Mbushet plot vit nga 20 janari 2025, kur Donald Trump u betua si Presidenti i 47-të i SHBA-ve.
Republikani premtonte ânisjen e epokĂ«s sĂ« artĂ«â teksa merrte mandatin e dytĂ« nĂ« krye tĂ« ShtĂ«pisĂ« sĂ« BardhĂ«.
Sot, 365 ditë më vonë, mund të bëhet një bilanc i punës së tij: nga tarifat te luftërat, te politika e brendshme.
Tarifat
Një nga gurët themelorë të politikës ekonomike të administratës së re Trump janë tarifat. Ato u njoftuan për vende të ndryshme, përfshirë ato të BE-së, por u tërhoqën më vonë. Kërcënimet fillestare u pasuan, në shumë raste, nga marrëveshje individuale, si në rastin e Mbretërisë së Bashkuar dhe Bashkimit Evropian, të cilët arritën një marrëveshje me Uashingtonin këtë verë: ekziston një tarifë gjithëpërfshirëse prej 15%, por ajo parashikon një sërë përjashtimesh për lloje të caktuara produktesh, me përqindje që mund të jenë më të larta ose më të ulëta se ai prag. Vende të tjera dhe zona të tjera të botës kanë qenë të detyruara të pranojnë kushte përfundimtare padyshim më të pafavorshme.
Analizat fillestare të efekteve të tarifave
Sipas njĂ« analize tĂ« kohĂ«ve tĂ« fundit tĂ« CNN, tarifat masive nuk e rritĂ«n ndjeshĂ«m koston e jetesĂ«s nĂ« vitin 2025. Por situata mund tĂ« ndryshojĂ« nĂ« vitin 2026. Shtetet e Bashkuara mblodhĂ«n 187 miliardĂ« dollarĂ« mĂ« shumĂ« tĂ« ardhura nga tarifat nĂ« vitin 2025, krahasuar me vitin 2024, njĂ« rritje prej gati 200%. Deri mĂ« tani, kostot janĂ« pĂ«rballuar kryesisht nga kompanitĂ«. Por tani po afron koha kur kompanitĂ« do tĂ« fillojnĂ« tâua kalojnĂ« kĂ«to kosto klientĂ«ve. âShumĂ« nga klientĂ«t tanĂ« nĂ« fakt nuk donin tâi transferonin kostot, por tani janĂ« tĂ« detyruar ta bĂ«jnĂ« kĂ«tĂ«â, tha Kyle Peacock, kreu i Peacock Tariff Consulting. âShumĂ« zgjodhĂ«n ta bĂ«nin kĂ«tĂ« menjĂ«herĂ« nĂ« fillim tĂ« kĂ«tij viti, ndĂ«rsa tĂ« tjerĂ« planifikojnĂ« tĂ« presin deri nĂ« fund tĂ« tremujorit tĂ« parĂ« ose tĂ« dytĂ«â, shtoi ai. EkonomistĂ«t e Goldman Sachs vlerĂ«suan se tarifat kanĂ« shkaktuar njĂ« rritje tĂ« inflacionit me gjysmĂ« pike pĂ«rqindjeje nĂ« vitin 2025, afĂ«rsisht nĂ« pĂ«rputhje me deklaratĂ«n e Kryetarit tĂ« RezervĂ«s Federale, Jerome Powell, muajin e kaluar, sipas sĂ« cilĂ«s, tarifat e Trump ishin pĂ«rgjegjĂ«se pĂ«r tĂ« gjithĂ« rritjen e inflacionit mbi objektivin vjetor prej 2% tĂ« bankĂ«s qendrore (i cili e mbylli vitin me 2.7%). Goldman parashikon qĂ« inflacioni tĂ« rritet me tre tĂ« dhjetat e njĂ« pike pĂ«rqindjeje vetĂ«m nĂ« gjashtĂ« muajt e parĂ« tĂ« kĂ«tij viti, sipas njĂ« shĂ«nimi tĂ« publikuar nĂ« fund tĂ« dhjetorit.
Ecuria e ekonomisë amerikane
Sidoqoftë, viti 2025 përfundoi me një notë pozitive për ekonominë amerikane. PBB-ja e SHBA-së u rrit me 4.3%, nga korriku deri në fund të shtatorit. Sjellja e konsumatorit rezultoi vendimtare, me shpenzimet që u rritën me 3.5%.
NdĂ«rkohĂ«, nĂ« fjalimin e tij drejtuar kombit nĂ« dhjetor, Trump u premtoi amerikanĂ«ve njĂ« bum ekonomik, duke fajĂ«suar paraardhĂ«sin e tij demokrat Joe Biden pĂ«r çmimet e larta dhe vĂ«shtirĂ«sitĂ« qĂ« amerikanĂ«t kanĂ« pĂ«rballuar vitet e fundit. âTrashĂ«gova njĂ« katastrofĂ«â, por tani âAmerika Ă«shtĂ« kthyerâ.
Shkurtimet dhe pushimet nga puna në qeverinë federale
Që nga ditët e para të mandatit të tij të dytë, presidenti u përqendrua shumë në strukturën e qeverisë federale dhe agjencive të saj. Shkurtimet masive, çmontimi i agjencive të tëra dhe ristrukturimi radikal i të tjerave, si dhe shkurtimet drastike të fondeve, u zbatuan shpejt. Departamente të ndryshme, stafet dhe fondet e tyre u prekën. Trump emëroi CEO-n e Tesla-s, Elon Musk, për të udhëhequr këto operacione në Departamentin e Efektivitetit të Qeverisë (DOGE), por ai e la rolin e tij pas disa muajsh, jo pa polemika.
Pas shkurtimeve të vitit 2025, qeveria amerikane hyri në vitin 2026 me një fuqi punëtore shumë më të vogël dhe një sërë prioritetesh të rifokusuara që zhvendosën stafin dhe fondet larg çështjeve të tilla si ndihma e huaj, diversiteti, barazia dhe përfshirja, dhe zhvillimi i vaksinave, të konsideruara të papajtueshme me axhendën e re të Trump.
Gaza
Duke parĂ« jashtĂ« vendit, gjatĂ« 12 muajve tĂ« tij nĂ« ShtĂ«pinĂ« e BardhĂ«, Trump ka deklaruar vazhdimisht se ka zgjidhur shumĂ« luftĂ«ra, aq sa aspiron tĂ« fitojĂ« Ămimin Nobel pĂ«r Paqen. PĂ«rpjekjet e presidentit janĂ« pĂ«rqendruar kryesisht nĂ« luftĂ«n midis Izraelit dhe Hamasit dhe situatĂ«n nĂ« Gaza. Trump udhĂ«hoqi marrĂ«veshjen e paqes nĂ« Gaza tĂ« nĂ«nshkruar nĂ« Sharm el-Sheikh nĂ« tetor. VetĂ« Trump njoftoi nĂ« Knesset, parlamentin izraelit, ânjĂ« agim historik tĂ« njĂ« Lindjeje tĂ« Mesme tĂ« reâ. MegjithĂ«se u arrit njĂ« marrĂ«veshje, tensionet nĂ« Rripin e GazĂ«s, vazhduan edhe pas nĂ«nshkrimit. Dhe vetĂ«m kohĂ«t e fundit, mĂ« 3 janar, Sekretari i PĂ«rgjithshĂ«m i Kombeve tĂ« Bashkuara Antonio Guterres i bĂ«ri thirrje Izraelit tĂ« heqĂ« ndalimin e tij pĂ«r agjencitĂ« humanitare qĂ« ofrojnĂ« ndihmĂ« nĂ« Gaza, duke thĂ«nĂ« se ishte âthellĂ«sisht i shqetĂ«suarâ pĂ«r situatĂ«n.
Ukraina dhe Rusia
QĂ« nga marrja e detyrĂ«s, Trump ka thĂ«nĂ« vazhdimisht se do tâi jepte fund menjĂ«herĂ« konfliktit midis RusisĂ« dhe UkrainĂ«s. Por lufta vazhdon e ashpĂ«r edhe sot. NĂ« gusht, njĂ« samit u mbajt nĂ« Alaska midis Trump dhe Presidentit rus Putin. TĂ« dy udhĂ«heqĂ«sit folĂ«n pĂ«r âpĂ«rparimâ dhe âmarrĂ«veshjeâ, por pa hyrĂ« nĂ« detaje. NĂ« muajt nĂ« vijim, Trump mbajti kontakte si me MoskĂ«n ashtu edhe me Kievin, pastaj, nĂ« nĂ«ntor, presidenti paraqiti njĂ« plan me 28 pika pĂ«r paqe. Negociatat vazhduan, megjithĂ«se manjati deklaroi sĂ« fundmi se ânuk ishte i kĂ«naqur me Putinin; ai po vret shumĂ« njerĂ«zâ.
Sulmi ndaj Iranit
NĂ« qershor 2025, pas nĂ«ntĂ« ditĂ«sh bombardimesh izraelite, Trump vendosi tĂ« mbĂ«shteste hapur shtetin hebre kundĂ«r Teheranit me fuqinĂ« maksimale tĂ« mundshme ushtarake. NjĂ« sulm goditi tre vendndodhje bĂ«rthamore nĂ« Fordow, Natanz dhe Isfahan. Shefi i Pentagonit, Pete Hegseth, pretendoi se SHBA-tĂ« kishin âshkatĂ«rruar programin bĂ«rthamor tĂ« Iranitâ. Tensionet me Teheranin vazhduan mĂ« pas. Dhe nĂ« fillim tĂ« vitit 2026, shpĂ«rthyen protesta nĂ« tĂ« gjithĂ« vendin kundĂ«r situatĂ«s ekonomike dhe qeverisĂ«. MijĂ«ra viktima u rregjistruan. Qeveria bllokoi internetin. Trump, nĂ« kĂ«tĂ« skenar, pĂ«rmendi vazhdimisht mundĂ«sinĂ« e ndĂ«rhyrjes sĂ« SHBA-sĂ«.
Venezuela
Por pĂ«rpjekjet e politikĂ«s sĂ« jashtme tĂ« Trump u shtrinĂ« shumĂ« pĂ«rtej UkrainĂ«s dhe Lindjes sĂ« Mesme. Me Operacionin Absolute Resolve, nĂ« orĂ«n 2 tĂ« mĂ«ngjesit mĂ« 3 janar 2026 (ora 7 e mĂ«ngjesit sipas kohĂ«s italiane), shpĂ«rthime tĂ« fuqishme qĂ« zgjatĂ«n rreth 15 minuta goditĂ«n Karakasin, nĂ« VenezuelĂ«. Qeveria venezueliane menjĂ«herĂ« âdenoncoi agresionin shumĂ« serioz ushtarakâ nga Shtetet e Bashkuara. Maduro dhe gruaja e tij u kapĂ«n. TĂ« prangosur, nĂ« bordin e Iwo Jima, ata mĂ« vonĂ« mbĂ«rritĂ«n nĂ« Nju Jork, ku u akuzuan.
Bastisja venezueliane Ă«shtĂ« pjesĂ« e Operacionit mĂ« tĂ« gjerĂ« âShtiza Jugoreâ kundĂ«r trafikimit tĂ« drogĂ«s, tĂ« nisur nga SHBA-tĂ« nĂ« muajt e fundit nĂ« Karaibe. MegjithatĂ«, shumĂ« kanĂ« theksuar se interesat amerikane janĂ« mĂ« tĂ« gjera, siç e ka deklaruar vetĂ« Trump qĂ« atĂ«herĂ«: Uashingtoni do tĂ« jetĂ« âi pĂ«rfshirĂ« thellĂ«sisht nĂ« industrinĂ« e naftĂ«s sĂ« VenezuelĂ«sâ, e cila ka disa nga rezervat mĂ« tĂ« mĂ«dha nĂ« planet. NdĂ«rkohĂ«, Trump e ka bĂ«rĂ« tashmĂ« tĂ« qartĂ« se SHBA-tĂ« do ta drejtojnĂ« vendin âpĂ«r aq kohĂ« sa tĂ« mundenâ, nĂ« pritje tĂ« njĂ« tranzicioni âtĂ« sigurtâ.
Doktrina Monroe
Duhet theksuar se Trump pĂ«rmendi DoktrinĂ«n Monroe â tĂ« shpallur nĂ« vitin 1823 nga Presidenti James Monroe â pĂ«r tĂ« justifikuar sulmin ndaj VenezuelĂ«s. Manjati ka premtuar tĂ« âriafirmojĂ« dhe zbatojĂ«â DoktrinĂ«n Monroe âpĂ«r tĂ« rivendosur epĂ«rsinĂ« amerikane nĂ« HemisferĂ«n PerĂ«ndimore dhe pĂ«r tĂ« mbrojtur vendinâ, siç thuhet nĂ« StrategjinĂ« e tij tĂ« re tĂ« SigurisĂ« KombĂ«tare, e cila bazohet nĂ« njĂ« qĂ«ndrim âAmerika e paraâ.
Në thelb, pra, mund të thuhet se presidenti amerikan ka vendosur të pohojë ndikimin e SHBA-së në botën perëndimore, dhe veçanërisht në Shtetet e Bashkuara, duke u shtrirë përtej kufijve të SHBA-së, përmes një qëndrimi ekspansionist dhe ndërhyrës.
Kritika dhe paralajmërime për Kubën, Kolumbinë dhe Meksikën
Nuk Ă«shtĂ« pĂ«r tâu habitur qĂ« Venezuela nuk Ă«shtĂ« i vetmi front i politikĂ«s sĂ« jashtme qĂ« Uashingtoni po synon. VetĂ«m 24 orĂ« pas sulmit nĂ« Karakas, Sekretari i Shtetit Marco Rubio njoftoi se Kuba gjithashtu mund tĂ« jetĂ« nĂ« shĂ«njestĂ«r tĂ« SHBA-sĂ«: âQeveria kubaneze Ă«shtĂ« njĂ« problem i madh. Mendoj se ata janĂ« nĂ« telashe tĂ« mĂ«dha.â
Jo vetĂ«m kaq. Kolumbia Ă«shtĂ« gjithashtu me interes, e cila, sipas Trump, âqeveriset nga njĂ« njeri i sĂ«murĂ« qĂ« i pĂ«lqen tĂ« prodhojĂ« kokainĂ«, por jo pĂ«r shumĂ« gjatĂ«â, sepse njĂ« âmision amerikan i ngjashĂ«mâ me atĂ« tĂ« VenezuelĂ«s Ă«shtĂ« i mundur nĂ« vend. Pastaj Ă«shtĂ« Meksika e cila âduhet tĂ« marrĂ« masa, duhet tĂ« bĂ«jmĂ« diçkaâ, edhe pse presidentja e saj Claudia Sheinbaum Ă«shtĂ« ânjĂ« person fantastik, i ofroj asaj mundĂ«sinĂ« pĂ«r tĂ« dĂ«rguar trupa çdo ditĂ«â.
Rasti i Groenlandës
Në mandatin e tij të dytë në Shtëpinë e Bardhë, Trump po e sheh gjithashtu Groenlandën me shumë interes. Pasi u përpoq ta blinte atë në vitin 2019, presidenti tani po flet hapur për aneksimin dhe, në dhjetor 2025, madje ka emëruar një të dërguar special për të ndjekur çështjen. Ky i dërguar është Guvernatori i Luizianës, Jeff Landry.
NĂ« janar 2026, nĂ« njĂ« intervistĂ« me The Atlantic, manjati pĂ«rsĂ«riti: âNe kemi absolutisht nevojĂ« pĂ«r GroenlandĂ«nâ. MĂ« pas ai njoftoi tarifa prej 10% pĂ«r DanimarkĂ«n, NorvegjinĂ«, SuedinĂ«, FrancĂ«n, GjermaninĂ«, BritaninĂ« e Madhe, HolandĂ«n dhe FinlandĂ«n duke filluar nga shkurti, duke u rritur nĂ« 25% nga qershori, âderisa tĂ« arrihet njĂ« marrĂ«veshje pĂ«r blerjen e plotĂ« dhe totaleâ tĂ« ishullit.
Lufta KundĂ«r ImigracionitÂ
Duke u kthyer te çështjet e brendshme, njĂ« tjetĂ«r shtyllĂ« e administratĂ«s Trump Ă«shtĂ« lufta kundĂ«r imigracionit. Tensionet u pĂ«rshkallĂ«zuan, veçanĂ«risht pasi njĂ« agjent i ICE (Kontrolli i Emigracionit dhe Doganave) qĂ«lloi dhe vrau njĂ« grua 37-vjeçare amerikane, Renee Nicole Good, nĂ« makinĂ«n e saj gjatĂ« njĂ« bastisjeje anti-emigrant nĂ« Minneapolis mĂ« 8 janar. Pas vrasjes, mijĂ«ra njerĂ«z dolĂ«n nĂ« rrugĂ« nĂ« disa qytete amerikane pĂ«r tĂ« protestuar kundĂ«r kĂ«tij lloj dhune. VetĂ« Trump doli nĂ« mbrojtje tĂ« agjentit. âAi qĂ«lloi nĂ« vetĂ«mbrojtje.â Kryetari i BashkisĂ« sĂ« Minneapolis, Jacob Frey, kritikoi tĂ« shtĂ«nat, duke e quajtur atĂ«, veprimin e ânjĂ« oficeri qĂ« pĂ«rdori pushtetin e tij nĂ« mĂ«nyrĂ« tĂ« pamatur, duke rezultuar nĂ« vrasjen e njĂ« personiâ.