Intervistë / Eksperti i ekonomisë, Panajot Soko

Rritja prej 3.5% në vitin 2026 mund të fshehë një goditje të fortë nga sektori i real estate, presione të rënda fiskale nga demografia dhe rrezikun që integrimi në BE ta gjejë Shqipërinë të papërgatitur për konkurrencën e tregut të përbashkët, parashikon eksperti i ekonomisë, Panajot Soko

 

Si e parashikoni rritjen ekonomike të Shqipërisë për vitin 2026, në raport me trendet aktuale të konsumit, investimeve dhe eksporteve?

Në pamje të parë, referuar të dhënave që vijnë nga raportet, duket se 2026-a do të jetë një vit i zakonshëm në aspektin e performancës ekonomike; rritja ekonomike diku tek 3.5%, me ndërtimin dhe turizmin që do të vazhdojnë të jenë lokomotiva, të mbështetur nga një konsum në zgjerim.

Por, siç e thashë, kjo është ajo që duket në pamje të parë. Personalisht jam i shqetësuar, pasi besoj se tashmë vendi ynë ka hyrë zyrtarisht në zonën e rrezikut të një goditjeje që mund t’i vijë ekonomisë nga sektori i real estate, nga e ashtuquajtura “flluska e ndërtimit”, e cila duket se tashmë është pranuar në heshtje nga të gjithë aktorët që ekzistojnë.

Tregu i apartamenteve në Tiranë duket se ka tejkaluar çdo kufi stoku dhe teprica gjigante e inventarit përbën një “minë me sahat” që mund të shpërthejë në çdo moment. Sinjalet për një ngjarje të afërt në kohë janë duke ardhur nga të gjitha anët, si nga krahu i kërkesës, ashtu edhe nga krahu i ofertës.

Shumë shqetësuese, p.sh., shoh situatën shumë të keqe ku ndodhen kompanitë e ndërtimit, të cilat duket se po “vdesin” dalëngadalë, të mbytura në llogaritë e kleringut dhe problemi është se procesi i “mbytjes” gjendet në një fazë përtej asaj që mund të shpëtohet.

E njëjta tablo shfaqet edhe nëse zgjedhim të shohim atë që po ndodh me lejet e ndërtimit, ku një pjesë shumë e mirë e tyre as nuk kanë filluar fare zbatimin (dhe këtu po u referohem si lejeve për pallate, po ashtu dhe projekteve për kulla 40 apo 50-katëshe).

Nga krahu tjetër duket se të parat që po marrin masa për “shtrëngatën” që po vjen janë bankat, të cilat kanë filluar të rivlerësojnë procedurat e kreditimit të blerjes së apartamenteve, duke i shtrënguar ato.

Kërkesa për apartamente, nga krahu tjetër, është në rënie të lirë. Duket se të gjithë aktorët që deri dje gjallonin ekonominë me shumë ngjyra të sektorit të ndërtimit e kanë braktisur Tiranën, duke lënë malin e apartamenteve bosh të rritet eksponencialisht.

Dhe bashkë me “malin” e apartamenteve rritet dhe frika e asaj që po vjen.
Sepse tashmë jemi në një moment ku nuk mund të kthehemi më mbrapsht, por, si një gur që bie në liqen dhe zbret ngadalë, por qëndrueshëm, po presim momentin kur do të prekim tabanin në fund të liqenit.

Flluska e ndërtimit është paralajmëruar dhe shpërfillur prej shumë kohësh. Ne kemi bërë të njëjtin gabim që shumë të tjerë e kanë bërë para nesh.

Ne besuam (madje shumë vazhdojnë të besojnë) se vlera e pronës mund të rritet pafundësisht dhe prandaj dislokuam aty kapital shumë përtej aftësisë përtypëse të tregut. Por historia na ka mësuar që asgjë nuk rritet pafundësisht; vjen një moment dhe tregu korrektohet. Dhe korrektimi nuk vjen pa pasoja.

Çështja është se ndikimi që një krizë në sektorin e ndërtimit do të kishte mbi ekonominë do të ishte brutal. Kjo, pasi ky sektor sot është ai që ka arritur të zaptojë 1/5 e gjithë ekonomisë dhe të qëndrojë në krye të saj.

Ndikimi do të ishte gjithëpërfshirës, duke filluar që nga destabilizimi i kursit të këmbimit dhe deri te rritja e kredive të këqija në banka, duke destabilizuar dhe sektorin financiar. Siç e thashë dhe më lart, tashmë jemi të pafuqishëm për ta ndaluar atë që është nisur. Na mbetet vetëm të shpresojmë që të ndodhë sa më vonë.

 

Rreziku i flluskës

Kërkesa për apartamente, nga krahu tjetër, është në rënie të lirë. Duket se të gjithë aktorët që deri dje gjallonin ekonominë me shumë ngjyra të sektorit të ndërtimit e kanë braktisur Tiranën, duke lënë malin e apartamenteve bosh të rritet eksponencialisht. Dhe bashkë me “malin” e apartamenteve rritet dhe frika e asaj që po vjen. Sepse tashmë jemi në një moment ku nuk mund të kthehemi më mbrapsht, por, si një gur që bie në liqen dhe zbret ngadalë, por qëndrueshëm, po presim momentin kur do të prekim tabanin në fund të liqenit.

 

Me ndryshimet e strukturës demografike të vendit, cilat janë efektet e pritshme në shpenzimet publike dhe produktivitet?

E para, plakja e popullsisë do të rrisë ndjeshëm presionin mbi sistemin e pensioneve dhe mbi shpenzimet shëndetësore.

Një strukturë demografike ku raporti i të moshuarve ndaj popullsisë aktive rritet nënkupton një raport më të lartë varësie nga paratë e taksave dhe një nevojë më të madhe për transferta buxhetore.

Kjo do të sjellë rritje të shpenzimeve publike në formën e pensioneve, subvencioneve sociale dhe kujdesit shëndetësor afatgjatë, duke kufizuar hapësirën për investime produktive.

Fatkeqësisht, më duhet ta pranoj, pavarësisht se është e dhimbshme, sepse bëhet fjalë për njerëz që kanë punuar, se nëse nuk ndërmerren reforma parametrike (si rritja e moshës së daljes në pension, ndryshimi i formulës së përfitimeve apo diversifikimi i fondeve të pensioneve), sistemi aktual rrezikon të bëhet i paqëndrueshëm dhe eventualisht të rrëzohet.

Nga ana e produktivitetit, emigracioni i vazhdueshëm i forcës së re të punës dhe ulja e lindshmërisë reduktojnë bazën e kapitalit njerëzor. Kjo sjell tkurrje të ofertës së punës dhe rritje të kostos së saj, duke e bërë më të vështirë ruajtjen e konkurrueshmërisë në sektorët intensivë në punë.

Për më tepër, mungesa e fuqisë punëtore të kualifikuar mund të pengojë transformimin teknologjik dhe inovacionin, duke e mbajtur produktivitetin në nivele të ulëta. Nëse ky trend vazhdon, ekonomia do të përballet me një stagnim të produktivitetit total të faktorëve (TFP), çka do të kufizojë potencialin e rritjes afatgjatë.

Në këtë kuadër, efektet e pritshme janë të dyfishta: nga njëra anë, rritje e shpenzimeve publike për shkak të plakjes së popullsisë dhe nevojës për mbështetje sociale; nga ana tjetër, ulje e produktivitetit për shkak të emigracionit dhe tkurrjes së bazës së punës aktive.

Kjo krijon një spiral fiskalo-demografik, ku rritja e barrës mbi buxhetin kombinohet me dobësimin e kapacitetit prodhues të vendit.

 

Si parashikohet të ndikojë integrimi me BE-në dhe programet e financimit europian në ekonominë shqiptare gjatë 2026-s dhe në vijim?

Integrimi në Bashkimin Europian është një proces që nuk mund të shihet thjesht si një hap formal, por si një transformim i thellë i ekonomisë dhe shoqërisë shqiptare. Momenti i parë që duhet evidentuar është përgatitja e vendit për konkurrencën e tregut të përbashkët europian.

Nëse Shqipëria nuk arrin të strukturojë ekonominë e saj dhe të rrisë standardet e prodhimit, produkti shqiptar do të shtypet nga konkurrenca e vendeve të BE-së, të cilat kanë kapacitete më të mëdha teknologjike, financiare dhe logjistike.

Kjo nënkupton se reformat sektoriale nuk janë më një opsion, por një domosdoshmëri për të mbijetuar në një treg të hapur. Pa një përgatitje serioze, Shqipëria rrezikon të mbetet një konsumator pasiv i mallrave europiane, duke humbur çdo avantazh prodhues.

Momenti i dytë lidhet me rolin që Shqipëria duhet të gjejë brenda BE-së. Pyetja themelore është: çfarë sjell Shqipëria në këtë bashkësi dhe si e pozicionon veten?

Nëse nuk ka një strategji të qartë, vendi rrezikon të kthehet në një hapësirë periferike, ku krahu i punës largohet drejt vendeve më të zhvilluara dhe ku mbetjet industriale apo flukset e refugjatëve mund të kanalizohen si një barrë e re.

Për ta shmangur këtë skenar, Shqipëria duhet të përcaktojë qartë sektorët ku ka avantazh krahasues dhe të investojë në to.

Turizmi, energjia e gjelbër, bujqësia e specializuar dhe shërbimet digjitale mund të jenë fusha ku vendi mund të ofrojë vlerë të shtuar.

Kjo kërkon politika të qarta industriale, reforma në arsimin profesional dhe universitete që përgatisin kapital njerëzor të përshtatur me kërkesat e tregut europian.

Nëse Shqipëria arrin të strukturojë ekonominë e saj, ajo mund të hyjë në BE jo si një vend i dobët që thjesht konsumon, por si një partner që sjell produkte, shërbime dhe energji të reja.

Nëse dështon, rreziku është që vendi të kthehet në një “kosh plehrash”, ku eksportohen problemet e BE-së dhe ku shfrytëzohet vetëm si një rezervuar i lirë pune.

Prandaj, integrimi nuk është thjesht një proces politik, por një provë e madhe ekonomike dhe sociale. Shqipëria duhet të vendosë nëse do të jetë një aktor aktiv me rol të qartë, apo një periferi e margjinalizuar.

Vetëm përmes reformave sektoriale të thella, vendi mund të shmangë skenarin e dështimit dhe të sigurojë një pozicion dinjitoz në tregun e përbashkët europian.

The post Ekonomia përballë rreziqeve, flluska e ndërtimit, plakja dhe sfida europiane appeared first on Revista Monitor.

Intervistë / Eksperti i ekonomisë, ish-ministër i Financave, Arben Malaj

 

Ekonomia shqiptare pritet të rritet me 3–3.6% në vitin 2026, e mbështetur nga konsumi dhe investimet publike, por përballë sfidave të forta strukturore, si plakja e popullsisë, emigracioni, produktiviteti i ulët, informaliteti dhe pasiguritë e mjedisit ndërkombëtar.

Përthithja efektive e fondeve të BE-së, reformat institucionale dhe përmirësimi i klimës së biznesit do të jenë vendimtare për qëndrueshmërinë e rritjes afatgjatë, thotë eksperti i ekonomisë, ish-ministër i Financave, Arben Malaj.

 

Si e parashikoni rritjen ekonomike të Shqipërisë për vitin 2026, në raport me trendet aktuale të konsumit, investimeve dhe eksporteve?

Për vitin 2026, pres që ekonomia shqiptare të rritet me një ritëm mesatar rreth 3–3.6%, duke u mbështetur kryesisht në konsum dhe investime publike. Konsumi privat pritet të qëndrojë relativisht stabël, mbështetur nga rritja e pagave, pensionet dhe programet e kohezionit dhe solidaritetit.

Këto së bashku po kontribuojnë në ruajtjen e fuqisë blerëse të familjeve. Investimet infrastrukturore dhe energjetike mund të japin një shtysë të fortë për zhvillim.

Ndërsa investimet private, sidomos në sektorin e teknologjisë dhe shërbimeve, po rriten me një ritëm të qëndrueshëm.

Sa u përket eksporteve, rritja e tyre do të mbetet e kufizuar nga kapaciteti i prodhimit dhe konkurrenca rajonale, por sektori i shërbimeve, përfshirë turizmin dhe IT-në, mund të japë një kontribut pozitiv në rritjen e ekonomisë.

 

Cilët sektorë priten të jenë motorët kryesorë të rritjes në 2026: turizmi, ndërtimi, shërbimet, bujqësia apo teknologjia?

Motorët kryesorë të rritjes ekonomike pritet të jenë turizmi, shërbimet dhe ndërtimi. Turizmi mbetet një sektor me potencial të lartë, veçanërisht në turizmin e specializuar dhe atë të qëndrueshëm, ndërsa ndërtimi do të mbështetet nga projektet e mëdha infrastrukturore, duke përfshirë rrugët, energjinë dhe transportin.

Sektori i shërbimeve dhe veçanërisht teknologjia, start-up-et dhe shërbimet digjitale, janë në fazë rritjeje dhe mund të jenë burim i investimeve të reja dhe punësimit.

Bujqësia do të vazhdojë të luajë një rol të moderuar, kryesisht për eksport, por me nevojë për modernizim dhe teknologji më të avancuar.

Zhbllokimi i fondeve të BE-së për bujqësinë, rreth 145 milionë euro, dhe shpërndarja e granteve dhe kredive të buta për fermerët duhet të jetë prioritet kryesor në luftën kundër varfërisë në zonat rurale dhe për të zvogëluar ndikimin e braktisjes së fshatrave.

 

Si mund të ndikojë inflacioni i viteve të fundit në çmimet dhe fuqinë blerëse gjatë 2026? Prisni stabilizim apo tendencë rritëse?

Inflacioni pritet të stabilizohet në nivele të moderuara, rreth 2–3% gjatë vitit 2026, duke u ndihmuar nga politika monetare e Bankës së Shqipërisë. Rivlerësimi i monedhës kombëtare në raport me Euron zbut presionet inflacioniste.

Megjithatë, sektorë si ushqimi, transporti dhe shërbimet mund të vazhdojnë të kenë presion të lehtë rritës mbi çmime, duke zvogëluar të ardhurat neto të disponueshme të shtresave në nevojë.

Pritshmëritë janë që ekonomia të përballojë këto presione inflacioniste, por do të kërkohet monitorim i kujdesshëm i politikave fiskale dhe monetare.

Ekonomia shqiptare për vitin 2026 përballet me sfida dhe rreziqe të shumta, si në ambientin e brendshëm ashtu edhe në atë të jashtëm.

Në nivel të brendshëm, ekonomia ballafaqohet me burokraci dhe ngadalësi administrative, informalitet të lartë, korrupsion dhe mungesë të fuqisë punëtore të kualifikuar.

Implementimi i buxhetit ka shfaqur disproporcion të ndjeshëm midis muajve, ndërkohë që mosintegrimi i strategjive kombëtare dhe sektoriale me kuadrin makroekonomik dhe buxhetin afatmesëm bëri që vitin e kaluar, rreth 460 milionë euro të mbeteshin të papërdorura.

Kjo shumë, e painjektuar në ekonomi, pengon ritmet e rritjes ekonomike, krijimin e vendeve të punës dhe reduktimin e varfërisë. Niveli i varfërisë sipas rajoneve dhe grupeve sociale mbetet sfida më e vështirë për qeverinë, ndërsa faktorët e përmendur mund të pengojnë investimet dhe të ngadalësojnë rritjen e produktivitetit.

Në nivel të jashtëm, ekonomia shqiptare përballet me pasiguri të ndikuara nga krizat politike shumëdimensionale, siç është lufta në Ukrainë, Gaza dhe apatia në BE, çmimet e larta të energjisë, ngadalësimi i rritjes së ekonomive kryesore europiane, tensionet gjeopolitike dhe kushtet e financimit nga Bashkimi Europian dhe institucionet ndërkombëtare.

Për të reduktuar këto rreziqe, kërkohet një bashkëpunim i ngushtë midis Bankës së Shqipërisë, Ministrisë së Financave dhe Ministrisë së Ekonomisë dhe Inovacionit, duke përmirësuar koordinimin midis politikave fiskale, monetare dhe reformave strukturore.

Duhet garantuar që resurset e buxhetit të përdoren në mënyrë efektive për të nxitur rritjen ekonomike, punësimin dhe reduktimin e varfërisë.

 

Me ndryshimet e strukturës demografike të vendit, cilat janë efektet e pritshme në shpenzimet publike dhe produktivitet?

Plakja e popullsisë do të ketë ndikim të rëndësishëm. Shpenzimet publike do të rriten, veçanërisht për shërbimet shëndetësore dhe pensionet.

Ndërkohë, produktiviteti i përgjithshëm mund të ngadalësohet nëse nuk përmirësohet pjesëmarrja e të rinjve në tregun e punës dhe nuk investohet në arsimin profesional dhe trajnime për fuqinë punëtore.

Është e domosdoshme të merren masa për të kompensuar efektet e plakjes, për të reduktuar deficitin e skemës së pensioneve dhe për të ruajtur një ritëm të qëndrueshëm rritjeje ekonomike dhe sa më të drejtë.

 

Si duhet të përgjigjet ekonomia shqiptare ndaj plakjes së popullsisë, për të ruajtur rritjen dhe ekuilibrimet fiskale në vijim?

Duhet të ndërmerren hapa strategjikë për të përballuar sfidat e fuqisë punëtore dhe për të siguruar rritje të qëndrueshme ekonomike. Investimet në automatizim, digjitalizim dhe rritjen e produktivitetit janë të domosdoshme për të kompensuar ngadalësimin e fuqisë punëtore.

Një fokus i veçantë duhet të vendoset në edukim, teknologji dhe sektorë inovativë, në mënyrë që rritja ekonomike të mos ulet për shkak të ndryshimeve demografike.

Lehtësime dhe stimuj duhet të ofrohen për të moshuarit që mund të angazhohen në punë, duke ruajtur aktivitetin e tyre ekonomik dhe duke përforcuar kontributin e tyre në tregun e punës.

Politika migracioni të targetuara mund të sjellin në vend fuqinë punëtore të re dhe të kualifikuar nga vendet e tjera, pasi vërtetohet zyrtarisht se bizneset pengohen të rriten jo vetëm për mungesë të fuqisë punëtore në shërbime elementare, por edhe për mungesë të profesionistëve të talentuar që mund ta bëjnë kompaninë më konkurruese dhe produktive për tregjet ndërkombëtare.

 

Cilat reforma ekonomike konsiderohen më urgjente për 2026 që do të kishin ndikimin më të madh në produktivitet dhe investime?

Reformat më urgjente për vendin janë:

(i) reforma e administratës publike dhe reduktimi i burokracisë, për të përmirësuar klimën e biznesit;

(ii) forcimi i sistemit fiskal, për mbledhjen efektive të taksave dhe financimin e shërbimeve publike;

(iii) reforma në arsim dhe trajnime profesionale, për krijimin e një fuqie punëtore të kualifikuar dhe konkurruese;

(iv) mbështetja dhe liberalizimi i sektorit privat, duke përfshirë energjinë e rinovueshme, teknologjinë dhe start-up-et;

(v) përmirësimi i klimës së investimeve të huaja dhe lokale, duke garantuar konkurrencë të hapur për të gjitha kompanitë, transparencë, siguri ligjore dhe stabilitet të politikave dhe paketave fiskale.

 

Si parashikohet të ndikojë integrimi me BE-në dhe programet e financimit europian në ekonominë shqiptare gjatë 2026 dhe në vijim?

Integrimi me Bashkimin Europian dhe përdorimi i fondeve europiane pritet të rrisin zhvillimin ekonomik, por efektiviteti i tyre do të varet nga aftësia jonë për të përthithur politikat dhe financimet e BE-së.

Për këtë është e nevojshme të rriten investimet publike dhe private, duke financuar projekte infrastrukturore, energjetike dhe sociale.

Po ashtu, duhet të forcohen standardet institucionale dhe legjislacioni, për të përmirësuar klimën e biznesit dhe për të maksimizuar efektet pozitive në strukturën e ekonomisë dhe në ritmet e rritjes së saj.

Mbështetja e sektorëve strategjikë, si teknologjia, bujqësia, energjia dhe transporti, është thelbësore për krijimin e mundësive për rritje të qëndrueshme dhe punësim.

Përmirësimi i efikasitetit të shërbimeve publike dhe profesionalizimi i administratës janë kushtet bazë për cilësi dhe shpejtësi në procesin e integrimit europian.

Asnjë qeveri nuk mund të përballojë vetë sfidat e varfërisë, papunësisë dhe problemeve sociale vetëm me politikat e saj ose me buxhetin e vendit.

Efektiviteti i këtyre politikave varet nga madhësia dhe cilësia gjithashtu e investimeve të biznesit shqiptar dhe të huaj në ekonominë tonë.

Cilësia e investitorëve privatë, vendas dhe të huaj, lehtëson konkurrencën, rrit produktivitetin dhe kontribuon në qëndrueshmërinë e inflacionit dhe stabilitetin e financave publike.

The post Ekonomia në vitin 2026, rritje e moderuar në një mjedis sfidues appeared first on Revista Monitor.

The post Viti 2026 është vendimtar për sektorin e ICT appeared first on Revista Monitor.

The post Ekonomia në vitin 2026, rritje e moderuar në një mjedis sfidues appeared first on Revista Monitor.

The post Ekonomia përballë rreziqeve, flluska e ndërtimit, plakja dhe sfida europiane appeared first on Revista Monitor.

The post “Retail-i në 2026: Çmime në rritje, konsumatorë më kërkues” appeared first on Revista Monitor.

The post “Rritja e retail-it do të vijë nga cilësia, jo nga volumi” appeared first on Revista Monitor.

The post Tregtia me pakicë, Konkurrenca vendase dhe ndërkombëtare në një treg dinamik appeared first on Revista Monitor.

The post Bujqësia, mes konsolidimit në ferma të mëdha dhe falimentit të njësive tradicionale appeared first on Revista Monitor.

The post Në vitin 2026, agroindustria pret rritje të kostove dhe rënie konsumi appeared first on Revista Monitor.

The post Baret dhe restorantet nuk presin rritje konsumi dhe shtrenjtim çmimesh në vitin 2026 appeared first on Revista Monitor.

The post Turizmi nuk pret surpriza, ecuri e njëjtë me 2025-n appeared first on Revista Monitor.

The post Industria automotive bëhet më optimiste pas zhvillimeve në tregun global appeared first on Revista Monitor.

The post Fasoni, mes konsolidimit dhe presionit të kostove më 2026 appeared first on Revista Monitor.

The post “Industria e tullave në 2026, më shumë në ruajtje pozicioni sesa në rritje” appeared first on Revista Monitor.

The post Ndërtimi dhe pasuritë e paluajtshme: Çmimet do shtrenjtohen, por kërkesa po vjen në rënie! appeared first on Revista Monitor.

The post Mbizotëron pesimizmi te bizneset appeared first on Revista Monitor.

The post “Bilanci i një dekade të KI, dialogu biznes-qeveri dhe sfidat drejt BE” appeared first on Revista Monitor.

The post Sistemi bonus-malus do të sjellë tarifim më të drejtë dhe ulje të sjelljeve abuzive appeared first on Revista Monitor.

The post Kredia për shtëpi ngelet e shëndetshme, rreziqet janë të kontrolluara appeared first on Revista Monitor.