Shtetet e Bashkuara dhe Rusia janë pranë nisjes së një cikli të ri të ripajisjes së arsenalit bërthamor me raketa shtesë me rreze të gjatë veprimi, të pajisura me koka bërthamore, nëse nuk arrihet një marrëveshje në momentin e fundit, përpara se të skadojë traktati i kontrollit të armëve brenda më pak se një jave.
Me traktatin New START qĂ« pĂ«rfundon mĂ« 5 shkurt, presidenti rus Vladimir Putin ka propozuar qĂ« tĂ« dyja palĂ«t tâu pĂ«rmbahen kufijve ekzistues tĂ« kokave bĂ«rthamore edhe pĂ«r njĂ« vit tjetĂ«r, pĂ«r tĂ« fituar kohĂ« pĂ«r tĂ« vendosur se çfarĂ« do tĂ« vijĂ« mĂ« pas.
Presidenti amerikan Donald Trump nuk i Ă«shtĂ« pĂ«rgjigjur zyrtarisht ofertĂ«s sĂ« Putinit. Disa politikanĂ« dhe analistĂ« tĂ« sigurisĂ« nĂ« SHBA argumentojnĂ« se ai duhet ta refuzojĂ«, duke i hapur rrugĂ« Shteteve tĂ« Bashkuara tĂ« rrisin menjĂ«herĂ« arsenalin e tyre pĂ«r tâiu kundĂ«rvĂ«nĂ« zgjerimit tĂ« shpejtĂ« bĂ«rthamor tĂ« KinĂ«s.
NĂ«se tĂ« dyja palĂ«t nuk bien dakord tĂ« ruajnĂ« kufijtĂ« pĂ«r raketat dhe kokat bĂ«rthamore, pĂ«r herĂ« tĂ« parĂ« nĂ« mĂ« shumĂ« se gjysmĂ« shekulli ato do tĂ« mbeten pa kufizime tĂ« ndĂ«rsjella mbi madhĂ«sinĂ« e arsenaleve tĂ« tyre strategjike â armĂ«t qĂ« do tĂ« pĂ«rdoreshin pĂ«r tĂ« goditur kryeqytetet, bazat ushtarake dhe qendrat industriale tĂ« njĂ«ra-tjetrĂ«s nĂ« rast lufte bĂ«rthamore.
Analistët e sigurisë thonë se vlera e traktateve bërthamore shkon shumë përtej vendosjes së kufijve numerikë: ato krijojnë një kornizë transparente dhe të qëndrueshme që parandalon daljen jashtë kontrollit të garave të armatimit.
NĂ« mungesĂ« tĂ« tyre, tĂ« dyja palĂ«t humbasin njĂ« kanal kritik komunikimi pĂ«r âtĂ« kuptuar se nga vjen pala tjetĂ«r dhe cilat janĂ« shqetĂ«simet dhe shtysat e sajâ, tha Darya Dolzikova, specialiste bĂ«rthamore nĂ« institutin britanik RUSI.
âMe skadimin e traktatit New START aktualisht dhe mungesĂ«n e negociatave pĂ«r zĂ«vendĂ«simin e tij, komunikimi mes palĂ«ve pĂ«r kĂ«tĂ« çështje kritike strategjike po humbet. ThĂ«nĂ« kĂ«tĂ«, Rusia ka pezulluar pjesĂ«marrjen e saj nĂ« traktatin New START nĂ« vitin 2023, kĂ«shtu qĂ« nuk i kemi pasur tĂ« dhĂ«nat e shkĂ«mbimeve prej shumĂ« kohĂ«sh tashmĂ«. Por, pĂ«rsĂ«ri, kjo e zbeh, nĂ«se mund ta quajmĂ« kĂ«shtu, njĂ« aspekt ndoshta pak mĂ« pak tĂ« prekshĂ«m, por vĂ«rtet kritik: komunikimin dhe angazhimin e vazhdueshĂ«m mes dy palĂ«ve, si dhe pĂ«rpjekjet pĂ«r tĂ« kuptuar se nga vjen pala tjetĂ«r dhe cilat janĂ« shqetĂ«simet dhe motivuesit e saj nĂ« kuadrin e ekuacionit tĂ« saj strategjikâ, tha Darya Dolzikova, eksperte pĂ«r armĂ«t bĂ«rthamore.
Traktati New START vendos njĂ« kufi prej 1.550 kokash bĂ«rthamore strategjike tĂ« vendosura pĂ«r secilĂ«n palĂ«, si dhe jo mĂ« shumĂ« se 700 raketa tokĂ«sore ose detare dhe avionĂ« bombardues pĂ«r tâi transportuar ato. âNĂ«se skadon, le tĂ« skadojĂ«â, tha Trump gjatĂ« kĂ«tij muaji, duke shtuar se traktati duhet tĂ« zĂ«vendĂ«sohet me njĂ« marrĂ«veshje mĂ« tĂ« mirĂ«.
Por kjo do të ishte një detyrë shumë e vështirë dhe që kërkon kohë, pasi situata tani është shumë më komplekse se në vitin 2010, kur u negociua New START.
Rusia ka zhvilluar sisteme të reja me kapacitet bërthamor, raketën lundruese Burevestnik, sistemin hipersonik Oreshnik dhe torpedon Poseidon, të cilat nuk përfshihen në kornizën e traktatit të vjetër. Ndërkohë, Trump ka shpallur plane për një sistem mbrojtjeje raketore hapësinore të quajtur Golden Dome, të cilin Moska e sheh si përpjekje provokuese për të ndryshuar balancën strategjike në favor të Uashingtonit.
âNĂ« rastin e RusisĂ«, duket se ata kanĂ« disa shqetĂ«sime lidhur me mbijetesĂ«n e disa prej sistemeve tĂ« tyre ekzistuese strategjike tĂ« dorĂ«zimit bĂ«rthamor, gjĂ« qĂ« ne mendojmĂ« se ishte disi shtysa pas testimit tĂ« disa prej kĂ«tyre sistemeve tĂ« reja, tĂ« ashtuquajtura ânovatoreâ, strategjike. Pra, aftĂ«sitĂ« Burevestnik dhe Poseidon, testimin e tĂ« cilave Putin njoftoi. Nga ana ruse ekziston njĂ« shtysĂ« pĂ«r tĂ« forcuar mbijetesĂ«n dhe, nga sa duket, edhe diversitetin e sistemeve tĂ« tyre strategjike. MegjithatĂ«, kĂ«to sisteme tĂ« reja me shumĂ« gjasa nuk bien nĂ«n kushtet e marrĂ«veshjes New START.â
Për SHBA-në, një shqetësim kyç është arsenali në rritje i Kinës. Aktualisht ajo ka rreth 600 koka bërthamore, por Pentagoni vlerëson se deri në vitin 2030 do të ketë mbi 1.000.
Trump thotë se dëshiron të ndjekë çarmatimin bërthamor me Rusinë dhe Kinën, por Pekini e konsideron të paarsyeshme të pritet që ai të hyjë në bisedime çarmatimi me dy vende që kanë arsenale shumë më të mëdha.
NjĂ« komision dypartiak i Kongresit nĂ« vitin 2023 tha se SHBA po pĂ«rballet me njĂ« âsfidĂ« ekzistencialeâ jo nga njĂ«, por nga dy fuqi bĂ«rthamore tĂ« barabarta, dhe duhet tĂ« jetĂ« e pĂ«rgatitur edhe pĂ«r skenarin e luftĂ«rave tĂ« njĂ«kohshme me RusinĂ« dhe KinĂ«n.
Rekomandimet përfshinin përgatitjen për të rikthyer në përdorim disa ose të gjitha kokat bërthamore strategjike që ishin hequr nga përdorimi sipas New START dhe ruhen në rezervë.
Ekspertët thonë se kjo mund të përfshijë rikthimin e kokave bërthamore në raketat balistike ndërkontinentale Minuteman III, në raketat detare Trident D5, si dhe rikthimin në rol bërthamor të rreth 30 bombarduesve strategjikë B-52, që ishin përshtatur për misione konvencionale.
Ata bien dakord gjithashtu se njĂ« garĂ« e re armatimi tashmĂ« ka filluar. Prokhor Tebin pĂ«rmendi âteknologjitĂ« hipersonikeâ dhe âzhvillimin e vazhdueshĂ«m tĂ« armĂ«ve precize jo-bĂ«rthamoreâ.
Prokhor Tebin: âNew START, ashtu si marrĂ«veshjet e mĂ«parshme nĂ« kĂ«tĂ« fushĂ«, Ă«shtĂ« njĂ« nga instrumentet mĂ« tĂ« rĂ«ndĂ«sishme dhe kyçe tĂ« kontrollit tĂ« armĂ«ve. QĂ«llimi i saj Ă«shtĂ« tĂ« sigurojĂ« parandalimin bĂ«rthamor, stabilitetin strategjik mes FederatĂ«s Ruse dhe Shteteve tĂ« Bashkuara dhe, njĂ«kohĂ«sisht, tĂ« shmangĂ« njĂ« garĂ« tĂ« pakontrolluar armatimesh si edhe rreziqe tĂ« veçanta pĂ«rshkallĂ«zimi.â
Në qarqet politike në SHBA ka ndarje mendimesh nëse Trump duhet të pranojë propozimin e Putinit për të mbajtur kufijtë ekzistues për një vit.
MbĂ«shtetĂ«sit e kontrollit tĂ« armĂ«ve theksojnĂ« se SHBA Ă«shtĂ« nĂ« mes tĂ« njĂ« programi modernizimi bĂ«rthamor, qĂ« pĂ«rfshin ndĂ«rtimin e njĂ« nĂ«ndetĂ«seje, njĂ« bombarduesi dhe njĂ« rakete tĂ« re balistike ndĂ«rkontinentale â programe qĂ« po pĂ«rballen me vonesa serioze dhe kosto nĂ« rritje.
Zyra e Buxhetit e Kongresit vlerĂ«son se kjo do tâu kushtojĂ« taksapaguesve amerikanĂ« afro 1 trilion dollarĂ« nga viti 2025 deri nĂ« 2034 pĂ«r modernizimin dhe mirĂ«mbajtjen e forcave bĂ«rthamore.
Nga ana tjetĂ«r, disa ekspertĂ« dhe ish-zyrtarĂ« thonĂ« se SHBA nuk duhet tâi besojĂ« Putinit, duke kujtuar se ai ndaloi inspektimet e ndĂ«rsjella sipas New START nĂ« vitin 2023 pĂ«r shkak tĂ« mbĂ«shtetjes amerikane pĂ«r UkrainĂ«n.
NjĂ« zyrtar i ShtĂ«pisĂ« sĂ« BardhĂ« tha se presidenti âdo tĂ« vendosĂ« vetĂ« pĂ«r rrugĂ«n pĂ«rpara lidhur me kontrollin e armĂ«ve bĂ«rthamoreâ.
Dmitry Medvedev, i cili si president rus nĂ«nshkroi marrĂ«veshjen New START me Barack ObamĂ«n nĂ« vitin 2010, tha se Trump Ă«shtĂ« i paparashikueshĂ«m dhe se âRusia Ă«shtĂ« e pĂ«rgatitur pĂ«r çdo zhvillim. KĂ«rcĂ«nimet e reja ndaj sigurisĂ« sonĂ« do tĂ« kundĂ«rpĂ«rgjigjen shpejt dhe me vendosmĂ«ri.â