Gjykimi ndaj ish-krerĂ«ve tĂ« UshtrisĂ« Ălirimtare tĂ« KosovĂ«s (UĂK) Ă«shtĂ« nĂ« kilometrin e fundit, dhe pak hapa kanĂ« mbetur deri te vendimi i trupit gjykues tĂ« Dhomave tĂ« Specializuara tĂ« KosovĂ«s, nĂ« HagĂ«, pĂ«r akuzat ndaj tyre pĂ«r krime lufte dhe krime kundĂ«r njerĂ«zimit.
Ish-presidenti i Kosovës, Hashim Thaçi, ish-kryeparlamentarët Kadri Veseli dhe Jakup Krasniqi, dhe ish-deputeti Rexhep Selimi janë deklaruar të pafajshëm për akuzat.
PĂ«r çfarĂ« akuzohen ish-krerĂ«t e UĂK-sĂ«?
Akt-akuza e Prokurorit tĂ« Specializuar nĂ« HagĂ« kundĂ«r ish-krerĂ«ve tĂ« UshtrisĂ« Ălirimtare tĂ« KosovĂ«s, Hashim Thaçi, Kadri Veseli, Rexhep Selimi dhe Jakup Krasniqi, pĂ«rmban gjithsej 10 akuza.
Ata akuzohen për veprat penale që përbëjnë krime lufte: ndalim të paligjshëm ose arbitrar, trajtim mizor, torturë dhe vrasje të paligjshme dhe krime kundër njerëzimit: burgosje, akte të tjera çnjerëzore, zhdukje me forcë të personave dhe përndjekje.
Sipas akt-akuzës, krimet e paraqitura aty janë kryer në periudhën prej marsit të vitit 1998 deri në shtator të vitit 1999, në Kosovë dhe në veri të Shqipërisë.
NĂ« fillim tĂ« javĂ«s sĂ« ardhshme pritet tĂ« nisin deklaratat pĂ«rmbyllĂ«se tĂ« ZyrĂ«s sĂ« Prokurorit tĂ« Specializuar, MbrojtĂ«sit tĂ« Viktimave dhe tĂ« ekipeve mbrojtĂ«se tĂ« ish-eprorĂ«ve tĂ« UĂK-sĂ«, tĂ« cilĂ«t ndodhen nĂ« qendrĂ«n e paraburgimit tĂ« asaj qĂ« njihet si Gjykata Speciale, nĂ« HolandĂ«, qĂ« nga nĂ«ntori i vitit 2020.
ĂfarĂ« ka ndodhur deri mĂ« tani?
Akt-akuza pĂ«r krime lufte dhe krime kundĂ«r njerĂ«zimit ndaj katĂ«rshes sĂ« UĂK-sĂ« u konfirmua mĂ« 26 tetor tĂ« vitit 2020. Me tâu bĂ«rĂ« publike, mĂ« 5 nĂ«ntor tĂ« po atij viti, tĂ« akuzuarit u dĂ«rguan nĂ« qendrĂ«n e paraburgimit nĂ« HagĂ«.
Pastaj nisi procedura paraprake, kur u mbajtën një sërë konferencash statusore, e u prezantuan materiale dhe prova të ndryshme. Gjykimi nuk filloi deri më 3 prill të 2023-it.
Për 3 ditë rresht, palët mbajtën deklaratat e tyre hyrëse. Fillimisht, prokurorët dhe mbrojtësit e viktimave.
ProkurorĂ«t e specializuar njoftuan se do tĂ« paraqisnin dĂ«shmi se tĂ« akuzuarit ishin anĂ«tarĂ« tĂ« asaj qĂ« e konsiderojnĂ« ândĂ«rmarrje e pĂ«rbashkĂ«t kriminaleâ, qĂ« gjoja kishte shĂ«njestruar kundĂ«rshtarĂ«t e perceptuar tĂ« UĂK-sĂ«. NĂ« deklaratat hyrĂ«se, ata thanĂ« se ajo kishte udhĂ«hequr njĂ« âluftĂ« specialeâ kundĂ«r atyre qĂ« i konsideronte âbashkĂ«punĂ«torĂ«â dhe âtradhtarĂ«â.
NĂ« fjalimin e tij nĂ« nisje tĂ« gjykimit, prokurori i specializuar, Alex Whiting, deklaroi se âshumica e viktimave tĂ« tĂ« pandehurve ishin bashkĂ«kombĂ«s shqiptarĂ« tĂ« KosovĂ«sâ.
âNĂ« zellin e tyre pĂ«r tĂ« goditur dhe eliminuar ata qĂ« i konsideronin kundĂ«rshtarĂ«, tĂ« pandehurit mbĂ«shtetĂ«n dhe zbatuan njĂ« politikĂ« qĂ« shpesh i viktimizonte edhe tĂ« vetĂ«t e tyreâ, tha Whiting.
NdĂ«rkaq, pĂ«rmes deklaratave tĂ« tyre hyrĂ«se, pĂ«r 2 ditĂ« me radhĂ«, duke nisur nga 4 prilli i vitit 2023, ekipet mbrojtĂ«se argumentuan se UĂK-ja sâkishte njĂ« komandĂ« fikse, duke hedhur poshtĂ« akuzĂ«n se ata ishin pjesĂ« e ândĂ«rmarrjes sĂ« pĂ«rbashkĂ«t kriminaleâ, siç pretendon Prokuroria.
Në seancën e 4 prillit, u deklarua edhe vetë Thaçi.
Ai tha se Ă«shtĂ« vĂ«rtetuar se UĂK-ja nuk ka kryer veprĂ«n e trafikimit tĂ« organeve, akuzĂ« qĂ« ishte bĂ«rĂ« nga ish-senatori zviceran, Dick Marty, qĂ« u konkretizua nĂ« njĂ« raport tĂ« KĂ«shillit tĂ« EvropĂ«s mĂ« 2011. PikĂ«risht ky raport shĂ«rbeu si pikĂ«nisje pĂ«r krijimin e Dhomave tĂ« Specializuara dhe tĂ« ZyrĂ«s sĂ« Prokurorit tĂ« Specializuar tĂ« KosovĂ«s, me seli nĂ« HagĂ«.
âBota tani e di sot, si rezultat i kĂ«tij procesi, se nuk kishte trafikim organesh dhe se ShtĂ«pia e VerdhĂ« nuk ka ekzistuar kurrĂ«. Tani e dimĂ« se edhe unĂ«, edhe UĂK-ja, populli i KosovĂ«s dhe gjithĂ« shqiptarĂ«t, jemi shfajĂ«suar nga kĂ«to akuza. E vĂ«rteta Ă«shtĂ« thĂ«nĂ«, dhe reja e zezĂ« mbi KosovĂ«n Ă«shtĂ« hequr. Pra, kjo sakrificĂ« ia ka vlejturâ, u shpreh Thaçi.
Që nga prilli i vitit 2023, e deri në dhjetorin e vitit 2025, palët paraqitën prova e thirrën dëshmitarë në gjykatore.
NĂ« rastin ndaj katĂ«rshes sĂ« UĂK-sĂ« vlerĂ«sohet se janĂ« 155 viktima pjesĂ«marrĂ«se. Zyra e Prokurorit tĂ« Specializuar ftoi nĂ« gjykatore 125 dĂ«shmitarĂ«, ndĂ«rkaq 117 tĂ« tjerĂ« dorĂ«zuan dĂ«shmitĂ« e tyre me shkrim.
NjĂ« nga dĂ«shmitarĂ«t e ProkurorisĂ« ishte edhe Fadil Geci, i cili nĂ« tetor tĂ« vitit 2024 dĂ«shmoi nĂ« HagĂ« se âThaçi ka menduar tĂ« na shfarosĂ«â.
âKjo Ă«shtĂ« e vĂ«rteta⊠me krejt familjen, qĂ«llimi i tij ka qenĂ« tĂ« na shfarosĂ«â, shprehej Geci.
Në prill të vitit 2025, Prokuroria e Specializuar përmbylli fazën e prezantimit të dëshmitarëve, ndërkaq më vonë, gjatë atij muaji, e përmbylli paraqitjen e provave, duke prezantuar mijëra prova materiale, që tha se mbështesnin akuzat e saj.
Dy viktima u thirrën në gjykatore nga mbrojtësit e viktimave, ndërkaq shtatë dëshmitarë u ftuan nga ekipet mbrojtëse.
Dëshmitarët e mbrojtjes
Në shtator, ekipet mbrojtëse të Thaçit dhe Krasniqit nisën thirrjen e dëshmitarëve, dhe paraqitjen e provave të tyre. Ekipi i Veselit dhe ai Krasniqit zgjodhën të mos paraqisnin as prova, e as të thërrisnin dëshmitarë.
I pari qĂ« doli para togave tĂ« zeza ishte James Rubin, ish-ndihmĂ«si i sekretarit amerikan tĂ« Shtetit, i cili pĂ«r 3 ditĂ« rresht, nĂ« shtatorin e 2025-tĂ«s, dĂ«shmoi nĂ« mbrojtje tĂ« Thaçit. Ai tha se ish-presidenti i KosovĂ«s kishte rol kryesisht politik nĂ« UĂK, dhe sâkishte kompetenca pĂ«r vendime ushtarake, duke shtuar se pĂ«r çdo vendim tĂ« rĂ«ndĂ«sishĂ«m ai duhej tĂ« merrte miratimin e komandantĂ«ve tĂ« zonave. Rubin dĂ«shmoi se nuk kishte informacione qĂ« e lidhnin Thaçin dhe Krasniqin me pretendimet pĂ«r vrasje.
NĂ« gjykatĂ« u paraqit edhe Christopher Hill, diplomat i pensionuar amerikan, qĂ« kishte qenĂ« i dĂ«rguar i Washingtonit gjatĂ« luftĂ«s nĂ« KosovĂ«. Edhe ai ishte nĂ« tĂ« njĂ«jtĂ«n linjĂ« se Thaçi nuk ishte pĂ«rgjegjĂ«s nĂ« UĂK, duke theksuar se nuk kishte informacione se Thaçi kishte urdhĂ«ruar aktivitete tĂ« paligjshme.
Ish-komandanti suprem i forcave aleate tĂ« NATO-s, Wesley Cark, ishte dĂ«shmitari i fundit i mbrojtjes sĂ« Thaçit. PĂ«r 2 ditĂ« rresht, nĂ« nĂ«ntor e 2025, ai dĂ«shmoi pĂ«r rolin e UĂK-sĂ« dhe tĂ« Thaçit. Sipas gjeneralit tĂ« pensionuar amerikan, Thaçi nuk mban pĂ«rgjegjĂ«si pĂ«r aktet e dhunĂ«s nĂ« KosovĂ«.
Njeriu kryesor i fushatĂ«s sĂ« NATO-s ndaj caqeve serbe dĂ«shmoi se UĂK-ja nuk kishte zinxhir komandues funksional, e as hierarki tĂ« plotĂ«, dhe nĂ«se do tĂ« kishte diçka tĂ« tillĂ«, sipas tij, do tĂ« ishte e pamundur qĂ« SHBA-ja dhe NATO-ja tĂ« mos ishin nĂ« dijeni.
Ai i tha trupit gjykues se UĂK-ja nuk ishte terroriste dhe se pjesĂ«tarĂ«t e saj luftuan pĂ«r lirinĂ« e tyre.
Deklaratat përmbyllëse
Me përmbylljen e dëshmive të dëshmitarëve të mbrojtjes, gjykimi kaloi në fazën tjetër: Dorëzimi i dosjeve përfundimtare nga palët, deri në fund të janarit.
Ndërkaq, nga 9 deri më 18 shkurt, palët do të mbajnë deklaratat përmbyllëse.
Fillimisht do të ketë radhën Prokuroria, ekipet e mbrojtësve të viktimave, dhe më pas nga 11 shkurti do të jetë radha e ekipeve mbrojtëse të të pandehurve.
Pas përmbylljes së deklaratave, çështja kalon te trupi gjykues. Gjykatësit kanë tre muaj kohë që të marrin një vendim për çështjen dhe ta shpallin atë.
Nga Gjykata në Hagë më herët kanë treguar se gjykatësit mund të kërkojnë zgjatjen e afatit për marrjen e vendimit edhe për 2 muaj, dhe në raste të jashtëzakonshme edhe më gjatë.
Teksa ky gjykim po shkon drejt fundit, Thaçi pritet të ketë ende punë me Dhomat e Specializuara, pasi ndaj tij pritet që së shpejti të nisë gjykimi për një rast të ndarë kundër administrimit të drejtësisë.
Dhomat e Specializuara dhe Zyra e Prokurorit të Specializuar u themeluan në vitin 2015 nga Kuvendi i Kosovës, dhe janë pjesë e sistemit gjyqësor të Kosovës, por veprojnë me personel ndërkombëtar në Holandë.
Gjykata Speciale heton krimet e pretenduara tĂ« pjesĂ«tarĂ«ve tĂ« UĂK-sĂ«, tĂ« kryera kundĂ«r pakicave etnike dhe rivalĂ«ve politikĂ« qĂ« nga janari i vitit 1998 deri nĂ« dhjetor tĂ« vitit 2000./MarrĂ« nga REL