Gazeta Si – Është një mbrëmje prilli e vitit 2015. Mesazhi shfaqet papritur ndërsa po shikoj një film. Aeroplani po udhëton në 40,000 metra lartësi, mbi Oqeanin Atlantik, me destinacion Europën.

Është errësirë ​​në bordin e avionit. Pothuajse të gjithë janë në gjumë: shumica e fluturimeve nga SHBA-ja për në Evropë nisin fluturimet në fund të pasdites dhe ulen në mengjes.

Ekuipazhi i kabinës ka pak kohë që nuk ka dalë mes pasagjerëve. “Përshëndetje, çfarë po bëni?”, – shkruhet në mesazhin në monitorin e Tv personal në fluturim.

Personi që shkruan është “A”, për të cilin nuk dihet asgjë përveçse është pasagjer në bord dhe është ulur në vendin 45K. Jemi të dy në klasin ekonomik, por midis nesh janë banjot, disa mure dhe kuzhina e vogël. “Po shikoj një film. Kush je ti?” i përgjigjem unë. “Të kam parë më parë; je shumë i bukur,” përgjigjet ai.

Gjuha e përdorur, anglishtja, fillimisht nuk ndihmon të duket menjëherë ngatërresa e gjinisë dhe identitetit.

“Unë jam ai që të bëri të qeshësh te porta kur thashë se grave të bukura si ty duhet t’u jepet një përparësi falas në Business”. – vazhdon ai, duke sqaruar ngatërresën e identitetit.

“Po mendoja nëse do të doje të më takoje në banjo në gjysmë të aeroplanit: askush nuk po shikon; nëse do, mund të të tregoj edhe si ta hapësh derën nga jashtë, edhe nëse është e kyçur”.

Pak para nisjes, i kisha sugjeruar një gruaje 30-vjeçare që të ndërronte vendin në mënyrë që të ulej pranë shoqes së saj.

Por 45K nuk e dinte këtë. Sigurisht që nuk ishte hera e parë që ai e dërgonte atë kërkesë duke përdorur sistemin e mesazheve të aeroplanit (të cilin disa linja ajrore e kanë çaktivizuar në vitet e fundit për shkak të disa rasteve të përdorimit “të papërshtatshëm”), siç e konfirmoi edhe vetë.

Ai është anëtar i “Mile High Club” famëkeq, epiteti që i jepet kujtdo që ka kryer marrëdhënie seksuale në bordin e një aeroplani gjatë fluturimit, në banjo apo diku tjetër.

Madje edhe në krevatet e përdorura nga asistentët e fluturimit për t’u çlodhur gjatë fluturimeve ndërkontinentale, siç ka qenë në gjendje ta rindërtojë “Corriere della Sera” gjatë investigimit të saj 10-vjeçar mbi këtë fenomen.

NË FLUTURIM PËR NJË MILION KILOMETRA

Për të mbledhur dëshmi dhe sa më shumë prova të ishte e mundur, fluturimet me afërsisht 500 avionë – me një dhe dy korridore, me një dhe dy kate – u përdorën në 250 rrugë vendase, ndërkombëtare dhe ndërkontinentale.

Fluturimet zgjatën pak më pak se 1,500 orë dhe mbuluan një milion kilometra (rreth 26 orbita të Tokës), me 61 linja ajrore (tradicionale, me kosto të ulët dhe hibride), në 42 vende nga Zelanda e Re, në Kanadanë Perëndimore, nëpërmjet Azisë, Lindjes së Mesme, Europës dhe Amerikës së Jugut.

Rreth dyzet “anëtarë” të klubit ndanë historitë dhe truket e tyre; tridhjetë të tjerë, përfshirë asistentë fluturimi dhe pilotë, ofruan versionet e atyre që shpesh (dhe me ngurrim) e gjejnë veten të detyruar të ndërhyjnë. Ose të mbyllin sytë për të shmangur pasojat e paparashikuara. Fenomeni ka ndryshuar (dhe është bërë më i përhapur) me kalimin e kohës, pjesërisht falë teknologjisë.

Një rol kyç, thonë disa anëtarë, ka luajtur si rritja e disponueshmërisë së Wi-Fi (gjithnjë e më të lirë dhe të shpejtë) në bordin e aeroplanëve, ashtu edhe përhapja e aplikacioneve të takimeve. Takimet virtuale në telefonat celularë tani kalojnë në qasjen praktike të jetës reale menjëherë pas ngritjes.

Shumë anëtarë aktivë thonë se pothuajse gjithmonë përfshijnë kodin e fluturimit dhe ndonjëherë portën e hipjes në bord në profilet e tyre të aplikacioneve të takimeve. Nëse ju pëlqen njëri-tjetri dhe jeni në të njëjtin aeroplan, “atëherë keni fituar shumë”.

E gjithë kjo është shoqëruar me dy zhvillime të reja vitet e fundit, siç vunë në dukje disa asistentë fluturimi: nga njëra anë, një brez i ri udhëtarësh “më të lirë”, dhe nga ana tjetër, ekzistenca e “OnlyFans”, platforma ku shumë profile postojnë video dhe foto për të rritur, pjesërisht për të fituar pak para më shumë.

“Ne kapim shumë pasagjerë duke filmuar veten duke bërë seks në fluturim”, konfirmoi ekuipazhi i kabinës.

“Dhe kur i pyesim se çfarë po bëjnë, përgjigjja në ato raste është pothuajse gjithmonë ‘ne prodhojmë përmbajtje'”.

“Jashtë kësaj bote, nuk ka një kuptim të vërtetë se sa njerëz po bëjnë seks në bord, shpesh edhe pranë udhëtarëve të tjerë të pavetëdijshëm që mund të jenë duke fjetur”, konfirmuan pothuajse të gjithë.

STATISTIKAT (E PAKTA)

Sidoqoftë, është një fenomen i kufizuar në krahasim me 5 miliardë pasagjerët që udhëtojnë me aeroplanë.

Është i kufizuar gjeografikisht, me një “prirje” më të madhe në fluturimet evropiane, midis Evropës dhe SHBA-ve dhe mes SHBA-ve dhe Oqeanisë.

Është gjithashtu i kufizuar nga lloji i udhëtimit dhe aeroplanët: me shumicën e akteve seksuale – sipas të dhënave të mbledhura – që ndodhin në fluturimet e natës dhe në aeroplanë më të mëdhenj (si Airbus A330, A350, A380, Boeing 767, 777 dhe 787), veçanërisht në transportuesit perëndimorë, por edhe në disa avionë të nivelit të lartë të Lindjes së Mesme, pavarësisht rregulloreve të rrepta të vendeve të tyre të origjinës.

Nuk ka statistika të vërteta. Një anketë online e vitit 2018 me mbi 11,000 përdorues të aplikacioneve të takimeve, llogariti se 5% kishin bërë seks në aeroplan.

Gjatë dekadës, gazeta “Corriere della Sera”, – duke kryqëzuar dëshmitë dhe vlerësimet e asistentëve të fluturimit – vlerëson se kjo shifër është rreth 0.05% e të gjithë pasagjerëve, ose afërsisht 2.5 milionë pasagjerë në bord.

Ose, për ta thënë edhe më thjesht, dhe duke marrë parasysh se keni nevojë për dy persona, kjo do të thotë që një në çdo 30 fluturime, përfshin një çift që kryen seks.

Pa llogaritur ato raste jashtëzakonisht të rralla, ku tre persona futen në banjo: si ai fluturim Madrid-Miami pak para se të shpërthente pandemia, sipas një asistente fluturimi që e pa skenën nga afër, por nuk ndërhyri, “për të shmangur shkaktimin e një trazire”. “Objektivisht duhet të jesh një kontorcionist”, bën shaka ajo.

“Nuk shoh asgjë të keqe këtu, sinqerisht: nuk po shqetësojmë askënd, jemi në një banjo”, thotë “A” pas uljes.

“Është si të bësh seks në tualetin e një klubi nate ose në një pub; ndodh çdo ditë dhe askush nuk është i tronditur”.

Problemi – theksojnë më shumë se një stjuardesë – është se tualetet nuk lihen gjithmonë të pastra dhe është gjithashtu një problem i shëndetit publik.

“Ndonjëherë pasagjerët që hyjnë më vonë, raportojnë praninë e prezervativëve ose spermës edhe në lavaman. Dhe gjurmë gjenden madje edhe në sedilje”.

Dëshmi të shumta fotografike dhe video kanë qarkulluar në dhomat e bisedave të asistentëve të fluturimit dhe ka qenë e mundur t’i shikosh ato gjatë viteve.

Disa janë aq të neveritshme, saqë në më shumë se një rast, stjuardesave iu desh ta mbyllnin banjën me çelës gjatë gjithë kohëzgjatjes së fluturimit: kushtet – në tualet, lavaman, madje edhe në mure – ishin kritike.

Kjo, veçanërisht në aeroplanët e mbushur me njerëz dhe më të vegjël, mund të çojë në devijim të fluturimit.

Në një rast, për shembull, seksi në lartësi të madhe, shkaktoi madje thyerjen e një pasqyrë në tualet. “Corriere” kontaktoi linjat ajrore të përfshira për një version të fenomenit, por askush nuk do të komentonte zyrtarisht, veçanërisht nga frika se mos bëhej linja ajrore “e preferuar” për këta të dashuruar në 40,000 këmbë lartësi.

APLIKACIONE, WI-FI, EKRANE NË BORD

“Anëtarët” e klubit të seksit në lartësi të madhe, mund të ndahen në dy kategori të gjera. E para: çifte të fejuara ose bashkëshortë. E dyta: ata që guxojnë të bëjnë takime rastësore.

Në rastin e parë – sipas dëshmive të mbledhura – ata janë kryesisht shkelës të përsëritur. Në rastin e dytë, është pothuajse një dukuri e rregullt. Dhe këtu hyjnë në lojë aplikacionet e takimeve dhe prania e Wi-Fi në bord.

Qasja pothuajse gjithmonë ndodh në aeroport, midis sallonit (për ata që fluturojnë në Biznes Klas) dhe portës së imbarkimit.

“Je atje duke pritur për fluturimin tënd, ndoshta ke mbërritur dy ose tre orë më herët dhe për të vrarë kohën, hap Tinder-in”, – thotë një 25-vjeçar.

“Zakonisht përfshij numrin e fluturimit dhe vendin në përshkrim”, – thekson ai. Nga njëra anë, kjo tërheq vajza të reja potenciale.

Nga ana tjetër, pasi hipën në bord, ndihmon të bisedosh duke përdorur telefonin tënd celular ose edhe ekranin e argëtimit në sedilje.

“Në seksionin e lojërave, ekziston mundësia për të sfiduar dikë në të njëjtin fluturim me ju, me hapësirë ​​për t’i shkruar atij”, – tregon një tjetër anëtar i klubit.

Por, me kompanitë ajrore që po e ndërpresin këtë funksion – ka pasur disa ankesa nga udhëtarë me fëmijë në bord – dhe me disponueshmërinë e lidhjes me internetin, vitet e fundit gjithnjë e më shumë njerëz kanë kaluar në përdorimin e aplikacioneve për t’u lidhur me njëri-tjetrin edhe gjatë fluturimeve.

“Funksionon nëse ka dikë tjetër në aeroplan, kur fluturon mbi det, sepse nuk ka askënd tjetër afër”, theksojnë disa njerëz.

“Por kur avioni është mbi tokë, është pak problematike, sepse gjeolokacioni ‘peshkon’ edhe ata që janë poshtë dhe është e vështirë të identifikosh ata në që ndoddhen mbi avion”, – shpjegon një i ri.

Pa përmendur gabimet në pozicionimin e Wi-Fi. “Corriere” arriti ta verifikonte këtë në një fluturim midis Las Vegas-it dhe Seattle-it.

“Shikoni këtu, sipas GPS-it të telefonit, ne jemi në Aeroportin ‘Bush’ të Hjustonit, por as nuk fluturuam mbi të”, thotë një i ri i ulur pranë nesh në një Boeing 717 – jo pikërisht një aeroplan i madh – duke përdorur Grindr, një aplikacion takimesh për homoseksualët.

Rrjeti i profileve, në fakt, tregon përdoruesit që ndodhen në ose afër aeroportit të Hjustonit. “Këtë herë po shkon keq, do të duhet të presim për uljen”, komenton ai.

“LOGJISTIKA” E MARRËDHËNIES

Alkooli (falas në fluturimet me distanca të gjata me linjat ajrore tradicionale), sigurisht që ndihmon. Ai ul frenimet, ndryshon gjykimin dhe “largon disa bllokime morale”, konfirmojnë shumë.

Disa gjithashtu argumentojnë se zhurma e vazhdueshme e motorëve dhe dridhjet në kabinë mund të luajnë një rol në kërkimin e momenteve të intimitetit.

“Zhurma në bord gjithashtu ndihmon në maskimin e disa tingujve të pagabueshëm”, shtojnë stjuardesat. Këto gjithashtu tregojnë momentin kur manovrat e “veçimit” aktivizohen në fluturimet ndërkontinentale: disa orë pas ngritjes, kur vaktet janë shërbyer tashmë, njerëzit fillojnë të flenë, dritat e kabinës fiken dhe është errësirë ​​përreth.

Zgjedhja e vendit të duhur për të bërë seks, kërkon një kuptim të plotë të dinamikës së brendshme të aeroplanit.

Vendi më i mirë është, sigurisht, banjo, ku do të gjeni privatësi maksimale (jo pikërisht higjienë maksimale) kur udhëtoni në klasin ekonomik. Vendet e klasit biznes ose të parë “mbrohen” gjithnjë e më shumë nga muret dhe dyert rrëshqitëse.

Vendimi se cila banjo është më e mira për seks kërkon ende strategji, konfirmojnë ata që praktikojnë marrëdhëniet seksuale në lartësi të madhe.

“Do të ishte më mirë të zgjidhnit një sa më larg të jetë e mundur nga vendet e shoqëruara të asistentëve të fluturimit”, – thonë ata.

“Dhe ndoshta në një zonë ku ka disa banjo të grupuara së bashku”. Kjo është e lehtë në aeroplanët me dy korridore, si Airbus A330 ose A350 (për të mos përmendur A380 me dy kate) ose Boeing 777 dhe 787; aq më pak në avionët me një korridor (si Airbus A320 ose Boeing 737).

Megjithëse, mediat sociale janë plot me video çiftesh të kapur duke bërë seks në fluturime evropiane me kosto të ulët.

Por si takohen në banjo? Dhe këtu, thonë shumë, kërkohen disa hapa. I pari: “Njëri prej jush duhet të shkojë në banjo, të hyjë dhe të mbyllet brenda”. I dyti: “Tjetri, pasi vlerëson situatën përreth jush, hap derën e banjës nga jashtë dhe hyn menjëherë”.

Lidhur me këtë pikë – gjithashtu me kërkesë të linjave ajrore, “për arsye sigurie” – “Corriere” shmang shpjegimin se si mund të bëhet teknikisht kjo.

Tualetet e aeroplanëve janë të njohura për faktin se nuk janë hapësira të mëdha. “Ato janë jashtëzakonisht të pakëndshme dhe jashtëzakonisht të ngushta: një lëvizje gjysmë e gabuar dhe përplasesh me diçka”, konfirmojnë ata që kanë pasur përvojë të tillë.

“Por pastaj është çështje zakoni dhe shpejt mëson si të sillesh”. Gjithnjë nëse turbulenca i lejon… Pjesa vërtet e ndërlikuar vjen në fund. “Shpesh nuk ka askush që pret jashtë banjës”, – thonë ata.

“Kur ka, ose shkon direkt në vendin tënd pa thënë asgjë, ose bën sikur ke një lloj urgjence mjekësore që kërkon që dikush tjetër të të bëjë një injeksion ose një dozë”.

Dhe pastaj ka nga ata që, duke marrë parasysh gjithçka, nuk u intereson se çfarë mund të mendojnë të tjerët jashtë.

“Në fund të fundit, problemi është i atyre që kërkon të hyjë në tualet më pas”, – komenton me sarkazëm më shumë se një asistente fluturimi.

ROLI I “ONLYFANS”

Sipas asistentëve të fluturimit dhe pilotëve, mund të krijosh edhe një lloj “tavoline”. Sjellja intime ndodh kryesisht në zonat më private të aeroplanit (duke filluar me banjot, natyrisht).

Në Business klas, privatësia më e madhe e bën atë më të shpeshtë, ndërsa në Economy klas, ata përpiqen ta fshehin atë me batanije ose pajisje të tjera.

“Po punoja në një fluturim nga Dubai në Moskë, kur një grua po bënte seks oral me një vajzë”, – tha një asistent fluturimi i cili, si të gjithë të tjerët e intervistuar, nuk pranoi të jepte emrin e tij, sepse nuk ishte i autorizuar nga linja ajrore ku punon.

“E vura re. sepse, kur kalova me karrocën é shërbimit, pasagjeri tërhoqi batanijen dhe ajo doli nga poshtë saj si një lepur nga një kapelë”, – qesh ai. “Le të themi vetëm se ishte e lehtë të merrje me mend se çfarë po ndodhte nga lëvizjet”.

Ai nuk bëri asgjë. Gjithashtu, sepse pasagjerët ishin në Business klas. Të tjerë raportojnë se “duke ecur nëpër kabinën e Klasit të Parë, sheh çifte që flinin së bashku në të njëjtën suitë, gjë që nuk lejohet”.

Pastaj ka raste në të cilat ekuipazhi i kabinës është protagonist. “Një stjuardesë dhe një supervisor, u kapën duke bërë seks në banjo, – thotë një pilot.  – Të dy u pushuan nga puna”.

Në disa raste – por edhe atëherë, me rrezik të lartë pushimi nga puna – disa mbyllen në ndarjet e pushimit të ekuipazhit, zonat që zakonisht gjenden në pjesën e pasme të avionëve me distanca të gjata.

Shumë veta e kujtojnë rastin e ekuipazhit të kabinës të pushuar nga puna pas “izolimit me një aktor pornografie”.

Ata nuk e vunë re menjëherë, por kur aktori i pornografisë postoi videon dhe punëdhënësit e tyre e njohën uniformën, ata e vunë re.

Dhe këtu prekim ata që e bëjnë këtë për të jetuar: prodhimin e përmbajtjes video për platforma për të rritur, si “OnlyFans”. “Rastet po rriten ndjeshëm dhe kur zbulohen, nuk turpërohen”, pohojnë asistentët e fluturimit.

“Mjafton të shkosh në faqet e videove për të rritur për ta vënë re”. “Corriere” e bëri këtë, duke përfshirë disa fjalë kyçe, madje edhe misterioze, të sugjeruara nga vetë asistentët e fluturimit.

Në të vërtetë, është plot. Dhe ndoshta gjëja më e veçantë – dhe delikate – është se kur njerëzit filmojnë veten, pasagjerë të tjerë mund të shihen të ulur në sfond, të pavetëdijshëm për gjithçka. Në disa raste, fytyrat e tyre janë të fshehura, në të tjera jo.

“NJË FENOMEN NË RRITJE”

Anëtarët e ekuipazhit të fluturimit, pranojnë se shpesh nuk ndërhyjnë për të zgjidhur gjërat “për të parandaluar që situata të përshkallëzohet në një sherr. Nuk jemi gjithmonë të sigurt nëse njerëzit janë vërtet mirë: herë pas here duket sikur dikush është nën ndikimin e alkoolit ose drogës”.

Pastaj është problemi i përballjes së çështjes me policinë, pasi ata zbarkojnë, gjë që humb kohë. “Ekziston edhe fakti që ekuipazhi nuk i kontrollon tualetet”, thonë disa kapitenë dhe oficerë të parë.

“Ata nuk kalojnë shumë kohë në korridore pas vakteve, kështu që është paksa e lirë kur fiken dritat”. Shumë nga linjat ajrore të intervistuara në muajt e fundit, konfirmojnë trendin në rritje.

Ato gjithashtu pranojnë vështirësitë në menaxhimin e rasteve, veçanërisht për ato që operojnë fluturime ndërkontinentale dhe prekin vende, ku seksi, veçanërisht midis personave të pamartuar, mund të çojë në dënime dhe madje edhe në burg.

Konventa e Çikagos përcakton se ligjet e vendit të regjistrimit të avionit, zbatohen për aktet e kryera në bord.

Disa nga rastet e raportuara kanë ndodhur në avionë të regjistruar në vendet myslimane. Nuk ka ligj specifik në Perëndim që ndalon marrëdhëniet seksuale në një fluturim të planifikuar.

Megjithatë, mund të zbatohen rregullore në lidhje me seksin dhe lakuriqësinë publike. Rreziku kryesor, sipas linjave ajrore, është gjobitja ose ndalimi nga linja ajrore.

Burimi: “Corriere della Sera”; Përshtati në shqip: Gazeta “Si”

The post Seksi në avion / Flirtimi, truket dhe app-et e takimeve: çfarë ndodh vërtet në ajër! appeared first on Gazeta Si.

Nga Gazeta Si- Një nxënës i klasës së 9-të në Cërrik ka arritur të bëjë krenarë gjithë vendin duke fituar vendin e parë në Olimpiadën Ndërkombëtare të Matematikës.

Nxënësi Loris Qosja është renditur i pari në botë në Olimpiadën Ndërkombëtare të Matematikës për klasat e 9-ta, ndërsa ka fituar edhe vendin e tretë në Olimpiadën e Kimisë, duke shënuar një sukses të rrallë në arenën ndërkombëtare.

Në Olimpiadën Botërore “Neo Science”, e zhvilluar në Orlando, SHBA, në periudhën 9–16 janar 2026, nxënësi nga qyteti i Cërrikut, Loris Qosja, nga juria e kësaj olimpiade u shpall fitues i vendit të parë në Matematikë duke marrë Medalje Ari dhe fitues në Kimi duke marrë Medalje Bronzi.

The post Nxënësi nga Cërriku, Loris Qosja, shpallet i pari në botë në Olimpiadën Ndërkombëtare të Matematikës appeared first on Gazeta Si.

Gazeta “SI”- 51 vjet më parë, më 15 janar 1975, në Romë u shua Ernest Koliqi, një nga figurat më komplekse dhe më të diskutueshme të kulturës shqiptare. Shkrimtar, poet, romancier, eseist, përkthyes, studiues, pedagog universitar, publicist dhe politikan, Koliqi mbetet një nga themeluesit e tregimit modern shqiptar dhe një prej mendjeve më të ndritura të elitës sonë kulturore, për dekada të tëra , i mohuar nga atdheu.

I lindur më 20 maj 1903 në Shkodër Ernest Koliqi u rrit në një mjedis ku tradita, arsimi dhe fryma kombëtare përbënin shtyllat e formimit shpirtëror. Ai vinte nga një familje e njohur shkodrane, me rrënjë në Dukagjin, dhe që në moshë të re u formua në Kolegjin Saverian të jezuitëve, ku u njoh me disiplinën mendore dhe kulturën klasike perëndimore.

Studimet e mëtejshme në Itali, në Brescia, Bergamo dhe më pas në Padova, i hapën horizontin drejt letërsisë evropiane. Në këto vite ai botoi poezitë e para në italisht dhe u përfshi aktivisht në jetën intelektuale të rinisë. Kthimi në Shqipëri pas vitit 1920 shënoi një kthesë të rëndësishme. Nën ndikimin e Luigj Gurakuqit, Koliqi u përvetësua thellësisht me gjuhën shqipe dhe u lidh me rrethin më të përparuar të mendimit kombëtar.

Në letërsi, Ernest Koliqi, bashkë me Mitrush Kutelin, konsiderohet bashkëthemelues i tregimit modern shqiptar. Me përmbledhjet e novelave “Hija e Maleve” (1929), “Tregtar flamujsh” (1935) dhe “Pasqyrat e Narçizit”, ai solli një prozë të re, të përqendruar te analiza psikologjike, ndjeshmëria shpirtërore dhe gjuha e përpunuar artistikisht. Shkodra, qyteti i tij, por edhe bota e brendshme shqiptare, gjetën te Koliqi një zë modern, evropian, por thellësisht kombëtar.

Si poet, me vëllimin “Gjurmat e stinve” (1933), ai solli një frymë të re estetike, duke shkrirë traditën me modernitetin. Si përkthyes dhe studiues, i dha kulturës shqiptare antologjitë monumentale “Poetët e mëdhenj të Italisë”, duke afruar Danten, Petrarkën, Arioston, Manzonin e të tjerë në shqip, dhe duke e ngritur përkthimin letrar në nivel të lartë artistik.

Figura e tij nuk mund të shkëputet nga arsimi. Si Ministër Arsimi në vitet 1939–1941, në rrethana historike të vështira, Koliqi shfrytëzoi çdo mundësi për të forcuar shkollën shqipe. Nën drejtimin e tij u botuan tekste mësimore, u ringjallën studimet albanologjike dhe, më e rëndësishmja, u dërguan mbi 200 arsimtarë shqiptarë në Kosovë, duke hedhur themelet e arsimit shqip në trojet e liruara. Ky akt mbetet një nga kontributet më të mëdha kombëtare të tij.

Pas Luftës së Dytë Botërore, Koliqi mbeti në mërgim. Në Romë, si profesor i gjuhës dhe letërsisë shqipe në Universitetin Shtetëror, ai u bë një nga ambasadorët më të rëndësishëm të kulturës shqiptare në Evropë. Themelimi dhe drejtimi për 18 vjet i revistës “Shejzat” ishte kulmi i veprimtarisë së tij në mërgim , një tribunë e lirë e mendimit dhe kulturës shqiptare, e papërlyer nga ideologjia, ku u ruajt dhe u kultivua identiteti kombëtar.

Megjithëse i vlerësuar ndërkombëtarisht, i nderuar nga akademi dhe institucione kulturore evropiane, në Shqipërinë komuniste Ernest Koliqi u shpall “tradhtar”. Emri i tij u përjashtua nga historia zyrtare e letërsisë, ndërsa vepra e tij u hesht. Vetëm pas rënies së diktaturës, figura e Koliqit nisi të rikthehej në vendin që i takon.

Ernest Koliqi u nda nga jeta më 15 janar 1975, i pikëlluar nga humbja e bashkëshortes së tij Vangjelija dhe i lodhur nga mërgimi i gjatë. U varros në Romë, i nderuar nga komuniteti shqiptar në diasporë, por ende i mohuar nga atdheu që aq shumë e deshi dhe i shërbeu.

Sot, në 51-vjetorin e ndarjes së tij nga jeta, Ernest Koliqi mbetet një simbol i elitës së mohuar shqiptare, një mendje e ndritur që besonte se:

“Vetëm një popull i kulturuar ka të drejtë t’i kërkojë të drejtat e veta dhe t’u imponohet të tjerëve.”

Trashëgimia e tij letrare, kulturore dhe arsimore është një thesar kombëtar, që vazhdon të flasë edhe sot, përtej kohës, ideologjive dhe heshtjeve të imponuara.

The post 51 vjet pa Ernest Koliqin, themeluesin e tregimit modern shqiptar appeared first on Gazeta Si.

Gazeta “SI”- Anton Pashku zë një vend të veçantë dhe të pazëvendësueshëm në letërsinë shqipe. Ai nuk ishte vetëm një shkrimtar i talentuar, por një dukuri letrare që e zhvendosi prozën dhe dramaturgjinë shqipe drejt modernitetit të vërtetë estetik dhe filozofik. Në një kohë kur letërsia shpesh mbetej brenda skemave ideologjike dhe formave të konsumuara, Pashku krijoi një gjuhë të re rrëfimore, të mbështetur në nëntekst, ironi, simbolikë dhe vetëdije të lartë për aktin e shkrimit. Kjo e bën veprën e tij të qëndrueshme në kohë dhe të hapur për lexime të reja.

I lindur më 8 janar 1937 në Grazhdanik të Hasit të Thatë, afër Prizrenit, Anton Pashku vinte nga një mjedis që mbartte peshën e historisë, traditës dhe qëndresës shqiptare. Nëna e tij, Geta, ishte nga Zymi, ndërsa babai, Toma (Tonini), bukëpjekës, nga Karashëngjergji, rrëzë Pashtrikut. Këto hapësira dhe përvoja të hershme, të ngulitura në kujtesën kolektive, do të shndërroheshin më vonë në simbole letrare të fuqishme, veçanërisht në prozën e tij tregimtare dhe romanore. Shkollimin fillor dhe një pjesë të gjimnazit e kreu në Prizren, ndërsa gjimnazin real dhe maturën në Prishtinë, qytet ku edhe u formua si intelektual dhe krijues.

Që nga viti 1958, jeta e tij profesionale lidhet ngushtë me gazetën dhe Shtëpinë Botuese “Rilindja”, ku punoi fillimisht si gazetar, më pas si redaktor i rubrikës së kulturës dhe, për më shumë se dy dekada, si redaktor i prozës dhe dramës. Në të njëjtën kohë, Pashku ishte aktiv në jetën letrare si redaktor i revistave “Jeta e Re” dhe “Fjala”, duke ndikuar drejtpërdrejt në formësimin e shijes letrare dhe orientimeve estetike të letërsisë shqipe në Kosovë. Ai ishte anëtar i Shoqatës së Shkrimtarëve të Kosovës dhe, nga viti 1993, anëtar korrespondent i Akademisë së Shkencave dhe të Arteve të Kosovës.

Shkrimet e para letrare Anton Pashku i botoi që në vitin 1955, shumë herët, ende pa i mbushur njëzet vjet. Që në këto tekste të hershme, si tregimet poetike “Në stuhi” dhe “Klithma”, të botuara më 1957, vërehet prirja e tij për reduktimin maksimal të ngjarjes dhe personazheve, për krijimin e një atmosfere të ngarkuar me tension të brendshëm dhe për zhvendosjen e kuptimit nga sipërfaqja e rrëfimit drejt nëntekstit. Kjo mënyrë shkrimi do të bëhej shenja dalluese e gjithë veprës së tij.

Në tregimet e Anton Pashkut dallohen tri qarqe themelore tematike: tema e dashurisë, e trajtuar shpesh si mungesë, si pritje ose si kujtim i thyer; tema e vetmisë, e kushtëzuar nga censura, shtypja dhe totalitarizmi; dhe tema e dhunës së ushtruar mbi individin dhe mbi qenien kolektive. Këto tema nuk mbeten të kufizuara në një realitet lokal, por universalizohen dhe marrin përmasa ekzistenciale, duke e bërë prozën e tij të komunikueshme edhe përtej kontekstit shqiptar.

Tregimi “Kulla” përbën një nga tekstet më përfaqësuese të krijimtarisë së Pashkut dhe një model tematik për pjesën më të madhe të veprës së tij. Në këtë tregim ndërthuren motivi i lashtësisë, drama historike shqiptare, qëndresa dhe ankthi ekzistencial. Kulla shfaqet si simbol i identitetit dhe i mbijetesës, ndërsa përmes figurave të Plakës dhe Birit shprehet lidhja e pashkëputshme mes së kaluarës dhe së ardhmes. Dhuna, e pranishme si kërcënim i vazhdueshëm, del përkohshme përballë forcës së traditës shpirtërore dhe trashëgimisë kulturore.

Romani “Oh” përfaqëson kulmin e arritjeve letrare të Anton Pashkut dhe një nga veprat më të rëndësishme të prozës moderne shqipe. Me strukturën e tij të ndërlikuar narrative, me shtresëzimin e kohës dhe ndërtimin simbolik të personazheve, ky roman krijon një univers letrar ku rrëfimi zhvillohet në disa nivele njëkohësisht. Koha reale dhe ajo fiksionale ndërthuren, personazhet shndërrohen herë në rrëfimtarë e herë në simbole, ndërsa gjuha merr tipare poetike, duke krijuar një tekst të hapur që kërkon lexues aktiv dhe interpretues.

Në veprën e Pashkut, gjuha nuk është kurrë “normale” apo thjesht komunikuese. Ajo është gjithmonë gjuhë poetike, e ngjeshur me shenja që krijojnë marrëdhënie të reja kuptimore. Vetë autori kishte theksuar se shenjat e gjuhës artistike, kur vendosen pranë njëra-tjetrës me saktësi, janë të afta të shkaktojnë “eksplozione jetësore” me intensitet të lartë. Kjo vetëdije estetike e shndërroi shkrimin e tij në një sistem të plotë letrar, ku forma dhe ideja janë të pandashme.

Edhe në dramaturgji, sidomos në dramat “Sinkopa” dhe “Gof”, Pashku ndërtoi një sistem formal modern, duke përmbysur rendin tradicional të fabulës dhe duke e vënë theksin te struktura  dhe raporti me skenën. Dramat e tij u vunë në skenë në Prishtinë, Shkup, Zagreb, Mitrovicë, Ferizaj dhe deri në Paris, çka dëshmon për vlerën dhe universalitetin e tyre artistik.

I quajtur me të drejtë “Xhojsi i letërsisë shqipe” nga Ibrahim Rugova, Anton Pashku la pas një vepër që u fut natyrshëm në rrethin e vlerave estetike më të qëndrueshme të letërsisë shqipe. Sot, krijimtaria e tij është vlerë kulturore kombëtare dhe pjesë e pandashme e studimit të letërsisë bashkëkohore shqipe. Letërsia e Pashkut nuk kërkon shpjegime të gatshme apo lexime didaktike, por dialog të vazhdueshëm, rikthime dhe venerime të reja. Ai mbetet një autor që flet më shumë përmes heshtjes dhe nëntekstit, duke e bërë lexuesin pjesë aktive të kuptimit dhe duke e mbajtur veprën e tij gjithmonë të gjallë.

The post Anton Pashku, zëri modern i vetëdijes estetike në letërsinë shqipe appeared first on Gazeta Si.

Nga Gazeta Si- Rajonet e njohura si zona blu janë zona të vërteta ku njerëzit jetojnë më gjatë dhe kanë shumë më tepër gjasa të arrijnë moshën 100 vjeç, sipas një studimi të ri.

Të ashtuquajturat “zona blu” janë rajone ku njerëzit kanë jetëgjatësi jashtëzakonisht të gjatë dhe ku ka një përqendrim disproporcionalisht të lartë të 90 dhe 100 vjeçarëve.

Termi u shpik pothuajse 20 vjet më parë, por vitet e fundit vlefshmëria e këtyre pretendimeve është sfiduar, me kritikët që vënë në dyshim se sa të sakta janë në të vërtetë moshat e vetë-raportuara. Moshat jashtëzakonisht të vjetra të banorëve të “zonës blu”, argumentojnë ata, janë rezultat i mbajtjes së dobët të të dhënave ose gabimeve administrative.

Tani, një hulumtim i ri ka rishqyrtuar të dhënat dhe ka konfirmuar se disa nga rajonet e njohura si “zona blu” janë të vërteta.

Studimi, i botuar në ‘The Gerontologist’, vuri në dukje se këto zona nuk karakterizoheshin vetëm nga një numër jashtëzakonisht i madh i të moshuarve, por edhe nga shëndeti dhe energjia e jashtëzakonshme që shumë prej tyre e ruajnë në moshë të shtyrë.

“Pretendimet e jashtëzakonshme në lidhje me jetëgjatësinë kërkojnë prova të besueshme”, tha Steven N. Austad, bashkautor i studimit dhe drejtor shkencor në Federatën Amerikane për Kërkime mbi Plakjen.

Sipas autorëve të studimit, për t’u përcaktuar si një zonë blu, një vend duhet të jetë i përcaktuar gjeografikisht, me një përqendrim të lartë të njerëzve që jetojnë të paktën 90 vjeç gjatë 150 viteve të fundit, dhe të dhëna që mund të vërtetojnë certifikatat e lindjes dhe të vdekjes.

Shëndeti i mirë i zgjatur është gjithashtu një vëzhgim i rëndësishëm, shtuan ata, veçanërisht në një kohë kur morbiditeti në jetën e mëvonshme duket se po zgjerohet në shumë pjesë të botës.

Ndërsa gjenetika mund të luajë një rol, hulumtimi gjithnjë e më shumë drejton stilin e jetës, dietën, aktivitetin fizik dhe lidhjen sociale si kontribues qendrorë në jetëgjatësinë me shkallë të ulët të sëmundjeve kronike.

“Validimi i zonave blu, ne besojmë, është i rëndësishëm sepse ka mësime të vlefshme për t’u mësuar dhe frymëzim për t’u mbledhur nga stilet e jetesës që lehtësojnë jetë të gjata dhe të shëndetshme”, shkruan studiuesit.

“Dokumentimi i zhdukjes së zonave blu mund të jetë po aq informues në lidhje me faktorët e stilit të jetës që lidhen me shëndetin më të keq në jetën e mëvonshme.”

Kjo analizë e re konfirmon dy zona gjeografike ku verifikimi i moshës mbështet emërtimin e tyre si zona blu. Ajo gjithashtu rishikon dy vende të tjera që dikur plotësonin kriteret, por nuk mund të klasifikohen më si të tilla.

Cilat ‘zona blu’ janë konfirmuar nga shkenca?

Sardenja, Itali

Zona blu e Sardenjës ndodhet në gjashtë fshatra në pjesën qendrore-lindore të ishullit, një rajon i quajtur Ogliastra.

Këtu, përqindja e 100 vjeçarëve midis njerëzve të lindur midis viteve 1880 dhe 1900 ishte afërsisht pesë herë më e lartë se në pjesën tjetër të Europës dhe tre herë më e lartë se në Sardenjë në tërësi. Ky përqindje është rritur vetëm që nga analiza origjinale.

Ndërsa globalisht më shumë gra se burra arrijnë moshën 100 vjeçare, në këtë pjesë të ishullit, përqindja është afërsisht e barabartë.

Në zonën blu të ishullit, studiuesit vërtetuan moshën e cdo personi mbi 90 vjeç duke kontrolluar arkivat civile dhe kishtare, si dhe duke rindërtuar pemën familjare për të përjashtuar gabimet ose ndërrimet e identitetit.

Ikaria, Greqi

Ikaria është një ishull i vogël grek në detin Egje, me një popullsi prej rreth 8,000 banorësh.

Kur u identifikua për herë të parë si një zonë blu në vitin 2009, përqindja e banorëve të moshës 90 vjec e lart ishte rreth tre herë më e lartë se mesatarja kombëtare dhe anketat konfirmuan një numër të lartë 90-vjeçarësh dhe 100-vjeçarësh në ishull.

Zonat blu që nuk janë më të tilla

Okinawa, Japoni

Në vitin 1976, u raportua për herë të parë se ishulli japonez kishte një përqindje të 100-vjeçarëve shtatë herë më të lartë se pjesa tjetër e vendit.

Por popullsia e Okinaëa-s, e cila në vitin 1999 u konfirmua se përfshinte njerëzit me jetëgjatësinë më të madhe në botë, nuk i plotëson më kërkesat e zonës blu, zbuluan studiuesit.

Vetëm grupmoshat e lindura para vitit 1940 i plotësonin kriteret; deri në vitin 2006, shkalla e 100-vjeçarëve kishte rënë vetëm në rreth dyfishin e asaj të pjesës tjetër të Japonisë.

Që kur u caktua për herë të parë si një zonë blu, luftërat dhe rritja masive e lëvizjeve brenda vendit, pjesa më e madhe e të cilave lidhet me praninë e gjatë ushtarake të Shteteve të Bashkuara në ishull, duket se kanë dëmtuar shëndetin e banorëve të ishullit, raportoi studimi.

Nicoya, Kosta Rika

Nicoya është një tjetër zonë blu që duket se po zvogëlohet. Ajo u përcaktua nga burra të lindur para vitit 1930, shumë prej të cilëve jetuan deri në moshën 100 vjeç. Por ata që lindin më pas kanë më pak gjasa të bëhen 100-vjeçarë, për arsye që janë ende të paqarta, sipas studimit.

Deri në vitin 2010, analizat e reja zbuluan se zona origjinale blu e Nicoya-s ishte zvogëluar në rreth një të katërtën e madhësisë së saj origjinale, ndërsa një zonë e re me jetëgjatësi të jashtëzakonshme ishte shfaqur në tre provinca në Kosta Rikën veriore, pranë kufirit nikaraguaian.

Karakteristikat e përbashkëta dhe zonat e reja blu

Një temë e përbashkët e katër zonave klasike blu është izolimi, tregoi studimi. Sardenja, Ikaria dhe Okinaëa zënë ishuj të tërë, ose pjesë të mëdha ishujsh, ndërsa Nicoya shtrihet në një gadishull që deri vonë ishte i vështirë për t’u arritur.

Sipas studiuesve, ky izolim relativ ka lejuar në secilin rast që zona të zhvillojë gjuhën ose dialektin e vet, si dhe veçantinë e mundshme kulturore dhe gjenetike.

Studiuesit jo vetëm që zbuluan se si disa nga këto zona tkurren, por ata gjithashtu nxorën në pah zona të reja blu që po shfaqen.

Rajonet kandidate në Holandë, Kinë dhe ishullin e Karaibeve Martinikë aktualisht po kalojnë validimin përpara se të pranohen gjerësisht si zona të reja blu moderne.

The post Studimi i ri tregon ‘zonat blu’, vendet ku njerëzit jetojnë më gjatë appeared first on Gazeta Si.

Gazeta “SI”- Më 7 janar 1957 u nda nga jeta Hafiz Ali Korça, një nga figurat më të rëndësishme të mendimit fetar, arsimor dhe atdhetar shqiptar, i cili la gjurmë të thella në historinë kulturore dhe kombëtare të vendit.

Ali Korça lindi në vitin 1866 në qytetin e Korçës, në familjen e Iljas efendiut. Arsimin fillestar e mori në vendlindje, ndërsa studimet e larta i kreu në Stamboll. Pas kthimit në Shqipëri, ai u angazhua në arsimin kombëtar, duke dhënë mësim në shkollën shqipe të Korçës, ku ligjëroi gjuhën osmane, matematikën dhe drejtshkrimin e gjuhës turke.

Njohës i shkëlqyer i disa gjuhëve të huaja, si arabishtja, persishtja, osmanishtja dhe frëngjishtja, Hafiz Ali Korça u emërua në vitin 1890 mësues në shkollën rushdije të Korçës, ndërsa më pas vijoi punën në shkollën idadije, ku dha lëndët gjeografi dhe matematikë. Në vitin 1903 ai u transferua në Anadoll, ku shërbeu si mësues i gjeografisë dhe historisë në shkollën idadije të Spartës.

Ai ishte pjesëmarrës aktiv në Kongresin e Manastirit më 1908 dhe në Kongresin e Dibrës më 1909, duke dhënë një kontribut të rëndësishëm në çështjet kombëtare. Në vitin 1914 mbajti fjalim në gjuhën frënge me rastin e ardhjes së Princ Vidit në Shqipëri. Ndërsa gjatë vitit 1916 shërbeu si drejtor i zyrës së arsimit për Tiranën, Durrësin dhe Shqipërinë e Mesme.

Në periudhën 1918–1924, Hafiz Ali Korça ishte anëtar i Këshillit të Lartë të Sheriatit, duke ushtruar ndikim të konsiderueshëm në jetën fetare dhe institucionale të vendit. Pas vendosjes së regjimit komunist, për shkak të bindjeve dhe qëndrimeve të tij, ai u përndoq, u burgos dhe u internua. Vitet e fundit të jetës i kaloi në vetmi në Kavajë, ku u shua më 7 janar 1957.

Trashëgimia e tij përfshin një veprimtari të pasur letrare dhe fetare, mes së cilës spikasin përkthimi i Kuranit, “Mevludi”, “303 fjalë të Imam Aliut”, “Jusufi me Zelihanë”, “Rubairat”, “Bolshevizma a shkatërrimi i njerëzimit”, “Historia e shenjtë dhe katër kalifët”, si dhe vepra të tjera me vlerë të veçantë për kulturën shqiptare.

The post 67 vjet pa Hafiz Ali Korçën, teologun dhe patriotin e shquar shqiptar appeared first on Gazeta Si.

Gazeta “SI”-Ai quhet Aron Noka dhe ka lindur në qytetin e Burrelit. I diplomuar në Universitetin e Arteve të Bukura në Tiranë, Aroni aplikon një lloj arti krejt të veçantë dhe të pazakontë. Skalit portrete mbi xham, duke përdorur një teknikë unike, që realizohet përmes thyerjes dhe ciflosjes së xhamit. Përmes kësaj teknike ai ka krijuar portrete të figurave të rëndësishme të historisë sonë, si Nënë Tereza, Gjergj Kastrioti, Adem Jashari, Gjergj Fishta, etj. Sipas informacionit që ai ka, Aroni është i vetmi artist që aplikon këtë lloj arti jo vetëm në Shqipëri, por në të gjithë Ballkanin dhe ndoshta edhe më gjerë.

Në këtë intervistë për GazetaSi.al, Aroni rrëfen se si lindi pasioni i tij për artin dhe pse vendosi të ndiqte një rrugë tjetër në aplikimin e tij artistik, atë të skalitjes në xham.

“Arti më ka shoqëruar që në fëmijëri, kur shikoja gjyshin tim duke gdhendur gurë dhe dru. Ky inspirim më shtyu të ndjek rrugën e artit përmes studimeve përkatëse, me qëllim zhvillimin e aftësive dhe formimit tim si artist”, nis rrëfimin Aroni.

Ai shpjegon se pas shumë eksperimentimeve me forma të ndryshme arti, vendosi të punonte mbi xham.

“Artisti është gjithmonë në kërkim të formave, ngjyrave dhe materialeve të ndryshme derisa të gjejë veten. Edhe unë kam qenë në këtë kërkim, duke eksperimentuar mënyra të ndryshme shprehjeje, derisa gjeta xhamin si mediumin tim artistik. Këtë stil nisa ta praktikoj në mënyrë autodidakte, pasi pashë një portret të realizuar me këtë teknikë në një faqe interneti, gjë që më bëri kureshtar të zbuloja se si mund të pikturohej përmes thyerjes së xhamit.”

Aroni rrëfen edhe për punën e tij të parë, një portret që e bindi se portreti ishte mënyra më e mirë e aplikimit të artit mbi xham, duke sqaruar njëkohësisht veçantinë e punës me këtë material, por edhe rrezikun që mbart kjo zeje.

“Puna ime e parë është realizuar në vitin 2020, ku kam krijuar portretin e një këngëtari nga Kosova. Më pas kam eksperimentuar edhe me portrete të tjera që më pëlqenin. Sa më shumë punoja me këtë teknikë, aq më tepër më shtohej kureshtja për të zbuluar mundësi të reja të këtij materiali. Është e bukur të jesh i veçantë në atë që bën, sidomos kur ky stil arti nuk është shumë i përhapur dhe është i vështirë për t’u realizuar. Të punosh me xhamin është një ndjesi e veçantë, pasi punon mbi diçka të tejdukshme që tregon atë çfarë ndodhet përtej tij dhe jo brenda vetes.

Thyerja e parë përcakton karakterin e ri që xhami do të marrë. Gjatë procesit ndodh që thyerjet të dalin jashtë kontrollit dhe puna të prishet, duke të detyruar të nisësh një tjetër. Ky është një proces i natyrshëm pune, ashtu si në pikturë apo skulpturë, ku shpesh duhet të ndryshosh kompozimin ose formën”, thotë Aron Noka.

Në fund, Aroni shprehet optimist se shumë shpejt do të ketë edhe ekspozitën e tij personale.

“Punët dhe veprat e mia ekspozohen në studion time, ku edhe punoj. Në muajt në vazhdim planifikoj hapjen e ekspozitës sime të parë. Njerëzit e pëlqejnë dhe e vlerësojnë artin që realizoj, ndërsa kërkesa për të pasur një vepër me këtë stil është mjaft inkurajuese.”

Kureshtjen mbi xhamin që përdor Aroni e shuan shpejt duke shpjeguar se bëhet fjalë për të njëjtin lloj xhami që përdoret edhe në makinat, çka e bën të lehtë gjetjen e materialit, por aspak të lehtë punën me të. Arti në Shqipëri njeh forma të shumta shprehjeje, veçanërisht ai pamor, i cili kërkon të eksperimentojë përtej portreteve tradicionale.

Një dëshmi e këtij eksplorimi të mundësive dhe forcës personale krijuese është edhe Aroni, i cili ka zgjedhur jo vetëm të krijojë art, por edhe të përzgjedhë një material të veçantë, që në këtë rast është qelqi, një teknikë që skalit në tejdukshmëri shpirtin dhe talentin e krijuesit.

The post Të krijosh art mbi xhamin e thyer appeared first on Gazeta Si.

Gazeta “SI”- Fan Noli lindi më 6 janar 1882 në fshatin Qytezë, një vendbanim shqiptar në Trakë, jo larg nga Edreneja. Fshati, si disa të tjerë në atë krahinë, kishte ruajtur gjuhën, doket dhe traditat shqiptare. Noli e konsideronte prejardhjen e tij nga Qyteza e Kolonjës. I ati, Stiliani, kishte pasuri toke por nuk u mor me bujqësi, duke shërbyer si psalt në kishën e fshatit, ndërsa e ëma, Maria, ishte shtëpiake. Familja kishte shumë anëtarë dhe jetesa ishte e vështirë, ndërsa Fan Noli filloi shkollën me vonesë për shkak të sëmundjeve të rënda gjatë fëmijërisë.

Shkollën fillore dhe të mesme e kreu në gjuhën greke në Heybeliada, Stamboll. Megjithëse ndikimi i Patriarkanës Ortodokse greke ishte i pranishëm, tek Noli u zhvillua një krenari e thellë për origjinën shqiptare dhe dashuria për shkrimin në gjuhën shqipe. Në vitin 1900 u nis për në Greqi për të vazhduar studimet në fakultetin e filozofisë, por ato nuk i kreu. Punoi si kopist, sufler dhe aktor në trupa teatrale, dhe u përfshi në shkrimin e dramës “Zgjimi”, e cila u ndalua për shkak të aludimit të saj për lëvizjen shqiptare për liri.

Në 1903 shkoi në Egjipt, ku punoi si mësues greqishtje dhe përkthen veprën e Sami Frashërit “Shqipëria ç’ka qenë, ç’është e ç’do të bëhet”. Në të njëjtën kohë botoi skica letrare në revistën “Numas”. Më 1906 u nis për në Shtetet e Bashkuara, duke mbërritur në Nju Jork më 10 maj. Fillimisht punoi në Buffalo dhe më pas në Boston, ku u bë zëvendës-redaktor i gazetës “Kombi” dhe botoi artikuj me pseudonimin Ali Baba Qyteza.

Një ngjarje e rëndësishme ishte tensioni i shqiptarëve ortodoksë me Kishën Greke gjatë një varrimi, që çoi në themelimin e Kishës Ortodokse Autoqefale Shqiptare, me Nolin si klerikun e parë. Më 1908, në moshën 26 vjeç, ai u shugurua diakon dhe më pas prift ortodoks, duke kryer liturgji në gjuhën shqipe për herë të parë në Boston. Nga 1909 deri 1911 botoi gazetën “Dielli”, ndërsa më 1911 udhëtoi në Evropë për të kryer shërbesa kishtare në gjuhën shqipe për komunitetet shqiptare në Kishinjov, Odesë, Bukuresht dhe Sofje.

Më 1912, së bashku me Faik Konicën, ishte ndër themeluesit kryesor të shoqatës Vatra dhe të organit të saj të shtypit “Dielli”. Nga 1908 deri 1912 kreu studimet e larta për Arte në Harvard, përfundoj me Bachelor of Arts cum laude. Ai mbështeti qeverinë e Ismail Qemalit pas shpalljes së Pavarësisë dhe mori pjesë në Kongresin Shqiptar të Triestes më 1913. Më 10 mars 1914, në Durrës, mbajti shërbesën e parë ortodokse në gjuhën shqipe pranë princit Vilhelm zu Vid.

Në vitet 1915–1919, Noli u aktivizua fuqishëm në jetën e bashkësisë shqiptaro-amerikane. Ai u bë kryeredaktor i “Diellit” të Bostonit, themeloi revistën anglisht The Adriatic Review, dhe përdori fondet e Vatrës për të dërguar delegatë shqiptarë në Paris, Londër dhe Uashington për njohjen ndërkombëtare të Shqipërisë. Më 27 korrik 1919 u emërua peshkop i Kishës Ortodokse Shqiptare në Amerikë. Ai u angazhua gjithashtu në politikë, duke u zgjedhur deputet i Kolonisë së Amerikës (1921–1923) dhe ministër i Jashtëm në qeverinë e Xhaferr Ypit.

Në vitin 1924 u vu në krye të Lëvizjes së Qershorit, një përpjekje e rinisë për të modernizuar Shqipërinë. Programi i tij me njëzet pika përfshinte reforma agrare dhe demokratizim, por përplasjet me aristokracinë dhe mungesa e përgatitjes parlamentare sollën dështimin e lëvizjes. Pas rikthimit të Zogut në pushtet, Noli u dënua me vdekje në mungesë dhe u detyrua të emigronte në Itali, Vjenë dhe më pas në Shtetet e Bashkuara, ku vazhdoi aktivitetin opozitar me gazetën “Republika”.

Në Shtetet e Bashkuara, Noli iu rikthye jetës kulturore dhe shkencore. Në 1938 u diplomua në Konservatorin e Muzikës të Nju England, ndërsa pas Luftës së Dytë Botërore mori doktoratën në Universitetin e Bostonit mbi Skënderbeun. Ai vazhdoi të punonte për Kishën Ortodokse Autoqefale Shqiptare dhe mbajti lidhje me regjimin komunist të Shqipërisë për njohjen e saj nga SHBA. Më 12 prill 1937, Patrikana e Stambollit njohu zyrtarisht Kishën Autoqefale Shqiptare. Fan Noli vdiq më 13 mars 1965 në Fort Lauderdale, Florida, dhe u varros në Boston.

Veprimtaria letrare dhe kulturore

Fan Noli ishte shkrimtar, përkthyes dhe stilist i gjuhës shqipe. Vepra e tij e parë ishte drama “Israilitë dhe Filistinë” (1907), bazuar në historinë e Samsonit dhe Dalilës. Përktheu liturgjinë dhe ritualet ortodokse në shqip, duke botuar dy vëllime të Librëve të Shërbesave të Shenjta (1909, 1911). Më 1921 botoi veprën madhore “Historia e Skënderbeut” në Boston. Ai shkroi dhe botime të tjera në anglisht, si “Beethoven dhe Revolucioni Francez” (1947) dhe një album me vjersha (1948), duke përfshirë përkthime të poetëve të njohur.

Noli vlerësohej si një nga stilistët më të mëdhenj të dialektit toskë, duke i dhënë shqipes një gjuhë të stërholluar, elegante dhe ritmike. Përveç letërsisë, ai kontribuoi në muzikë, duke përfunduar studimet në Konservatorin e Muzikës dhe duke kultivuar një dëgjim të hollë artistik për stilin dhe ritmin në përkthime. Bashkë me Faik Konicën, konsiderohet ndër përkthyesit dhe stilistët më të shquar të letërsisë shqipe.

The post Fan Noli, pionieri i kishës, politikës dhe letërsisë Shqipe appeared first on Gazeta Si.

Vështirësia e njohur si “verbëria ndaj kohës” është një tipar i dokumentuar mirë i ADHD-së, por ekspertët thonë se nuk është një justifikim automatik dhe jo të gjithë ata që janë vonë kanë ADHD.

Ndonjëherë quhet verbëri ndaj kohës dhe në vitin 1997, Russell Barkley, neuropsikolog klinik në Universitetin e Masaçusetsit, e quajti atë “miopi temporale”.

Verbëria ndaj kohës i referohet problemeve me gjykimin se sa kohë zgjasin detyrat ose sa kohë ka kaluar. Ka qenë prej kohësh e lidhur me ADHD-në dhe, në disa raste, me autizmin.

Kohët e fundit, koncepti ka fituar terren në mediat sociale, duke nxitur debate rreth asaj se ku qëndron vija ndarëse midis një gjendjeje të njohur dhe sjelljes që të tjerët e shohin si të çorganizuar ose edhe të pahijshme.

Ekspertët thonë se verbëria ndaj kohës është e lidhur me funksionin ekzekutiv në lobet frontale të trurit dhe është një tipar i dokumentuar mirë i ADHD-së.

“Kushdo mund të ketë probleme me vonesën, vetëm me ADHD-në ka dëmtime funksionale”, thotë Stephanie Sarkis, psikoterapiste.

“Ndikon në jetën familjare dhe shoqërore. Ndikon në punë, në menaxhimin e parave, në të gjitha fushat e jetës”, shtoi ajo.

A mund të jetë ADHD një justifikim?

Sarkis tha se nëse vonesa kronike është “një yll në konstelacionin e simptomave”, ajo mund të tregojë një gjendje të shërueshme.

Megjithatë, ajo theksoi se jo të gjithë ata që janë vonë kanë ADHD ose një justifikim automatik.

Ajo vuri në dukje hulumtimet që tregojnë se ilaçet stimuluese të përshkruara për simptomat e ADHD-së, të tilla si mungesa e vëmendjes ose shqetësimi, mund të ndihmojnë gjithashtu në mungesën për të menaxhuar kohën.

Jeffrey Meltzer, terapist i cili punon me njerëz që vuajnë nga ADHD, tha se është e rëndësishme të kuptohen arsyet pas vonesave të përsëritura.

Disa njerëz shmangin mbërritjen herët sepse nuk u pëlqejnë bisedat e shkurtra, të cilat shpesh lidhen me ankthin. Të tjerët mund të ndiejnë se u mungon kontrolli në jetën e tyre dhe e përdorin vonesën për të rifituar një ndjenjë autonomie.

“Është e njëjta ide psikologjike që qëndron pas shtyrjes së kohës së gjumit për shkak të hakmarrjes”, tha ai, duke iu referuar të qëndruarit zgjuar deri vonë për të rikuperuar kohën personale pas një dite të ngarkuar.

Meltzer sugjeron përdorimin e një “karte përballimi” të thjeshtë, ku njëra anë sfidon frikën themelore dhe ana tjetër u kujton njerëzve pasojat e vonesës.

Për shembull, në njërën anë shkruani, “Pjesëmarrja në këtë takim nuk do të thotë që unë humbas lirinë time.” Në anën tjetër, shkruani, “Vonesa përsëri do t’i mërzisë njerëzit në punë.”

Më e vështirë për t’u adresuar, tha ai, është vonesa e nxitur nga e drejta. Njerëzit që mendojnë se koha e tyre ka më shumë rëndësi se e të tjerëve mund t’i japin vetes leje të vijnë vonë, shpesh së bashku me sjellje të tjera që sinjalizojnë një ndjenjë superioriteti.

Meltzer tha se këta njerëz do të shfaqnin të drejta edhe në fusha të tjera, të tilla si parkimi në një vend të caktuar për personat me aftësi të kufizuara ose prirja për të bërë një hyrje madhështore në një ngjarje.

“Ndoshta janë 20, 30 minuta me vonesë dhe është si, ‘Oh, shiko kush është këtu’,” tha ai. “Pra, është një mënyrë për të tërhequr vëmendjen.”

Pavarësisht nga shkaku, Sarkis tha se njerëzit janë ende përgjegjës për mënyrën se si sjellja e tyre ndikon tek të tjerët.

Sarkis rekomandon përdorimin e orëve inteligjente për të zvogëluar shpërqendrimet nga telefonat, duke i ndarë detyrat në hapa më të vegjël dhe duke shmangur mbingarkesën me orare.

The post Vonë vazhdimisht? Mungesa e ‘mbërritjes në kohë’ mund të jetë një simptomë e ADHD-së appeared first on Gazeta Si.

Nga Gazeta Si- Lindja e fëmijës së parë në Vitin e Ri ka pasur gjithmonë një peshë simbolike në kultura dhe shoqëri të ndryshme anembanë botës. Në shumë vende, ky moment shihet si shenjë se si do të ecë viti që sapo ka nisur. Veçanërisht, kur fëmija i parë që lind është vajzë, traditat popullore dhe interpretimet shpirtërore i japin këtij fakti një kuptim të veçantë.

Në traditën popullore ballkanike, lindja e një vajze në minutat e para të Vitit të Ri konsiderohet shenjë paqjeje, harmonie dhe bereqeti. Thuhet se një vit që nis me lindjen e një vajze do të jetë më i qetë, me mirëkuptim në familje dhe mbarësi në jetën shoqërore. Këto besime nuk janë rregulla, por pjesë e trashëgimisë kulturore që brez pas brezi është ruajtur si simbol shprese.

Edhe në vende të tjera të botës, fëmija i parë i Vitit të Ri shpesh quhet “fëmija i fatit” ose “New Year Baby”. Në Europë dhe Amerikën e Veriut, lindja në ditën e parë të vitit përmendet shpesh si lajm pozitiv, që përfaqëson fillime të reja dhe optimizëm.

Në kulturat aziatike, vajza lidhet me ekuilibrin, butësinë dhe energjinë jetësore, ndërsa lindja në Vitin e Ri shihet si një ogur i mirë për komunitetin.

Nga këndvështrimi fetar, pothuajse të gjitha besimet e mëdha e shohin fëmijën si dhuratë hyjnore, pa dallim gjinie. Në Islam, vajza konsiderohet mëshirë dhe bekim, ndërsa edukimi i saj me dashuri vlerësohet shpirtërisht. Në Krishtërim, fëmija simbolizon jetën e re dhe shpresën, ndërsa figura e gruas dhe vajzës lidhet me paqen dhe dashurinë, ndërsa Hinduizmi e lidh vajzën me energjinë hyjnore dhe begatinë. Budizmi, nga ana tjetër, e sheh lindjen e një vajze si një mundësi të re për zhvillim shpirtëror dhe dhembshuri.

Megjithatë, pavarësisht besimeve popullore apo interpretimeve fetare, një gjë mbetet e përbashkët në të gjitha kulturat: çdo fëmijë që vjen në jetë është gëzim, shpresë dhe fillim i ri. Lindja e një vajze në Vitin e Ri sot shihet gjithnjë e më shumë edhe si simbol i forcës, dinjitetit dhe rolit të rëndësishëm të gruas në shoqëri.

Në një botë që ndryshon me shpejtësi, këto besime mbeten më shumë si shenja simbolike, por vazhdojnë të na kujtojnë vlerën universale të jetës dhe shpresën që çdo vit i ri sjell me vete.

The post Kur fëmija i parë i Vitit të Ri është vajzë pritet bereqet dhe një vit i qetë appeared first on Gazeta Si.

Nga Gazeta “SI”- Viti 2025 do të mbahet mend si një vit i trishtë për Shqipërinë dhe kulturën shqiptare, me humbjen e një vargu personalitetesh të shquara në politikë, art, kulturë, media dhe jetën publike.

Figura që lanë pas një trashëgimi dhe ndikim të thellë në fushat e tyre. Gazetasi.al, ka renditur disa prej emrave më të spikatur në fusha të ndryshme, të cilët nuk jetojnë më.

Anastasios Janullatos (4 nëntor 1929 – 25 janar 2025)

Kryepeshkopi Anastasios, i njohur edhe si Anastas Janullatos, shërbeu si Kryepeshkop i Tiranës, Durrësit dhe gjithë Shqipërisë, duke ringritur Kishën Ortodokse Autoqefale pas periudhës së shtypjes fetare në komunizëm.

Ai udhëhoqi kishën për më shumë se tre dekada, rindërtoi strukturat e saj, rindërgoi qindra kisha dhe formoi breza të rinj klerikësh. Vdekja e tij në moshën 95-vjeçare shënoi fundin e një epoke të angazhimit të palodhshëm shpirtëror dhe humanitar.

Andis Harasani (9 gusht 1971 – 9 mars 2025)

I lindur në Tiranë, Andis Harasani ishte politikan dhe ekonomist, i cili shërbeu si drejtor ekzekutiv i Korporatës Elektroenergjetike Shqiptare (KESH) dhe më pas si deputet në Parlamentin e Shqipërisë, ku përfaqësoi radhët e Partisë Socialiste.

Ai u nda nga jeta në moshën 53-vjeçare në New York, pas një sëmundjeje të gjatë, duke lënë pas një karrierë të lidhur fort me politikën dhe sektorin e energjisë.

Margarita Xhepa (2 prill 1932 – 3 prill 2025)

Margarita Zoi Xhepa ishte një prej aktoreve më të mëdha të skenës dhe kinemasë shqiptare, me një karrierë që zgjati mbi tetë dekada. Me më shumë se 140 role në teatër dhe rreth 40 filma, ajo mbetet një ikonë e artit skenik dhe kinematografik në vend. Ajo ndërroi jetë një ditë pas ditëlindjes së saj të 93-të.

Artan Lame (1967 – 23 maj 2025)

Publicist, historian dhe figurë e njohur në administratën shtetërore, Artan Lame kontribuoi në studimin e historisë dhe trashëgimisë kulturore shqiptare.

Ai kishte shërbyer në pozita të ndryshme publike dhe ishte i njohur për shkrimet dhe komentet e tij në media. Ai vdiq në Mynih pas komplikacioneve nga një operacion në zemër.

Piro Milkani (9 dhjetor 1939 – 25 maj 2025)

Një regjisor i dashur dhe një prej gjigantëve të kinematografisë shqiptare, Piro Milkani la pas një karrierë të pasur në film, duke krijuar dhjetëra punime që formësojnë bazat e kinemasë moderne shqiptare. Humbja e tij në fund të muajit maj shënoi një pikë referimi për komunitetin artistik.

Leka Bungo (28 shkurt 1944 – 11 qershor 2025)

Leka Bungo ishte regjisori, aktori dhe skenaristi i njohur që la gjurmë të thella në televizion, teatër dhe kinematografi. I lindur në Vlorë, ai u bë një prej figurave më të dashura të artit shqiptar, duke ndikuar breza artistësh.

Naun Shundi (3 shkurt 1959 – 28 gusht 2025)

Naun Shundi, aktor, regjisor dhe dramaturg me karrierë mbi katër dekada, u nda nga jeta pas një beteje me kancerin. Ai luajti mbi 100 role në skenë dhe rreth 20 filma, duke lënë pas një trashëgimi të pasur në teatrin shqiptar.

Artur Zheji (29 gusht 1961 – 23 gusht 2025)

Gazetar, analist dhe prezantues televiziv, Artur Zheji ishte një prej emrave kryesorë në median shqiptare. Me programe dhe analizë që shtrinin debatet publike për shumë vjet, ai mbetet një figurë e shquar në historinë moderne të mediave në vend.

Dhimitër Anagnosti (23 janar 1936 – 1 shtator 2025)

Një prej regjisorëve më të rëndësishëm të kinemasë shqiptare të shekullit XX, Dhimitër Anagnosti ndërtoi një karrierë të jashtëzakonshme duke realizuar filma që sot konsiderohen klasike. Ai shërbeu edhe si politikan dhe Ministër i Kulturës në vitet ’90.

Enver Petrovci (28 shkurt 1954 – 22 shtator 2025)

Enver Petrovci ishte aktor, shkrimtar dhe pedagog, i njohur në skenat shqiptare dhe kosovare. Ai interpretoi role të shumta teatrore dhe filmike, duke ndikuar në formimin e brezave të rinj artistësh.

Luiza Çako (Papa) (1937 – 29 shtator 2025)

Sopranoja e njohur Luiza Papa Çako u nda nga jeta në moshën 88-vjeçare, duke lënë pas një karrierë të gjatë operistike me role të shquara në repertorin klasik dhe një ndikim të pashlyeshëm në skenën muzikore shqiptare. Ajo ishte bashkëshortja e tenorit Gaqo Çako dhe nëna e kantautorit Pirro Çako.

Shpat Kasapi (1 maj 1985 – 26 nëntor 2025)

Shpat Kasapi, këngëtar dhe autor i njohur i muzikës pop, u nda papritmas nga jeta në moshën 40-vjeçare për shkak të një arresti kardiak gjatë një udhëtimi në Itali. Ai la pas një karrierë me këngë dhe performanca që preku publikun e gjeneratave të reja.

Shemsi Krasniqi (1961 – 15 dhjetor 2025)

Shemsi Krasniqi, këngëtar i njohur dhe ikonë e muzikës shqiptare, la pas një karrierë të gjatë dhe të pasur, me dhjetëra këngë që do të kujtohen gjatë. Zëri dhe interpretimet e tij ndikuan shumë në skenën muzikore dhe preku publikun e të gjitha gjeneratave. Humbja e tij shënoi një boshllëk të madh për komunitetin artistik shqiptar.

Viti 2025 do të mbahet mend jo vetëm për humbjet e tyre, por edhe për trashëgiminë që secili prej tyre la pas. Përmes veprave, angazhimit dhe ndikimit të tyre në art, kulturë, politikë dhe jetën publike, këta personalitete do të vazhdojnë të kujtohen gjatë.

The post 2025-a, një vit humbjesh appeared first on Gazeta Si.

Gazeta Si – Tiger Woods, i cili mbush 50 vjeç sot, ishte një nga lojtarët e golfit më të talentuar dhe më të famshëm të të gjitha kohërave, si një nga sportistët më të përfolur: për karrierën e tij të jashtëzakonshme, jetën e tij private kontraverse, konkurrencën e tij të pazakontë dhe obsesionin e tij për këtë sport.

Jeta e tij është treguar shpesh nga media përmes një narrative shumë të vlerësuar: ajo e “fëmijës mrekulli” që bëhet tepër i fortë, del në pension për shkak të problemeve serioze personale dhe më pas kthehet te fitorja, në një lloj “shpëblimi” përfundimtar.

Në një farë mënyre, jeta e Woods ishte vërtet kështu. Megjithatë, në raste të tjera, kjo narrativë është zgjatur aq shumë, sa është bërë e pamjaftueshme, mashtruese ose edhe problematike.

Tiger Woods, emri i vërtetë i të cilit është Eldrick Tont Woods, ishte me të vërtetë një talent i zhvilluar para kohe.

Ai lindi në vitin 1975 dhe filloi të luante golf vetëm dy vjeç, i inkurajuar nga babai i tij, Earl Woods, një veteran i Luftës së Vietnamit dhe lojtar golfi i apasionuar.

Babai i tij i dha nofkën “Tiger”, i frymëzuar nga nofka e një ushtari vietnamez që takoi gjatë luftës. Tiger Woods ishte aq i mirë saqë përfundoi në televizion dhe kur ishte pesë vjeç, “Golf Digest” (revista kryesore e golfit), botoi një artikull rreth tij.

Me atë fillim, ishte e vështirë të mos kishte pritshmëri të larta. Sidomos, pasi, si në shkollën e mesme, ashtu edhe në kolegj, Woods provoi të ishte një lojtar golfi shumë premtues dhe vendosi rekorde të shumta.

Për të kuptuar shkallën e pritshmërive të vendosura ndaj Woodsit të ri, sapo u bë profesionist, “Nike” nënshkroi me të një kontratë 5-vjeçare prej 40 milionë dollarësh.

Ishte viti 1996 dhe për kompaninë sportive, ishte një rrezik, pasi Woods kishte luajtur shumë pak gara profesionale dhe pa rezultate veçanërisht të mira – një gjë e kuptueshme, duke pasur parasysh se garat e golfit shpesh janë psikologjikisht të vështira, veçanërisht për një të ri pa përvojë.

Por “Nike” kishte të drejtë. Më pak se një vit më vonë, Woods fitoi Masters në Augusta, një nga katër Majors, turnetë më të rëndësishëm në golfin profesional.

Në moshën 21 vjeç, ai u bë fituesi më i ri i garës (është ende) dhe diferenca prej 12 goditjesh me të cilën fitoi, është ende e pakrahasueshme.

Ai ishte gjithashtu lojtari i parë, jo i bardhë që fitoi Masters, një nga turnetë më tradicionalë dhe joshës në golf.

Gazeta amerikane “The New York Times” e përshkroi atë turne si “katër ditët që ndryshuan golfin”. Fitorja e një burri kaq të ri, jo të bardhë, me një emër kaq tërheqës, solli më shumë dukshmëri në sport, si dhe shpresën (më vonë të reduktuar) se golfi do të ishte më gjithëpërfshirës.

Por më shumë sesa golfi, ishte Tiger Woods ai që u bë i njohur përtej këtij sporti. Vetëm pak muaj pas fitores së tij në Masters, P.Diddy – një nga shumë emrat skenik të Sean Combs, atëherë një nga reperët dhe producentët më të famshëm në botë – ia kushtoi atij videon për këngën “Mo Money Mo Problems” (nga reperi Notorious B.I.G., por e publikuar pas vdekjes nga Combs). Në video, P.Diddy luan rolin e një lojtari golfi të quajtur Puffy Woods.

Midis viteve 1997 dhe 2008, Woods shijoi vitet më të mira të karrierës së tij. Ai fitoi 14 Major dhe mbeti numri një në renditjen botërore për një kohë të gjatë.

Ai është vetëm një nga gjashtë lojtarët që kanë fituar çdo Major në karrierën e tyre (domethënë, që kanë përfunduar “Career Grand Slam”) dhe i vetmi që i ka fituar të katërta radhazi.

Ai e bëri këtë midis viteve 2000 dhe 2001 dhe u konsiderua një ngjarje aq unike sa media e quajti atë Tiger Slam.

Sipas atyre që luajtën kundër tij, golfi i Woods ishte i përsosur: ai mund t’i bënte të gjitha (nga goditjet e gjata dhe shpërthyese, te ato të shkurtra dhe precize), ai kishte një etikë pune të jashtëzakonshme dhe, mbi të gjitha, besim të pakrahasueshëm.

Kjo demonstrohet nga fakti, se midis viteve 2002 dhe 2005, Woods humbi vetëm 3 goditje nga 1,543 brenda një metri.

Goditjet ishin vendimtare, ato që duhet të shkojnë në gropë dhe të gabosh kaq pak prej tyre, është vërtet e pazakontë.

Falë historisë së tij personale, stilit të lojës dhe karizmës, Woods u bë një nga sportistët më të famshëm, të respektuar dhe të paguar mirë në botë, por një sërë dëmtimesh, skandalesh dhe aksidentesh i dhanë fund kësaj periudhe suksesi të madh.

Në vitin 2008, ai humbi disa turne për shkak të një dëmtimi në gju dhe në vitin 2009, dolën në dritë aferat e tij të shumta jashtë-martesore, për të cilat kërkoi falje publikisht, përpara se të tërhiqej nga garat për disa muaj.

Pas kthimit të tij, Woods, i cili nuk ishte më idolizuar dhe shpesh i kritikuar nga media, nuk mundi të kthehej në nivelin e tij të mëparshëm dhe nuk fitoi asnjë titull të vetëm Major gjatë nëntë viteve të ardhshme.

Për të lehtësuar dhimbjet e shpinës, ai iu nënshtrua disa operacioneve në shtyllën kurrizore, dhe kur luajti, pati injeksione pas të cilave nuk mund të qëndronte më në këmbë.

Në vitin 2017, ai u arrestua për drejtim të dyshuar të makinës në gjendje të dehur (përfundimisht u zbulua se ai kishte marrë shumë qetësues dhimbjesh) dhe dukej se karriera e tij kishte mbaruar.

Por ai u rikthye përsëri – ende në një nivel të lartë në vitin 2018, duke fituar Augusta Masters në vitin 2019. Kjo fitore e fundit, me të drejtë cilësohet si një nga rikthimet më të jashtëzakonshme në historinë e sportit të golfit.

Edhe me këtë fitore të jashtëzakonshme, dhjetë vitet e Woods pa një trofe (midis viteve 2008 dhe 2019) shpesh janë romantizuar, duke ndjekur një model të zakonshëm në gazetarinë sportive. Brian Phillips i “The Ringer” e përmbledh mirë:

“Presionet e famës ekspozojnë të metat e fshehura në psikikën e gjeniut dhe pikërisht tiparet që e ndihmuan të dilte, tani nxisin rrëshqitjen e tij në Pikën C, turp dhe poshtërim: lidhjet e shumta jashtëmartesore të Tiger-it, shndërrohen në një stuhi mediatike, martesa e tij shembet dhe sporti i tij e braktis, duke çuar në një rënie të gjatë në renditje dhe një njollë skandali që kërcënon të errësojë pjesën tjetër të karrierës së tij. Vetëm kur gjeniu të përqendrohet përsëri në atë që ka vërtet rëndësi, ai mund të ngrihet në lartësitë e pikës D, ndoshta jo aq lart sa pika B, por prapë shumë, shumë mbi pikën C: Tiger i përkushtohet fëmijëve të tij, nuk heq dorë nga golfi, rifiton besimin e tifozëve të tij dhe në fund arrin të ngrihet përsëri duke fituar një tjetër Masters”.

Është një histori “si film” që funksionon mirë në gazetarinë sportive. Kjo është qartësisht e dukshme në Tiger (2021), dokumentarin e vlerësuar të HBO-së për jetën e Woods.

Ndër të tjera, dokumentari rrëfen se si, pas vdekjes së babait të tij në vitin 2006, Woods filloi të stërvitej me dhe si Navy SEAL-s, njësia elitare e Marinës Amerikane.

Për Woods, kjo ishte një mënyrë për të përballuar pikëllimin, duke pasur parasysh marrëdhënien e thellë që kishte me të atin dhe admirimin që ndjente për ushtrinë.

Sipas Phillips, duke parë dokumentarin, duket se ishte pikërisht kjo zgjedhje që kontribuoi në dëmtimet dhe dhimbjet e shumta të Woods dhe kështu e shtyu atë në një “seri marrëdhëniesh seksuale mpirëse”.

Thjeshtësime të tilla, megjithatë, janë qartësisht të sforcuara: ato e zvogëlojnë kompleksitetin në diçka më të lehtë për t’u treguar dhe përpiqen ta grupojnë jetën e Woods së bashku me atë të sportistëve të tjerë të mëdhenj: lojtari i basketbollit, Michael Jordan, për shembull, u tërhoq pasi humbi të atin, për t’u rikthyer më pas në parket edhe më i fortë.

Histori të tilla zakonisht përfundojnë duke shpjeguar rënien fizike të Woods përmes rënies së tij të supozuar morale, e cila në disa raste nuk merr shumë parasysh aspektin mediatik të historisë.

Në realitet, ishte ambicia e Woods, stili i lojës dhe obsesioni i tij për të perfeksionuar ato që ishin shkaqet kryesore të dëmtimeve dhe dështimeve të tij.

Kur godiste topin, për shembull, Woods e shtrembëronte shumë shpinën, një përpjekje që, në planin afatgjatë, i shkaktoi dëme.

Duhet thënë gjithashtu se karriera e Woods nuk mbaroi fare me “shpëblim”. Ai nuk është tërhequr ende zyrtarisht nga golfi, por që nga fitorja e tij në Masters në vitin 2019, nuk ka arritur ndonjë gjë të madhe.

Në fakt, ai ishte përsëri në rrezik të tërhiqej: në vitin 2021, pas një aksidenti të rëndë me makinë, rrezikoi t’i amputohej këmba e djathtë.

U rikthye të luante në vitin 2022, por herë pas here dhe pa rezultate të rëndësishme. Ai nuk ka luajtur në një turne profesional që nga korriku i kaluar dhe në vitin 2025, iu nënshtrua dy operacioneve: një në tendinën e Akilit dhe, për herë të shtatë, në shpinë. Aktualisht është e paqartë nëse dhe kur do të kthehet në lojë: as ai vetë nuk e di.

Prshtati: Gazeta “Si”

The post Një jetë si Tiger Woods appeared first on Gazeta Si.

Nga Gazeta “SI”- Shkrimtari dhe poeti i madh shqiptar i “Lahutës së Malcisë”, vdiq më 30 dhjetor të vitit 1940 në spitalin civil të Shkodrës.  Në studimin e Fr. Agustin Gemelli, shkruhet: “At Gjergj Fishta, pak para se të ndahej nga kjo jetë, pasi u la porosi rinisë françeskane të provincës shqiptare, e mbyllte testamentin e tij me këto fjalë: “Po vdes i kënaqun, sepse kam punue për fe, për Atdhe e për provincën tonë”.

Ndërkohë, sipas At Viktor Volajt, bashkëpunëtor i afërt i poetit, Gjergj Fishta para se të vdiste kishte përmendur nevojën për rishikimin e “Lahutës së Malcisë” dhe kishte përsëritur fjalën “i kryqëzuemi” në latinisht. Ai kishte kërkuar t’i pikturonin në murin përballë shtratit të tij skena nga “Gjyqi i fundit”.

Edhe Patër Marin Sirdani, filolog e mik i poetit, shkruan në librin e përgatitur nga Benedikt Dema, se Fishta e mbylli testamentin e vetë me këto fjalë: “Po des konden (i kënaqur) përse kam punue për fe, Atdhe e për provincën tonë”.

Ndërkohë, Lasgush Poradeci shkruante se mesazhi i fundit i poetit Gjergj Fishta janë fjalët e tij thënë një françeskani që i qëndronte te koka në çastet e fundit: “Po vdes. Ju tash keni me mendue për salikim, por edhe kombi ka të drejtë për rreth meje”.

Ndërsa, italiani Enriko Grasi, që e kishte njohur nga afër poetin, duke folur për popullaritetin e tij në të gjitha shtresat e popullsisë, pohon se prej një të riu shkodran kishte dëgjuar se fjalët e fundit të shenjta të Fishtës kishin qenë: “Jo për tjetër, por sepse po lë armikun mbi truallin shqiptar, mua më vjen keq që më duhet të vdes”.

Gjergj Fishta lindi në fshatin e vogël Fishtë të Zadrimës më 23 tetor 1871. Kur ishte vetëm 6 vjeç, zgjuarsia e tij i bie në sy famulltarit të fshatit, i cili e dërgon Fishtën në Seminarin Françeskan të Shkodrës. Më 1880, kur hapet seminari në Troshan, ai vijon mësimet në këtë shkollë. Këtu ai shfaqi trillin poetik. Më 1886 dërgohet për studime në Bosnjë. Vitin e parë e kaloi në Guçjagorë, afër Travanikut. Mësimet filozofike i mori në kuvendin e Sutidkës, ndërsa ato teologjike në kuvendin e Livnos. Të kësaj kohe janë edhe “Ushtrimet e para poetike”. Më 1893 i kreu studimet shkëlqyeshëm.

Krijimtaria letrare

Gjergj Fishta ishte i pari shkrimtar shqiptar, i propozuar për çmim ‘Nobel’, prozator, poet, përkthyes; “Militant i letërsisë shqipe” – cilësuar nga Lasgush Poradeci dhe “Poet kombëtar i shqiptarëve” nga Eqrem Çabej.

Poezinë e parë Fishta e botoi në “Albania”, më 1899, me pseudonimin e popullit. Gjatë veprimtarisë së dendur botuese, e cila përveçse në librat, u publikua edhe në 15 gazeta e revista të kohës brenda edhe jashtë vendit, veprimtaria e tij përfshin 40 vite të jetës, ku ai përdori 24 pseudonime.

Si krijues Fishta, në radhë të parë ishte poet. Përkushtimin më të madh e pati ndaj epikës. “Lahuta e Malcisë”, veprës së jetës, ai i kushtoi 40 vjet punë. Ndërsa, vepra tjetër epike “Moisi Golemi dhe Deli Cena” u botua jo plotësisht në shtypin periodik. Tonet e madhërishme heroike, burimësia e papërsëritshme e përfytyrimeve, shqiptarësia në dhënien e mjediseve, heronjve dhe rrethanave kanë bërë që Fishta si epik të quhej “Homer i Shqipërisë”.

Ndërthurjet e ndryshme të mitologjisë me realitetin, ashpërsia e stilit, mendimi i fuqishëm filozofik, dramaciteti i veprës kanë bërë që Fishta të krahasohet në këtë lëmë me Gëten e Danten.

Fishta arriti të botojë këngët e para të “Lahuta e Malcisë”, kryevepër e poezisë epike shqiptare, më 1904. Tre vjet më vonë botoi përmbledhjen satirike “Anzat e Parnasit” dhe më 1909 përmbledhjen lirike “Pika veset”, më 1913 boton “Mrizi i Zanave”. Për veprimtarinë poetike, arsimore, atdhetare e fetare Gjergj Fishta mori nderime të ndryshme. Më 1931, Greqia i jep dekoratën “Foenix “. Më 1939, Italia e bën anëtar të Akademisë së saj.

Në tetor 1913 botoi revistën “Hylli i dritës”, ndërsa më 23 tetor 1913 shpalosi flamurin kombëtar në kishën e Shkodrës, duke e lidhur atë me drita me xhaminë, për të treguar unitetin mes shqiptarëve. Gjergj Fishta mori shumë medalje të ndryshme nga populli i Shkodrës, i Beratit, mbreti i Austrisë, nga Greqia dhe Turqia. Vetëm pas viteve ’90-të, krijimtaria e Fishtës zuri vendin e merituar në letërsinë dhe në kulturën tonë kombëtare.

Aktiviteti i tij atdhetar

Deri më 1899 Fishta shkruante me alfabetin shqip të françeskanëve. Në janar të 1899 ai u bë bashkëthemelues dhe pjesëtar aktiv i shoqërisë “Bashkimi”, të cilën e drejtoi poeti atdhetar Preng Doçi. Me alfabetin e kësaj shoqërie u botuan edhe krijimet e Fishtës të kësaj periudhe.

Më 1902 emërohet drejtor i shkollës françeskane në Shkodër, deri atëherë e drejtuar nga klerikë të huaj. Menjëherë ai instaloi gjuhën shqipe si gjuhë mësimi në këtë shkollë. Shpejt Fishta u afirmua si poet dhe si atdhetar. Më 1908 ai mori pjesë në Kongresin e Manastirit si përfaqësues i shoqërisë “Bashkimi”.

U zgjodh Kryetar i Kongresit dhe drejtoi punën e Komisionit të Alfabetit. Shpalljen e Pavarësisë së Shqipërisë ai e priti me entuziasëm të veçantë, por Luftën Ballkanike dhe Konferencën e Ambasadorëve me një brengë të madhe. Shkodra, qyteti i tij, të cilin kërkonte ta aneksonte Mali i Zi, ishte në duart e fuqive ndërkombëtare. Brenga dhe entuziazmi duken në poezitë, por edhe në shkrimet publicistike, që boton në revistën “Hylli i dritës”, revistë letrare-kulturore, të cilën e themeloi në tetor të 1913 dhe u bë drejtor i saj. Nën pushtimin austriak boton gazetën “Posta e Shypnisë” (1916-1917) dhe më 1916 themelon, bashkë me Luigj Gurakuqin, “Komisinë letrare” që kishte për qëllim krijimin e gjuhës letrare kombëtare.

Mbarimi i Luftës së Parë Botërore përkon me pjekurinë e plotë të personalitetit të Fishtës si poet, si intelektual, dhe politikan atdhetar. Nga fillimi i prillit të 1919 dhe gjatë vitit 1920 është sekretar i përgjithshëm i delegacionit shqiptar në Konferencën e Paqes në Paris. Në dhjetor 1920 zgjidhet deputet i Shkodrës. Në prill 1921, në mbledhjen e parë të parlamentit shqiptar, zgjidhet nënkryetar, ku kreu veprimtari të denduara politike. Merr pjesë në Revolucionin e Qershorit më 1924. Përndiqet pas rikthimit të Zogut në Shqipëri dhe vitet 1925 e 1926 i kalon në Itali, ku ndërkohë krijon, boton e riboton pareshtur. Të kësaj kohe janë edhe pjesa më e madhe e dramave, tragjedive, etj. Pas kthimit në Shqipëri nis etapa e fundit e krijimtarisë së Fishtës. Kësaj etape i vë vulën përfundimi e botimi i plotë i “Lahuta e Malcisë ” në 1937.

The post ‘Po vdes i kënaqun, se kam punue për fe e Atdhe’ appeared first on Gazeta Si.

Nga Gazeta “SI”– Sot, më 28 dhjetor, Denzel Washington feston ditëlindjen e tij, dhe kjo datë shërben si një moment reflektimi për jetën, veprën dhe ndikimin e një prej figurave më të rëndësishme të kinemasë moderne. Më shumë sesa një aktor i jashtëzakonshëm, Washington është një simbol force morale, integriteti dhe ekselence artistike, një figurë që ka formësuar jo vetëm ekranin e madh, por edhe vetë përfaqësimin kulturor të komunitetit afro-amerikan në Hollywood.

Denzel Hayes Washington Jr. lindi më 28 dhjetor 1954 në Mount Vernon, New York. Babai i tij ishte pastor pentekostal, ndërsa nëna e tij drejtonte një sallon bukurie në Harlem. Fëmijëria e tij u formësua nga disiplina, besimi dhe vlerat familjare, por edhe nga realitetet e vështira të jetës urbane. Washington është shprehur shpesh se dërgimi i tij në një shkollë me konvikt rreth moshës 15-vjeçare ishte një vendim që i ndryshoi rrjedhën e jetës. Shumë nga shokët e tij të rinisë përfunduan në rrugë të gabuara, ndërsa ai gjeti një drejtim tjetër, atë të vetëdisiplinës dhe qëllimit.

Ndikimi i nënës së tij ishte thelbësor në formimin e karakterit të tij. Washington ka folur me emocione për lidhjen e veçantë mes nënës dhe djalit, duke e konsideruar atë si themelin e ndjeshmërisë, respektit dhe forcës së tij të brendshme. Këto vlera do ta shoqëronin gjatë gjithë jetës dhe karrierës së tij.

Interesant është fakti se Denzel Washington nuk e ndoqi menjëherë aktrimin. Fillimisht, ai studioi për mjekësi dhe më pas mendoi të bëhej avokat. Vetëm pasi përfundoi studimet në Dramë dhe Gazetari në Universitetin Fordham, dhe pas një periudhe kërkimi personal, ai vendosi të provonte seriozisht aktrimin. Ky vendim do të shënonte fillimin e një karriere të jashtëzakonshme.

Washington nisi në teatër, kaloi në televizion dhe më pas në film, duke ndërtuar gradualisht reputacionin e tij si një aktor i thellë dhe i besueshëm. Filmi “Glory” (1989) i solli vëmendjen e parë të madhe dhe çmimin e tij të parë Oscar, por ishte roli i Malcolm X në filmin e Spike Lee-t të vitit 1992 që e shndërroi atë në një ikonë.

Në “Malcolm X”, Washington nuk luajti një figurë historike,  ai u bë Malcolm X. Ai studioi me përpikëri mënyrën e të folurit, gjestet, transformimin emocional dhe kompleksitetin moral të figurës së aktivistit. Interpretimi i tij solli humanitet, karizëm dhe thellësi, duke e paraqitur Malcolm X jo si mit, por si njeri. Ky rol e konsolidoi Washington-in si një aktor të klasit të lartë dhe i solli një nominim për Oscar për Aktorin më të Mirë.

Ajo që e dallon Denzel Washington-in nga shumë bashkëkohës është shumëanshmëria e tij artistike. Ai nuk u kufizua kurrë në role historike apo dramatike. Në “Remember the Titans”, ai portretizoi trajnerin Herman Boone, një figurë frymëzuese që udhëhiqte përmes disiplinës, drejtësisë dhe dashurisë së fortë. Ky rol tregoi një anë tjetër të tij , atë të udhëheqësit empatik dhe motivues.

Në anën tjetër të spektrit, Washington shkëlqeu edhe në role të errëta dhe komplekse. Në “Training Day”, si polici i korruptuar Alonzo Harris, ai sfidoi çdo pritshmëri. Personazhi i tij ishte karizmatik, i frikshëm dhe thellësisht njerëzor njëkohësisht. Ky interpretim i solli atij Oscar-in për Aktorin më të Mirë dhe e vendosi si një nga antagonistët më të paharrueshëm në historinë e filmit. Ai nuk krijoi një “të keq” klasik, por një anti-hero modern, duke sjellë nuanca dhe thellësi që rrallë u jepen personazheve me ngjyrë.

Përgjatë dekadave, Washington ka luajtur role të fuqishme si në drama, ashtu edhe në filma aksioni, përfshirë trilogjinë “The Equalizer”, ku ai ndërthur forcën fizike me drejtësinë morale, dhe së fundmi në “Gladiator II”, duke dëshmuar se karriera e tij mbetet relevante edhe sot.

Megjithatë, trashëgimia e Denzel Washington-it shtrihet përtej ekranit. Ai është i njohur për integritetin e tij personal, përzgjedhjen e kujdesshme të roleve dhe refuzimin e projekteve që cenojnë dinjitetin e përfaqësimit afro-amerikan. Ai është i përfshirë në nisma bamirëse, mbështet arsimin, mentorimin dhe shërben në borde këshillimore shëndetësore. Së fundmi, ai u nderua me Medaljen Presidenciale të Lirisë, nderimi më i lartë civil në SHBA, dhe u shugurua si pastor, një dëshmi e lidhjes së tij të thellë me besimin dhe shërbimin.

Për breza të tërë Washington mbetet një shembull i asaj çfarë do të thotë të jesh artist, udhëheqës dhe njeri me parime.

The post Denzel Washington/ Afro-Amerikani që po shkruan historinë e Holliwood appeared first on Gazeta Si.

Nga Gazeta ‘Si’- Brigitte Bardot, aktorja dhe këngëtarja franceze që u bë një simbol seksi ndërkombëtar përpara se t’i kthente shpinën industrisë së filmit për t’u bërë aktiviste për të drejtat e kafshëve, ka ndërruar jetë në moshën 91-vjeçare.

Bardot fitoi famë ndërkombëtare me filmin e vitit 1956 “Dhe Zoti Krijoi Gruan”, shkruar dhe drejtuar nga bashkëshorti i saj i atëhershëm Roger Vadim, dhe për dy dekadat e ardhshme mishëroi idenë e “koteles së seksit”.

Megjithatë, në fillim të viteve ’70, ajo njoftoi tërheqjen e saj nga aktrimi dhe u bë gjithnjë e më aktive politikisht. Mbështetja e saj e hapur për të drejtat e kafshëve evoluoi në një mbështetje të hapur për Frontin Nacional të ekstremit të djathtë të Francës, duke u pasuar nga një sërë dënimesh për urrejtje racore.

E lindur në vitin 1934 në Paris, Bardot u rrit në një familje të begatë dhe tradicionale katolike, por shkëlqeu si balerinë saqë iu lejua të studionte balet, duke fituar një vend në Konservatorin prestigjioz të Parisit. Në të njëjtën kohë ajo gjeti punë si modele, duke u shfaqur në kopertinën e “Elle” në vitin 1950 kur ishte ende 15 vjeç.

Si rezultat i punës së saj si modele, asaj iu ofruan role filmike; në një audicion ajo takoi Vadimin, me të cilin do të martohej në vitin 1952, pasi mbushi 18 vjeç. Bardot u zgjodh në role të vogla, me një rëndësi gjithnjë e më të madhe. Ajo luajti interesin e dashurisë së Dirk Bogarde në “Doctor at Sea”, një hit i madh në Mbretërinë e Bashkuar në vitin 1955.

Por ishte filmi i Vadimit “Dhe Zoti krijoi gruan”, në të cilin Bardot luajti një adoleshente të shfrenuar në Saint-Tropez, që konsolidoi imazhin e saj dhe e shndërroi atë në një ikonë ndërkombëtare. Filmi ishte një hit i madh në Francë, si dhe ndërkombëtarisht, dhe e katapultoi Bardot në radhën e parë të interpretuesve francezë të ekranit.

Përveç audiencës së kinemasë, Bardot u bë shpejt një frymëzim për intelektualët dhe artistët. John Lennon dhe Paul McCartney kërkuan që të dashurat e tyre të atëhershme t’i lyenin flokët bionde në imitim të saj. Kolumnisti Raymond Cartier shkroi një artikull të gjatë rreth “le cas Bardot” në Paris-Match në vitin 1958, ndërsa Simone de Beauvoir botoi esenë e saj të famshme Brigitte Bardot dhe Sindroma e Lolitës në vitin 1959, duke e paraqitur aktoren si gruan më të çliruar të Francës. Në vitin 1969, Bardot u zgjodh si modelja e parë e jetës reale për Marianne, simbolin e republikës franceze.

Në fillim të viteve 1960, Bardot u shfaq në një sërë filmash francezë të profilit të lartë, duke përfshirë dramën e nominuar për çmimin Oscar të Henri-Georges Clouzot, “The Truth, Very Private Affair” të Louis Malle (përballë Marcello Mastroianni) dhe “Contempt” të Jean-Luc Godard. Në gjysmën e dytë të dekadës, Bardot pranoi një numër ofertash nga Hollywood. Këto përfshinin “Viva Maria!”, një komedi të periudhës meksikane me Jeanne Moreau dhe “Shalako”, një film western me Sean Connery.

Bardot pati gjithashtu një karrierë paralele muzikore, e cila përfshinte regjistrimin e versionit origjinal të “Je T’Aime … Moi Non Plus” të Serge Gainsbourg, të cilin Gainsbourg e kishte shkruar për të ndërsa ata kishin një lidhje jashtëmartesore. (E frikësuar nga skandali pasi bashkëshorti i saj i atëhershëm, Gunter Sachs, e zbuloi, Bardot i kërkoi Gainsbourg të mos e publikonte; ai vazhdoi ta riregjistronte atë me Jane Birkin, duke rezultuar në një sukses të madh komercial.)

Megjithatë, Bardot e gjeti presionin e famës gjithnjë e më bezdisës, duke i thënë “The Guardian” në vitin 1996: “Çmenduria që më rrethonte gjithmonë dukej joreale. Nuk isha kurrë e përgatitur vërtet për jetën e një ylli.”

Ajo u tërhoq nga aktrimi në vitin 1973, në moshën 39 vjeç. Fokusi i saj kryesor u bë aktivizmi për mbrojtjen e kafshëve, duke u bashkuar me protestat kundër gjuetisë së fokave në vitin 1977 dhe duke themeluar Fondacionin Brigitte Bardot në vitin 1986.

Më pas, Bardot u dërgoi letra proteste udhëheqësve botërorë për çështje të tilla si shfarosja e qenve në Rumani, vrasja e delfinëve në Ishujt Faroe dhe therja e maceve në Australi. Ajo gjithashtu shprehu rregullisht pikëpamje të hapura mbi therjen fetare të kafshëve. Në vitin 2003, në librin e saj “Një britmë në heshtje”, ajo përkrahu politikën e krahut të djathtë dhe sulmoi burrat dhe lezbiket gej, mësuesit e shkollave dhe të ashtuquajturin “islamizim të shoqërisë franceze”, duke marrë një dënim për nxitje të urrejtjes racore.

Bardot kishte një histori të gjatë në mbështetjen e Frontit Nacional të Francës. Për këtë i tha gazetës “The Guardian”: “Lidhur me rritjen e tmerrshme të imigracionit, unë i ndaj plotësisht pikëpamjet e [Jean-Marie Le Pen].” Në vitin 2006, një letër drejtuar ministrit të brendshëm të atëhershëm, Nicolas Sarkozy, tha se popullsia myslimane e Francës po “shkatërronte vendin tonë duke imponuar veprimet e saj”.

Bardot u martua 4 herë: me Vadim midis viteve 1952 dhe 1957, me Jacques Charrier midis viteve 1959 dhe 1962 (me të cilin pati një djalë, Nicholas, në vitin 1960), me Sachs (1966-1969) dhe me ish-këshilltarin e Le Pen, Bernard d’Ormale, me të cilin u martua në vitin 1992. Ajo gjithashtu pati një numër marrëdhëniesh intime me njerëz të profilit të lartë

The post Shuhet në moshën 91-vjeçare ikona e kinemasë franceze Brigitte Bardot appeared first on Gazeta Si.

Gazeta Si – Në vitin 2025, Arabia Saudite kreu 347 ekzekutime, numri më i lartë që kur organizatat ndërkombëtare dhe joqeveritare filluan të mbanin gjurmët.

Kjo konfirmon përdorimin gjithnjë e më të shpeshtë të dënimit me vdekje në vend: rekordi i mëparshëm (345) u vendos në vitin 2024.

Shumica dërrmuese e ekzekutimeve ishin për krime të zakonshme të lidhura me drogën, dhe ata që u ekzekutuan përfshinin një gazetar dhe disa disidentë.

OJQ-ja Human Rights Watch (HRW) e përshkroi të dhënat e të drejtave të njeriut në vend si “katastrofike” dhe sistemin gjyqësor si të paaftë për të respektuar parimet themelore të sundimit të ligjit dhe standardet ndërkombëtare të të drejtave të njeriut.

Që kur u bë udhëheqës “de facto” i Arabisë Saudite në vitin 2017, Princi i Kurorës Mohammed bin Salman është përpjekur ta paraqesë vendin si më modern dhe të moderuar, për shembull duke inkurajuar pjesëmarrjen e grave në jetën shoqërore dhe në vendin e punës dhe duke lehtësuar kufizimet e alkoolit.

Në të njëjtën kohë, ai vazhdoi të kontrollonte gjyqësorin në një mënyrë despotike, veçanërisht në lidhje me krimet e lidhura me drogën, dhe shtypi me dhunë çdo lloj mospajtimi.

Shkeljet e të drejtave të njeriut, të denoncuara nga organizata të shumta dhe të rrëfyera në dëshmi të shumta, nuk kanë krijuar probleme të mëdha politike për Bin Salmanin.

Nëntorin e kaluar, Presidenti i SHBA-ve Donald Trump e priti atë në Shtëpinë e Bardhë me nderime të plota, dhe në përgjithësi, të gjitha vendet perëndimore bëjnë biznes me Arabinë Saudite, e cila është bërë një lojtare e rëndësishme në sektorët e argëtimit dhe sportit: ndër të tjera, asaj iu dha titulli i organizatorit të Kupës së Botës 2034 dhe ditët e fundit ndeshjet e Superkupës së Italisë u luajtën në stadiumet saudite.

Gjatë dekadës së fundit, ajo ka siguruar gjithashtu një rol të rëndësishëm diplomatik, në Lindjen e Mesme dhe më gjerë, duke shfrytëzuar pasurinë e madhe që rrjedh nga rezervat e saj të mëdha të naftës.

Megjithatë, nuk ka pasur përparim në fushën e të drejtave të njeriut dhe garancive për gjykim të drejtë. Vetëm Kina dhe Irani kryejnë më shumë dënime me vdekje në të gjithë botën. Sipas ligjit saudit, çdo ekzekutim duhet të miratohet nga mbreti ose princi i kurorës.

OJQ-ja me seli në Mbretërinë e Bashkuar, “Reprieve”, rindërton dhe certifikon ekzekutimet në Arabinë Saudite, falë kontakteve me familjet e të dënuarve, si dhe me të burgosurit në pritje të vdekjes (domethënë, ata që presin ekzekutimin).

Sipas të dhënave, dy të tretat e të dënuarve u vranë për vepra penale “jo-vdekjeprurëse” të lidhura me drogën; gjysma ishin të huaj; 96 morën dënimin me vdekje për krime që përfshinin vetëm hashash; dhe pesë ishin gra.

Ka disa raste ekstreme, siç është ai i një burri jemenas dhe një gruaje saudite të dënuar për rrëmbim foshnjash dhe kryerje magjie, ose ai i dy adoleshentëve të vrarë për pjesëmarrje në një protestë si të mitur.

Dënimet për “terrorizëm” janë të shumta dhe përkufizimi përdoret për të përfshirë pak nga gjithçka: çdo formë mospajtimi, edhe nëse shprehet në mënyrë paqësore ose thjesht në mediat sociale, mund të çojë në arrestim, torturë dhe dënime me vdekje. Shpesh, në gjyqe, rrëfimet e nxjerra nën torturë janë prova e vetme e përdorur për të përcaktuar dënimin.

Saudi Crown Prince executes Saudi journalist who criticised his policies on Twitter. Turki al-Jasser had been tweeting under a pseudonym. Bin Salman hired two spies at X to find out who was behind the account. They informed him it was Turki. Turki was executed today.

إنا لله… pic.twitter.com/0D6oRqzPQ3

— Sami Hamdi سامي الهاشمي الحامدي (@SALHACHIMI) June 14, 2025

Në qershor, Turki al-Jasser. Ai ishte shkrimtar, gazetar dhe bloger. Ai shkroi fillimisht për gazetën “Al-Taqreer”, e cila u mbyll nga autoritetet në vitin 2015, dhe më pas për profilin në Twitter (tani X) “Kashkool”, përmes të cilit denoncoi korrupsionin dhe shkeljet e të drejtave të njeriut nga familja në pushtet.

Në disa mënyra, ekzekutimi i al-Jasser ishte i ngjashëm me shumë të tjerë: familja nuk u njoftua paraprakisht për ekzekutimin e afërt dhe nuk e mori trupin më pas.

Autoritetet as nuk zbulojnë se si ekzekutohet dënimi, por pothuajse gjithmonë kryhet duke prerë kokën me shpatë nga një ekzekutor, dhe në raste të tjera me pushkatim.

Dëshmitë e mbledhura nga Reprieve raportojnë se pothuajse çdo ditë, një listë me emrat e njerëzve që do të vriten atë ditë u lexohet të burgosurve që presin ekzekutimin.

Të burgosurit e listuar më pas hiqen nga qelitë e tyre dhe çohen diku tjetër. Procedura krijon një klimë terrori dhe stresi të madh të përditshëm, i cili mund të zgjasë me vite.

Jeed Basyouni, drejtori i Reprieve për Lindjen e Mesme dhe Afrikën e Veriut, i tha BBC-së: “Duket sikur nuk ka rëndësi për ta se kë ekzekutojnë, por përkundrazi t’i dërgojnë mesazh shoqërisë se ekziston një politikë zero tolerance për çfarëdo çështjeje që diskutojnë, qofshin protesta, liri shprehjeje apo drogë.” Basyouni thotë gjithashtu se Arabia Saudite aktualisht gëzon “mosndëshkim total” ndërkombëtarisht.

Përshtati: Gazeta “Si”

The post Arabia Saudite nuk ka ekzekutuar kurrë kaq shumë dënime me vdekje appeared first on Gazeta Si.

Gazeta “SI”-Në 27 dhjetor të vitit 1899, në qytetin e bukur të Pogradecit lindi Llazar Gusho, i njohur më vonë me pseudonimin letrar Lasgush Poradeci. Ai u shndërrua në një nga figurat më të shquara të letërsisë shqipe, poet, shkrimtar e përkthyes, që la gjurmë të pashlyeshme në poezinë dhe prozën shqiptare. Pseudonimi i tij vjen nga një shkurtim i emrit të tij: “La-S-Gush” nga Llazar Sotir Gusho, ndërsa mbiemri “Poradeci” lidhet me vendlindjen e tij.

Lasgush Poradeci botoi dy përmbledhje poetike që u bënë referencë në poezinë shqiptare: “Vallja e yjeve” (1933) dhe “Ylli i zemrës” (1937). Të dyja u botuan në Bukuresht të Rumanisë, vëllimi i parë me ndihmën e mërgatës shqiptare në Konstancë dhe vëllimi i dytë falë mbështetjes së Mitrush Kutelit. Përmbledhja e dytë përmban edhe vargje të përpunuara nga vëllimi i parë, duke ruajtur melodinë dhe hollësinë e veçantë të vargut poetik shqip.

Përveç poezisë, Lasgushi shkroi tregime dhe shkrime në prozë, të cilat u botuan në të përkohshmet e viteve ’30-’40, si “Përpjekja shqiptare”, e redaktuar nga Branko Merxhani, si dhe në revistat Drita dhe Nëntori. Shkrimet e tij shpesh kishin përballë censurën e kohës, por talenti dhe mjeshtëria e tij letrare i siguruan hapësira të shquara në kulturën shqiptare.

Autori la pas më shumë se 100 poezi, duke përfshirë edhe poezi dashurie. Ai ishte adhurues i fjalëve arkaike dhe shprehjeve filozofike popullore, por gjithashtu eksperimentonte me fjalët e reja dhe mënyrat e reja të të shprehurit. Mitrush Kuteli e përshkroi atë si “poetin e vetëm shqiptar që mendoi, foli dhe shkruajti vetëm në gjuhën shqipe.”

Mes veprave të njohura poetike të Lasgushit janë: “Eskursioni teologjik i Sokratit”, “Mbi ta”, “Kamadeva”, si dhe baladat për Muharrem dhe Reshit Çollakun. Përveç krijimeve origjinale, ai përktheu disa nga kryeveprat e letërsisë botërore, përfshirë: “Eugjen Onjegin” të Pushkinit, lirikat e Lermontovit, Poemat e Hajnes, Majakovskit, Gëtes dhe Hajnes, si dhe poezi të Homerit, Byronit, Shekspirit dhe poetëve të tjerë të njohur.

Në nder të kontributit të tij të madh, në 100-vjetorin e lindjes, më 27 dhjetor 1999, kryetari i Republikës, Rexhep Mejdani, i akordoi titullin “Nderi i Kombit”, ndërsa qyteti i tij i lindjes, Pogradeci, e shpalli “Qytetar nderi”. Sot, Pallati i Kulturës në Pogradec mban emrin e tij, duke e bërë të paharrueshëm trashëgiminë letrare të këtij poeti të madh.

Lasgush Poradeci mbetet zëri i gjuhës shqipe, melodik, filozofik dhe i përjetshëm.

The post Lasgush Poradeci. Poeti i Gjuhës Shqipe appeared first on Gazeta Si.

Mesazhi i Krishtlindjeve Urbi et Orbi i Papës, siç çdo vit, bën thirrje për paqe në një botë të përçarë, por Leo XIV ka vendosur ta bëjë këtë me vargjet e Yehuda Amichai, ndoshta më i madhi i poetëve izraelitë, një mbështetës i vendosur i paqes me palestinezët.

“Jo paqja e një armëpushimi,/ as vizioni i ujkut dhe i qengjit,/ por përkundrazi/ si në zemër kur eksitimi mbaron/ dhe mund të flitet vetëm për një lodhje të madhe/ (…) Le të vijë / si lulet e egra,/ papritmas, sepse fusha/ ka nevojë për të: paqja e egër.”

Në Krishtlindjet e tij të para si papë, Prevost shfaqet në mesditë nga Lozha e Bekimeve për mesazhin tradicional që çdo vit rikthen në gjurmët e hidhërimeve të botës, nga Lindja e Mesme te “populli i torturuar ukrainas” e deri te e gjithë Europa, në mënyrë që të mbetet “mikpritëse” dhe “besnike ndaj rrënjëve të saj të krishtera dhe historisë së saj”.

Ai thotë: “Jezusi merr mbi vete brishtësinë tonë, ai identifikohet me secilin prej nesh: me ata që nuk kanë më asgjë dhe kanë humbur gjithçka, si banorët e Gazës; me ata që janë të mbërthyer nga uria dhe varfëria, si populli jemenas; me ata që po ikin nga atdheu i tyre për të kërkuar një të ardhme diku tjetër, si shumë refugjatë dhe emigrantë që kalojnë Mesdheun ose udhëtojnë në kontinentin amerikan; me ata që kanë humbur punën e tyre dhe me ata që kërkojnë një të tillë, si kaq shumë të rinj që përpiqen të gjejnë punë; me ata që shfrytëzohen, si shumë punëtorë të paguar pak; me ata që janë në burg dhe shpesh jetojnë në kushte çnjerëzore.”

Me Shën Agustinin, “Zoti, që na krijoi pa ne, nuk mund të na shpëtojë pa ne”, Papa augustinian u drejtohet të gjithëve, duke treguar se “përgjegjësia” e secilit person është e vetmja rrugëdalje: “Ai që nuk do nuk është i shpëtuar; ai është i humbur, dhe ai që nuk e do vëllanë e tij që e sheh, nuk mund ta dojë Zotin që nuk e sheh. Motra dhe vëllezër, kjo është rruga drejt paqes: përgjegjësia. Nëse secili prej nesh – në të gjitha nivelet – në vend që të fajësonte të tjerët, së pari do të pranonte mangësitë e veta dhe do t’i kërkonte Zotit falje, dhe në të njëjtën kohë do të vendosej në vendin e atyre që vuajnë, do të tregonte solidaritet me më të dobëtit dhe më të shtypurit, atëherë bota do të ndryshonte”.

Ne të gjithë “mundemi dhe duhet të bëjmë pjesën tonë për të hedhur poshtë urrejtjen, dhunën dhe kundërshtimin, dhe për të praktikuar dialogun, paqen dhe pajtimin”.

Lista e hidhërimeve, si çdo vit, është shumë e gjatë. “Në këtë ditë festive, dëshiroj t’u dërgoj një përshëndetje të ngrohtë dhe atërore të gjithë të krishterëve, veçanërisht atyre që jetojnë në Lindjen e Mesme, të cilët së fundmi kisha ndërmend t’i takoja në udhëtimin tim të parë apostolik”, fillon Prevost: “I kam dëgjuar frikërat e tyre dhe e njoh mirë ndjenjën e tyre të pafuqisë përballë dinamikave të pushtetit që i tejkalojnë. Fëmija i lindur sot në Betlehem është i njëjti Jezus që thotë: ‘Kini paqe në mua. Në botë keni mundime, por merrni guxim: Unë e kam mposhtur botën!’ Prej Tij ne kërkojmë drejtësi, paqe dhe stabilitet për Libanin, Palestinën, Izraelin dhe Sirinë, duke besuar në këto fjalë hyjnore: ‘Të bësh drejtësi do të sjellë paqe. Të nderosh drejtësinë do të sjellë qetësi dhe siguri përgjithmonë'”, shton ai, duke cituar fjalët e Isaisë. Dhe përsëri, “Princit të Paqes ia besojmë të gjithë kontinentin evropian, duke i kërkuar atij të vazhdojë të frymëzojë brenda tij një frymë bashkësie dhe bashkëpunimi, besnik ndaj rrënjëve dhe historisë së tij të krishterë, dhe mbështetës dhe mikpritës ndaj atyre që janë në nevojë.”

Leo XIV na fton të lutemi “në një mënyrë të veçantë” për “popullin e torturuar ukrainas” dhe thekson: “Le të ndalet përplasja e armëve dhe palët e përfshira, të mbështetura nga angazhimi i bashkësisë ndërkombëtare, le të gjejnë guximin për t’u angazhuar në një dialog të sinqertë, të drejtpërdrejtë dhe me respekt”.

Papa lutet për “paqe dhe ngushëllim për viktimat e të gjitha luftërave që po zhvillohen në botë, veçanërisht ato të harruara; dhe për ata që vuajnë nga padrejtësia, paqëndrueshmëria politike, persekutimi fetar dhe terrorizmi”.

Ndër këto, “Kujtoj në veçanti vëllezërit dhe motrat tona nga Sudani, Sudani i Jugut, Mali, Burkina Faso dhe Republika Demokratike e Kongos”, shtoi ai: “Në këto ditë të fundit të Jubileut të Shpresës, le t’i lutemi Perëndisë së bërë njeri për popullin e dashur të Haitit, që të gjitha format e dhunës të ndalen në vend dhe që të mund të bëhet përparim në rrugën e paqes dhe pajtimit”.

Papa u drejtohet gjithashtu “atyre në Amerikën Latine që kanë përgjegjësi politike” në mënyrë që “në përballjen me sfidat e shumta, të ketë vend për dialog për të mirën e përbashkët dhe jo për përjashtime ideologjike dhe partiake”. Dhe lutet që “Princi i Paqes ta ndriçojë Mianmarin me dritën e një të ardhmeje pajtimi: t’u rikthejë shpresën brezave të rinj, të udhëheqë të gjithë popullin në shtigjet e paqes dhe t’i shoqërojë ata që jetojnë pa shtëpi, siguri apo besim në të ardhmen”. Për më tepër, “i kërkojmë të rivendosë miqësinë e lashtë midis Tajlandës dhe Kamboxhias dhe që palët e përfshira të vazhdojnë të punojnë për pajtim dhe paqe”.

Papa Leoni mendon edhe për “popujt e Azisë Jugore dhe Oqeanisë, të sprovuar rëndë nga fatkeqësitë natyrore të fundit dhe shkatërruese, të cilat kanë prekur rëndë popullsi të tëra” dhe thotë: “Përballë sprovave të tilla, i ftoj të gjithë të ripërtërijnë me bindje angazhimin tonë të përbashkët për të ndihmuar ata që vuajnë”. Kjo vlen për të gjithë, në fund të fundit: “Në këtë ditë të shenjtë, le t’ua hapim zemrat vëllezërve dhe motrave tona që janë në nevojë dhe vuajnë”.

Pas mesazhit të tij Urbi et Orbi, Papa përcolli urimet e tij për Krishtlindje- “Gëzuar Krishtlindjet! Paqja e Krishtit mbretëroftë në zemrat tuaja dhe në familjet tuaja”- në një duzinë gjuhësh, duke përfshirë arabishten dhe kinezishten, si dhe italishten, frëngjishten, anglishten, gjermanishten, spanjishten, portugalishten, polonishten dhe së fundmi latinishten.

The post Mesazhi i parë ‘Urbi et Orbi’ i Papa Leoni: Europa duhet t’i qëndrojë besnike rrënjëve të saj të krishtera dhe historisë së saj appeared first on Gazeta Si.

AMSTERDAM, 22 dhjetor /ATSH-ANSA/ – Një makinë goditi një grup njerëzish gjatë një parade me dritat e Krishtlindjeve në Nunspeet, një qytet në lindje të Amsterdamit, duke shkaktuar disa të lënduar.

Policia lokale e përshkroi incidentin si “serioz”, por deklaroi se “nuk duket të ketë qenë i qëllimshëm”.

Autoritetet konfirmuan gjithashtu se nëntë persona u plagosën, tre prej të cilëve janë në gjendje të rëndë.

Hetimi për incidentin vazhdon. Disa ambulanca dhe helikopterë emergjence nxituan në vendngjarje.   /os/

The post HOLANDE – Nëntë të plagosur pas përplasjes së një makine me turmën e njerëzve appeared first on Agjencia Telegrafike Shqiptare.

Gazeta “Si”– Është ndarë nga jeta këngëtari i njohur shqiptar Shemsi Krasniqi, i cili për publikun ishte i njohur gjerësisht si “Shemi”, vokalisti i grupit legjendar “Ilirët”.

Lajmi për humbjen e parakohshme të artistit është konfirmuar nga mediat në Kosovë.

Ende nuk dihet shkaku i vdekjes së tij. Sipas raportimeve, trupi i pajetë i Krasniqit është gjetur në banesën e tij në lagjen Dragodan, rreth mesnatës.

Shemsi Krasniqi ishte një nga zërat më të dashur dhe më ikonikë të muzikës shqiptare. Ai mbetet i paharruar si interpretuesi që i dha jetë këngës “Xhamadani vija vija”, e cila u shndërrua në një simbol kombëtar

Me zërin e tij karakteristik dhe interpretimin plot ndjenjë, Shemi arriti të lidhte breza të tërë me traditën dhe muzikën burimore shqiptare. Përmes veprimtarisë së tij me grupin “Ilirët”, ai la një trashëgimi të çmuar artistike në historinë e muzikës shqiptare.

The post Ndahet nga jeta këngëtari Shemsi Krasniqi, i njohur për ‘Xhamadani vija vija’ appeared first on Gazeta Si.