfaqet e ndërtimit arrinin rekorde pas rekordi.

Përveç Tiranës që priste migrimin e brendshëm, ritmi i ndërtimeve preku zonat bregdetare, por edhe qytetet e tjera të vendit. Kushdo që shikonte shifrat e kuptonte se diçka nuk përputhej.

Kjo ishte arsyeja pse prej vitesh “Monitor” ngrinte tĂ« njĂ«jtat pyetje: nga vinin paratĂ«? Si mund tĂ« financonin projekte shumĂ«katĂ«she kompani qĂ« nĂ« bilancet e tyre deklaronin kapital dhe tĂ« ardhura minimale?

Si shpjegohej rënia e Euros në periudhën 2016-2022, kur turizmi ende nuk kishte marrë përmasat e sotme, që mund të justifikojë disi nënçmimin më të thellë në 2023-2026? Si justifikohej trefishimi i çmimeve të apartamenteve, në një vend ku të ardhurat mbeteshin ndër më të ulëtat në Europë?

Sot po bĂ«het gjithnjĂ« e mĂ« e qartĂ« ajo qĂ« nĂ« fakt tĂ« gjithĂ« e dinim. TĂ« ashtuquajturat “fondamente” nuk arrinin tĂ« shpjegonin as forcimin e Lekut dhe as pĂ«rmasat e bumit tĂ« ndĂ«rtimit. Sekreti nuk ishte sekret. Ishte thjesht njĂ« e vĂ«rtetĂ« qĂ« shumĂ«kush bĂ«nte sikur nuk e shikonte.

Vetëm nga dy goditjet e ditëve të fundit, SPAK ka sekuestruar pasuri të paluajtshme e cash me vlerë rreth 300 milionë euro. Për krahasim, kjo shumë është sa 12% e vlerës totale të investimeve në ndërtesa në një vit (sipas të dhënave zyrtare nga INSTAT për formimin bruto të kapitalit fiks për ndërtesat).

Skema, e zbuluar dhe nga SPAK, ishte më e thjeshta e mundshme: paratë e fituara nga trafiqet e paligjshme futeshin në Shqipëri me kamionë, apo mjete të tjera transporti, dhe investoheshin në vend.

Një pjesë e investimeve të dyshuara lidhen me prona dhe projekte ndërtimi në Tiranë, Palasë, Himarë dhe zona të tjera bregdetare, si dhe me shoqëri tregtare të përdorura për qarkullimin dhe investimin e fondeve që dyshohet se burojnë nga aktiviteti kriminal, sipas deklarimeve zyrtare të SPAK.

Kjo para kriminale krijoi iluzionin e rritjes ekonomike për shkak të rritjes së qarkullimit të parasë në vend, duke futur në vetëkënaqësi qeverinë, por realiteti është shumë më ndryshe. Pasojat janë të shumta:

-Në vend është rritur pabarazia, me çmimet e apartamenteve që janë bërë të papërballueshme për ata që kanë të ardhura të ndershme. Tirana sot renditet ndër kryeqytetet më të shtrenjta të Europës në raport me fuqinë blerëse, ndërsa vijojmë të jemi ndër të fundit për të ardhurat për frymë e fuqinë blerëse, madje dhe çmimet e ushqimeve janë më të shtrenjta se mesatarja europiane, sipas Eurostat.

-Ekonomia po rritet në letra, por të dhënat tregojnë se mbi 70% e kontributit në vitin 2025 erdhi nga taksat dhe administrata publike dhe ekonomia reale është zgjeruar vetëm me 1.1%, më e ulëta që nga pandemia.

-Kapitali i lirë dhe jo vetëm ai informali, u orientua në ndërtim, pasi ky ishte sektori i vetëm që sillte kthim të shpejtë dhe u nxit nga qeveria përmes dhënies së lejeve pa asnjë kriter.

-Paraja informale sot është përzier me atë formale dhe do të jetë e vështirë që ato të ndahen, në mos ato të favorizohen përmes amnistive të vazhdueshme.

-Eksportuesit sot po falimentojnë për shkak të zhvlerësimit të induktuar të euros nga hyrjet e parave informale.

-Qytetarët rrezikohen, pasi blejnë apartamente në kompani që nuk u dihet origjina e parave dhe sot rrezikojnë të humbasin paratë që mund të kenë dhënë paradhënie.

-Një korrigjim i fortë i tregut do të godiste jo vetëm blerësit e banesave, por edhe bankat që kanë marrë këto prona si kolateral.

MegjithatĂ«, dĂ«mi mĂ« i madh nuk matet me euro. DĂ«mi mĂ« i madh Ă«shtĂ« ai qĂ« nuk mund tĂ« rikuperohet. ËshtĂ« zhvillimi pa plan. ËshtĂ« betonizimi i qyteteve. JanĂ« kullat qĂ« kanĂ« zĂ«vendĂ«suar hapĂ«sirat publike. JanĂ« kodrat e mbushura me beton. ËshtĂ« bregdeti qĂ« po humbet karakterin e tij natyror. Ky Ă«shtĂ« njĂ« borxh qĂ« po ua lĂ«mĂ« brezave qĂ« do tĂ« vijnĂ«.

Sekreti që e dinim të gjithë nuk duhet të shërbejë vetëm për të kuptuar se çfarë ndodhi. Duhet të shërbejë për të mos e përsëritur.

Sepse çdo herë që mbyllen sytë, faturën e paguan vendi dhe e ardhmja.

The post Sekreti që e dinim të gjithë, dëmet e futjes së parasë kriminale në ekonomi appeared first on Revista Monitor.

Blerësit e shtëpive paguajnë edhe për sigurimin e ndërtuesve

✇Revista Monitor
By: Mira Leka
20 June 2026 at 22:08

Prej gjashtë vitesh, ndërtuesit janë të detyruar të sigurojnë objektet për dëmet që mund të ndodhin për shkak të defekteve në ndërtim. Por, megjithëse ky është detyrimi i tyre ligjor, në praktikë shpesh primi i sigurimit të përgjegjësisë së ndërtuesit i ngarkohet blerësit të pronës si kosto shtesë, në mënyrë arbitrare.

 

Ersuin Shehu

Pas tërmetit të vitit 2019, qeveria shqiptare bëri efektiv një detyrim ligjor ekzistues për sigurimin e përgjegjësisë së ndërtuesve.

Ky produkt duhet të sigurojë blerësit e pasurive të paluajtshme për dëmet e ndodhura nga shembja tërësore ose pjesore e ndërtesës, ose defekte të tjera të rënda, që ndodhin si pasojë e problemeve të lidhura me tokën mbi të cilën është kryer ndërtimi ose për shkak të defekteve të ndërtimit.

Në praktikë dhe shpesh, ky produkt sigurimi është kthyer në një kosto shtesë për blerësit. Në momentin e blerjes së pronës, ata detyrohen të paguajnë edhe primin e sigurimit të përgjegjësisë së ndërtuesit.

Sipas dëshmive të shumta nga blerës të banesave, në momentin e nënshkrimit të kontratës me ndërtuesit, ata ngarkohen edhe me primin e sigurimit, përveç çmimit të pronës objekt transaksioni dhe kostove të tjera ligjore.

Ky rast është një nga shembujt që nxjerrin në pah problematikat e mëdha që ka Shqipëria në mbrojtjen ligjore të konsumatorëve.

Ende sot nuk ekziston një institucion qendror që të koordinojë mbrojtjen e konsumatorëve në raport me ofruesit e produkteve dhe shërbimeve. Mbrojtja konsumatore është e shpërndarë në institucione të ndryshme, në varësi të llojit të produktit apo shërbimit.

Megjithatë, kjo sjell që shpeshherë konsumatorët të jenë të paqartë për derën ku duhet të trokasin për problemin e tyre. Madje, në disa raste, edhe vetë institucionet nuk janë plotësisht të qarta për mundësitë dhe kompetencat e tyre ligjore në çështjet që lidhen me mbrojtjen konsumatore.

Kryetari i Autoritetit të Konkurrencës ka kërkuar në disa raste që në misionin ligjor të këtij institucioni të shtohet edhe mbrojtja konsumatore, por prej shumë vitesh nuk është ndërmarrë asnjë nismë për të përmirësuar legjislacionin për mbrojtjen konsumatore.

 

Noterët: Sigurimi paguhet nga blerësi vetëm kur ka marrëveshje mes palëve

Mimoza Sadushi, kryetare e DhomĂ«s KombĂ«tare tĂ« NoterĂ«ve, thotĂ« pĂ«r “Monitor” se Ă«shtĂ« detyrĂ« e noterĂ«ve qĂ« t’u bĂ«jnĂ« tĂ« qartĂ« tĂ« dy palĂ«ve detyrimet e tyre.

Konkretisht, sipas saj, në rastet e kontratave të porosisë ose të shitblerjes së pasurive të paluajtshme, pagesa e taksave dhe e primit të sigurimit të përgjegjësisë së ndërtuesit është përgjegjësi e vetë ndërtuesit.

Ajo shprehet se noterët ua bëjnë të ditur palëve këtë fakt. Posaçërisht, bërja e qartë e detyrimit të ndërtuesit për të paguar sigurimin e përgjegjësisë u është theksuar shprehimisht noterëve edhe në komunikimet nga Ministria e Drejtësisë.

Megjithatë, ajo shprehet se në disa raste, ndërtuesi dhe blerësi bien dakord paraprakisht që ky detyrim të paguhet nga pala blerëse. Sipas saj, kjo mund të ndodhë, për shembull, në rastet kur ndërtuesi ka bërë zbritje nga çmimi i shitjes dhe në këmbim blerësi ka rënë dakord të paguajë primin e sigurimit të përgjegjësisë së ndërtuesit.

Znj. Sadushi thotë se në këto raste bëhet fjalë për marrëveshje të kryer me vullnetin e palëve dhe noteri nuk ka tagër të ndërhyjë.

Ajo përjashton që noterët të jenë palë në transaksion, duke arkëtuar prime sigurimi për llogari të kompanive të sigurimit. Sipas saj, noteri vetëm sigurohet që polica e sigurimit të jetë pjesë e dokumentacionit përkatës të domosdoshëm, që kërkohet për regjistrimin e pronësisë në Agjencinë Shtetërore të Kadastrës.

 

AMF dhe Autoriteti i KonkurrencĂ«s “ngrenĂ« duart”

PĂ«r tĂ« kuptuar mĂ« shumĂ« rreth mundĂ«sive tĂ« adresimit tĂ« kĂ«tij problemi, “Monitor” iu drejtua zyrtarisht Autoritetit tĂ« MbikĂ«qyrjes Financiare dhe Autoritetit tĂ« KonkurrencĂ«s. Por, tĂ« dyja kĂ«to institucione nuk dhanĂ« njĂ« qĂ«ndrim zyrtar, duke u shprehur se kjo Ă«shtĂ« njĂ« çështje jashtĂ« kompetencave tĂ« tyre ligjore.

Në fakt, Autoriteti i Mbikëqyrjes Financiare, si rregullator dhe mbikëqyrës ligjor i tregut të sigurimeve, ka një rol të drejtpërdrejtë edhe në rregullimin e produktit në fjalë.

Kronologjia e sigurimit tĂ« detyrueshĂ«m tĂ« pĂ«rgjegjĂ«sisĂ« sĂ« ndĂ«rtuesve e ka origjinĂ«n nĂ« vitin 2019, kur tĂ«rmetet e atij viti shĂ«rbyen si shkas pĂ«r tĂ« kujtuar qeverinĂ« dhe rregullatorin lidhur me disa kĂ«rkesa tĂ« ligjit tĂ« vitit 2014 “PĂ«r planifikimin dhe zhvillimin e territorit”, qĂ« detyronte ndĂ«rtuesit tĂ« siguronin pronat e ndĂ«rtuara prej tyre nĂ« favor tĂ« blerĂ«sve.

Deri nĂ« vitin 2019, kĂ«rkesat e ligjit nuk ishin zbatuar, pikĂ«risht pĂ«r shkak tĂ« mungesĂ«s sĂ« akteve tĂ« nevojshme nĂ«nligjore. Mbi bazĂ«n e ligjit nĂ« fjalĂ«, nĂ« tetor 2019 u hartua Vendimi i KĂ«shillit tĂ« Ministrave “PĂ«r sigurimin e ndĂ«rtimeve”, qĂ« pĂ«rcaktonte bazĂ«n nĂ«nligjore pĂ«r tĂ« bĂ«rĂ« funksional detyrimin e pĂ«rcaktuar nĂ« ligj.

NĂ« zbatim tĂ« kĂ«tij vendimi, Bordi i Autoritetit tĂ« MbikĂ«qyrjes Financiare miratoi nĂ« nĂ«ntor 2019 vendimin pĂ«r “Elementet dhe kushtet e pĂ«rgjithshme tĂ« kontratĂ«s sĂ« sigurimit tĂ« detyrueshĂ«m nĂ« ndĂ«rtim”.

Reagimi i AMF-sĂ« pĂ«r “Monitor” ishte se ata nuk kanĂ« marrĂ« ndonjĂ« ankesĂ« nga publiku pĂ«r kĂ«tĂ« çështje, se institucioni nuk ishte nĂ« dijeni tĂ« kĂ«saj praktike dhe se nĂ« çdo rast, njĂ« problematikĂ« e tillĂ« nuk hyn nĂ« kompetencat e kĂ«tij institucioni.

NdĂ«rkohĂ«, Autoriteti i KonkurrencĂ«s u pĂ«rgjigj se nuk ka marrĂ« ndonjĂ« ankesĂ« pĂ«r kĂ«tĂ« çështje dhe nĂ« gjykimin e kĂ«tij institucioni, njĂ« problematikĂ« e tillĂ« nuk hyn nĂ« çështjet qĂ« rregullon ligji “PĂ«r mbrojtjen e konkurrencĂ«s”.

 

Sigurimi nuk mbron nga katastrofat

Sipas rregullores së miratuar nga AMF-ja, në bazë të kontratës së sigurimit për përgjegjësinë e ndërtuesit, shoqëria e sigurimit merr përsipër të dëmshpërblejë në favor të të siguruarit dëmet e ndodhura drejtpërdrejt në ndërtesë dhe dëmet ndaj të tretëve, të shkaktuara nga shembja tërësore ose pjesore e ndërtesës, ose kur ndërtesa paraqet rrezik të dukshëm shembjeje, ose defekte të tjera të rënda, që ndodhin si pasojë e problemeve të lidhura me tokën mbi të cilën është kryer ndërtimi, ose për shkak të një apo disa defekteve të ndërtimit.

Produkti nuk ofron mbrojtje për qytetarët e siguruar në rast të dëmtimeve të ndodhura nga fatkeqësitë natyrore dhe ku nuk mund të provohet përgjegjësia e ndërtuesit, ndaj nuk duhet kuptuar si sigurim që të mbron nga katastrofat.

VKM-ja përcaktoi edhe nivelin e primit që ndërtuesit duhet të paguajnë për sigurimin e përgjegjësive. Limiti i përgjegjësisë së kontratës së sigurimit nuk duhet të jetë më i ulët se vlera totale e çmimit të shitjes të përcaktuar në kontratën e kalimit të pronësisë së pasurisë së paluajtshme, ndërsa tarifa vjetore e primit të sigurimit nuk mund të jetë më e ulët se 0.1 për qind e limitit të përgjegjësisë.

Në terma konkretë, nëse një pronë shitet me  çmim 100 mijë euro, ndërtuesi duhet të paguajë gjithsej 1 mijë euro për sigurimin e saj në një periudhë 10-vjeçare.

 

Produkti vazhdon të ketë probleme

Sipas burimeve nga tregu, ky produkt ka pasur problematika të mëdha që në fillim të zbatimit të tij. Një pjesë e kompanive të sigurimit nuk u shfaqën shumë të interesuara për këtë produkt, për shkak të paqartësive lidhur me përgjegjësitë e mbuluara.

Një problem tjetër ka qenë niveli shumë i lartë i komisioneve i ofruar nga disa prej aktorëve të tregut, që e deformonin konkurrencën.

Ofrimi i komisioneve deri nĂ« 70 – 80%, sipas ekspertĂ«ve, e bĂ«nte tĂ« pamundur risigurimin e produktit, duke ia lĂ«nĂ« tĂ« gjithĂ« rrezikun pĂ«rsipĂ«r kompanisĂ« pĂ«rkatĂ«se.

Duke qenë se dëmet në raste të tilla mund të arrijnë vlera shuma të mëdha dhe përtej limiteve që kompanive u lejohen të mbajnë për një ngjarje sigurimi, kjo mund të përfaqësojë një rrezik për kompaninë dhe të siguruarin.

Përfaqësues të kompanive të sigurimit shprehen se problemet në këtë treg vazhdojnë të ekzistojnë. Nga këndvështrimi i kompanive, këto probleme janë të lidhura kryesisht me konkurrencën e pandershme, nëpërmjet komisioneve tejet të larta dhe mosrisigurimit të përgjegjësive.

Mbështetur në këto burime, për këtë produkt ka pasur raste kur komisionet kanë arritur deri në 80% të primit të shkruar bruto. Kjo do të thotë se, për një prim sigurimi 1000 euro, kompania përfiton vetëm 200 euro, ndërsa 800 euro ngelen si komision ndërmjetësimi.

Duke qenë se detyrimi i sigurimit u takon ndërtuesve, mund të supozohet se këto komisione të larta u shkojnë pikërisht atyre.

Në teori, në rastet kur primi i sigurimit përcillet te blerësi i pronës, nuk mund të përjashtohet që ndërtuesit të kenë një përfitim të dyfishtë: ndërsa e blejnë sigurimin me komision të lartë (çmim të ulur) nga siguruesi, më pas ata i ngarkojnë blerësit vlerën e plotë të primit të shkruar në policën e sigurimit.

Lidhur me funksionimin e tregut tĂ« produktit, “Monitor” iu drejtua me disa pyetje Autoritetit tĂ« MbikĂ«qyrjes Financiare, por pa marrĂ« njĂ« pĂ«rgjigje as pĂ«r kĂ«tĂ« çështje.

 

Tregu 3.7 milionë euro në vit, vazhdon të kryesojë Albsig

Statistikat e Autoritetit të Mbikëqyrjes Financiare, tregojnë se primet e shkruara bruto në sigurimin e përgjegjësive në ndërtim vitin e kaluar kishin vlerën e 360 milionë lekëve ose rreth 3.7 milionë eurove. Primet nga ky produkt u rritën me 5.6% krahasuar me një vit më parë.

 

Burimi: AMF

 

Aktualisht, sigurimi i këtij produkti është i ndarë kryesisht mes katër kompanive, ndërsa të tjerat kanë një pjesë tregu pothuajse të papërfillshme.

Tregu ende kryesohet nga Albsig, që kishte 40.3% të primeve të shkruara bruto, nga 48.5% që zotëronte një vit më parë.

Në rritje të ndjeshme paraqitet Sigal Insurance Group, që për 2025 arriti në 28.1%, nga 19.4% që zotëronte një vit më parë.

Eurosig mbante afërsisht 15.1% të tregut, nga 16.7% një vit më parë. Kompania e fundit që ka pjesë tregu domethënëse është Atlantik, me 11.6% të primeve të shkruara bruto, në rritje të lehtë nga niveli 10.8% i një viti më parë.

Katër kompanitë e mësipërme së bashku mbajnë më shumë se 95% të tregut. Ndërkohë, Insig zotëron rreth 3.8%, ndërsa dy kompanitë e Vienna Insurance Group, Intersig dhe Sigma, si edhe Ansig zotërojnë secila më pak se 1% pjesë tregu.

 

Burimi: AMF

 

 

Lexoni edhe

Sigurimi i detyrueshëm për veprat publike, ligji nuk zbatohet

The post Blerësit e shtëpive paguajnë edhe për sigurimin e ndërtuesve appeared first on Revista Monitor.

Sigurimi i detyrueshëm për veprat publike, ligji nuk zbatohet

✇Revista Monitor
By: Mira Leka
20 June 2026 at 22:06

Sigurimi i përgjegjësisë së ndërtuesit nuk është detyrim vetëm për objektet rezidenciale dhe ndërtesat në përgjithësi, por edhe për ndërtimet e tjera inxhinierike.

Ashtu siç ndërtuesi është i detyruar të sigurojë përgjegjësitë e tij kur ndërton një pallat, duke përfshirë dhe me fokus sidomos rrëshqitjen e tokës, ky detyrim duhet të zbatohet edhe për ndërtimin e rrugëve ose të veprave të tjera publike.

Nëse një rrugë shembet brenda 10 viteve nga ndërtimi i saj, përfituesi i sigurimit, në këtë rast shteti, duhet të dëmshpërblehet nga kompania e sigurimeve. Madje, shembuj të dëmtimeve të rrugëve shumë shpejt pas ndërtimit edhe kanë ndodhur, siç ishte, për shembull, rasti i Unazës së Burrelit.

Në dhjetor të vitit 2022, Këshilli i Ministrave miratoi një vendim për përcaktimin e kushteve dhe elementeve të përgjithshme të sigurimit të përgjegjësisë profesionale të projektuesit, të grupit të projektimit dhe zbatuesit të punimeve, si dhe rregullat dhe elementet e sigurimit, të përgjegjësisë së zhvilluesit për të gjitha ndërtimet me vlerë mbi 100 milionë lekë.

Projektuesi i licencuar është i detyruar të lidhë një kontratë të sigurimit të përgjegjësisë profesionale. Kontrata e sigurimit të përgjegjësisë profesionale mbulon çdo dëm që mund të shkaktohet si pasojë e veprimtarisë së tij gjatë procesit të ndërtimit të objektit.

Shuma e sigurimit llogaritet duke mbuluar çdo shpenzim të nevojshëm e të domosdoshëm të projektimit të ri, si dhe shpenzimet shtesë të kryera nga zhvilluesi ose organet e administratës publike, që kanë rrjedhur si pasojë e gabimeve në projektim, si dhe kostot shtesë që mund të lindin për zhvilluesin, si pasojë e gabimeve në projektim gjatë zbatimit të projektit.

Zbatuesi i punimeve si person juridik, i licencuar, është i detyruar gjithashtu të lidhë një kontratë të sigurimit të përgjegjësisë profesionale. Kontrata e sigurimit të përgjegjësisë profesionale mbulon çdo dëm që mund të shkaktohet si pasojë e veprimtarisë së tij gjatë procesit të ndërtimit të objektit.

Shuma e sigurimit llogaritet duke mbuluar të paktën çdo shpenzim të nevojshëm e të domosdoshëm për kryerjen e punimeve të reja, si dhe shpenzimet shtesë të kryera nga zhvilluesi ose organet e administratës publike, që kanë rrjedhur si pasojë e zbatimit të punimeve në kundërshtim me kontratën përkatëse për zbatimin e punimeve të ndërtimit, me dokumentet e planifikimit dhe zhvillimit, si dhe me legjislacionin në fuqi, që rregullon veprimtarinë e ndërtimit.

Zhvilluesi si person fizik apo juridik është i detyruar të lidhë një kontratë të sigurimit të përgjegjësisë profesionale për të gjitha ndërtimet me vlerë mbi 100 milionë lekë. Kontrata e sigurimit të përgjegjësisë profesionale mbulon çdo dëm që mund të shkaktohet nga rreziqet gjatë procesit të zhvillimit kundrejt palëve të treta.

Shuma e sigurimit llogaritet në përqindje ndaj preventivit të punimeve të zbatimit për kostot e llogaritshme, pa vlerën e Tatimit mbi Vlerën e Shtuar. Kjo vlerë do të jetë jo më shumë se 15% e vlerës së preventivuar të punimeve.

Por, sipas siguruesve, ky detyrim ligjor i subjekteve që ndërtojnë vepra publike nuk zbatohet pothuajse asnjëherë, me përjashtime të rralla, kryesisht në rastet e kompanive të huaja.

 

 

Lexoni edhe:

Blerësit e shtëpive paguajnë edhe për sigurimin e ndërtuesve

 

The post Sigurimi i detyrueshëm për veprat publike, ligji nuk zbatohet appeared first on Revista Monitor.

Si do të kryhet procesi i heqjes së tarifave roaming me Bashkimin Europian

✇Revista Monitor
By: Mira Leka
20 June 2026 at 22:04

Intervistë me Gazmir Mani, drejtor i Drejtorisë së Tregjeve dhe Masave Rregullatore në Autoritetin e Komunikimeve Elektronike dhe Postare (AKEP)

 

Këtë muaj, Këshilli Europian i hapi rrugën fillimit të negociatave për heqjen e tarifave roaming mes vendeve të Ballkanit Perëndimor dhe Bashkimit Europian.

Gazmir Mani, drejtor i Drejtorisë së Tregjeve dhe Masave Rregullatore në Autoritetin e Komunikimeve Elektronike dhe Postare (AKEP), shpjegon hapat kryesorë që do të ndjekë ky proces.

Sipas tij, heqja e tarifave roaming do të kërkojë harmonizimin e plotë të bazës ligjore dhe rregullatore mes vendeve të rajonit dhe hapësirës së Bashkimit Europian.

Ndryshimet ligjore do të krijojnë hapësirat për rregullimin e tarifave roaming, por edhe të tarifave me shumicë mes operatorëve vendas dhe atyre të Bashkimit Europian.

Z. Mani thotë se nuk ka afate të përcaktuara për mbylljen e këtij procesi. Megjithatë, AKEP ka përgatitur draftet e para që duhen dakordësuar me Komisionin Europian dhe që më tej do të miratohen për të marrë fuqi ligjore.

 

NĂ« fillim tĂ« kĂ«tij muaji, KĂ«shilli Europian u hapi dritĂ«n e gjelbĂ«r negociatave mes Komisionit Europian dhe vendeve tĂ« Ballkanit PerĂ«ndimor pĂ«r heqjen e tarifave roaming. ÇfarĂ« do tĂ« ndodhĂ« nĂ« vazhdim dhe si pritet tĂ« zhvillohet mĂ« tej ky proces?

DhĂ«nia e dritĂ«s sĂ« gjelbĂ«r pĂ«r t’i hapur rrugĂ«n negociatave me secilin nga vendet e Ballkanit PerĂ«ndimor Ă«shtĂ« njĂ« moment shumĂ« i rĂ«ndĂ«sishĂ«m. MegjithatĂ«, pĂ«r ta kuptuar plotĂ«sisht kĂ«tĂ« proces duhet tĂ« kthehemi prapa nĂ« kohĂ«.

Procesi ka filluar që në vitin 2018, me marrëveshjen për reduktimin dhe heqjen e tarifave roaming në hapësirën e shteteve të Ballkanit Perëndimor.

Ky proces më tej do të kalojë në një sërë hapash që janë mjaft të rëndësishëm për realizimin me sukses të kësaj nisme.

Nga ky moment, fillojnë diskutimet e drejtpërdrejta dhe angazhimet e secilës palë, veçanërisht vendeve të Ballkanit Perëndimor, për të bërë të mundur harmonizimin e legjislacionit vendas me legjislacionin e Bashkimit Europian, pra, për të bërë që edhe baza rregullatore të jetë e njëjtë. Besoj se ky proces do të nisë shumë shpejt në secilin prej vendeve.

 

MegjithĂ«se procesi Ă«shtĂ« kompleks, pĂ«rfshin disa palĂ« dhe afatet janĂ« tĂ« vĂ«shtira pĂ«r t’u parashikuar me saktĂ«si, kur mendoni se mund tĂ« jetĂ« njĂ« afat i pĂ«rafĂ«rt pĂ«r fillimin e ofrimit tĂ« shĂ«rbimeve tĂ« komunikimit pa tarifa roaming nĂ« hapĂ«sirĂ«n e Bashkimit Europian?

Lidhur me këtë, nuk ka një datë të saktë. Edhe në takimin e Tivatit, i mbajtur këtë muaj, nuk u dha një datë konkrete, por e rëndësishme është që u vendos zyrtarisht fillimi i procesit të negociatave dhe procesi do të nisë.

Ka pasur një punë parapërgatitore, por ky proces ka marrë një tjetër ritëm që nga viti i kaluar, kur të gjitha vendet e Ballkanit Perëndimor janë ftuar nga strukturat e Komisionit që të nisin parapërgatitjet, për të qenë gati në momentin më të parë të mundshëm kur do të plotësoheshin kriteret nga të dyja palët.

Ky është një proces reciprok, që do të thotë se të dyja palët në marrëveshje duhet të jenë plotësisht të përfshira, që të kenë mundësi të zbatojnë të njëjtat kushte, të njëjtat detyrime dhe të njëjtat përfitime.

Pra, duhen plotësuar kushtet si nga pikëpamja ligjore dhe rregullatore, ashtu edhe nga ana teknike, pra, edhe operatorët e të dy krahëve duhet të jenë gati dhe duhet të jenë 100% të përfshirë në këtë proces.

Megjithatë, mendoj se ne kemi përparuar në këtë pikë, pasi kemi përgatitur një sërë draftesh, të cilat i paraprijnë këtij procesi.

Kjo do të thotë se në momentin e parë që do të fillojnë negociatat e drejtpërdrejta, nga Komisioni Europian do të nisë vlerësimi i këtyre akteve, për të dhënë dritën e gjelbër dhe për të thënë se këto akte janë tërësisht të harmonizuara me praktikën e rregullatorit roaming në vendet e Bashkimit Europian dhe të fillojë procesi për të dhënë një datë se kur do nisë që qytetarët e vendeve të Ballkanit Perëndimor dhe qytetarët e BE-së të komunikojnë lirisht në territoret reciproke, pa pasur tarifa shtesë.

 

Procesi

Në momentin e parë që do të fillojnë negociatat e drejtpërdrejta, nga Komisioni Europian do të nisë vlerësimi i këtyre akteve, për të dhënë dritën e gjelbër dhe për të thënë se këto akte janë tërësisht të harmonizuara me praktikën e rregullatorit roaming në vendet e Bashkimit Europian dhe të fillojë procesi për të dhënë një datë se kur do nisë që qytetarët e vendeve të Ballkanit Perëndimor dhe qytetarët e BE-së të komunikojnë lirisht në territoret reciproke, pa pasur tarifa shtesë.

 

ÇfarĂ« ndryshimesh duhen ndĂ«rmarrĂ«, nĂ« mĂ«nyrĂ« qĂ« tĂ« jemi plotĂ«sisht tĂ« gatshĂ«m nga pikĂ«pamja ligjore, rregullatore dhe teknike pĂ«r ta zbatuar kĂ«tĂ« proces?

Gjatë diskutimit që kemi pasur vitin e kaluar, por edhe gjatë këtij viti, me strukturat e Komisionit Europian dhe praktikën e ndjekur nga vendet që e kanë realizuar këtë proces para nesh, siç janë Moldavia dhe Ukraina, të cilat që nga data 1 janar e këtij viti tashmë janë pjesë e roam like at home në BE.

Ka njĂ« paketĂ« aktesh rregullatore, tĂ« cilat tĂ« gjitha vendet qĂ« aspirojnĂ« tĂ« jenĂ« pjesĂ« e marrĂ«veshjes roaming me Bashkimin Europian duhet t’i adoptojnĂ« nĂ« legjislacionin e tyre.

Këto akte nisin së pari me krijimin e një kuadri marrëveshje pranimi të hyrjes në këtë regjim komunikimi pa tarifa shtesë.

Për sa i përket pjesës së Shqipërisë, fillimisht kemi draftuar akte të cilat kanë të bëjnë me nevojën për pajisjen e autoritetit rregullator, në këtë rast të AKEP, me kompetencat dhe të drejtat e detyrimet për të qenë pjesë e plotë e Grupit Rregullator të Vendeve të Bashkimit Europian (BEREC).

Kjo kĂ«rkon edhe ndryshime nĂ« ligjin “PĂ«r komunikimet elektronike”.

Hapi i parĂ« dhe i rĂ«ndĂ«sishĂ«m ka qenĂ« pĂ«r ne miratimi i ligjit tĂ« ri “PĂ«r komunikimet elektronike”, i cili i parasheh kĂ«to gjĂ«ra. Por, pĂ«r tĂ« qenĂ« mĂ« tĂ« plotĂ« dhe pĂ«r t’i dhĂ«nĂ« hapĂ«sirat e nevojshme duhen edhe disa amendamente tĂ« ligjit, pĂ«r t’i dhĂ«nĂ« kompetencat e plota AKEP-it.

Pjesa e dytĂ« Ă«shtĂ« edhe krijimi i njĂ« kuadri rregullator qĂ« do t’u mundĂ«sonte operatorĂ«ve tanĂ«, njĂ«kohĂ«sisht edhe operatorĂ«ve tĂ« BE-sĂ«, pĂ«r tĂ« pasur tarifa tĂ« njĂ«jta nĂ« nivel shumice. Pra, do tĂ« ndiqet parimi i reciprocitetit dhe do tĂ« jetĂ« i nevojshĂ«m edhe rishikimi i tarifave tĂ« terminimit tĂ« thirrjeve.

Kjo do të nënkuptojë adoptimin e të njëjtave tarifa terminimi që zbatohen edhe në vendet e Bashkimit Europian.

Këta janë disa nga hapat kryesorë që duhen ndërmarrë paraprakisht për të shkuar në fazën finale, që të mundësohet harmonizimi i plotë dhe tërësor i legjislacionit dhe zbatimi i reciprocitetit në të dyja krahët e kësaj marrëveshjeje.

 

ÇfarĂ« efekti kanĂ« dhĂ«nĂ« proceset e mĂ«parshme, si heqja e roaming me vendet e Ballkanit PerĂ«ndimor, nĂ« tregjet e komunikimeve elektronike nĂ« ShqipĂ«ri dhe nĂ« pĂ«rgjithĂ«si, nĂ« lehtĂ«sitĂ« e pĂ«rdoruesve shqiptarĂ« dhe anasjelltas, duke iu referuar volumit, trafikut dhe shkallĂ«s sĂ« pĂ«rdorimit?

Duke filluar nga data 1 korrik 2021, në hapësirën e Ballkanit Perëndimor ofrohet shërbim roam like at home nga të gjithë operatorët. Përfitimet që ky proces ka sjellë janë shumë të dukshme.

Kjo vërehet qartë nga rritja e volumeve të komunikimit në hapësirën rajonale nga qytetarët shqiptarë dhe nga qytetarët e vendeve të tjera të kësaj hapësire.

Nëse përpara kësaj marrëveshje kishim tarifa interneti që shkonin deri në 5 mijë euro për GB, për përdorim jashtë paketave, tashmë komunikimi bëhet njëlloj si në Shqipëri, por kuptohet brenda asaj që njihet si politikë e përdorimit të drejtë.

Shifrat tregojnë se ka pasur një rritje veçanërisht në konsumin e internetit. Nëse në vitin 2020 ka pasur 22 mijë GB të konsumuara në Ballkanin Perëndimor, në vitin 2025 kjo shifër ka shkuar në 1.6 milionë GB.

Numri i përdoruesve gjithashtu ka pasur rritje eksponenciale, nga 200 mijë në 850 mijë.

Ne presim që këta tregues të jenë pozitivë edhe në rastin e marrëveshjes me vendet e Bashkimit Europian. Megjithatë, dua të shtoj se në muajin maj, të dy operatorët celularë në Shqipëri kanë hedhur në treg plane tarifore që përmbajnë njësi interneti edhe gjatë qëndrimit në roaming.

Ky është një hap i mëtejshëm i lehtësimit të komunikimit gjatë udhëtimeve në zonën e BE-së, deri në heqjen e plotë të tarifave roaming.

 

Cilat mendoni se do të jenë efektet në aktivitetin e operatorëve celularë shqiptarë, kryesisht në bazën e tyre të të ardhurave?

Patjetër që ky proces do të ketë efekte financiare për operatorët, pasi, përveç heqjes së tarifave roaming, do të ketë edhe rishikim të tarifave të terminimit të thirrjeve, që janë një burim i konsiderueshëm të ardhurash për operatorët shqiptarë.

Por, duke iu referuar praktikës në Bashkimin Europian dhe në vendet e Ballkanit Perëndimor, ne shpresojmë që ky efekt të mitigohet nga ekonomitë e shkallës dhe rritja e trafikut të komunikimit, si rezultat i përdorimit më të lirshëm të shërbimeve të telefonisë celulare.

MegjithatĂ«, operatorĂ«t janĂ« shprehur tĂ« gatshĂ«m t’u pĂ«rgjigjen kĂ«rkesave tĂ« procesit, duke pĂ«rfshirĂ« edhe investimet e nevojshme pĂ«r tĂ« qenĂ« nĂ« pĂ«rputhje me standardet e operatorĂ«ve tĂ« Bashkimit Europian dhe pĂ«r tĂ« siguruar ndĂ«rveprimin me sistemet e tyre.

 

Cilat mund të jenë sfidat kryesore të implementimit të këtij projekti, duke iu referuar edhe përvojës prej afërsisht një dekade të Bashkimit Europian me roam like at home?

ËshtĂ« njĂ« proces qĂ« nĂ« Bashkimin Europian ka kĂ«rkuar disa vite pĂ«r t’u implementuar, deri nĂ« finalizimin, nĂ« vitin 2017.

Ai ka sjellë përfitime për konsumatorët, bazuar në të dhënat e publikuara nga strukturat e BE dhe BEREC nuk janë ndeshur ato vështirësitë e pritura kryesisht nga operatorët e vendeve pritëse që kanë pasur turizëm të zhvilluar, si Greqia apo Spanja, të cilat kanë trafik hyrës shumë më të lartë se sa trafik dalës.

PĂ«rveç vĂ«shtirĂ«sive pĂ«r operatorĂ«t, ky proces mund tĂ« sjellĂ« edhe elemente tĂ« cilat e shĂ«ndoshin tregun. NĂ«se t’i hyn nĂ« njĂ« treg i cili Ă«shtĂ« mĂ« konkurrues, ku bĂ«jnĂ« pjesĂ« grupet mĂ« tĂ« mĂ«dha tĂ« komunikimit nĂ« EuropĂ«, kjo nxit zhvillimin dhe inovacionin pĂ«r t’iu pĂ«rgjigjur njĂ« konkurrence mĂ« tĂ« gjerĂ«. Kjo mund tĂ« ketĂ« efekt pozitiv nĂ« dinamizmin e tregut tĂ« komunikimeve elektronike.

Një element pozitiv tjetër i kësaj marrëveshje do të jetë edhe heqja e elementit të interferencës. Herë pas here, mes vendeve fqinje ka probleme të interferencave të valëve të operatorëve përkatës, që në disa raste mund të shkaktojnë edhe kosto për përdoruesit.

Aplikimi i një qasje të përbashkët e ka zbutur ndjeshëm këtë lloj problematike.

 

 

The post Si do të kryhet procesi i heqjes së tarifave roaming me Bashkimin Europian appeared first on Revista Monitor.

Ndërtimi dhe teknologjia udhëheqin rritjen e bizneseve, ngec industria

✇Revista Monitor
By: Mira Leka
20 June 2026 at 22:02

Prej gati një dekade, sektori i ndërtimit në vendin tonë është alternativë kryesore investimi, duke tërhequr gjithnjë e më shumë biznese të reja që përfshihen në këtë aktivitet.

Sektorët e lidhur me teknologjinë dhe infrastrukturën po shfaqin ritmet më të larta të rritjes të bizneseve, ndërkohë që sektorët tradicionalë si tregtia dhe industria janë stabilizuar ose po qëndrojnë në vendnumëro.

Të dhënat zyrtare të INSTAT treguan se në vitin 2025 numri i bizneseve në ndërtim arriti me 8335 me zgjerim vjetor prej 11.4% me rreth 856 biznese të reja të shtuara vitin e kaluar.

Sektori i informacionit dhe komunikimit kryeson sa i përket shpejtësisë së zgjerimit, me një rritje prej 14.0%, duke u shtuar me 757 biznese dhe duke arritur në gjithsej 6,165 në vitin 2025. Ky zgjerim tregon për një orientim të sipërmarrjes drejt digjitalizimit dhe shërbimeve teknologjike.

Pas tij, sektori i transportit dhe magazinimit ka shënuar një rritje mjaft pozitive prej 11.8%, duke shtuar 810 njësi.

Nga ana tjetër, tregtia vazhdon të mbajë peshën kryesore në ekonomi me një total prej 44,606 biznesesh në vitin 2025. Megjithatë, ky sektor ka shfaqur një ngadalësim të fortë, duke u rritur me vetëm 0.3% ose 144 njësi më shumë se një vit më parë.

Një ecuri e ngjashme është vërejtur edhe në sektorin e industrisë, i cili është zgjeruar me vetëm 0.5%, duke i shtuar tregut vetëm 48 njësi të reja.

Ndërkohë, sektorët e shërbimeve po tregojnë performancë pozitive. Akomodimi dhe shërbimi ushqimor, i nxitur edhe nga zhvillimet në turizëm, u rrit me 3.1%, duke arritur në 18,426 njësi ligjore në vitin 2025.

NdĂ«rsa kategoria “ShĂ«rbime tĂ« tjera” ka shĂ«nuar rritjen mĂ« tĂ« madhe nĂ« vlerĂ« absolute, me plot 2,568 njĂ«si tĂ« reja ligjore (njĂ« zgjerim prej 6.6%), gjĂ« qĂ« dĂ«shmon pĂ«r njĂ« diversifikim gradual tĂ« aktivitetit ekonomik drejt shĂ«rbimeve tĂ« ndryshme mbĂ«shtetĂ«se pĂ«r bizneset dhe individĂ«t.

Struktura e bizneseve sipas aktivitetit ekonomik tregon se konsumi nëpërmjet tregtisë mbetet ende shtylla qendrore e aktivitetit ekonomik, por rritja pothuajse zero e këtij sektori sinjalizon se ky treg ka arritur në pikën e ngopjes, duke detyruar kapitalin të kërkojë hapësira të reja.

Ndërtimi dhe sektori i transportit dhe i magazinimit po tërheqin kapitalet e lira, të nxitura nga zhvillimi i pasurive të paluajtshme dhe nevoja e shtuar logjistikë në një ekonomi që po shkon drejt tregtisë online dhe digjitalizimit.

Por qëndrimi në vendnumëro i sektorit të  industrisë tregon se ekonomia po bëhet gjithnjë e më e varur nga sektorët e shërbimeve dhe investimet në llaç dhe tulla, ndërkohë që baza prodhuese vendase po humb terren, duke bërë që në afat të gjatë të cenojë qëndrueshmërinë ekonomike dhe bilancin tregtar të vendit./ B.Hoxha

 

Burimi: INSTAT

The post Ndërtimi dhe teknologjia udhëheqin rritjen e bizneseve, ngec industria appeared first on Revista Monitor.

Gen Z në Francë, i magjepsur nga një socialist radikal 74-vjeçar  

✇Revista Monitor
By: Mira Leka
20 June 2026 at 22:00

Jean-Luc Mélenchon sfidon dobësinë e së majtës europiane

 

Ai premton tĂ« organizojĂ« njĂ« “revolucion qytetarĂ«sh”, t’ia dorĂ«zojĂ« pushtetin popullit, tĂ« taksojĂ« tĂ« pasurit, tĂ« shpĂ«tojĂ« planetin dhe tĂ« vendosĂ« “tĂ« drejtĂ«n pĂ«r heshtje” pĂ«r njerĂ«zit dhe kafshĂ«t.

ËshtĂ« 74 vjeç dhe magjeps GenZ (brezi i njerĂ«zve tĂ« lindur afĂ«rsisht midis viteve 1997 dhe 2012). ËshtĂ« njĂ« revolucionar i modĂ«s sĂ« vjetĂ«r, me simpati pĂ«r populistĂ«t e AmerikĂ«s Latine dhe me miliona ndjekĂ«s nĂ« TikTok.

Jean-Luc Mélenchon ka provuar tri herë të fitojë presidencën. Me një ofertë politike që gjen jehonë nga Nju Jorku deri në Hackney, ky politikan i zjarrtë mendon se koha e tij ka ardhur.

Teksa qendra politike e Francës po has vështirësi, përfituesja kryesore është e djathta populiste. Por një formë socializmi radikal, që ndërthur luftën e vjetër të klasave me teorinë moderne kritike të racës, po lulëzon gjithashtu përmes partisë së z. Mélenchon, Franca e Panënshtruar (LFI).

Në zgjedhjet bashkiake të marsit, partia fitoi qytete me rëndësi simbolike. Mes tyre ishte periferia parisiane e Saint-Denis, e fituar nga Bally Bagayoko, me origjinë nga Mali, si edhe Roubaix, një qytet i madh në brezin industrial të veriut.

LFI qĂ«ndron mĂ« majtas se partitĂ« Socialiste, tĂ« Gjelbra dhe Komuniste. “Revolucioni qytetar” i saj do tĂ« sillte njĂ« “republikĂ« tĂ« re”, me njĂ« kushtetutĂ« tĂ« re dhe me njĂ« regjim mĂ« pak presidencial, pĂ«r t’i dhĂ«nĂ« fund sundimit “monarkik”.

Z. MĂ©lenchon premton ta ndajĂ« pasurinĂ« “mes kapitalit dhe punĂ«s”. Franca do tĂ« largohej nga NATO, do tĂ« kĂ«rkonte njĂ« marrĂ«veshje me RusinĂ« dhe, nĂ«se do tĂ« ishte e nevojshme, do tĂ« shkelte rregullat e Bashkimit Europian.

“Ishim mĂ« tĂ« sigurt gjatĂ« LuftĂ«s sĂ« FtohtĂ« sesa tani qĂ« kapitalizmi Ă«shtĂ« kudo”, tha ai nĂ« njĂ« emision televiziv tĂ« fundit.

Asnjë sondazh për zgjedhjet presidenciale me dy raunde të vitit të ardhshëm, ku Emmanuel Macron nuk mund të kandidojë sërish, nuk sugjeron se z. Mélenchon mund të fitojë.

Megjithatë, nëse do të kualifikohej për balotazh, ai me gjasë do të përballej me kandidaten ose kandidatin e së djathtës populiste, Marine Le Pen ose Jordan Bardella, duke rritur kështu shanset e tyre.

I aftë në fushatat elektorale, ai shpesh arrin të përmbysë pritshmëritë e sondazheve. Në vitin 2022, pas një rritjeje të vonë, z. Mélenchon për pak nuk arriti ta kalonte znj. Le Pen për të hyrë në balotazh.

ÇfarĂ« e shpjegon tĂ«rheqjen e qĂ«ndrueshme tĂ« sĂ« majtĂ«s populiste franceze? NjĂ« faktor Ă«shtĂ« joshja e vazhdueshme e mendimit marksist nĂ« njĂ« vend ku, deri nĂ« vitet 1970, e majta dominohej nga Partia Komuniste. NjĂ« tjetĂ«r Ă«shtĂ« historia rebele e FrancĂ«s.

Diskursi revolucionar i LFI-sĂ« gjen jehonĂ« nĂ« disa qarqe. StudentĂ«ve u pĂ«lqen premtimi i tij pĂ«r njĂ« botĂ« “mĂ« gjithĂ«pĂ«rfshirĂ«se, antiraciste”, thotĂ« njĂ« student nĂ« Paris; njĂ« tjetĂ«r e quan atĂ« “intelektual”, shenja mĂ« e lartĂ« e miratimit nĂ« bregun e majtĂ« tĂ« Parisit.

Qëndrimi i tij për Gazën dhe Palestinën i ka sjellë mbështetje të madhe studentore, madje edhe në Sciences Po, një universitet elitar.

Plot 58% e francezëve të moshës 18 deri në 24 vjeç e shohin z. Mélenchon në mënyrë të favorshme, sipas një sondazhi të muajit të kaluar, krahasuar me vetëm 14% të atyre të moshës 50-64 vjeç.

Me qartĂ«sinĂ« morale tĂ« ideologut, z. MĂ©lenchon, me flokĂ« tĂ« thinjura, arrin t’i flasĂ« njĂ« brezi tĂ« ri tĂ« shqetĂ«suar, duke premtuar se do tĂ« pĂ«rqendrohet te njerĂ«zimi, do tĂ« zhdukĂ« racizmin dhe do ta bĂ«jĂ« botĂ«n mĂ« tĂ« drejtĂ«.

“ÇfarĂ« kemi pĂ«r t’u thĂ«nĂ« brezave tĂ« rinj?”, pyeti ai sĂ« fundmi nĂ« televizion, duke tallur partitĂ« e tjera: “Kurseni para dhe shkurtoni shĂ«rbimet publike!”

Mbi të gjitha, z. Mélenchon, një ish-trockist (ndjekës i ideve të Leon Trotsky, një prej figurave kryesore të Revolucionit Rus të vitit 1917), është një takticien i zgjuar.

Komunistët prej kohësh i kanë humbur votuesit e klasës punëtore ndaj znj. Le Pen; socialistët tani mbështeten kryesisht nga punonjës të sektorit publik dhe tipa akademikë.

Z. MĂ©lenchon ka ndĂ«rtuar nĂ« mĂ«nyrĂ« metodike njĂ« bazĂ« elektorale qĂ« bashkon votuesit e rinj tĂ« arsimuar me pakicat etnike dhe banorĂ«t e banesave sociale. NoĂ© Fridman dhe François Kraus nga Ifop, njĂ« kompani sondazhesh, e quajnĂ« kĂ«tĂ« “pĂ«rzierja magjike” e z. MĂ©lenchon.

Në Saint-Denis, për shembull, 43% e banorëve jetojnë në banesa sociale dhe emigrantët përbëjnë 38% të popullsisë. Sipas një tjetër sondazhi të Ifop, 69% e votuesve myslimanë mbështetën z. Mélenchon në raundin e parë të zgjedhjeve presidenciale të vitit 2022.

Kreu i LFI-sĂ« ka marrĂ« motivet frikĂ«suese tĂ« sĂ« djathtĂ«s ekstreme dhe i ka kthyer nĂ« slogane tĂ« vetat. I lindur nĂ« Marok, ai flet pĂ«r “turpin” e tij qĂ« nuk di arabisht dhe pĂ«rqafon “kreolizimin” e popullsisĂ« franceze.

Natyrisht, ka kufij të qartë në tërheqjen që ushtron z. Mélenchon, jo më pak për shkak të karakterit të tij dominues dhe shpërfilljes ndaj disa normave demokratike. Sondazhet tregojnë se ai ka një nivel të lartë mosmiratimi.

Partia e tij ka lidhje me lĂ«vizje tĂ« dhunshme antifashiste. Akuzat pĂ«r antisemitizĂ«m janĂ« tĂ« shumta. RaphaĂ«l Glucksmann, udhĂ«heqĂ«s i qendrĂ«s sĂ« majtĂ«, e akuzoi sĂ« fundmi z. MĂ©lenchon se po “luan me kodet mĂ« tĂ« kĂ«qija tĂ« ekstremit tĂ« djathtĂ«â€, pasi ai u tall me shqiptimin e emrit tĂ« z. Glucksmann.

NjĂ« aleancĂ« me partitĂ« e tjera tĂ« sĂ« majtĂ«s nĂ« vitin 2024 Ă«shtĂ« shpĂ«rbĂ«rĂ« qĂ« atĂ«herĂ«. Privatisht, z. MĂ©lenchon flet me pĂ«rçmim pĂ«r socialistĂ«t grindavecĂ«, tĂ« cilĂ«t i konsideron njĂ« “kastĂ«â€ tĂ« shkĂ«putur nga realiteti.

Marka e populizmit të majtë të z. Mélenchon merr shumë nga lidhjet e tij të hershme dhe të gjata me Venezuelën, Ekuadorin dhe Spanjën. Ajo përkon gjithashtu me aktorë jashtë orbitës së tij natyrore, përfshirë socializmin demokratik të Zohran Mamdanit në Nju Jork dhe të Gjelbrit e Zack Polanskit në Britani.

Por pak figura të së majtës mund të krahasohen me qëndrueshmërinë e tij.

“Ai Ă«shtĂ« figura mĂ« trumpiane nĂ« FrancĂ«â€, sugjeron Philippe MarliĂšre, politolog nĂ« University College London; “Ai Ă«shtĂ« pĂ«rballur me kaq shumĂ« skandale dhe pengesa, por Ă«shtĂ« ende aty.”/ The Economist

The post Gen Z në Francë, i magjepsur nga një socialist radikal 74-vjeçar   appeared first on Revista Monitor.

FT: DhjetĂ«ra mijĂ«ra shqiptarĂ« i bashkohen protestĂ«s sĂ« “Revolucionit tĂ« Flamingove”

✇Revista Monitor
By: Eralda Zito
20 June 2026 at 21:48

Demonstratat kundër korrupsionit qeveritar u ndezën nga projekti i Jared Kushner për investime në pasuritë e paluajtshme.

Flamingot prej letre dhe flamujt shqiptarë mbushën Tiranën të shtunën, ndërsa dhjetëra mijëra shqiptarë të ardhur nga mbarë Europa iu bashkuan protestës kundër korrupsionit qeveritar dhe planeve të Jared Kushner për një resort bregdetar prej 4 miliardë dollarësh.

Kjo demonstratë, ndër më të mëdhatë në Shqipëri në vite, bëri bashkë familje, tifozë futbolli, nacionalistë e madje edhe një karvan makinash të ardhur nga Londra, në një shfaqje të rrallë uniteti. Shumë prej tyre bënë thirrje për burgosjen e kryeministrit Edi Rama dhe liderit të opozitës Sali Berisha.

Kushner, dhĂ«ndri i Presidentit Donald Trump, ka paraqitur plane pĂ«r njĂ« zhvillim luksoz nĂ« Sazan – i vetmi ishull i madh i ShqipĂ«risĂ« nĂ« Adriatik – dhe nĂ« njĂ« zonĂ« bregdetare pranĂ« tij, ngjitur me njĂ« rezervat natyror qĂ« shĂ«rben si habitat pĂ«r flamingot. Ky projekt ka frymĂ«zuar njĂ« lĂ«vizje proteste tĂ« quajtur “Revolucioni i Flamingove”.

“Ajo qĂ« nisi si njĂ« reagim ndaj ndĂ«rtuesve tĂ« korruptuar, tashmĂ« Ă«shtĂ« kthyer nĂ« njĂ« lĂ«vizje,” tha Ervin Kaçiu, sociolog nĂ« AkademinĂ« e Shkencave tĂ« ShqipĂ«risĂ«. “Kjo lĂ«vizje ka gĂ«rshetuar çdo gjĂ« qĂ« çalon nĂ« ShqipĂ«ri: korrupsionin politik, pushtetin e oligarkĂ«ve, si dhe policinĂ« e mediat kryesore qĂ« mbyllin sytĂ« para paligjshmĂ«rive. NjerĂ«zit tani po ngrihen kundĂ«r tĂ« gjithĂ« sistemit”

Për tre javë rresht, mijëra njerëz janë mbledhur pasdite në Tiranë, ndërsa marshimet janë përhapur në qytete të tjera të vendit, si dhe në 30 qytete anembanë botës.

NjĂ« varg i gjatĂ« makinash pĂ«rshkoi qendrĂ«n e TiranĂ«s tĂ« shtunĂ«n pasdite, kur karvani – i cili nisi nga Londra dhe u rrit rrugĂ«s me shoferĂ« tĂ« tjerĂ« nĂ«pĂ«r EuropĂ« – mbĂ«rriti nĂ« kryeqytet. Automjetet e mbuluara me flamuj dhe me boritĂ« qĂ« nuk ndaleshin, ngjallĂ«n brohoritje tĂ« mĂ«dha nga kalimtarĂ«t.

“Ne jemi njĂ« komb i bashkuar kundĂ«r oligarkĂ«ve dhe elitĂ«s politike,” tha Artur Bregu, njĂ« tregtar nga veriu i TiranĂ«s, i cili mbylli biznesin e tij pĂ«r t’iu bashkuar protestĂ«s. “Nuk e di çfarĂ« mund tĂ« arrijmĂ«, por po heshtĂ«m, korrupsioni do tĂ« vazhdojĂ« pĂ«rgjithmonĂ«.”

Nga fillimi i mbrëmjes, dhjetëra mijëra njerëz kishin mbushur bulevardin kryesor përpara kryeministrisë, duke i rënë fishkëllimave, borive dhe vuvuzelave.

Lëvizja ka zgjuar një indinjatë të thellë e të rrënjosur ndaj marrëdhënieve klienteliste mes elitës politike shqiptare dhe disa familjeve të pasura që kontrollojnë vendin. Protestuesit kanë mbajtur gjithashtu edhe flamuj amerikanë, në një përpjekje për të treguar se nuk janë kundër SHBA-së, por kundër mënyrës se si po shfrytëzohen këto investime të huaja.

 

“Kjo kastĂ« kontrollon politikĂ«n e TiranĂ«s, botĂ«n e biznesit dhe mediat prej dekadash,” tha Fatos Lubonja, shkrimtar dhe disident i njohur, i cili prej vitesh pĂ«rplaset me RamĂ«n pĂ«r çështje tĂ« korrupsionit. “PĂ«r ta, lidhjet dhe marrĂ«veshjet ndĂ«rkombĂ«tare janĂ« thjesht njĂ« tjetĂ«r fasadĂ« pĂ«r tĂ« siguruar dhe zgjatur pushtetin e tyre.”

Rama i ka cilësuar protestuesit si ekstremistë dhe i ka akuzuar ata se po bllokojnë një projekt që është në interes të Shqipërisë. Kryeministri ka akuzuar gjithashtu edhe agjentë të huaj, përfshirë ata nga Irani, për nxitje të trazirave.

“Flamingot duhet ta dinĂ« se janĂ« tĂ« keqinformuara nga sorrat dhe korbat, tĂ« cilĂ«t hiqen si dashamirĂ«s tĂ« mjedisit, si gjethe fiku, pĂ«r tĂ« nxitur njĂ« protestĂ« qĂ« nuk ka asgjĂ« tĂ« bĂ«jĂ« me mjedisin,” shkroi Rama nĂ« Facebook.

NjĂ« thirrje e pĂ«rbashkĂ«t e protestuesve Ă«shtĂ« “Rama nĂ« burg, Berisha nĂ« burg”. Publikisht, tĂ« dy politikanĂ«t janĂ« armiq tĂ« betuar dhe Berisha i ka mbĂ«shtetur protestat kundĂ«r RamĂ«s – por pas dekadash nĂ« vijĂ«n e parĂ« tĂ« politikĂ«s, lideri i opozitĂ«s shihet si njĂ«lloj fajtor pĂ«r gjendjen e vendit.

“PĂ«r ta ndĂ«rlikuar edhe mĂ« shumĂ« situatĂ«n, SPAK ka nisur hetimet pĂ«r aferat e pronave qĂ« lidhen me kĂ«tĂ« investim, pas denoncimeve pĂ«r tjetĂ«rsim tokash, falsifikim tĂ« titujve tĂ« pronĂ«sisĂ« dhe parregullsi tĂ« tjera.

Gjithashtu, Rama Ă«shtĂ« vendosur nĂ« qendĂ«r tĂ« kritikave – pĂ«rfshirĂ« kĂ«tu edhe nga Parlamenti Evropian – pĂ«r shkak tĂ« heqjes sĂ« kufizimeve mjedisore nĂ« atĂ« zonĂ«, njĂ« lĂ«vizje kjo qĂ« i hap rrugĂ«n turizmit tĂ« luksit, pikĂ«risht sipas kĂ«rkesave tĂ« investitorĂ«ve.”

Rama i ka quajtur kritikët të gabuar, duke pretenduar se cilësia e mjedisit në të vërtetë do të përmirësohet si rezultat i këtij investimi./ Financial Times

The post FT: DhjetĂ«ra mijĂ«ra shqiptarĂ« i bashkohen protestĂ«s sĂ« “Revolucionit tĂ« Flamingove” appeared first on Revista Monitor.

Irani mbyll sërish Ngushticën e Hormuzit, rritet pasiguria energjetike

✇Revista Monitor
By: Eralda Zito
20 June 2026 at 17:13

Irani njoftoi tĂ« shtunĂ«n se ka mbyllur sĂ«rish NgushticĂ«n strategjike tĂ« Hormuzit pĂ«r trafikun detar, duke pĂ«rmendur sulmet e vazhdueshme tĂ« Izraelit nĂ« Liban si njĂ« shkelje tĂ« drejtpĂ«rdrejtĂ« tĂ« memorandumit tĂ« mirĂ«kuptimit (MoU) tĂ« nĂ«nshkruar sĂ« fundmi me Shtetet e Bashkuara pĂ«r t’i dhĂ«nĂ« fund luftĂ«s nĂ« Lindjen e Mesme, shkruan Reuters.

Ky vendim vjen vetëm pak orë pasi trupat izraelite dhe luftëtarët e Hezbollahut shkëmbyen zjarr të ashpër në jug të Libanit, duke minuar një armëpushim të ri të njoftuar nga ndërmjetësit amerikanë dhe kataras.

Komanda Qendrore Ushtarake e Iranit, “Khatam al-Anbiya”, deklaroi se bllokimi i rrugĂ«s ujore Ă«shtĂ« njĂ« “hap i parĂ«â€ si pĂ«rgjigje ndaj “shkeljes sĂ« kontratĂ«s” nga ana e SHBA-sĂ« dhe Izraelit, duke paralajmĂ«ruar masa tĂ« mĂ«tejshme nĂ«se sulmet vazhdojnĂ«.

Mbyllja e beftë e Ngushticës së Hormuzit kërcënon të rikthejë tregjet globale të energjisë në një gjendje krize të thellë, duke anuluar përpjekjet e fundit diplomatike për stabilizim:

Goditje e menjëhershme për tregun e naftës dhe gazit: Përmes kësaj ngushtice kalon afërsisht një e pesta (rreth 20%) e furnizimit botëror me naftë dhe gaz natyror të lëngshëm (LNG).

Bllokimi i saj ndalon fluksin e karburantit drejt ekonomive kryesore globale, gjë që pritet të rrisë menjëherë çmimet e naftës bruto në bursa dhe të nxisë inflacionin.

Ndërprerja e rihapjes tregtare: Vetëm një ditë më parë, pas nënshkrimit të memorandumit mes Presidentit të SHBA-së, Donald Trump, dhe homologut të tij iranian, Masoud Pezeshkian, trafiku detar kishte filluar të rimëkëmbej me shpejtësi.

TĂ« paktĂ«n 25 anije tregtare kaluan pĂ«rmes ngushticĂ«s tĂ« enjten – shifra mĂ« e lartĂ« qĂ« nga mesi i muajit prill – pĂ«rpara se bllokimi i ri tĂ« ndĂ«rpiste plotĂ«sisht kĂ«tĂ« vrull.

Goditje ndaj strategjisë ekonomike të SHBA-së: Rihapja e plotë dhe e sigurt e ngushticës ka qenë përparësia kryesore e administratës Trump për të zbutur krizën më të rëndë energjetike globale në dekada dhe për të ulur çmimet e karburantit në tregun vendas. Ky bllokim vë në rrezik kritik zbatimin e marrëveshjes 60-ditore të armëpushimit.

Rritja e kostove të transportit detar: Me mbylljen e rrugës kryesore të Gjirit Persik, kompanitë e sigurimeve pritet të rrisin në mënyrë drastike primet e rrezikut të luftës për anijet, ndërsa transportuesit detarë do të detyrohen të gjejnë rrugë alternative shumë më të gjata dhe më të kushtueshme (si qarkimi rreth Afrikës), duke rritur kostot e transportit të mallrave në mbarë botën.

Ndërsa bisedimet teknike mes SHBA-së dhe Iranit ishin planifikuar të fillonin në Zvicër për të hartuar një marrëveshje përfundimtare bërthamore dhe ekonomike, përshkallëzimi i ri ushtarak dhe mbyllja e Hormuzit po i shtyjnë tregjet financiare dhe udhëheqësit botërorë drejt një pasigurie të re të madhe.

The post Irani mbyll sërish Ngushticën e Hormuzit, rritet pasiguria energjetike appeared first on Revista Monitor.

Falen edhe 2.1 milionë euro për 11 mijë tatimpagues

✇Revista Monitor
By: Eralda Zito
20 June 2026 at 17:08

Drejtoria e Tatimeve njoftoi se sot 10,593 tatimpagues të tjerë kanë përfituar nga procesi i fshirjes automatike, vlera e detyrimeve të falura është 2.1 milionë euro.

Janë falur automatikisht gjobat për mosdeklarim në afat, gjobat për deklaratat e padorëzuara (me kushtin e dorëzimit deri më 30 Qershor 2026), gjobat për dorëzimin me vonesë të pasqyrave financiare, si dhe gjoba e interesa të tjera të parashikuara në ligj.

Tatimet kujtojnë se data 30 Qershor 2026 është afati i fundit si për pagesën e detyrimit të nevojshëm për të përfituar fshirjen e 50% të principalit, ashtu edhe për dorëzimin e deklaratave të padorëzuara deri më 31.12.2024, për të përfituar nga fshirja e gjobave për mosdeklarim në afat.

The post Falen edhe 2.1 milionë euro për 11 mijë tatimpagues appeared first on Revista Monitor.

Beteja për plazhin e Kalamatës: Reagime të ashpra ndaj resortit 136.5 milionë eurosh

✇Revista Monitor
By: Eralda Zito
20 June 2026 at 11:49

NjĂ« betejĂ« e ashpĂ«r urbanistike ka shpĂ«rthyer nĂ« Kalamata, nĂ« bregdetin jugperĂ«ndimor tĂ« Pelonezit, Greqi, lidhur me projektin “Nika Bay Kalamata” – njĂ« mega-resort bregdetar me vlerĂ« 136.5 milionĂ« euro ($158 milionĂ«). Ky projekt ka ndarĂ« nĂ« dysh komunitetin vendas dhe ka nxitur njĂ« pĂ«rplasje tĂ« fortĂ« politike mbi tĂ« ardhmen e pronĂ«s publike, lirinĂ« e aksesit nĂ« bregdet dhe shtrirjen gjithnjĂ« e mĂ« tĂ« madhe tĂ« kapitalit tĂ« huaj.

Plani i projektit bregdetar në Kalamata

Projekti i korporatĂ«s, i udhĂ«hequr nga “IDM Kalamata” (njĂ« kompani investimi nĂ« pronĂ«si tĂ« zhvilluesit tĂ« njohur izraelit tĂ« pasurive tĂ« paluajtshme, Pinhas “Pinni” Sarfati) nĂ« bashkĂ«punim me grupin ndĂ«rkombĂ«tar “Magnolia Group”, synon tĂ« transformojĂ« rrĂ«njĂ«sisht njĂ« parcelĂ« masive bregdetare prej 205,000 metrash katrorĂ« (rreth 50 hektarĂ«) nĂ« zonĂ«n perĂ«ndimore tĂ« Kordias (konkretisht nĂ« lagjen Bournias).

Plani kryesor parashikon një sipërfaqe totale ndërtimi prej rreth 40,000 metrash katrorë, ku përfshihen:

-Një hotel ultra-luksoz me 5 yje dhe 140 dhoma.

-Një kompleks banimi privat me 248 vila luksoze dhe rezidenca ekskluzive të markave të njohura.

-Restorante të nivelit të lartë, qendra ekskluzive të mirëqenies (wellness), hapësira sportive dhe zona tregtare.

PĂ«r tĂ« pĂ«rshpejtuar hapat, grupi izraelit i ka dorĂ«zuar dokumentet pranĂ« “Enterprise Greece”, duke kĂ«rkuar qĂ« projekti tĂ« shpallet zyrtarisht si “Investim Strategjik i KategorisĂ« 1”. Kjo kornizĂ« e procedurave tĂ« pĂ«rshpejtuara (fast-track) anashkalon proceset e zakonshme burokratike lokale, duke i garantuar kompanisĂ« njĂ« licencim tĂ« menjĂ«hershĂ«m dhe njĂ« Plan tĂ« VeçantĂ« tĂ« Zhvillimit HapĂ«sinor (ESCHASE).

“Privatizim kolonialist”: KundĂ«rofensiva lokale

NdĂ«rsa “Enterprise Greece” ka nisur fazĂ«n e konsultimit publik pĂ«r projektin, reagimi i grupeve opozitare vendase, mbrojtĂ«sve tĂ« mjedisit dhe mediave kombĂ«tare tĂ« krahut tĂ« majtĂ« ka qenĂ« i menjĂ«hershĂ«m dhe plot indinjatĂ«. KritikĂ«t e kanĂ« cilĂ«suar kĂ«tĂ« fshat luksoz qĂ« po miratohet me procedurĂ« tĂ« pĂ«rshpejtuar si njĂ« “zhvillim zhvatĂ«s tĂ« stilit kolonial”, duke hequr paralizĂ«m me privatizimet e ngjashme e tĂ« debatueshme qĂ« kanĂ« ndodhur nĂ« mbarĂ« Ballkanin. Rezistenca e komunitetit vendas pĂ«rqendrohet nĂ« tre pika kritike:

-Humbja e aksesit publik: ShqetĂ«simi kryesor i banorĂ«ve tĂ« KalamatĂ«s Ă«shtĂ« rreziku i pashmangshĂ«m i rrethimit dhe izolimit tĂ« bregdetit tĂ« tyre. MbĂ«shtetur nĂ« nenet 5 dhe 6 tĂ« ligjit pĂ«r Investimet Strategjike, investitorĂ«t kanĂ« kĂ«rkuar shprehimisht koncesion ekskluziv dhe pĂ«rdorim privat tĂ« vijĂ«s bregdetare dhe zonĂ«s sĂ« plazhit. Grupet vendase tĂ« qytetarĂ«ve paralajmĂ«rojnĂ« se kjo do ta kthejĂ« njĂ« pasuri natyrore publike nĂ« njĂ« “ekosistem tĂ« mbyllur VIP”, tĂ« rezervuar vetĂ«m pĂ«r elitĂ«n ndĂ«rkombĂ«tare.

-Sfida kushtetuese: Rezistenca ka marrĂ« njĂ« peshĂ« tĂ« madhe politike pas ndĂ«rhyrjes sĂ« ish-kryetarit tĂ« BashkisĂ« sĂ« KalamatĂ«s, Stavros Benos. NĂ« njĂ« deklaratĂ« tĂ« ashpĂ«r publike, Benos e dĂ«noi projektin si “antikushtetues dhe jashtĂ«zakonisht dĂ«mtues”. Ai vuri nĂ« dukje se ky resort gjigant shkel hapur Planin e PĂ«rgjithshĂ«m Rregullues (GPS) tĂ« vitit 2011, i cili u miratua me ligj pikĂ«risht pĂ«r tĂ« mbrojtur brezin perĂ«ndimor si njĂ« zonĂ« tĂ« gjelbĂ«r e tĂ« virgjĂ«r bioklimatike, dhe jo pĂ«r ta kthyer atĂ« nĂ« njĂ« kantier masiv ndĂ«rtimi pĂ«r pasuri tĂ« paluajtshme.

-Anashkalimi i demokracisĂ« lokale: AktivistĂ«t po kritikojnĂ« ashpĂ«r manovrat ligjore qĂ« po pĂ«rdoren pĂ«r t’i hequr KĂ«shillit Bashkiak tĂ« KalamatĂ«s tĂ« drejtĂ«n e vetos mbi planifikimin urban. Duke shfrytĂ«zuar ligjet kombĂ«tare pĂ«r procedurat e pĂ«rshpejtuara (fast-track), fuqia vendimmarrĂ«se zhvendoset tĂ«rĂ«sisht nga pĂ«rfaqĂ«suesit e zgjedhur vendas drejt njĂ« rrethi tĂ« mbyllur ministrish dhe aktorĂ«sh korporatash nĂ« AthinĂ«.

Qëndrimi i kompanisë

PĂ«rballĂ« protestave nĂ« rritje dhe pasqyrimit negativ nĂ« media, “IDM Kalamata” ka kaluar nĂ« defensivĂ«, duke lĂ«shuar njĂ« deklaratĂ« publike nĂ« pĂ«rpjekje pĂ«r tĂ« ulur tensionet. Fondi investues pretendon se “Nika Bay” nuk Ă«shtĂ« projektuar si njĂ« kompleks i mbyllur dhe i fortifikuar, por si njĂ« “lagje bregdetare” e hapur dhe e integruar nĂ« zonĂ«. Ata janĂ« zotuar tĂ« ruajnĂ« hapĂ«sira tĂ« bollshme tĂ« gjelbra pĂ«r publikun, tĂ« garantojnĂ« kalim tĂ« lirĂ« drejt detit dhe tĂ« sjellin vlerĂ« afatgjatĂ« nĂ« ekonominĂ« lokale pĂ«rmes krijimit tĂ« tĂ« paktĂ«n 75 vendeve tĂ« pĂ«rhershme tĂ« punĂ«s.

Megjithatë, për qytetarët e Kalamatës, këto premtime tingëllojnë boshe. Përplasja ligjore dhe sociale që po zien për plazhin e Kordiasit tashmë është shndërruar në një betejë simbolike për një kauzë shumë më të madhe: Kush e zotëron në të vërtetë të ardhmen e bregdetit grek?/ Greek Reporter

 

The post Beteja për plazhin e Kalamatës: Reagime të ashpra ndaj resortit 136.5 milionë eurosh appeared first on Revista Monitor.

Shqipëria pritet të humbasë pothuajse 43% të grupmoshës 15-24 vjeç deri në 2050, e katërta në botë

✇Revista Monitor
By: Mira Leka
19 June 2026 at 22:12

ShqipĂ«ria po udhĂ«heq njĂ« proces tĂ« dhimbshĂ«m demografik qĂ« e vendos atĂ« nĂ« hartĂ«n globale si njĂ« nga tre vendet me tkurrjen mĂ« tĂ« shpejtĂ« tĂ« rinisĂ« deri nĂ« vitin 2050, sipas tĂ« dhĂ«nave tĂ« fundit tĂ« Kombeve tĂ« Bashkuara. ShqipĂ«ria humbet vitalitetin dy herĂ« mĂ« shpejt se Europa dhe rajoni, por pa pasur bazĂ«n e tyre ekonomike pĂ«r t’u mbrojtur. Studimi i sapopublikuar nga GĂ«deshi-King gjeti se emigrimi aktualisht nuk Ă«shtĂ« mĂ« pĂ«rpjekje pĂ«r mbijetesĂ« ekonomike, por njĂ« reagim i mungesĂ«s sĂ« perspektivĂ«s dhe krizĂ«s sĂ« besimit tek institucionet e vendit. PĂ«r tĂ« pĂ«rmbysur kĂ«tĂ« situatĂ«, ekspertĂ«t sugjerojnĂ« transformim tĂ« strukturĂ«s prodhuese dhe rritjen e vlerĂ«s sĂ« shtuar nĂ« çdo sektor tĂ« ekonomisĂ« dhe investime masive nĂ« arsim, shkencĂ« dhe infrastrukturĂ«.

 

Blerina Hoxha

Shqipëria ka hyrë në një periudhë të ashpër të zhvillimeve demografike, duke u renditur në katër vendet e para në botë sa i takon tkurrjes së numrit të të rinjve, së paku deri në vitin 2050.

Situata alarmante u pasqyra në një dokument të fundit për të rinjtë nga Divizioni i Popullsisë në Kombet e Bashkuara, në të cilin thuhet se Shqipëria pritet të humbasë pothuajse 43% të grupmoshës 15-24 vjeç nga 2025-2050.

Në vitin 2000, Shqipëria numëronte mbi gjysmë milion të rinj (544 mijë), ndërsa pas dy dekadash e gjysmë, kjo shifër do të arrijë në vetëm 195 mijë, duke vënë në dilemë ekzistencën ekonomike dhe shoqërore të vendit.

Kombet e Bashkuara vërejnë se në 225 vende të botës, Shqipëria klasifikohet e treta pas Kinës dhe Ukrainës për tkurrjen e numrit të të rinjve në tri dekadat në vijim.

Krahasimi global e nxjerr Shqipërinë në një pozitë më të rëndë se edhe Japonia apo Italia, simbolet botërore të plakjes. Ndërsa Japonia po humbet vetëm 28% të rinisë së saj, Shqipëria po e bën këtë me një ritëm pothuajse dy herë më të shpejtë, duke djegur etapa demografike që kombeve të tjera u kanë marrë shekuj, sipas të dhënave OKB-së.

Përkeqësimi bëhet edhe më agresiv për shkak se të rinjtë do të bëhen një grup shumë i vogël në raport me popullsinë totale. Në vitin 2000, Shqipëria kryesonte Europën për popullsinë e re në moshë, ku 15-24-vjeçarët zinin 17.2% të popullsisë totale.

Në vitin 2025, ata zunë vetëm 13,6%, ndërsa në vitin 2050 pritet të jenë vetëm 11.3%, sipas projeksioneve të OKB-së. Kjo rënie e vendos Shqipërinë në zonën e kuqe të vendeve që po konsumojnë të ardhmen përpara se ajo të mbërrijë.

 

Burimi: INSTAT

 

Studimet kombëtare kanë verifikuar se tkurrja e numrit të të rinjve ka emigrimin si faktor themelor, që më pas ngushton bazën e lindjeve për dekadat në vijim.

Profesor Ilir Gëdeshi, i cili prej vitesh studion fenomenet demografike dhe emigrimin në vendin tonë, këto ditë publikoi një kërkim rreth prirjeve aktuale të emigrimit.

Z. Gëdeshi thotë se tendencat e reja tregojnë se, Shqipëria ka kaluar, nga një emigrim masiv i motivuar nga mbijetesa drejt një emigrimi gjithnjë e më selektiv dhe strukturor, i cili po prek në mënyrë disproporcionale të rinjtë dhe shtresat më të arsimuara të popullsisë.

Pasojat e këtij modeli të ri emigrimi, tha ai, po reflektohen në tkurrjen dhe plakjen e popullsisë, në mungesat në rritje të fuqisë punëtore, veçanërisht asaj të kualifikuar, në frenimin e konsumit dhe në thellimin e një sërë problemesh sociale.

“EmigrojnĂ« kryesisht tĂ« rinjtĂ«. JanĂ« dy grupe. JanĂ« njĂ« pjesĂ« qĂ« sapo pĂ«rfundojnĂ« shkollĂ«n e mesme, shkojnĂ« pĂ«r studime. Ata shkojnĂ« nĂ« Gjermani dhe Itali.

NdĂ«rsa ata qĂ« mbarojnĂ« universitetin shkojnĂ« nĂ« Gjermani. KĂ«ta qĂ« janĂ« 18 vjeç e sipĂ«r shkojnĂ« pĂ«r studime universitare dhe pĂ«r tĂ« mos u kthyer, ndĂ«rsa kĂ«ta qĂ« pĂ«rfundojnĂ« universitetin kĂ«tu marrin diplomat dhe ikin. Ky Ă«shtĂ« njĂ« fenomen”, – Ă«shtĂ« shprehur te “Studimi i prirjeve aktuale tĂ« migrimit nĂ« ShqipĂ«ri” tĂ« zotit GĂ«deshi, Mirela, pedagoge nĂ« VlorĂ«.

 

Emigrimi i të rinjve

“EmigrojnĂ« kryesisht tĂ« rinjtĂ«. JanĂ« dy grupe. JanĂ« njĂ« pjesĂ« qĂ« sapo pĂ«rfundojnĂ« shkollĂ«n e mesme, shkojnĂ« pĂ«r studime. Ata shkojnĂ« nĂ« Gjermani dhe Itali. NdĂ«rsa ata qĂ« mbarojnĂ« universitetin shkojnĂ« nĂ« Gjermani. KĂ«ta qĂ« janĂ« 18 vjeç e sipĂ«r shkojnĂ« pĂ«r studime universitare dhe pĂ«r tĂ« mos u kthyer, ndĂ«rsa kĂ«ta qĂ« pĂ«rfundojnĂ« universitetin kĂ«tu marrin diplomat dhe ikin. Ky Ă«shtĂ« njĂ« fenomen”

 

Ndërsa shumë vende në Europë po mbajnë balancën përmes politikave të tërheqjes së emigrantëve, Shqipëria po luan ende rolin e donatorit të burimeve njerëzore.

Shqetësimi që shtrohet nuk është më se si do të rritet ekonomia, por si do të mbijetojë vendi ynë, i cili deri në vitin 2050 do të ketë humbur gjysmën e të rinjve të sotëm, duke bërë që Shqipëria të përballet me provën më të vështirë të historisë së saj moderne.

Nëse trendi nuk përmbyset me masa urgjente, viti 2050 do ta gjejë Shqipërinë me shkolla të zbrazura, biznese pa punëtorë dhe një shoqëri që numëron ditët e fundit të vitalitetit të saj.

 

MĂ« keq se rajoni dhe Europa

Shqipëria kryeson listën globale për rënien e numrit të të rinjve, por edhe vendet e Ballkanit Perëndimor si Bosnja, Kosova dhe Maqedonia e Veriut po tkurren me shpejtësi, ndonëse më pak se Shqipëria.

Sipas të dhënave të OKB-së, Kosova do të ketë tkurrjen më të fortë të të rinjve në rajon pas Shqipërisë, me rreth 40% ndërmjet 2025 dhe 2050, Bosnja me 35%, Maqedonia e Veriut me 34% dhe Serbia, me një ritëm më të ulët 23%.

Shqipëria po pëson një lloj shkretimi të moshës së re që nuk gjen paralele në rajon. Ndërsa vende si Serbia apo Bosnja kanë nisur të plaken dekada më parë, ritmi me të cilin rinia shqiptare po tkurret është unik. Ne po humbasim avantazhin tonë konkurrues më të madh, duke u shndërruar në një vend që po zbrazet më shpejt se Maqedonia e Veriut apo Mali i Zi.

Në raport me Europën, kontrasti bëhet edhe më i dhimbshëm, pasi Shqipëria po plaket me shpejtësinë e vendeve më të pasura të kontinentit, por pa pasur bazën e tyre ekonomike apo sistemet e tyre të mbrojtjes sociale.

Ndërsa vendet europiane po arrijnë të ruajnë qëndrueshmërinë demografike falë politikave të mirëfillta sociale dhe tërheqjes së emigrantëve, Shqipëria ka hyrë në dekadën e katërt që po shërben si furnizuesi kryesor i këtyre vendeve me emigrantë të rinj.

Krahasimi tregon se ne jemi në një rrugëtim të kundërt me pjesën tjetër të botës së zhvilluar; ndërsa ata po menaxhojnë tranzicionin, Shqipëria po përballet me një kolaps të mirëfilltë të moshës 15-24 vjeç.

Nëse e shohim këtë ecuri në hartën e Europës Lindore, Shqipëria po ndjek skenarin më dramatik, pasi ndryshe nga vende të tilla si Polonia, ne nuk po arrijmë të krijojmë kushtet që ky brez të qëndrojë apo të kthehet.

 

Burimi: Divizioni i popullsisë në Kombet e Bashkuara

 

Të rinj ka, por zgjedhin të emigrojnë

Z. GĂ«deshi tha se hulumtimi i fundit ka treguar se, gjatĂ« dekadĂ«s sĂ« tretĂ« dhe tĂ« katĂ«rt tĂ« tranzicionit, krahas faktorĂ«ve ekonomikĂ«, tĂ« cilĂ«t janĂ« mĂ« tĂ« zbutur, janĂ« shfaqur edhe dy grupe tĂ« reja motivesh, faktorĂ«t arsimorĂ«, tĂ« lidhur si me arsimimin e fĂ«mijĂ«ve ashtu edhe me vetĂ«zhvillimin e tĂ« rriturve, dhe perceptimi i pĂ«rhapur i “mungesĂ«s sĂ« perspektivĂ«s nĂ« ShqipĂ«ri”.

Eksperti vërejti se është rritur pakënaqësia ndaj korrupsionit, zhgënjimi nga mungesa e meritokracisë dhe transparencës, besimi tek institucionet është në nivele të ulëta, cilësia e shërbimeve dhe infrastrukturës është e dobët, si dhe faktorë të tjerë të ngjashëm.

Të dhënat e fundit zyrtare tregojnë se 49.7% e shtetasve shqiptarë në gjendjen civile jetonin jashtë vendit duke u dominuar nga moshat e reja. Të dhënat zyrtare referojnë se grupmosha 0-14 vjeç është rreth 18% e diasporës, të rinjtë ose grupmosha 15-29 vjeç përfaqësojnë rreth 24%, grupmosha aktive (15-64 vjeç) përfaqëson rreth 77% dhe grupmosha mbi 65 vjeç është rreth 5%.

Ndërsa popullsia vendase paraqet zhvillime krejt të kundërta, ku dominon mosha mbi 55 vjeç.

Z. Gëdeshi tha se studimet tregojnë për emigrim të vazhdueshëm edhe në vijim, pasi prirjet janë të larta. Ai tha se emigrimi, kryesisht i të rinjve të arsimuar dhe të kualifikuar drejt vendeve të zhvilluara të Bashkimit Europian pritet të vijojë.

Sipas tij kombinimi i intensitetit të lartë të emigrimit gjatë 35 vjetëve, kthimi i pakët i emigrantëve dhe norma aktuale e ulët e fertilitetit kanë çuar në një zvogëlim absolut të popullsisë shqiptare dhe sidomos të grupmoshave të reja.

Në Censin e 2011, grupmosha 15 deri në 29 vjeç përfaqësonte 25.2% të popullsisë, ndërsa në Censin e 2023 arriti në 17.9% ose 7.3 pikë përqindje më pak.

Rrjedhimisht, edhe në kushtet e një emigrimi potencial të lartë (d.m.th. një pjesë e madhe e shqiptarëve që deklarojnë synimin për të emigruar), kapaciteti demografik i Shqipërisë për të prodhuar emigrantë do të zvogëlohet në perspektivë nga reduktimi i popullsisë.

GĂ«zimi, pedagog nĂ« Universitetin e Elbasanit, thotĂ« pĂ«r studimin e zotit GĂ«deshi se “kur largohet njĂ« pjesĂ« e madhe e popullsisĂ«, pjesa qĂ« mbetet Ă«shtĂ« ajo qĂ« ose nuk ka mundĂ«si ose nuk do tĂ« emigrojĂ«.

Rrjedhimisht emigrimi fillon tĂ« pakĂ«sohet, por jo tĂ« shmanget. PĂ«r shembull, kur i pyet studentĂ«t nĂ« auditor ose nxĂ«nĂ«sit e shkollave tĂ« mesme, nĂ«se duan tĂ« emigrojnĂ«, ata e shprehin kĂ«tĂ« dĂ«shirĂ«â€Šâ€

 

 

Arsyet e largimit pas rënies së komunizmit

Ndryshe nga e kaluara, kur emigrimi nxitej kryesisht nga varfëria dhe përpjekja për mbijetesë, sot emigrimi është rezultat i ndërveprimit të shumë faktorëve, thotë z. Gëdeshi.

Faktori arsimor lidhet me studentët që kërkojnë arsim universitar më cilësor jashtë vendit, profesionistët, si mjekët e rinj, që shkojnë jashtë për specializim, si dhe prindërit e shqetësuar për arsimimin e fëmijëve të tyre.

“VeçanĂ«risht domethĂ«nĂ«se nĂ« intervista ishin rrĂ«fimet qĂ« zgjeronin kategorinĂ« ‘tĂ« tjera’, pakĂ«naqĂ«sia ndaj korrupsionit, mungesa e meritokracisĂ« dhe transparencĂ«s, niveli i ulĂ«t i besimit te qeveria dhe institucionet, cilĂ«sia e dobĂ«t e shĂ«rbimeve dhe infrastrukturĂ«s, si dhe faktorĂ« tĂ« ngjashĂ«m” qĂ« po largojnĂ« tĂ« rinjtĂ« nga vendi.

Besmiri, një i ri 26-vjeçar me arsim të mesëm nga Tropoja, vendosi të largohej vitin e kaluar drejt Gjermanisë. Me arsim të mesëm dhe me kualifikime në agjencitë shtetërore profesionale, ai nuk mund të sistemohej në Tiranë.

Me pagë jo më shumë 50 mijë lekë në muaj, ai nuk mundi të përballojë qiranë e lartë dhe kostot e jetesës në kryeqytet. Tani ka siguruar një kontratë pune dhe po mendon të tërheqë drejt Gjermanisë edhe dy bashkëmoshatarë që ende jetojnë në Tropojë.

“Shkaku kryesor i emigrimit Ă«shtĂ« mungesa e perspektivĂ«s. ËshtĂ« njĂ« çështje ekonomike dhe sociale; tĂ« rinjtĂ« nuk ndihen mirĂ« sepse sistemi nuk funksionon si duhet. Mungesa e perspektivĂ«s Ă«shtĂ« faktor vendimtar.

KĂ«tu mungesa e meritokracisĂ« ka rol tĂ« rĂ«ndĂ«sishĂ«m. PĂ«r mendimin tim, aspekti ekonomik lidhet ngushtĂ« me mungesĂ«n e meritokracisĂ« dhe me korrupsionin. KĂ«to janĂ« tĂ« ndĂ«rthurura: Ă«shtĂ« e vĂ«shtirĂ« tĂ« fillosh diçka nĂ«se nuk ke lidhje partiake. ËshtĂ« pothuajse e pamundur”, shprehet pĂ«r studimin e zotit GĂ«deshi, Altini, student nĂ« VlorĂ«.

“NĂ«se mĂ« parĂ« faktorĂ«t shtytĂ«s tĂ« emigrimit kanĂ« qenĂ« kryesisht ekonomikĂ«, sot e shoh mentalitetin si arsye kryesore. Po rritemi me idenĂ« se ‘kĂ«tu nuk bĂ«het’ dhe se duhet tĂ« largohemi jashtĂ«, sepse atje i kemi gjĂ«rat mĂ« tĂ« lehta”, shprehet Flora, studente nĂ« ShkodĂ«r.

Të rinjtë që kanë nivel të lartë arsimor dhe duan të integrohen në tregun e punës nuk munden sepse nuk kanë profesionet e lidhura me pretendimet e tyre ose me shkollën që kanë bërë. Punët janë shofer, kamerier, pastrues, shofer për të shpërndarë ushqimet, kuzhinier, etj., u shpreh, Majlinda, eksperte ekonomie në Tiranë.

“Struktura e ekonomisĂ« ka rĂ«ndĂ«si. Ku do tĂ« punojnĂ« inxhinierĂ«t. Nuk ka njĂ« raport midis zhvillimit tĂ« tyre dhe pritshmĂ«rive. ËshtĂ« njĂ« raport i zhdrejtĂ«. Dhe kjo bĂ«n qĂ« tĂ« rinjtĂ« tĂ« ikin”, tha Teuta, pedagoge nĂ« VlorĂ«.

“NĂ« GjirokastĂ«r ka shumĂ« vende pune, por kryesisht nĂ« shĂ«rbime. NĂ« shĂ«rbime, vendet e punĂ«s janĂ« pĂ«r recepsionist, kamerier, banakier, etj. Por tĂ« rinjtĂ« duan punĂ« sipas profesionit”, tha pĂ«r studimin e zotit GĂ«deshi, Fredi, biznesmen nĂ« GjirokastĂ«r.

Anketa të realizuara nga Regional Cooperation Council (RCC) për periudhën 2021-2023 tregojnë se emigrimi potencial në Shqipëri luhatet ndërmjet 42 dhe 49%, duke e renditur vendin të dytin në Ballkanin Perëndimor.

NdĂ«rsa njĂ« anketĂ« e realizuar nga Fondacioni Friedrich-Ebert nĂ« vitin 2024 tregon se 35.5% e tĂ« rinjve shqiptarĂ« shprehin njĂ« dĂ«shirĂ« “tĂ« fortĂ«â€ ose “shumĂ« tĂ« fortĂ«â€ pĂ«r tĂ« emigruar.

Genti, njĂ« student nga Elbasani, shprehet se, “TetĂ« nĂ« dhjetĂ« nga shokĂ«t e mi mendojnĂ« si unĂ«, domethĂ«nĂ« tĂ« emigrojnĂ«. Disa mendojnĂ« tĂ« vazhdojnĂ« shkollimin jashtĂ«, si unĂ« qĂ« dua tĂ« shkoj pĂ«r studime masteri, dhe pastaj tĂ« qĂ«ndrojnĂ«. TĂ« tjerĂ« kanĂ« profesione, si infermierĂ« dhe mund tĂ« fillojnĂ« menjĂ«herĂ« punĂ«n jashtĂ«â€.

Ndryshimi i profilit të emigrantëve, drejt të rinjve dhe individëve me nivel më të lartë arsimimi, mbështetet nga një numër i konsiderueshëm anketimesh dhe studimesh të realizuara gjatë viteve të fundit.

 

Pasojat

Pasoja më e menjëhershme dhe më dërrmuese është thyerja e skemës së pensioneve, ku pakësimi i të rinjve nga 544 mijë në vetëm 195 mijë në 2050 do të thotë se barra për të mbajtur të moshuarit do të bjerë mbi supet e një numri gjithnjë e më të vogël punëtorësh.

Ky raport i përmbysur do të detyrojë shtetin, ose të rrisë në mënyrë drastike taksat mbi punën, duke dekurajuar edhe më tej ata pak të rinj që mbeten, ose të shkurtojë përfitimet për të moshuarit, duke rritur varfërinë në këtë moshë.

Në një treg pune që po tkurret me shpejtësi, sektorët strategjikë si turizmi, bujqësia dhe teknologjia do të përballen me një krizë akute për krah pune dhe inovacion, pasi energjia dhe idetë e reja që sjell grupmosha 15-24 vjeç do të jenë në deficit kritik.

Ekspertët e ekonomisë lajmërojnë se bizneset shqiptare do të gjenden përballë një zgjedhjeje të vështirë. Të rrisin pagat në nivele të papërballueshme për të mbajtur punonjësit, ose të mbyllin aktivitetet për mungesë stafi, gjë që do të çonte në stanjacion ekonomik afatgjatë.

Vakumi do të detyrojë Shqipërinë të ndryshojë politikat e saj të migracionit, duke u kthyer nga një vend që eksporton njerëz në një vend që duhet të importojë punëtorë nga kultura të largëta për të mbajtur gjallë shërbimet bazë, fenomen që tashmë ka nisur.

Ky ndryshim do tĂ« sjellĂ« sfida tĂ« mĂ«dha tĂ« integrimit social dhe do tĂ« tjetĂ«rsojĂ« strukturĂ«n tradicionale tĂ« shoqĂ«risĂ« sonĂ«. Mungesa e tĂ« rinjve do tĂ« sjellĂ« mĂ« pak konsum, mĂ« pak investime nĂ« arsim, duke e kthyer ShqipĂ«rinĂ« nĂ« njĂ« ekonomi statike qĂ« nuk ka forcĂ«n e brendshme pĂ«r t’u rritur apo pĂ«r t’u pĂ«rshtatur me zhvillimet globale.

Për më tepër, pasoja sociale e këtij procesi është zbrazja e zonave rurale dhe periferike, ku shkollat do të mbyllen dhe qytetet e vogla po kthehen në bujtina ku jetojnë vetëm të moshuarit.

Ky çekuilibër do të rrisë presionin mbi kryeqytetin, por edhe Tirana do ta ndiejë peshën e një popullsie që plaket, ku kostot e sistemit shëndetësor do të trefishohen për shkak të sëmundjeve kronike që shoqërojnë moshën e thyer.

Investimet e Huaja Direkte do të shmangen, pasi asnjë korporatë e madhe nuk investon në një vend ku nuk ka një bazë të rinjsh të trajnuar dhe ku tregu i brendshëm po zvogëlohet çdo ditë.

Në planin politik, pesha e votuesve të moshuar do të diktojë agjendat kombëtare, duke u fokusuar më shumë te mbrojtja sociale sesa te zhvillimi dhe e ardhmja, gjë që do ta mbajë Shqipërinë në një rreth vicioz të mungesës së progresit.

Pa një brez të ri që trashëgon kulturën, traditat dhe gjuhën, ekzistenca jonë si komb do të vihet në pikëpyetje, jo nga faktorë të jashtëm, por nga një vetëvrasje e ngadaltë demografike.

 

 

The post Shqipëria pritet të humbasë pothuajse 43% të grupmoshës 15-24 vjeç deri në 2050, e katërta në botë appeared first on Revista Monitor.

Shqipëria të transformojë strukturën ekonomike që të mbajë të rinjtë në vend

✇Revista Monitor
By: Mira Leka
19 June 2026 at 22:10

Ekspertët e çështjeve demografike Ilir Gëdeshi dhe Russell King arrijnë në konkluzionin se për të mbajtur të rinjtë në vend, Shqipëria ka nevojë për një transformim të strukturës prodhuese, në drejtim të zgjerimit të bazës ekonomike, rritjes së vlerës së shtuar dhe krijimit të vendeve të punës të qëndrueshme dhe të kualifikuara.

Një strukturë e tillë do të zgjeronte mundësitë e biznesit, punësimit dhe të ardhurave, duke rritur perceptimet për perspektiva më pozitive ekonomike dhe sociale në vend, veçanërisht te të rinjtë dhe te shtresat më të arsimuara të popullsisë.

Transformimi do të krijonte, njëkohësisht, kushtet për investimin më efikas të kursimeve dhe remitancave të emigrantëve, do të nxiste rikthimin e tyre dhe do të lehtësonte qarkullimin e kapitalit human midis Shqipërisë dhe diasporës.

Sipas tyre, realizimi i këtij procesi kërkon politika të orientuara drejt sektorëve me potencial të lartë zhvillimi dhe punësimi cilësor.

Së dyti, sipas tyre, Shqipëria ka nevojë për rritje të qëndrueshme të shpenzimeve publike (si përqindje e PBB-së) në arsim dhe kulturë, shëndetësi dhe shkencë, në mbrojtjen e mjedisit dhe në zhvillimin e infrastrukturës.

Këto fusha dhe sidomos arsimi, përbëjnë jo vetëm baza të zhvillimit afatgjatë, por janë gjithashtu faktorë kyç që ndikojnë drejtpërdrejt në vendimmarrjen migratore, veçanërisht të të rinjve dhe profesionistëve.

Ekspertët pohojnë se politikat publike në arsim duhet të orientohen drejt rritjes së cilësisë, ndërkombëtarizimit dhe lidhjes së tij me tregun e punës. Përparësi do të ishte rritja progresive e financimit për arsimin e lartë dhe kërkimin shkencor, e shoqëruar me mekanizma konkurrues për financimin e universiteteve dhe projekteve kërkimore.

Paralelisht, mund të zhvillohen programe të përbashkëta kërkimore dhe mësimore me universitete europiane dhe skema të mobilitetit akademik që përfshijnë edhe diasporën shkencore shqiptare, duke lehtësuar transferimin e njohurive dhe rritjen e standardeve akademike.

Ekspertët mendojnë se forcimi i lidhjeve midis universiteteve dhe sektorit privat përmes praktikave profesionale, inkubatorëve universitarë dhe partneriteteve me industrinë do të rriste punësimin e të diplomuarve dhe do të përmirësonte perspektivat profesionale për të rinjtë në vend.

Z. Gëdeshi dhe z. King sugjerojnë se, Shqipëria ka nevojë për një sistem të ndërtuar mbi meritokracinë dhe transparencën, ku progresi arsimor dhe profesional të kushtëzohet nga kualifikimi, puna dhe performanca, dhe jo nga nepotizmi, politika apo korrupsioni.

Ata këshillojnë se Shqipëria duhet të nxisë kthimin dhe riintegrimin e emigrantëve duke u mbështetur në praktikat më të mira ndërkombëtare. Politikat e rikthimit duhet të synojnë jo vetëm riatdhesimin fizik, por edhe integrimin ekonomik.

Përvoja e disa vendeve europiane tregon se politikat e kthimit janë më efektive kur shoqërohen me masa konkrete për integrimin profesional dhe ekonomik të të kthyerve, duke përfshirë mbështetje për punësim, sipërmarrje dhe investim.

Paralelisht, mund të zhvillohen skema të posaçme për rikthimin e profesionistëve të kualifikuar, që të përfshijnë njohjen e përshpejtuar të kualifikimeve, lehtësi të përkohshme fiskale dhe programe për integrimin profesional në sektorë prioritarë si shëndetësia, arsimi, teknologjia e informacionit dhe administrata publike.

Masa të tilla do të kontribuonin në transformimin e migracionit të kthimit në një mekanizëm për transferimin e njohurive dhe kapitalit njerëzor, duke e lidhur më ngushtë diasporën me zhvillimin ekonomik dhe institucional të vendit, pohon z. Gëdeshi.

Masa të tilla, sipas tyre, do të forconin lidhjen midis migracionit qarkullues dhe zhvillimit ekonomik të vendit, duke lehtësuar qarkullimin e rregullt të fuqisë punëtore midis Shqipërisë dhe vendeve pritëse.

Në afat të shkurtër dhe të mesëm, disa masa parësore do të ishin hartëzimi i diasporës profesionale dhe sipërmarrëse në vendet kryesore pritëse, krijimi i platformave digjitale për komunikim dhe ndërmjetësim me institucionet dhe tregun e punës në Shqipëri, si dhe zhvillimi i programeve për angazhimin e ekspertëve të diasporës në administratën publike, universitete dhe sektorë strategjikë.

Këto masa do të mundësonin kalimin e diasporës shqiptare nga një rol tradicional si burim remitancash drejt një roli më strategjik si aktor zhvillimi, inovacioni dhe ndërkombëtarizimi të ekonomisë shqiptare.

 

The post Shqipëria të transformojë strukturën ekonomike që të mbajë të rinjtë në vend appeared first on Revista Monitor.

Anatomia e një lindjeje të munguar, pse çiftet po e shtyjnë vendimin për fëmijën e parë

✇Revista Monitor
By: Mira Leka
19 June 2026 at 22:08

Nga qiraja dhe kredia, te çerdhja, transporti, ushqimi dhe pasiguria nĂ« punĂ«, çmimi i jetĂ«s urbane po e shtyn vendimin pĂ«r fĂ«mijĂ«n e parĂ« gjithnjĂ« e mĂ« vonĂ«. NĂ« njĂ« vend ku lindjet ranĂ« me 8.1% krahasuar me njĂ« vit mĂ« parĂ«, dhe janĂ« 4 herĂ« mĂ« tĂ« ulĂ«ta se nĂ« fillim tĂ« viteve ’90, ekonomia po bĂ«het gjithnjĂ« e mĂ« shumĂ« faktor demografik. A po hyn ShqipĂ«ria nĂ« njĂ« epokĂ« ku fertiliteti nuk pĂ«rcaktohet mĂ« nga kultura, por nga ankthi ekonomik?

 

Nga Deada Hyka

Në Shqipërinë e sotme, familja nuk fillon më me një dasmë apo me një bebe. Fillon me një kalkulim. Dy paga, një qira, një makinë, një kredi e mundshme, çmimet e supermarketit, kostoja e çerdhes, ndonjë ndihmë për prindërit dhe, në fund, pyetja që dikur ishte intime, tani është financiare: a na del për një fëmijë?

Në letër, shumë çifte të reja ende e duan familjen tradicionale me dy fëmijë. Në praktikë, ekonomia ua zhvendos vazhdimisht vijën e nisjes.

Fillimisht duhet stabiliteti në punë. Pastaj një shtëpi më e madhe. Pastaj kursimet për mobilimin. Më pas vjen llogaria e çerdhes, e pampersave, e pediatrit, e formulës, e transportit. Deri atëherë, mosha biologjike ka ecur më shpejt se rritja e pagës.

Siç argumenton eksperti Selami Xhepa, “kur kostot fikse tĂ« jetĂ«s rriten mĂ« shpejt se pritshmĂ«ritĂ« pĂ«r tĂ« ardhurat, familja kthehet nga projekt emocional nĂ« projekt financiar”. NĂ« kĂ«tĂ« kuptim, shtyrja e lindjeve nuk Ă«shtĂ« vetĂ«m zgjedhje kulturore, por njĂ« reagim racional ndaj pasigurisĂ« ekonomike.

Nëse do ta konsideronim si transformim, do të pohonim që lindjet nuk po shtyhen vetëm nga ndryshimi i kulturës, por nga rritja e kostove fikse të jetës.

NĂ« thelb, nuk Ă«shtĂ« se brezi i ri nuk do fĂ«mijĂ«. Shpesh nuk arrin dot t’i pĂ«rballojĂ« pa rrĂ«shqitur nĂ« pasiguri financiare. Sipas z. Xhepa, “nĂ« ekonomi, familjet reagojnĂ« ndaj kostos margjinale tĂ« çdo vendimi tĂ« madh, dhe sot fĂ«mija i parĂ« Ă«shtĂ« kthyer nĂ« vendimin me barrĂ«n mĂ« tĂ« lartĂ« financiare pĂ«r çiftet e reja”.

NĂ« vitin 2025, ShqipĂ«ria regjistroi vetĂ«m 21,425 lindje, niveli mĂ« i ulĂ«t nĂ« mĂ« shumĂ« se tri dekada, ndĂ«rsa fertiliteti ka rĂ«nĂ« nĂ« 1.21 fĂ«mijĂ« pĂ«r grua. Pas emigracionit dhe plakjes, njĂ« pjesĂ« gjithnjĂ« e mĂ« e madhe e shpjegimit lidhet me koston e jetesĂ«s sĂ« familjeve tĂ« reja. NĂ« krahasim me fillimin e viteve ’90, kur kishte rreth 80 mijĂ« lindje nĂ« vit, aktualisht numri i tyre Ă«shtĂ« katĂ«r herĂ« mĂ« i ulĂ«t (shiko grafikun).

Dikur hyrja në jetën e rritur kishte një kronologji pothuajse lineare: mbaroje shkollën, gjeje një punë, martoheshe, merrje një shtëpi dhe më pas vinin fëmijët. Sot, për një pjesë në rritje të të rinjve shqiptarë, kjo renditje është kthyer në një seri pengesash ekonomike që duhen kaluar një nga një, shpesh me vite vonesë.

Pragu i parë është strehimi. Në Tiranë dhe qytetet kryesore, qiraja për një apartament modest konsumon një pjesë disproporcionale të të ardhurave mujore.

Për shumë çifte, pagesa e shtëpisë, bashkë me faturat, internetin, energjinë dhe kostot e transportit, e çon menjëherë buxhetin familjar në kufijtë e mbijetesës. Rreth 24.2% e familjeve shqiptare rezultojnë me detyrime të prapambetura për qira, fatura apo këste prone, një tregues i qartë i brishtësisë financiare edhe për kostot bazë të banesës.

“Kur aksesi nĂ« strehim bĂ«het vetĂ« njĂ« barrĂ« afatgjatĂ« financiare, çdo hap tjetĂ«r i ciklit familjar shtyhet automatikisht”, vĂ«ren z. Xhepa. Kjo e bĂ«n strehimin jo vetĂ«m koston e parĂ« tĂ« jetĂ«s adulte, por edhe filtrin kryesor qĂ« pĂ«rcakton nĂ«se njĂ« çift mund tĂ« avancojĂ« drejt prindĂ«rimit.

Por kostoja e hyrjes në jetën e rritur nuk mbaron te çelësi i shtëpisë. Ajo vazhdon me mobilimin, elektroshtëpiaket, makinën ose shpenzimet e transportit urban, me një supermarket që zë një peshë gjithnjë e më të madhe në buxhet dhe me nevojën për të krijuar një fond minimal sigurie. Një familje e re sot nuk blen vetëm një apartament ose paguan një qira. Ajo duhet të financojë një infrastrukturë të tërë jetese.

 

Dilema

Në Shqipëri, vendimi për të sjellë në jetë një fëmijë po ngjan gjithnjë e më shumë me vendimin për të marrë një kredi afatgjatë. Nuk mjafton dëshira. Duhet para, stabilitet dhe një ndjenjë minimale sigurie për të nesërmen. Dhe kur ekonomia nuk i jep këto, statistikat tregojnë pjesën tjetër.

 

Rriten familjet pa fëmijë

NjĂ« nga ndryshimet mĂ« tĂ« dukshme nĂ« strukturĂ«n familjare pas viteve ’90 nuk Ă«shtĂ« vetĂ«m rĂ«nia e lindshmĂ«risĂ«, por zgjerimi i fazĂ«s sĂ« jetĂ«s nĂ« çift pa fĂ«mijĂ«. TĂ« dhĂ«nat e Censit 2023 tregojnĂ« se nĂ« TiranĂ« numĂ«rohen rreth 99 mijĂ« çifte pa fĂ«mijĂ« pĂ«rballĂ« 350 mijĂ« me fĂ«mijĂ«, njĂ« raport afĂ«rsisht 1 me 3.5, qĂ« e vendos kryeqytetin nĂ« njĂ« profil mĂ« urban dhe mĂ« tĂ« afĂ«rt me modelet europiane, ku krijimi i familjes nuk pĂ«rkthehet menjĂ«herĂ« nĂ« lindje.

E njëjta prirje shfaqet edhe në Durrës dhe Vlorë, duke sugjeruar se ky nuk është një fenomen i izoluar, por i lidhur me strukturën ekonomike të zonave më dinamike.

Në këto qarqe, vendimmarrja për të pasur fëmijë po shtyhet në kohë, jo domosdoshmërisht duke u refuzuar, por duke u kushtëzuar nga faktorë konkretë ekonomikë. Kostoja e banimit, sidomos në tregje të shtrenjta si Tirana, pasiguria në tregun e punës dhe investimi më i gjatë në arsim dhe karrierë e zgjatin periudhën e jetës pa fëmijë.

Ndaj sociologët argumentojnë se rritja e çifteve pa fëmijë nuk lidhet vetëm me preferenca kulturore, por me një riorganizim të prioriteteve ekonomike të familjes.

Shifrat në nivel kombëtar e bëjnë këtë ndryshim edhe më të qartë.

Në vitin 2023, familjet e martuara ose në bashkëjetesë pa fëmijë arrijnë në 264,882, nga rreth 105 mijë që ishin në vitin 2011, një rritje prej 152%. Në të njëjtën periudhë, numri total i familjeve është rritur vetëm me rreth 33 mijë, ose 4.5%. Pra, rritja e çifteve pa fëmijë nuk është thjesht pasojë e zgjerimit të përgjithshëm të popullsisë apo familjeve, por një ndryshim strukturor brenda vetë modelit familjar.

Kjo diferencë tregon se pesha e çifteve pa fëmijë në totalin e familjeve po rritet me ritme shumë më të shpejta se vetë familjet, duke krijuar një realitet të ri demografik.

 

 

Burimi: INSTAT

 

Kur fëmija i parë bëhet vendim financiar

NĂ« ekonominĂ« urbane tĂ« ShqipĂ«risĂ«, fĂ«mija i parĂ« po humbet gradualisht statusin e tij si vazhdimĂ«si “natyrale” e çiftit. Ai po hyn nĂ« tĂ« njĂ«jtĂ«n kategori me blerjen e njĂ« apartamenti, me marrjen e njĂ« kredie apo me hapjen e njĂ« biznesi tĂ« vogĂ«l: njĂ« vendim qĂ« kĂ«rkon kapital fillestar, fluks financiar tĂ« qĂ«ndrueshĂ«m dhe njĂ« tolerancĂ« tĂ« lartĂ« ndaj riskut.

Dikur pyetja ishte nëse çifti ndihej emocionalisht gati. Sot pyetja është më e ftohtë, a e përballon buxheti?

Përpara se të mendojnë për një bebe, çiftet kalojnë nëpër një seri llogaritjesh të heshtura: qiraja ose kësti i shtëpisë, shpenzimet në supermarket, karburanti, kësti i makinës, një fond emergjence, ndonjë pagesë kursi apo specializimi, dhe vetëm pas kësaj vjen hapësira mendore për të pyetur nëse ka vend edhe për një anëtar të ri.

Ajo çfarë po ndodh konsiderohet si zhvendosje e strukturës së riskut ekonomik. Një fëmijë nënkupton jo vetëm shpenzime të drejtpërdrejta, por një rritje të menjëhershme të kostove fikse të familjes: një shtëpi më të madhe, mobilim shtesë, shpenzime mujore për higjienë dhe ushqim, vizita pediatrike, çerdhe apo kujdes privat, si dhe humbje të përkohshme të të ardhurave gjatë lejes së lindjes. Në terma ekonomikë, ai bëhet investimi më i madh afatgjatë që merr një familje e re.

Prandaj edhe vendimi shtyhet. Jo domosdoshmĂ«risht sepse dĂ«shira mungon, por sepse rritet pragu i sigurisĂ« qĂ« duhet kaluar pĂ«rpara se çifti tĂ« ndihet “gati”. NĂ« shumĂ« raste, fĂ«mija i parĂ« shtyhet derisa tĂ« mbyllet kredia e makinĂ«s, tĂ« stabilizohet kontrata e punĂ«s, tĂ« gjendet njĂ« shtĂ«pi me njĂ« dhomĂ« mĂ« shumĂ« ose derisa njĂ«ri prej gjyshĂ«rve tĂ« mund tĂ« ndihmojĂ« me kujdesin. KĂ«shtu biologjia fillon tĂ« presĂ« ekonominĂ«.

Sipas sociologut GĂ«zim Tushi, “familja shqiptare po largohet nga modeli i dikurshĂ«m ku fĂ«mija vinte si vazhdimĂ«si e natyrshme e martesĂ«s; sot ai hyn vetĂ«m pasi çifti ka krijuar njĂ« minimum sigurie ekonomike dhe psikologjike”.

Ky transformim, sipas tij, lidhet drejtpërdrejt me jetën urbane, rritjen e kostove dhe ndryshimin e prioriteteve të brezave të rinj.

MĂ« tej, ai e lexon kĂ«tĂ« si njĂ« ndryshim tĂ« vetĂ« raportit tĂ« shoqĂ«risĂ« me tĂ« ardhmen: “nuk kemi mĂ« frikĂ« nga sakrifica e rritjes sĂ« njĂ« fĂ«mije, por nga pasiguria qĂ« sjell mungesa e tĂ« ardhurave tĂ« qĂ«ndrueshme, strehimit dhe mbĂ«shtetjes sociale”.

NĂ« kĂ«tĂ« kuptim, vendimi pĂ«r t’u bĂ«rĂ« prind nuk shtyhet nga mungesa e dĂ«shirĂ«s, por nga rritja e standardit tĂ« sigurisĂ« qĂ« çiftet i vendosin vetes pĂ«rpara se tĂ« hedhin kĂ«tĂ« hap.

Shifrat e bëjnë këtë mekanizëm të dukshëm. Në vitin 2025, Shqipëria regjistroi vetëm 21,425 lindje, 8.1% më pak se një vit më parë, ndërsa ekspertët po e lidhin rënien jo vetëm me emigracionin, por edhe me kostot e larta të jetesës për familjet e reja.

Në thelb, nuk është vetëm numri i çifteve që po zvogëlohet, por edhe numri i çifteve që ndihen financiarisht të afta për të kaluar në prindërim.

 

Nga dy fëmijë te një i vetëm

Tkurrja e lindjeve në Shqipëri nuk po ndodh gjithmonë si refuzim i idesë së familjes. Më shpesh po ndodh si tkurrje graduale e vetë projektit familjar. Nëse dikur modeli i dëshiruar ishte i qartë, martesë, një shtëpi dhe dy fëmijë, sot për shumë çifte urbane kjo formulë është në një fëmijë.

Presioni nuk vjen nga një faktor i vetëm. Ai ndërtohet nga një seri kostosh që nuk e ndalin rritjen: qiraja ose kësti i shtëpisë, ushqimet, çerdhja, transporti, kujdesi shëndetësor, aktivitetet pas shkolle, si dhe nevoja për të ruajtur një standard minimal jetese në qytet.

Pas lindjes së fëmijës së parë, familja përballet me një realitet të ri: çdo shpenzim i dytë nuk është më linear, por shumëfishon nevojat për hapësirë, kohë dhe para.

KĂ«tĂ« logjikĂ« e pĂ«rmbledh edhe rasti i I.J., 35 vjeçe, banuese nĂ« TiranĂ«, e cila thotĂ« se ka vendosur tĂ« ketĂ« vetĂ«m njĂ« fĂ«mijĂ« pikĂ«risht pĂ«r tĂ« mos krijuar kufizime tĂ« forta as nĂ« jetĂ«n e saj dhe as nĂ« mundĂ«sitĂ« qĂ« mund t’i ofrojĂ« fĂ«mijĂ«s.

“Dua tĂ« jem e lirĂ« pĂ«r tĂ« investuar te rritja e tij, tek aktivitetet, udhĂ«timet, shkollimi dhe njĂ«kohĂ«sisht tĂ« mos heq dorĂ« plotĂ«sisht nga jeta ime profesionale dhe personale”, shprehet ajo. PĂ«r shumĂ« gra urbane nĂ« tĂ« njĂ«jtĂ«n grupmoshĂ«, kjo nuk shihet si mĂ«nyra mĂ« racionale pĂ«r tĂ« ruajtur cilĂ«sinĂ« e jetĂ«s sĂ« familjes.

Kjo është arsyeja pse fëmija i dytë po bëhet vendimi më i vështirë ekonomik i familjes së re shqiptare. Në terma praktikë, ai kërkon një shtëpi më të madhe, më shumë kujdes të paguar dhe një rezervë financiare që shumë çifte nuk e kanë.

Në vend që të heqin dorë nga ideja e familjes, ata e tkurrin atë deri në kufirin që mund të menaxhojnë pa rrezikuar stabilitetin financiar.

Ky tranzicion po reflektohet gradualisht edhe nĂ« kulturĂ«n e pritshmĂ«rive. NjĂ« brez qĂ« Ă«shtĂ« rritur me idenĂ« e familjes me disa fĂ«mijĂ«, sot po e normalizon modelin e “njĂ« tĂ« vetmi”, jo si zgjedhje ideologjike, por si kompromis ekonomik.

Në shumë raste, fëmija i dytë mbetet në kategorinë e planeve që shtyhen pafund: pas rritjes së pagës, pas blerjes së shtëpisë, pas stabilizimit në punës, pas ndonjë emigrimi të mundshëm. Deri atëherë, koha biologjike e mbyll vetë dritaren.

Statistikat e fundit e përforcojnë këtë zhvendosje. Me fertilitetin që ka rënë në rreth 1.12 fëmijë për grua në vitin 2025 dhe lindjet në minimum historik, Shqipëria po i afrohet gjithnjë e më shumë modelit të vendeve ku familja e vogël nuk është më zgjedhje kulturore, por rezultat i kostos së lartë të jetesës.

Sipas të dhënave të INSTAT, bazuar në Cesin 2023, në vend kishte 161 mijë çifte të martuar pa fëmijë, që jetonin më vete. Numri i tyre po arrin me shpejtësi çiftet e martuar me fëmijë, që jetonin vetëm, që në fund të 2023-t ishin rreth 230 mijë.

 

Burimi: INSTAT

 

Incentiva të munguara

Përballë kostos në rritje të jetës së familjeve të reja, përgjigjja publike në Shqipëri ka mbetur kryesisht simbolike. Bonusi i bebes, i konceptuar fillimisht si çek i menjëhershëm në lindje, ishte më shumë një gjest fiskal sesa një instrument që ndryshon sjelljen ekonomike të çifteve. Për një familje që përballet me qira, ushqime, çerdhe dhe humbje të përkohshme të të ardhurave, një pagesë e vetme shuhet brenda javëve të para.

Pikërisht për këtë arsye, premtimi për skemën e re, kalimi nga një bonus i vetëm te një mbështetje mujore deri në moshën 5 vjeç, u lexua si një lëvizje më serioze drejt nxitjes së lindjeve. Sipas modelit të prezantuar publikisht nga kryeministri Rama gjatë fushatës së shkuar, mbështetja do të ishte 5 mijë lekë në muaj për fëmijën e parë, 7 mijë për të dytin dhe 10 mijë për të tretin, një ndryshim që teorikisht e kthen ndihmën nga simbolike në një fluks të vazhdueshëm cash për familjen.

Megjithatë, hendeku mes premtimit dhe zbatimit mbetet vetë pjesë e problemit. Edhe pse viti 2026 u shpall si momenti kur skema do të hynte në fuqi, familjet ende nuk e ndiejnë këtë ndryshim si mekanizëm të konsoliduar, ndërsa vëmendja është zhvendosur te masa tjetër, kompensimi tatimor prej 48 mijë lekësh për fëmijët nën 18 vjeç, që nis nga deklarimi i marsit 2026.

Nga informacionet e marra nga Shërbimi Shtetëror Social, vendimi nuk është gati dhe nuk ka ende një ligj. Nga kjo skemë e re pritet të përfitojnë edhe fëmijët që nuk kanë mbushur ende 5 vjeç kur kjo skemë të hyjë në fuqi.

Sipas sociologut Tushi, pagesa mujore, edhe nĂ«se nis tĂ« zbatohet, mbetet vetĂ«m njĂ« pjesĂ« e ekuacionit. “Ajo mund tĂ« ndihmojĂ« konsumin afatshkurtĂ«r tĂ« familjes, por vĂ«shtirĂ« se ndryshon vendimin pĂ«r lindje nĂ«se kostot strukturore tĂ« jetĂ«s urbane vazhdojnĂ« tĂ« rriten mĂ« shpejt se tĂ« ardhurat.

PĂ«r kĂ«tĂ« arsye, drama demografike shqiptare nuk Ă«shtĂ« thjesht çështje “sa para  jep shteti pĂ«r njĂ« bebe”, por sa i ul shteti kostot fikse tĂ« jetĂ«s qĂ« e bĂ«jnĂ« atĂ« bebe tĂ« duket si luks. Derisa kjo tĂ« ndodhĂ«, incentivat do tĂ« mbeten mĂ« shumĂ« tituj politikĂ« sesa mekanizma realĂ« qĂ« ndryshojnĂ« matematikĂ«n e familjes”- pĂ«rfundon z. Tushi.

 

Lindjet

NĂ« vitin 2025, ShqipĂ«ria regjistroi vetĂ«m 21,425 lindje, niveli mĂ« i ulĂ«t nĂ« mĂ« shumĂ« se tri dekada, ndĂ«rsa fertiliteti ka rĂ«nĂ« nĂ« 1.21 fĂ«mijĂ« pĂ«r grua. NĂ« krahasim me fillimin e viteve ’90, kur kishte rreth 80 mijĂ« lindje nĂ« vit, aktualisht numri i tyre Ă«shtĂ« katĂ«r herĂ« mĂ« i ulĂ«t

 

 

Jo vetëm apartamentet, edhe qiratë po bëhen të papërballueshme për vendasit e familjet e reja

Elona dhe Sokoli janë një çift i ri 24 dhe 26 vjeç, që kanë vendosur të fillojnë jetesën së bashku. Paga mujore bruto e Sokolit është 100 mijë lekë në muaj (gati 80 mijë lekë neto) dhe e Elonës 90 mijë lekë në muaj bruto, ose 72 mijë lekë. Të ardhurat e tyre mujore neto janë rreth 152 mijë lekë.

Fillimisht menduan tĂ« blinin njĂ« shtĂ«pi, nĂ« njĂ« zonĂ« relativisht tĂ« mirĂ«, pĂ«r tĂ« kursyer kostot e makinĂ«s, karburantit e parkimit. Me tĂ« ardhurat qĂ« kanĂ« Ă«shtĂ« e pamundur qĂ« tĂ« blejnĂ« njĂ« shtĂ«pi, qĂ« mesatarisht kushton 1800 – 2000 euro pĂ«r metĂ«r katror, pra u duhen 160-180 mijĂ« euro pĂ«r njĂ« hyrje prej 90 metra katror. Banka u financon deri nĂ« 70% tĂ« vlerĂ«s, pĂ«r njĂ« shumĂ« prej 110 – 120 mijĂ« eurosh.

Sipas Bankës së Shqipërisë, në nëntor, norma mesatare e interesit për kreditë e reja ishte 3.84% në Lek dhe 4.6% në Euro. Për një kredi prej 120 mijë eurosh, ose ekuivalentin në Lek, kësti mesatar mujor i një huaje prej 20 vitesh, sipas kalkulatorit të kredisë, do të ishte përkatësisht 770 euro, ose 70 mijë lekë.

Por, sipas kritereve të vendosura nga Banka e Shqipërisë, kredimarrësit duhet të çojnë për pagesën e kësteve 40% të të ardhurave për shtëpinë e parë dhe 35% për shtëpinë e dytë. Në valutë, financohen përkatësisht 35% dhe 30%.

Sipas këtyre kushteve, kësti maksimal që mund të përballojnë Elona dhe Sokoli është rreth 60 mijë lekë në muaj.

Krahas kĂ«saj, ata do tĂ« duhet tĂ« kishin edhe kursime prej rreth 50 mijĂ« eurosh, qĂ« do t’u duhej pĂ«r tĂ« mbuluar 30% tĂ« vlerĂ«s sĂ« apartamentit, shumĂ« e pamundur tĂ« kursehej me kostot aktuale tĂ« jetesĂ«s e pagat reale.

Në këto kushte, ata vendosën të kërkonin një shtëpi me qira afër zonave të qendrës, për shkak të afërsisë me vendin e punës dhe për të shmangur përdorimin e makinës. Por dhe qiratë në lagje të mira nuk ishin më të lira se 700 euro në muaj, duke u marrë atyre gati gjysmën e të ardhurave mujore (46%).

Ky nivel i kalon ndjeshëm kufijtë e përballueshmërisë së pranuar gjerësisht nga standardet ndërkombëtare, ku qiraja nuk duhet të shkojë përtej 30% të buxhetit familjar.

Në terma praktikë, për të qenë në një situatë financiare të qëndrueshme, ata do të duhej të paguanin jo më shumë se rreth 450 euro në muaj për strehim, ndërsa diferenca prej mbi 250 eurosh në muaj që u kërkohet sot përkthehet drejtpërdrejt në më pak para për ushqim, shërbime, transport dhe kursime.

Pas pagesës së qirasë, atyre u mbeten rreth 82 mijë lekë për të përballuar të gjitha shpenzimet e tjera të jetesës, në një kohë kur çmimet e energjisë, ushqimeve dhe shërbimeve po rriten, duke e bërë gjithnjë e më të vështirë nisjen e një jete të pavarur në kryeqytet pa hyrë në një cikël të vazhdueshëm presioni financiar dhe sidomos të mendojnë për të shtuar familjen.

“KĂ«rkesa e lartĂ« pĂ«r qira vjen kryesisht si pasojĂ« e pamundĂ«sisĂ« financiare tĂ« shumĂ« familjeve tĂ« reja pĂ«r tĂ« blerĂ« njĂ« apartament, ndĂ«rkohĂ« qĂ« edhe çmimet e shitjes janĂ« rritur ndjeshĂ«m. KĂ«ta dy faktorĂ« kryesorĂ« po ndikojnĂ« vazhdimisht nĂ« rritjen e çmimeve tĂ« qirave.

VeçanĂ«risht nĂ« zona si Liqeni i ThatĂ«, pranĂ« DigĂ«s dhe pranĂ« shkollĂ«s sĂ« mesme ‘Petro Nini Luarasi’, ku kĂ«rkesa Ă«shtĂ« mĂ« e lartĂ«, qiratĂ« janĂ« rritur ndjeshĂ«m.

Por nĂ« pĂ«rgjithĂ«si, nĂ« tĂ« gjithĂ« TiranĂ«n, Ă«shtĂ« shĂ«nuar njĂ« tendencĂ« nĂ« rritje e çmimeve tĂ« qirasĂ« dhe nuk pritet ndonjĂ« ulje nĂ« periudhĂ«n e afĂ«rt”, Ă«shtĂ« shprehur mĂ« herĂ«t pĂ«r “Monitor”, Dritan Leka, njĂ« nga drejtuesit e agjencisĂ« imobiliare “CPM”.

“QiratĂ« dhe apartamentet e shtrenjta janĂ« njĂ« nga arsyet se pse tĂ« rinjtĂ« po ikin nĂ« emigracion”, thotĂ« Stela Dhami nga “Colliers International”, duke shtuar qĂ« Ă«shtĂ« detyrĂ« e qeverisĂ« qĂ« tĂ« bĂ«jĂ« tĂ« mundur qĂ« tĂ« ketĂ« shtĂ«pi tĂ« pĂ«rballueshme pĂ«r tĂ« rinjtĂ« dhe popullatĂ«n nĂ« pĂ«rgjithĂ«si.

Bazuar në përvojat ndërkombëtar, znj. Dhami rekomandon që shteti mund të bëjë politika sociale, si të ofrojë kredi me norma interesi të ulëta për familjet e reja, të ofrojë garanci për kolateralin, të garantojë riskun me bankat.

“NĂ« radhĂ« tĂ« parĂ« duhet regjistruar stoku i apartamenteve tĂ« pashitura. Pas regjistrimit tĂ« kĂ«tij stoku, institucionet mund tĂ« bĂ«jnĂ« marrĂ«veshje me ndĂ«rtuesit dhe t’ ofrojnĂ« apartamentet si partneritet me privatin”, sugjeron ajo.

 

The post Anatomia e një lindjeje të munguar, pse çiftet po e shtyjnë vendimin për fëmijën e parë appeared first on Revista Monitor.

Shqipëria, tregu që po rritet më shpejt në hartën turistike të Europës Juglindore për qiratë ditore

✇Revista Monitor
By: Mira Leka
19 June 2026 at 22:06

Në Ballkan, pak tregje turistike po zgjerohen me ritmin e Shqipërisë. Sipas të dhënave të AirDNA për 12 muajt e përfunduar në mars 2026, oferta e akomodimeve afatshkurtra në vend u rrit me 19.3%, ritmi më i lartë mes vendeve të krahasuara në rajon.

Mesatarisht, Shqipëria numëronte gati 27 mijë listime të disponueshme çdo muaj, duke mbetur pas vetëm Rumanisë për nga madhësia e tregut. Rumania vijon të mbajë pozicionin e tregut më të madh në rajon me 32,828 listime mesatare mujore, ndërsa pas Shqipërisë renditen Mali i Zi me 21,143 listime dhe Bullgaria me 18,167. Gjithsesi ndërsa Rumania operon mbi një bazë më të madhe, Shqipëria po rrit kapacitetet me një shpejtësi dukshëm më të lartë.

Diferenca bëhet edhe më e dukshme kur krahasohen ritmet e rritjes. Oferta e akomodimeve në Shqipëri u zgjerua me 19.3% me bazë vjetore, kundrejt 9.9% në Malin e Zi, 9.2% në Rumani, 8.9% në Serbi, 7.7% në Slloveni dhe 5.7% në Bullgari. Kjo e vendos Shqipërinë në krye të rajonit për nga ritmi i zgjerimit të tregut.

Rritja e ofertës është shoqëruar edhe me zgjerim të kërkesës. Numri i net-qëndrimeve u rrit në 2.36 milionë gjatë periudhës, nga rreth 2 milionë një vit më parë. Të ardhurat arritën në rreth 133.7 milionë euro në periudhën 12-mujore të mbyllur në mars 2026.

Gjithsesi një tjetër element që bie në sy nga shifrat është fakti se ritmet e zgjerimit të ofertës kanë tejkaluar ato të kërkesës. Kjo u përkthye në një rënie të lehtë të normës mesatare të zënies (prenotimeve) në 53.9%, nga 54.5% një vit më parë.

Turizmi në vend vijon të mbetet thellësisht sezonal pavarësisht tentativave për ta bërë atë gjithëvjetor. Kërkesa arrin kulmin gjatë muajve të verës, ndërsa pjesa tjetër e vitit mbështetet në nivele dukshëm më të ulëta aktiviteti, çka e bën menaxhimin e kapaciteteve një sfidë po aq të rëndësishme sa zgjerimin e tyre.

Profili i vizitorëve po bëhet gjithashtu më ndërkombëtar teksa grupet që po bëhen gjithmonë e më prezentë në vend po rriten dhe marrëveshjet në të cilat po hyjnë me tur-operatorët po bëhen më të larmishme nga kontratat me garanci, tek allotment apo dhe turistët individualë.

Franca përbën tregun më të madh të origjinës për qëndrimet në Airbnb, e ndjekur nga Gjermania, Shtetet e Bashkuara dhe Mbretëria e Bashkuar.

Për momentin, Shqipëria nuk është tregu më i madh i akomodimeve afatshkurtra në Ballkan, por po zgjerohet më shpejt se çdo vend tjetër i rajonit, duke forcuar pozicionin e saj në hartën turistike të Europës Juglindore./ N.Maho

The post Shqipëria, tregu që po rritet më shpejt në hartën turistike të Europës Juglindore për qiratë ditore appeared first on Revista Monitor.

Kosova përballë presionit amerikan për gazin

✇Revista Monitor
By: Mira Leka
19 June 2026 at 22:04

Shtetet e Bashkuara tĂ« AmerikĂ«s po i bĂ«jnĂ« thirrje tĂ« hapur KosovĂ«s qĂ« t’u bashkohet projekteve amerikane tĂ« gazit natyror nĂ« Ballkan, duke e konsideruar kĂ«tĂ« çështje strategjike pĂ«r tĂ« ardhmen energjetike dhe ekonomike tĂ« vendit. Kosova ka shpenzuar rreth 735 milionĂ« euro pĂ«r importin e energjisĂ« nĂ« katĂ«r vitet e fundit.

 

Nga Prishtina, Fatos Shala

Ndërkohë që Kosova vazhdon të përballet me varësi të thellë nga importi i energjisë elektrike dhe me një sistem energjetik të mbështetur pothuajse tërësisht në qymyr, Shtetet e Bashkuara të Amerikës po e shtyjnë gjithnjë e më hapur Prishtinën drejt projekteve amerikane të gazit natyror në Ballkan.

Mesazhi nga Uashingtoni tashmë duket i qartë, nëse Kosova vonohet, rrezikon të mbetet jashtë hartës së re energjetike rajonale.

Ambasadorja amerikane nĂ« KosovĂ«, Anu Prattipati, nĂ« njĂ« opinion kushtuar sigurisĂ« energjetike, ka bĂ«rĂ« thirrje qĂ« Kosova t’u bashkohet projekteve rajonale tĂ« gazit natyror tĂ« lĂ«ngshĂ«m amerikan (LNG), duke paralajmĂ«ruar se vendi po hyn nĂ« njĂ« varĂ«si gjithnjĂ« e mĂ« tĂ« madhe nga importi i energjisĂ«.

“NĂ« tĂ« ardhmen e parashikueshme, pĂ«rderisa çmimi dhe kĂ«rkesat pĂ«r energji vazhdojnĂ« tĂ« rriten, Kosova do tĂ« varet gjithnjĂ« e mĂ« shumĂ« nga fqinjĂ«t e saj”.

Sipas ambasadores amerikane në Kosovë, përfshirja në projektet amerikane të gazit do të krijonte diversifikim të furnizimit me energji dhe do të forconte partneritetin ekonomik mes Kosovës dhe SHBA-së.

“NĂ« botĂ«n e sotme, siguria energjetike Ă«shtĂ« siguri kombĂ«tare”, ka theksuar diplomatja amerikane.

Znj. Prattipati  ka paralajmëruar se Kosova duhet të lëvizë shpejt, pasi ndërtimi i infrastrukturës së gazit kërkon vite dhe rajoni tashmë po pozicionohet për projektet e reja energjetike. Në këtë kuadër, ajo ka përmendur Korridorin Vertikal të Gazit, terminalin lundrues të LNG-së në Kroaci dhe lidhjen me gazsjellësin që po ndërtohet nga Aleksandrupolisi drejt Maqedonisë së Veriut.

NĂ« opinion Ă«shtĂ« pĂ«rfshirĂ« edhe deklarata e tĂ« DĂ«rguarit tĂ« Posaçëm tĂ« Departamentit amerikan tĂ« EnergjisĂ« pĂ«r Integrimin Energjetik, Joshua Volz, i cili ka thĂ«nĂ« se “sistemi energjetik nĂ« KosovĂ« ka nevojĂ« urgjente pĂ«r modernizim dhe paraqet mundĂ«si tĂ« shkĂ«lqyeshme pĂ«r industrinĂ« dhe teknologjinĂ« amerikane”.

 

 

Kosova ka mbetur prapa për shkak të mungesës së qëndrimit të qartë për gazin

Presionit amerikan i është bashkuar edhe Oda Ekonomike Amerikane në Kosovë, e cila ka kërkuar që infrastruktura e gazit dhe qasja në LNG amerikan të trajtohen si përparësi strategjike kombëtare.

Sipas OEAK-së, vendet e rajonit tashmë po pozicionohen brenda korridoreve të reja energjetike, ndërsa Kosova rrezikon të mbetet jashtë një arkitekture rajonale që po bëhet gjithnjë e më përcaktuese për konkurrueshmërinë ekonomike dhe sigurinë afatgjate të furnizimit.

“Sfida me tĂ« cilĂ«n pĂ«rballet Kosova nuk Ă«shtĂ« mĂ« disponueshmĂ«ria e furnizimit, por gatishmĂ«ria e vendit pĂ«r ta shfrytĂ«zuar atĂ«â€.

OEAK vlerëson se investimi në infrastrukturën që mundëson qasje në LNG nga SHBA-ja do të ndihmonte në uljen e varësisë nga importet e kushtueshme të energjisë elektrike, në integrimin më të lehtë të energjisë së ripërtëritshme dhe në rritjen e konkurrueshmërisë së industrive të Kosovës përballë rregullave gjithnjë e më të ashpra të Bashkimit Europian për emetimet e karbonit.

“PĂ«rtej forcimit tĂ« sigurisĂ« energjetike, qasja nĂ« gaz do tĂ« ndihmonte nĂ« uljen e varĂ«sisĂ« nga importet e kushtueshme tĂ« energjisĂ« elektrike, do tĂ« ofronte fleksibilitet mĂ« tĂ« madh pĂ«r integrimin e burimeve tĂ« ripĂ«rtĂ«ritshme tĂ« energjisĂ« dhe do tĂ« rriste konkurrueshmĂ«rinĂ« e industrive tĂ« KosovĂ«s nĂ« njĂ« kohĂ« kur kĂ«rkesat rregullatore tĂ« Bashkimit Europian, qĂ« lidhen me emetimet e karbonit, po bĂ«hen mĂ« rigoroze dhe si tĂ« tilla do tĂ« prekin eksportuesit”.

Nga ana tjetër, eksperti i energjisë dhe drejtori i Institutit për Politika Zhvillimore-INDEP, Burim Ejupi, thotë se Kosova ka mbetur prapa për shkak të mungesës së një qëndrimi të qartë politik për gazin.

“MĂ«nyra mĂ« e lehtĂ« e tranzicionit energjetik Ă«shtĂ« pĂ«rmes gazit, pasi gjatĂ« djegies, ai emeton rreth dy herĂ« mĂ« pak dioksid karboni. Po ashtu, termocentrali me gaz vihet nĂ« punĂ« shumĂ« shpejt dhe ka kapacitet tĂ« kontrolluar prodhimi”.

Ai ka theksuar se Kosova vazhdon të ketë probleme me balancimin e energjisë dhe se një termocentral me gaz do të ishte shumë i nevojshëm, sidomos duke pasur parasysh gjobat milionëshe që vendi ka paguar viteve të fundit për këtë çështje.

Sipas z. Ejupi, infrastruktura bazë tokësore për gazin ka ekzistuar edhe më herët.

“NĂ« ish-Jugosllavi ka ekzistuar traseja prej Obiliqit deri nĂ« Shkup dhe prej Obiliqit deri nĂ« MitrovicĂ«. Sa i pĂ«rket infrastrukturĂ«s tokĂ«sore, Kosova nuk ka nevojĂ« pĂ«r shpronĂ«sime, sepse ato tashmĂ« ekzistojnĂ«â€.

 

 

Qeveria, me ide të vetën për gazin, jo me Amerikën

NjĂ« studim i Institutit INDEP, i publikuar nĂ« vitin 2022, kishte konstatuar se gazi natyror mund tĂ« luajĂ« rol tĂ« rĂ«ndĂ«sishĂ«m nĂ« adresimin e “trilemĂ«s energjetike” tĂ« KosovĂ«s: dekarbonizimin, sigurinĂ« e furnizimit dhe energjinĂ« e pĂ«rballueshme.

Po atë vit, një studim i financuar nga Banka Europiane për Investime kishte theksuar se Kosova mund të furnizohej me gaz përmes terminaleve të LNG-së në Greqi dhe Kroaci.

Megjithatë, Qeveria e Kosovës ka mbajtur një qasje më të rezervuar ndaj gazit. Në vitin 2021, Qeveria Kurti kishte refuzuar projektin e mbështetur nga SHBA-ja përmes MCC-së, për lidhjen e Kosovës me rrjetin rajonal të gazit përmes Maqedonisë së Veriut.

Ndërkohë, ministrja në detyrë e Ekonomisë, Artane Rizvanolli, në shkurt të vitit 2026 shprehu gatishmërinë që Kosova të furnizohet me gaz të lëngshëm amerikan.

Kurse, kryeministri në detyrë, Albin Kurti, tashmë ka sinjalizuar një qasje tjetër, duke e zhvendosur fokusin nga ndërtimi i infrastrukturës së gazit në Kosovë drejt bashkinvestimit në terminalin energjetik në Vlorë.

“Republika e KosovĂ«s ka gatishmĂ«ri qĂ« tĂ« investojĂ« nĂ« Terminalin nĂ« VlorĂ«. Aty mund tĂ« vijĂ« gazi i lĂ«ngshĂ«m prej jashtĂ«, tĂ« shndĂ«rrohet nĂ« energji elektrike dhe me interkoneksionin prej 400 kilovolt qĂ« kemi me ShqipĂ«rinĂ« ta sjellim te ne”, ka deklaruar z. Kurti.

Ai ka shtuar se importi i drejtpërdrejtë i gazit në Kosovë nuk është opsioni i parapëlqyer i qeverisë së tij.

“Nuk kemi nevojĂ« ta sjellim nĂ« KosovĂ«. Ne e sjellim nĂ« VlorĂ« dhe nga Vlora e marrim”.

Z. Kurti po ashtu ka pĂ«rmendur idenĂ« e “gazifikimit tĂ« qymyrit vendor”, duke deklaruar se Kosova Ă«shtĂ« mĂ« e interesuar pĂ«r shfrytĂ«zimin e qymyrit qĂ« gjendet nĂ« sipĂ«rfaqe sesa pĂ«r importimin direkt tĂ« gazit.

NĂ« StrategjinĂ« Energjetike 2022–2031 Ă«shtĂ« paraparĂ« mundĂ«sia qĂ« Kosova tĂ« lidhet me rrjetet rajonale tĂ« gazit nĂ« tĂ« ardhmen, ndĂ«rsa qymyri tĂ« largohet gradualisht nga pĂ«rdorimi deri nĂ« vitin 2050.

“(BashkĂ«) investimi nĂ« termocentralet me gaz natyror, pĂ«r mbulimin e kĂ«rkesĂ«s bazĂ« dhe/ose pĂ«r fleksibilitet tĂ« sistemit nĂ« ShqipĂ«ri, por edhe nĂ« MaqedoninĂ« e Veriut dhe nĂ« Greqi, do tĂ« shqyrtohet me qĂ«llim zbatimin brenda afatit tĂ« kĂ«saj strategjie”, thuhet nĂ« dokument.

Kosova nuk ka dalje në det, gjë që e bën më të vështirë ndërtimin e infrastrukturës së gazit pa bashkëpunim me vendet fqinje. Një nga opsionet kryesore mbetet lidhja me infrastrukturën në Shqipëri ose Greqi, përmes gazsjellësit TAP ose terminalit të gazit të lëngshëm në Vlorë.

 

 

The post Kosova përballë presionit amerikan për gazin appeared first on Revista Monitor.

Socializmi i GenZ, nga Zohran te Zack dhe më tej

✇Revista Monitor
By: Mira Leka
19 June 2026 at 22:02

Të majtët në botë po përqafojnë një grup të ri idesh ekonomike, shkruan The Economist

 

Kohë të ndryshme kanë sjellë valë të ndryshme të mendimit të majtë. Pas Luftës së Dytë Botërore, sidomos në Europë, socializmi mori forcë nga industria e rëndë, ku sindikatat ishin shumë të fuqishme.

Ai nuk synonte të shfuqizonte kapitalizmin, por ta menaxhonte atë, duke shtetëzuar shërbimet publike dhe duke rishpërndarë gjerësisht të ardhurat.

Pas krizĂ«s financiare tĂ« viteve 2007-2009, “socialistĂ«t mijĂ«vjeçarĂ«â€, siç i quajti The Economist, argumentuan se modeli europian i pasluftĂ«s kishte krijuar drejtues shumĂ« tĂ« shkĂ«putur nga punĂ«torĂ«t e zakonshĂ«m dhe tepĂ«r tĂ« vetĂ«kĂ«naqur ndaj ndryshimeve klimatike.

Zgjidhja e tyre ishte vendosja e punëtorëve në bordet e kompanive, krijimi i kooperativave në pronësi të punonjësve dhe subvencionimi i teknologjisë së gjelbër, me synimin për të ndërtuar një kapitalizëm më të qëndrueshëm, më të drejtë dhe më të gjelbër.

Tani po forcohet vala më e fundit e socializmit. Ajo nxitet pjesërisht nga zemërimi për krizën humanitare të shkaktuar nga lufta e Izraelit në Gaza.

Por pĂ«r shumĂ« votues, Gaza Ă«shtĂ« kthyer nĂ« simbol tĂ« diçkaje mĂ« tĂ« madhe: ndjesisĂ« se qeveritĂ« e tyre u kushtojnĂ« vĂ«mendje dhe para çështjeve tĂ« tjera, nĂ« vend tĂ« problemeve tĂ« qytetarĂ«ve nĂ« vend. Ata kĂ«rkojnĂ« versionin e shekullit XXI tĂ« “marrĂ«veshjes sĂ« ndershme” qĂ« Theodore Roosevelt u ofroi amerikanĂ«ve nĂ« vitin 1904.

Sot, sipas këtij argumenti, kjo nënkupton përballjen me një sistem të deformuar që pasuron interesat e fuqishme, pasi ekonomia moderne godet këdo që nuk është në listën e Forbes. PBB-ja është më e lartë se kurrë, e megjithatë qiraja është shumë e shtrenjtë, dreka kushton 28 dollarë dhe një punë e mirë është e vështirë të gjendet.

Prandaj socialistët e rinj duan që shteti të diktojë çmimet e shumë mallrave dhe shërbimeve, sidomos të atyre bazë, si ushqimet dhe qiratë. Aty ku nevojiten para, ato do të sigurohen pothuajse ekskluzivisht duke shtrënguar më të pasurit.

ËshtĂ« njĂ« formĂ« politike e drejtpĂ«rdrejtĂ«, qĂ« nuk u drejtohet nocioneve tĂ« sĂ« mirĂ«s sĂ« pĂ«rbashkĂ«t, si nĂ« valĂ«t e mĂ«parshme tĂ« socializmit, por interesit tĂ« ngushtĂ« vetjak tĂ« njerĂ«zve.

Më ul qiranë! Më ul faturat! Më jep autobusë falas! Më mbro vendin e punës! Zgjidhjet janë naive dhe shpesh të pazbatueshme. Por mesazhi është kaq i thjeshtë dhe kaq tërheqës, sa ky socializëm i Brezit Z (personat e lindur afërsisht midis viteve 1997 dhe 2012) po fiton mbështetës në të gjithë botën demokratike.

Zohran Mamdani, kryebashkiaku relativisht i ri i Nju Jorkut, është një prej tyre. Katie Wilson, me të njëjtat prirje politike, drejton Seattle. Kandidatë të së majtës ekstreme, si Graham Platner në Maine dhe Abdul El-Sayed në Michigan, shpresojnë të bëhen senatorë në zgjedhjet e mesmandatit në nëntor. Në Wisconsin, një tjetër politikane e majtë, Francesca Hong, po ngjitet në sondazhe për postin e guvernatores.

Sipas parashikimeve të tregjeve të basteve, Alexandria Ocasio-Cortez, kongresmenia socialiste nga Nju Jorku, renditet e dyta pas Gavin Newsom si kandidatja më e mundshme demokrate për presidente në vitin 2028.

Në Kanada, Avi Lewis, bashkëshorti i Naomi Klein, autores së së majtës radikale, u bë së fundmi drejtues i Partisë së Re Demokratike, partia e tretë më e madhe kombëtare. Në Britani, Partia e Gjelbër, e drejtuar nga Zack Polanski, po fiton terren. Në Gjermani, Die Linke, një forcë e majtë, po shënon nivelin më të lartë në sondazhe prej vitesh. Në Francë, Jean-Luc Mélenchon, një i majtë i vjetër në moshë, por me tërheqje te të rinjtë, po synon garën presidenciale të vitit të ardhshëm.

Mamdani kërkon të ngrijë qiratë e apartamenteve me qira të kontrolluara në Nju Jork, të hapë dyqane ushqimore në pronësi të bashkisë që shesin produkte bazë me çmime të ulëta dhe të ofrojë kujdes falas universal për fëmijët deri në moshën pesë vjeç.

Para zgjedhjeve tĂ« fundit nĂ« njĂ« land gjerman, Die Linke premtoi heqjen e “tĂ« gjitha tarifave, nga kopshti deri nĂ« universitet”.

TĂ« Gjelbrit e Polanskit do tĂ« vendosnin kontroll mbi qiratĂ« dhe do t’i bĂ«nin autobusĂ«t falas pĂ«r tĂ« rinjtĂ«; tĂ« Gjelbrit australianĂ« duan ta bĂ«jnĂ« falas tĂ« gjithĂ« transportin publik. “Mendoni Costco-n, por tĂ« drejtuar si shĂ«rbim publik”, thotĂ« Lewis pĂ«r planin e tij pĂ«r tĂ« krijuar dyqane ushqimore publike nĂ« tĂ« gjithĂ« KanadanĂ«.

Votuesit e refuzuan socializmin e millenials (mijĂ«vjeçarĂ«ve – brezi i lindur afĂ«rsisht midis viteve 1981 dhe 1996). NĂ« vitin 2019, Jeremy Corbyn, njĂ« baby-boomer i dashur nga tĂ« rinjtĂ« britanikĂ«, e çoi PartinĂ« Laburiste nĂ« rezultatin mĂ« tĂ« dobĂ«t qĂ« nga viti 1935.

Bernie Sanders, fytyra edhe më e rrudhur amerikane e asaj lëvizjeje, humbi garën për nominimin presidencial demokrat në vitet 2016 dhe 2020. Në Francë, Mélenchon nuk arriti të kalonte në raundin e dytë presidencial. Socialistëve iu desh të kërkonin një qasje të re. Ekonomia pas pandemisë u dha mundësinë.

Në vitet 2020 është krijuar një hendek i paprecedentë mes ekonomisë në letër dhe ekonomisë siç përjetohet nga njerëzit në jetën e përditshme. Edhe pse vendet e pasura po gëzojnë papunësi të ulët, të ardhura reale rekord për familjet dhe tregje aksionesh në nivele shumë të larta, njerëzit rrallëherë kanë qenë kaq pesimistë.

Që nga viti 2022, besimi i konsumatorëve amerikanë ka qëndruar pranë nivelit më të ulët historik

 

 

Gjatë pandemisë, 20% e europianëve mendonin se kostoja e jetesës ose strehimi ishte një nga dy problemet më të mëdha me të cilat përballej vendi i tyre. Tani, 36% mendojnë kështu, ndërsa shqetësimet për ndryshimet klimatike, papunësinë dhe emigracionin po zbehen (shih grafikun 2).

 

 

James Meadway, njĂ« mendimtar socialist, pĂ«rmbledh bindjen e sĂ« majtĂ«s me fjalĂ«t se rritja ekonomike â€œĂ«shtĂ« shkĂ«putur nga pĂ«rmirĂ«simi i standardit tĂ« jetesĂ«s”.

 

Lakmia është e mirë, kur është imja

NjerĂ«zit fajĂ«sojnĂ« si bizneset, ashtu edhe shtetin pĂ«r situatĂ«n nĂ« tĂ« cilĂ«n ndodhen. NjĂ« sondazh i vitit 2024 nga Navigator, njĂ« kompani kĂ«rkimore, zbuloi se tre nĂ« pesĂ« amerikanĂ« besonin se “lakmia e korporatave” ishte njĂ« “shkak kryesor” i inflacionit. Kjo mund tĂ« shpjegojĂ« pse edhe vetĂ« ata duket se janĂ« bĂ«rĂ« mĂ« tĂ« fokusuar tek interesi personal.

Pjesa e britanikĂ«ve qĂ« duan qĂ« qeveria tĂ« “rrisĂ« taksat dhe tĂ« shpenzojĂ« mĂ« shumĂ«â€ pĂ«r shĂ«rbimet publike ka rĂ«nĂ« ndjeshĂ«m (shih grafikun 3), ndĂ«rsa pjesa e atyre qĂ« e konsiderojnĂ« tatimin mbi tĂ« ardhurat “tĂ« padrejtĂ«â€ ose “shumĂ« tĂ« padrejtĂ«â€ Ă«shtĂ« dyfishuar qĂ« nga viti 2019.

NĂ« Shtetet e Bashkuara, pĂ«rqindja e qytetarĂ«ve qĂ« mendojnĂ« se tatimi federal mbi tĂ« ardhurat Ă«shtĂ« “shumĂ« i lartĂ«â€ po qĂ«ndron pranĂ« nivelit mĂ« tĂ« lartĂ« tĂ« dy dekadave tĂ« fundit. NĂ« FrancĂ«, pjesa e qytetarĂ«ve qĂ« besojnĂ« se qeveria qendrore i pĂ«rdor si duhet fondet publike ra nga 33% nĂ« vitin 2023 nĂ« 22% nĂ« vitin 2025.

 

 

NjerĂ«zit po fajĂ«sojnĂ« gjithnjĂ« e mĂ« shumĂ« edhe teknologjinĂ«, veçanĂ«risht InteligjencĂ«n Artificiale. Ata druhen se qendrat e tĂ« dhĂ«nave qĂ« po shtohen me ritme tĂ« shpejta do tĂ« rrisin çmimet e energjisĂ« elektrike dhe se IA-ja, e mbĂ«shtetur nga kĂ«to qendra serverĂ«sh, do t’u marrĂ« vendet e punĂ«s.

MĂ« shumĂ« se 60% e amerikanĂ«ve, britanikĂ«ve dhe kanadezĂ«ve thonĂ« se produktet dhe shĂ«rbimet e IA-sĂ« i bĂ«jnĂ« tĂ« ndihen “nervozĂ«â€, krahasuar me njĂ« mesatare globale prej rreth 50%. NjĂ« sondazh i fundit mes tĂ« rinjve nĂ« SHBA tregoi se 59% e tyre e konsiderojnĂ« IA-nĂ« “njĂ« kĂ«rcĂ«nim pĂ«r perspektivat e tyre tĂ« punĂ«simit”.

Dhe nëse mendoni se ekonomia e sotme është e manipuluar në favor të pakicës, paralajmërojnë socialistët e Brezit Z, prisni të shihni ekonominë e së nesërmes të fuqizuar nga IA-ja. Një numër shumë i vogël miliarderësh dhe drejtuesish biznesi mund të përfitojnë pushtet dhe pasuri të papara më parë, në kurriz të të gjithë të tjerëve.

Në një ceremoni të fundit universitare, studentët fishkëllyen Eric Schmidt, ish-drejtorin ekzekutiv të Google, sa herë që ai përmendte dy shkronjat e shumëpërfolura.

Pra, çfarĂ« duan njerĂ«zit tĂ« bĂ«het pĂ«r gjithĂ« kĂ«tĂ«? NĂ« letĂ«r, votuesit janĂ« mĂ« pak socialistĂ« se disa vite mĂ« parĂ«. Pas rritjes nĂ« kulmin prej 5% gjatĂ« viteve 2018-2021, pĂ«rqindja e amerikanĂ«ve qĂ« e pĂ«rshkruajnĂ« veten si “jashtĂ«zakonisht liberalĂ«â€ ka rĂ«nĂ« nĂ« 3.4%.

Megjithatë, kjo nuk ndodh sepse njerëzit janë bërë më të djathtë politikisht, por sepse kanë humbur interesin për ideologjitë.

Një sondazh i Institutit të Politikës të Universitetit të Harvardit zbuloi se mes të rinjve amerikanë, mbështetja si për kapitalizmin ashtu edhe për socializmin, ra ndjeshëm midis viteve 2020 dhe 2025 (shih grafikun 4).

 

 

NĂ« vend tĂ« ideologjisĂ«, njerĂ«zit duan dikĂ« qĂ« t’u rrisĂ« tĂ« ardhurat dhe t’u ulĂ« kostot. Sipas General Social Survey, njĂ« sondazh afatgjatĂ«, qĂ« nga viti 1975 nuk ka pasur kaq shumĂ« amerikanĂ« qĂ« kĂ«rkojnĂ« ndĂ«rhyrje tĂ« qeverisĂ« pĂ«r tĂ« “pĂ«rmirĂ«suar standardin e jetesĂ«s” sĂ« tĂ« varfĂ«rve. Ata duan dikĂ« qĂ« ta ndalĂ« IA-nĂ« tĂ« dĂ«mtojĂ« shoqĂ«rinĂ«.

NjĂ« grup me ndikim akademikĂ«sh socialistĂ« u jep mbĂ«shtetje intelektuale kĂ«tyre pikĂ«pamjeve. Puna e Isabella Weber nga University of Massachusetts, Amherst, sugjeron se fuqia e bizneseve pĂ«r tĂ« vendosur çmime bĂ«n qĂ« ekonomia moderne t’u shĂ«rbejĂ« mĂ« mirĂ« drejtuesve dhe aksionerĂ«ve sesa njerĂ«zve tĂ« zakonshĂ«m.

NĂ« njĂ« studim tĂ« vitit tĂ« kaluar, Weber dhe kolegĂ«t e saj analizuan telefonatat e kompanive me investitorĂ«t pĂ«r rezultatet financiare, duke zbuluar se shumĂ« firma shfrytĂ«zuan inflacionin “pĂ«r tĂ« mbrojtur apo edhe pĂ«r tĂ« rritur fitimet”.

ShumĂ« ekonomistĂ« theksojnĂ« se rritja e pagave, dhe jo abuzimi me çmimet, ka qenĂ« shkaku kryesor i njĂ« pjese tĂ« madhe tĂ« inflacionit tĂ« viteve tĂ« fundit. MegjithatĂ«, idetĂ« e Weber, sĂ« bashku me teorinĂ« e “ekonomisĂ« nĂ« formĂ« K”, sipas sĂ« cilĂ«s tĂ« pasurit ecin pĂ«rpara, ndĂ«rsa shtresat e tjera ekonomike mbeten nĂ« vend ose pĂ«rkeqĂ«sojnĂ« gjendjen e tyre, kanĂ« fituar terren.

TĂ« tjerĂ« shkojnĂ« edhe mĂ« tej, duke argumentuar se rritja ekonomike nuk mund t’u japĂ« kurrĂ« njerĂ«zve atĂ« qĂ« u nevojitet vĂ«rtet. Jason Hickel, antropolog, dhe Kohei Saito, filozof, argumentojnĂ«, ndĂ«r tĂ« tjera, se rritja e PBB-sĂ« Ă«shtĂ« shoqĂ«risht shkatĂ«rruese, sepse i detyron njerĂ«zit tĂ« punojnĂ« tepĂ«r vetĂ«m pĂ«r tĂ« pĂ«rballuar jetesĂ«n.

Libri i Saitos, “Slow Down: The Degrowth Manifesto” (“NgadalĂ«soju: Manifesti i Mosrritjes”), u bĂ« njĂ« sukses i madh nĂ« Japoni, me mĂ« shumĂ« se 500,000 kopje tĂ« shitura.

IdetĂ« e Hickel janĂ« mĂ« pak tĂ« qarta, por gĂ«zojnĂ« popullaritet mes politikanĂ«ve europianĂ«. NĂ« vitin 2023, Ursula von der Leyen, presidente e Komisionit Europian, mori pjesĂ« nĂ« njĂ« konferencĂ« tĂ« Parlamentit Europian kushtuar koncepteve “pĂ«rtej rritjes”.

Në përgjigje të këtyre zhvillimeve politike dhe intelektuale, politikanët socialistë të Brezit Z po testojnë një mesazh të ri. Së pari, ata po lënë mënjanë temat e lidhura me identitetin, diversitetin dhe drejtësinë sociale, në një botë të mbushur me zemërim për ekonominë dhe lodhje nga ideologjitë, duken më pak urgjente.

Nuk flitet mĂ« pĂ«r “racizĂ«m strukturor” apo pĂ«r diversitetin, barazinĂ« dhe pĂ«rfshirjen (DEI). Edhe “kriza klimatike”, problemi kolektiv par excellence, zĂ« relativisht pak vend nĂ« diskursin e tyre, madje edhe te tĂ« Gjelbrit e Polanskit.

DemokratĂ«t janĂ« bĂ«rĂ« mĂ« tĂ« heshtur pĂ«r “Green New Deal”. Platner madje premton tĂ« heqĂ« taksat federale mbi karburantin, diçka e paimagjinueshme pĂ«r njĂ« politikan socialist mijĂ«vjeçar me prirje tĂ« forta mjedisore. Edhe modeli tradicional “rrit taksat dhe shto shpenzimet”, themeli i mendimit socialist klasik, Ă«shtĂ« lĂ«nĂ« mĂ«njanĂ«.

Në vend të kësaj, socializmi i Brezit Z fokusohet te ulja e kostos së jetesës dhe garantimi i vendeve të punës, veçanërisht përballë kërcënimit të IA-së. Mbështetësit e tij favorizojnë pothuajse çdo masë që ofron lehtësim të menjëhershëm, në vend të projekteve afatgjata të investimeve me rezultate të pasigurta. Disa kërkojnë transport publik falas. Shumica mbështesin kontrollin e qirave. Pothuajse të gjithë premtojnë kujdes falas për fëmijët.

Deri nĂ« atĂ« qĂ« dukej si njĂ« humbje e ngushtĂ« nĂ« zgjedhjet paraprake tĂ« 2 qershorit, Tom Steyer kandidoi pĂ«r guvernator tĂ« KalifornisĂ« me premtimin pĂ«r “garanci pune nĂ« epokĂ«n e IA-sĂ«â€, duke ofruar “vende pune me paga tĂ« mira dhe pĂ«rfitime pĂ«r punĂ«torĂ«t e prekur nga IA-ja”. Lewis do tĂ« pezullonte ndĂ«rtimin e qendrave tĂ« tĂ« dhĂ«nave nĂ« Kanada dhe kundĂ«rshton “çdo pĂ«rpjekje pĂ«r tĂ« zĂ«vendĂ«suar nĂ«punĂ«sit publikĂ« me chatbot-e”.

Ndryshimi më i madh intelektual mes socialistëve të Brezit Z dhe paraardhësve të tyre lidhet me pyetjen se kush do të paguajë për të gjitha këto përfitime dhe mbrojtje sociale.

Socialistët e dikurshëm parashikonin rritje të gjera taksash. Në fund të viteve 2010, Sanders propozonte një taksë shtesë prej 4% për të ardhurat mbi 29,000 dollarë në vit, që do të prekte shumicën e familjeve amerikane.

Ndërsa socialistët e rinj, kur flasin për rritje taksash, i përqendrojnë ato pothuajse tërësisht te super të pasurit. Polanski propozon një taksë vjetore prej 1% për pasuritë mbi 10 milionë paund (13 milionë dollarë) dhe 2% për ato mbi 1 miliard paund.

Britania ka vetĂ«m rreth 100 miliarderĂ«. Mamdani po zbaton njĂ« taksĂ« shtesĂ« vjetore pĂ«r disa prona rezidenciale luksoze. Shteti i Uashingtonit po miraton njĂ« “taksĂ« milionerĂ«sh” prej 9.9% pĂ«r tĂ« ardhurat mbi 1 milion dollarĂ«.

Sipas kĂ«saj logjike, para shtesĂ« do tĂ« vijnĂ« edhe nga rritja e efikasitetit tĂ« qeverisĂ«. Verdant, instituti kĂ«rkimor i Meadway-t, i afĂ«rt me PartinĂ« e GjelbĂ«r, ka propozuar krijimin e njĂ« “DOGE tĂ« sĂ« majtĂ«s”, sipas modelit tĂ« pĂ«rpjekjes jetĂ«shkurtĂ«r tĂ« Elon Musk pĂ«r tĂ« eliminuar shpenzimet e panevojshme federale gjatĂ« presidencĂ«s sĂ« Donald Trump. MĂ« 28 maj, Mamdani premtoi krijimin e COGE, Komisionit pĂ«r Efikasitetin Qeveritar, pĂ«r qytetin e tij.

Shumica e këtyre ideve janë të gabuara, argumenton artikulli. Kontrolli i qirave nuk i bën banesat më të përballueshme, sepse dekurajon investimet në sektor, duke kufizuar ofertën dhe duke shtyrë qiratë më lart.

PĂ«rpjekjet pĂ«r tĂ« ndalur IA-nĂ« do tĂ« çonin investimet dhe vendet e punĂ«s drejt vendeve tĂ« tjera. Kursimet pĂ«rmes rritjes sĂ« efikasitetit tingĂ«llojnĂ« mirĂ« nĂ« teori, por janĂ« tĂ« vĂ«shtira pĂ«r t’u realizuar nĂ« praktikĂ«, siç e mĂ«soi edhe Musk.

Edhe mbështetja e tepruar te taksimi i plutokratëve mbart rreziqe: ata nuk janë aq të shumtë dhe mund të zhvendosen diku tjetër, siç kanë bërë disa nga Kalifornia përpara një takse të mundshme shtesë ndaj miliarderëve.

 

 

Dreka falas nuk është më vetëm për idealistët

Pavarësisht kësaj, shumë politikanë që nuk e konsiderojnë veten socialistë po shqyrtojnë politika që do ta bënin krenar Mamdanin. Laburistët më të moderuar në Britani po diskutojnë vendosjen e tavaneve për çmimet e ushqimeve.

Demokratët centristë në SHBA kanë propozuar ulje taksash për këdo jashtë grupit të disa përqindëshit më të pasur të popullsisë. Madje edhe republikanët e lëvizjes MAGA shohin me simpati idenë e pezullimit të ndërtimit të qendrave të të dhënave.

Pavarësisht nëse më shumë socialistë të Brezit Z do të arrijnë apo jo sukses elektoral, socializmi i Brezit Z nuk duket se do të zhduket.

 

The post Socializmi i GenZ, nga Zohran te Zack dhe më tej appeared first on Revista Monitor.

Ngritja e “kompleksit industrial tĂ« fjalĂ«ve”

✇Revista Monitor
By: Mira Leka
19 June 2026 at 22:00

Çdo kompani tashmĂ« Ă«shtĂ« njĂ« kompani mediatike – dhe çdo drejtues njĂ« yll

 

OpenAI ka atë që industria e marrëdhënieve me publikun do ta quante një problem imazhi.

Krijuesi i ChatGPT duhet t’u provojĂ« investitorĂ«ve se mund tĂ« jetĂ« fitimprurĂ«s nĂ« tĂ« ardhmen dhe, njĂ«kohĂ«sisht, tĂ« bindĂ« publikun e gjerĂ«, atĂ« qĂ« punon, voton dhe proteston, pĂ«r anĂ«n e tij njerĂ«zore.

Të dyja këto janë të vështira. Aq të vështira, sa Sam Altman, drejtuesi i OpenAI, ka vendosur se nuk mjafton thjesht të punësojë specialistë të zakonshëm të komunikimit korporativ.

NĂ« vend tĂ« kĂ«saj, ai ka blerĂ« një talk-show. Sipas Financial Times, OpenAI ka paguar “disa qindra milionĂ« dollarĂ«â€ pĂ«r TBPN, njĂ« videopodkast 18-mujor, me stil tĂ« çlirĂ«t, i drejtuar nga njĂ« dyshe simpatike djemsh tĂ« teknologjisĂ«, gjithmonĂ« me kostume.

Nga ana vizuale, emisioni Ă«shtĂ« njĂ« pĂ«rzierje mes CNBC dhe NASCAR. NjĂ« i ftuar i zakonshĂ«m mund tĂ« jetĂ« Alex Karp, drejtuesi i Palantir, duke folur pĂ«r regjimin e tij tĂ« stĂ«rvitjes “qĂ«ndrimi i varur Ă«shtĂ« thelbĂ«sor”. Ose vetĂ« Altman, duke diskutuar modelin mĂ« tĂ« fundit tĂ« kompanisĂ« sĂ« tij.

Për fatin e Altman, dy gazetarët që i pëlqenin më shumë janë tani edhe ndër punonjësit e tij më të paguar.

Altman nuk është i vetmi mes elitës së biznesit amerikan, as në dëshirën për të dalë para kamerës, as për të zotëruar vetë platformën.

Kanë ikur ditët kur drejtuesit kufizonin daljet publike në komente të shkurtra gjatë telefonatave për rezultatet financiare apo në ndonjë citim për gazetarë që, sipas tyre, nuk e kuptojnë plotësisht çfarë po ndodh. Sot, drejtuesi modern kalon orë të tëra në biseda të gjata me bashkëmoshatarët e tij.

Emisionet më të mëdha, si ato të Joe Rogan apo Lex Fridman, janë kthyer në ngjarje me audiencë masive, si finalja e Super Bowl. Ndërkohë, shumë të tjera kanë audienca të vogla, por besnike dhe kryesisht mashkullore, si ndeshjet e kategorive të ulëta të futbollit serb.

Kjo prirje pĂ«r tĂ« prodhuar vetĂ« “median” duket se ka lindur nĂ« Silicon Valley. David Sacks, sipĂ«rmarrĂ«s i kthyer nĂ« prezantues podkasti, Ă«shtĂ« bashkĂ«prezantues i “All In”, njĂ« emision shumĂ« i ndjekur nga komuniteti i teknologjisĂ«.

Ai është gjithashtu këshilltar i lartë i Shtëpisë së Bardhë për IA-në, një shembull tipik i ndërthurjes së biznesit, famës dhe politikës në Amerikë. Andreessen Horowitz, një nga firmat më të mëdha të kapitalit sipërmarrës, themeluesit e së cilës shpesh kanë kritikuar mënyrën si media tradicionale mbulon industrinë e tyre, po ndërton gjithashtu një biznes mediatik.

Më pak e zhurmshme, por shumë aktive, është Stripe, kompania e pagesave që ka ngritur një shtëpi botuese, një revistë të shtypur dhe një emision ku një nga themeluesit pi birra me figura të rëndësishme të biznesit amerikan.

Tani këto zakone po përhapen edhe përtej Silicon Valley. Wall Street është bërë shumë më aktiv online krahasuar me pak vite më parë. Menaxherë fondesh spekulative, që për dekada punuan në anonimatin e tyre, tani diskutojnë hapur strategjitë në podkaste.

Një nga më të spikaturit drejtohet nga Nicolai Tangen, kreu i fondit sovran të Norvegjisë. Jamie Dimon ka folur madje për mundësinë që të hyjë në biznesin e medias pasi të largohet nga drejtimi i JPMorgan Chase.

Shkrimi financiar më i diskutuar i këtij viti, një analizë pesimiste për efektet ekonomike të IA-së, nuk ishte artikull gazete apo raport bankar, por një postim në Substack nga Citrini, një firmë analistësh e ngritur nga e para, llogaria e së cilës në X është bërë një burim që tregtarët e ndjekin rregullisht.

Një kundërpërgjigje publike erdhi menjëherë nga Citadel Securities, një kompani tregtimi me profil të ulët dhe fitime të larta.

Megjithëse ndikimi i kësaj vale krijuesish korporativë ndihet më natyrshëm në zyrat më luksoze të kapitalizmit, ajo shtrihet edhe në ambiente më pak tërheqëse. Deloitte prodhon dhjetëra podkaste. KPMG, një konkurrent i saj, është po aq aktiv.

“MĂ« pĂ«lqen njĂ« bllok shĂ«nimesh vĂ«rtet cilĂ«sor, me letĂ«r tĂ« trashĂ«â€, tha Claudia Winkleman, prezantuese televizive, nĂ« njĂ« podcast pĂ«r industrinĂ« e artikujve tĂ« zyrĂ«s tĂ« prodhuar nga Vodafone, kompania britanike e telekomunikacionit.

Edhe mungesa relative e ekspozimit nga ana e drejtuesve tani duket e vjetruar. Cila është sot një kompani e rëndësishme për të cilën publiku nuk mund të gjejë, brenda sekondash, një video të drejtuesit të saj duke folur? Ndoshta Jane Street. Por edhe kjo firmë diskrete e tregtimit ka podkastin e vet, kryesisht të pakuptueshëm, mbi shkencën kompjuterike.

Si shpeshherë, drejtuesit po rizbulojnë diçka që ekzistonte më parë. Shembujt më të afërt janë revistat korporative, një shpikje e shekullit XIX që arriti kulmin në shekullin XX.

Sipas një historie të marrëdhënieve me publikun nga Roland Marchand, vetëm në vitin 1937 u botuan rreth 400 të tilla. Ronald Reagan u bë një promovues i bindur i kapitalizmit duke drejtuar një emision televiziv për GE në vitet 1950.

Kurt Vonnegut pati pĂ«rvojĂ«n e kundĂ«rt gjatĂ« punĂ«s nĂ« departamentin e publicitetit tĂ« kĂ«saj kompanie dhe u largua pĂ«r tĂ« shkruar “Player Piano”, njĂ« roman ku automatizimi e bĂ«n punĂ«n njerĂ«zore tĂ« tepĂ«rt. KĂ«tĂ« herĂ«, megjithatĂ«, marka personale e drejtuesve shpesh zĂ«vendĂ«son atĂ« tĂ« kompanive.

Një tjetër veçori e këtij realiteti kaotik është se gjithnjë e më shumë media tradicionale zotërohen nga njerëz që bien dakord me kritikat që këta aktorë të rinj i bëjnë medias tradicionale.

Jeff Bezos, themeluesi i Amazon dhe pronar i Washington Post, dhe David Ellison, djali i themeluesit tĂ« Oracle dhe pronar i njĂ« pjese tĂ« madhe tĂ« industrisĂ« sĂ« filmit nĂ« Hollywood, mund t’i shtohet sĂ« shpejti edhe Bill Ackman, njĂ« menaxher fondi shumĂ« aktiv online, i cili synon tĂ« blejĂ« Universal Music, shtĂ«pinĂ« mĂ« tĂ« madhe diskografike nĂ« botĂ«.

 

Video e zëvendësoi yllin e telefonatave për rezultatet financiare

Kompleksi industrial “sĂ« fjalĂ«ve” mund tĂ« jetĂ« ende nĂ« fazat e para. MegjithatĂ«, ai ka prodhuar tashmĂ« pĂ«rmbajtje qĂ« variojnĂ« nga shumĂ« informuese deri tek e çuditshmja.

Ka një vlerë të madhe në faktin që ekspertiza sot është e aksesueshme, shpesh falas, për këdo në botë. Por nëse synimi i drejtuesve të teknologjisë që u kthyen në figura publike ishte të bindnin publikun se janë në duar të sigurta, shpesh ka ndodhur e kundërta.

Fiksimi i Peter Thiel me “anti Krishtin” ka qenĂ« i pranishĂ«m pĂ«r mĂ« shumĂ« se njĂ« dekadĂ« nĂ« shkrimet e tij, pĂ«r ata qĂ« i kanĂ« lexuar, pĂ«rpara se ai ta artikulonte hapur nĂ« podkaste.

NjĂ« tjetĂ«r rast Ă«shtĂ« Marc Andreessen, themeluesi i firmĂ«s sĂ« kapitalit sipĂ«rmarrĂ«s, i cili ka pĂ«rhapur termin “retardmaxxing”, njĂ« ide e paqartĂ« qĂ« nĂ«nkupton mosmarrjen shumĂ« seriozisht tĂ« gjĂ«rave.

Nëse kjo është ajo që sjell liria nga filtrat e medias tradicionale, atëherë është një fitore mjaft sipërfaqësore.

The post Ngritja e “kompleksit industrial tĂ« fjalĂ«ve” appeared first on Revista Monitor.

Before yesterdayEkonomi

Tregu i sigurimeve në Rumani u rrit me 10.6% në vitin 2025

✇Revista Monitor
By: Eralda Zito
19 June 2026 at 15:03

Allianz Research publikoi raportin e saj mĂ« tĂ« fundit “Global Insurance Report”, i cili analizon zhvillimet nĂ« tregjet e sigurimeve nĂ« mbarĂ« botĂ«n.

Sipas raportit, industria globale e sigurimeve vlerësohet të jetë rritur me 7.1%, duke arritur në 6.9 trilionë euro në vitin 2025 dhe duke shtuar 456 miliardë euro në fondin global të primeve. Megjithëse rritja u moderua krahasuar me nivelin e jashtëzakonshëm prej 9.4% të regjistruar në vitin 2024, ajo mbeti dukshëm mbi normën mesatare të përbërë të rritjes (CAGR) prej 5.6% për dhjetëvjeçarin e fundit, duke konfirmuar se faktorët që mbështesin rritjen e industrisë mbeten të fortë. Sigurimet e jetës mbetën segmenti më i madh me 2,861 miliardë euro, të ndjekura nga sigurimet e pasurisë dhe dëmeve (P&C) me 2,320 miliardë euro dhe sigurimet shëndetësore me 1,688 miliardë euro.

Tregu i sigurimeve të pasurisë dhe dëmeve po kalon nga një periudhë e fortë rritjeje të çmimeve drejt normalizimit. Primet globale u rritën me 3.8% në vitin 2025, dukshëm më pak se zgjerimi prej 8.5% i një viti më parë dhe nën CAGR-në 10-vjeçare prej 5.6%, pasi ciklet e çmimeve u maturuan dhe inflacioni i dëmeve nisi të stabilizohej.

Amerika e Veriut mbeti tregu dominues, duke përfaqësuar 52% të primeve globale të këtij segmenti, megjithëse rritja u ngadalësua ndjeshëm në 2.2%, nga 9.7% një vit më parë. Europa Perëndimore mbeti relativisht elastike me rritje prej 5.3%, ndërsa tregu aziatik u zgjerua me vetëm 4%.

Tregu i sigurimeve të jetës mbeti i fortë në vitin 2025, megjithëse bumi i jashtëzakonshëm pas rritjes së normave të interesit në Amerikën e Veriut ka humbur vrullin. Primet globale të sigurimeve të jetës u rritën me 6.9% në vitin 2025, nga 11.3% në vitin 2024, por ende mbi normat historike.

Ngadalësimi u shkaktua kryesisht nga Amerika e Veriut, ku bumi i anuiteteve (produkte financiare, zakonisht të ofruara nga kompanitë e sigurimeve, që i lejojnë një personi të depozitojë një shumë parash dhe më pas të marrë pagesa periodike në të ardhmen, shpesh gjatë pensionit) i nxitur nga familjet që kërkonin të përfitonin nga normat më të larta të interesit ka nisur të zbehet. Ndërkohë, Azia është rikthyer si motori kryesor i rritjes së industrisë, me prime që u rritën me 9.9% në vitin 2025, ndërsa vetëm Kina u zgjerua me 11.4%.

Sigurimet shëndetësore po shndërrohen në historinë më të qartë të rritjes strukturore të industrisë. Primet globale të sigurimeve shëndetësore u rritën me 12.3% në vitin 2025, rritja më e fortë që nga viti 2014, të nxitura nga plakja e popullsisë, kostot në rritje të kujdesit shëndetësor dhe presioni mbi sistemet publike të shëndetësisë.

Tregu rumun i sigurimeve shënoi rritje të fortë prej 10.6%, me të ardhura totale nga primet prej 5 miliardë eurosh. Sigurimet e pasurisë dhe dëmeve u zgjeruan me 8.8%, ndërsa sigurimet e jetës u rritën me 19.1%, ndjeshëm mbi mesataren e periudhës 2015-2025 prej -11.1%. Primet e sigurimeve shëndetësore u rritën me 10.5%.

Në përgjithësi, tregu global i sigurimeve pritet të rritet me një normë vjetore prej 5.3% gjatë dhjetë viteve të ardhshme, pak mbi ritmin e rritjes së ekonomisë globale. Për Rumaninë, rritja vjetore e përgjithshme pritet të jetë 5.3%, ndërsa PBB-ja nominale 5.1%.

Në terma absolutë, fondi global i primeve pritet të rritet me 5,260 miliardë euro në dekadën e ardhshme. Pjesa më e madhe e kësaj rritjeje do të vijë nga sigurimet e jetës, me 1,991 miliardë euro shtesë. Më shumë se gjysma e këtij fondi shtesë do të gjenerohet në rajonin e gjerë aziatik, me 1,004 miliardë euro, duke tejkaluar së bashku Amerikën e Veriut dhe Europën Perëndimore.

 

The post Tregu i sigurimeve në Rumani u rrit me 10.6% në vitin 2025 appeared first on Revista Monitor.

❌
❌